SKKN một số giải pháp nhằm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 10 trường trung học phổ thông lê lợi khi dạy bài

Một trong những vấn đề quan trọng trong việc rèn "đức" chohọc sinh chính là làm sao cho mỗi học sinh chúng ta có những kĩ năng sống cầnthiết để các em có thể thích nghi với cuộc sống, cô

Mục lục:

Trang

1 Mở đầu 2

1.1 Lí do chọn đề tài 2

1.2 Mục đích nghiên cứu 4

1.3 Đối tượng nghiên cứu 4

1.4 Phương pháp nghiên cứu 4

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 5

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 5

2.2 Thực trạng kĩ năng sống và giáo dục kĩ năng sống cho học sinh ở trường trung học phổ thông Lê Lợi 7

2.2.1 Thực trạng chung 7

2.2.2 Đối với giáo viên 8

2.2.3 Đối với học sinh 9

2.3 Các giải pháp và tổ chức thực hiện 10

2.3.1.Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh qua môn Địa lí 10

a Mục tiêu giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong môn Địa lí

10 b Các nguyên tắc giáo dục kĩ năng sống trong môn Địa lí 11

c Các yêu cầu đối với giáo viên Địa lí cần phải có để giáo dục kĩ năng sống cho học sinh 12

2.3.2 Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh qua bài: "Thực hành: Viết báo cáo ngắn về kênh đào Xuy-ê và Pa-na-ma" thuộc chương trình Địa lí 10 12

a Các giải pháp 12

b Những việc làm cụ thể để rèn luyện kĩ năng 12

*Kĩ năng giao tiếp 12

*Kĩ năng tư duy 16

*Kĩ năng làm chủ bản thân 18

c Hiệu quả của việc triển khai sáng kiến kinh nghiệm 19

3 Kết luận, kiến nghị 20

3.1 Kết luận 20

3.2 Kiến nghị, đề xuất 20

Sáng kiến kinh nghiệm:

Một số giải pháp nhằm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 10 trường Trung học phổ thông Lê Lợi khi dạy bài: "Thực hành: Viết báo cáo ngắn

về kênh đào Xuy-ê và kênh đào Pa-na-ma".

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy: “Người có tài mà không có đức là

người vô dụng; Người có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó” [1] Đối

với lứa tuổi học sinh trong giai đoạn hiện nay thì “tài” – tri thức, kiến thức, kỹnăng học tập, kỹ năng làm việc và “đức” – đạo đức, nhân cách làm người "Tài"

và "đức" luôn là hai yếu tố song hành, gắn chặt với nhau tạo nên con người hoànthiện Một nền giáo dục thành công cần chăm lo phát triển cả hai mặt "tài" –

"đức" cho học sinh Một trong những vấn đề quan trọng trong việc rèn "đức" chohọc sinh chính là làm sao cho mỗi học sinh chúng ta có những kĩ năng sống cầnthiết để các em có thể thích nghi với cuộc sống, công việc của mình

Hiện nay, nội dung giáo dục kĩ năng sống đã được nhiều quốc gia trên thếgiới đưa vào dạy cho học sinh các trường phổ thông dưới nhiều hình thức khácnhau

Đối với Việt Nam đây là nội dung đã và đang được thực hiện thông quanhiều chương trình, dự án như "Giáo dục bảo vệ môi trường, giáo dục phòngchống ma túy, giáo dục phòng chống thiên tai, "

Có thể thấy rằng trong cuộc sống, kĩ năng sống có vai trò rất quan trọng Kĩnăng sống chính là những nhịp cầu giúp con người biến kiến thức thành thái độ,hành vi và thói quen tích cực lành mạnh Người có kĩ năng sống phù hợp sẽ luônvững vàng trước những khó khăn thử thách, biết ứng xử, giải quyết vấn đề mộtcách tích cực và phù hợp Họ thường thành công hơn trong cuộc sống, luôn yêuđời và làm chủ cuộc sống của chính mình Ngược lại, người thiếu kĩ năng sốngthường bị vấp váp, dễ bị thất bại Trong cuộc sống chúng ta rất dễ nhận thấy:Người không có kĩ năng ra quyết định sẽ dễ mắc sai lầm hoặc chậm trễ trongviệc đưa ra quyết định và phải trả giá cho quyết định sai lầm của mình Ngườikhông có kĩ năng ứng phó với căng thẳng sẽ hay bị căng thẳng hơn những ngườikhác và thường có cách ứng phó tiêu cực khi bị căng thẳng, hoặc làm ảnh hưởngkhông tốt tới sức khỏe, học tập, công việc, của bản thân Người không có kĩnăng giao tiếp sẽ khó khăn hơn trong việc xây dựng các mối quan hệ tốt đẹp vớinhững người xung quanh, sẽ khó khăn hơn trong hợp tác cùng làm việc, giải

quyết các nhiệm vụ chung, ; [2]

Không những thúc đẩy sự phát triển của mỗi cá nhân, kĩ năng sống còn gópphần thúc đẩy sự phát triển của xã hội, giúp ngăn ngừa các vấn đề xã hội và bảo

vệ quyền con người Việc thiếu kĩ năng sống của mỗi cá nhân sẽ là một nguyênnhân làm nảy sinh các vấn đề xã hội nghiện rượu, nghiện ma túy, mại dâm, cờbạc, nghiện game, thuốc lá, vi phạm luật pháp,

Để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho thế hệ trẻ, đáp ứng nguồnnhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đáp ứngyêu cầu hội nhập quốc tế và nhu cầu phát triển của người học, giáo dục phổthông đang có sự thay đổi lớn theo bốn trụ cột, mà thực chất là cách tiếp cận kĩnăng sống, đó là: "Học để biết, học để làm, học để tự khẳng định mình và học đểcùng chung sống" Mục tiêu giáo dục phổ thông đã và đang chuyển hướng từchủ yếu là trang bị kiến thức sang trang bị những năng lực cần thiết cho các emhọc sinh Từ đó phát huy được tính tự giác, tích cực, chủ động, sáng tạo củangười học, tăng cường khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kĩ năng vậndụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thúhọc tập cho học sinh Rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh cũng là một trongcác nội dung cơ bản của Phong trào thi đua "Xây dựng trường học thân thiện,

học sinh tích cực" [3]

Giáo dục kĩ năng sống càng trở nên cấp thiết đối với thế hệ trẻ vì: học sinhchính là những chủ nhân tương lai, là những người sẽ quyết định sự phát triểncủa quê hương, đất nước trong thời gian không xa Nếu không có kĩ năng sống,các em sẽ không thể thực hiện tốt trách nhiệm đối với bản thân, gia đình, cộngđồng và đất nước Mặt khác, lứa tuổi học sinh là lứa tuổi đang hình thành nhữnggiá trị nhân cách, giàu ước mơ, ham hiểu biết, thích tìm tòi, khám phá song cònthiếu hiểu biết sâu sắc về xã hội, còn thiếu kinh nghiệm sống, dễ bị lôi kéo, kíchđộng…Đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập quốc tế và cơ chế thị trường hiệnnay, thế hệ trẻ thường xuyên chịu tác động đan xen của những yếu tố tích cực vàtiêu cực, luôn được đặt vào hoàn cảnh phải lựa chọn những giá trị, phải đươngđầu với những khó khăn, thách thức, những áp lực tiêu cực Nếu không đượcgiáo dục kĩ năng sống, nếu thiếu kĩ năng sống, các em dễ bị lôi kéo vào các hành

vi tiêu cực, bạo lực, vào lối sống ích kỉ, lai căng, thực dụng, dễ bị phát triển lệchlạc về nhân cách

Đối với học sinh trường trung học phổ thông Lê Lợi, vấn đề giáo dục kĩnăng sống lại càng cần thiết hơn Qua thực tế tìm hiểu, tôi nhận thấy nhiều họcsinh của trường vẫn còn thiếu các kĩ năng cơ bản Một trong các nguyên nhândẫn đến các hiện tượng tiêu cực của một bộ phận học sinh của trường trong thờigian vừa qua như: mắc tệ nạn xã hội, bạo lực học đường, ăn chơi sa đọa, yêuđương không lành mạnh, sống không có mục tiêu hoài bão chính là do các emthiếu những kĩ năng sống cần thiết

Vì vậy, việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh là rất thiết thực, giúp các emrèn luyện hành vi có trách nhiệm đối với bản thân, gia đình, cộng đồng và Tổquốc; Giúp các em có khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộcsống, xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với gia đình, bạn bè và mọi người, sống tíchcực, chủ động, an toàn, hài hòa và lành mạnh

Nhận thấy vai trò to lớn của việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh và mônĐịa Lí cũng là một trong các môn học có thể giáo dục lồng ghép kĩ năng sốngvào chương trình giảng dạy Vì thế tôi đã mạnh dạn viết sáng kiến kinh nghiệm:

Một số giải pháp nhằm giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 10 trường

Trung học phổ thông Lê Lợi khi dạy bài: "Thực hành: Viết báo cáo ngắn

về kênh đào Xuy-ê và kênh đào Pa-na- ma" Với mục đích hình thành cho các

em học sinh lớp 10(cụ thể là lớp 10A2, 10A3 là những lớp tôi trực tiếp giảngdạy và áp dụng) của trường có được những kĩ năng cần thiết trong quá trình họctập và rèn luyện cũng như trong cuộc sống Mong muốn chia sẻ cùng đồngnghiệp, nhằm đóng góp phần nhỏ kinh nghiệm giáo dục kĩ năng sống cho họcsinh trường trung học phổ thông Lê Lợi, để các em trở thành những con ngườitoàn diện, năng động, sáng tạo hòa nhập cùng cộng đồng và có ích cho xã hội

1.2 Mục đích nghiên cứu

Đứng trước tình trạng sa sút về đạo đức, lối sống, sự thiếu hụt các kĩ năng sốngcủa một bộ phận học sinh hiện nay, sáng kiến kinh nghiệm này nhằm mục đíchnghiên cứu kiến thức lí thuyết, cơ sở lí luận thu được thông qua tìm hiểu tài liệu,tìm hiểu thực trạng của vấn đề kĩ năng sống của học sinh, thực trạng giáo dục kĩnăng sống ở trường trung học phổ thông Lê Lợi Từ đó đưa ra những kinhnghiệm, những suy nghĩ của bản thân đã làm để giáo dục kĩ năng sống cho họcsinh trong quá trình giảng dạy Địa lí 10 (cụ thể là bài: thực hành: Viết báo cáongắn về kênh đào Xuy-ê và kênh đào Pa-na-ma) Để cùng trao đổi với đồngnghiệp đang giảng dạy môn Địa lí tại trường Thông qua đó đưa ra một số giảipháp, cách làm của bản thân để tăng cường giáo dục đạo đức, giáo dục cho họcsinh các kĩ năng sống chủ đạo như kĩ năng giao tiếp, kĩ năng tư duy, kĩ năng làmchủ bản thân, hình thành cho học sinh các kĩ năng chuyên biệt: tìm kiếm và xử líthông tin, phân tích sơ đồ, lược đồ, tính toán, trong quá trình học tập một cách

có hiệu quả thiết thực Giúp giáo viên nhận thấy việc giáo dục kĩ năng sống chohọc sinh trong dạy học Địa lí là rất cần thiết, hợp lí, có hiệu quả

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Giới hạn đối tượng nghiên cứu:

-Nghiên cứu những vấn đề lý luận về kĩ năng sống và giáo dục kĩ năng sống chohọc sinh

-Điều tra khảo sát, đánh giá thực trạng chất lượng giáo dục kĩ năng sống ởtrường trung học phổ thông Lê Lợi

-Những biện pháp, cách làm trong môn Địa lí nhằm góp phần nâng cao hiệu quảviệc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 10 trường trung học phổ thông LêLợi

-Nghiên cứu cụ thể những biện pháp, cách làm để giáo dục kĩ năng sống cho họcsinh khi dạy bài:"Thực hành: Viết váo cáo ngắn về kênh đào Xuy- ê và kênh đàoPanama", thuộc chương trình Địa lí 10

-Kết quả thực nghiệm, đối chiếu, so sánh để thấy rằng việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong quá trình dạy học là cần thiết, hiệu quả -Đưa ra các kết luận, kiến nghị

1.4 Phương pháp nghiên cứu

-Phương pháp nghiên cứu tài liệu: nghiên cứu tài liệu, các đề tài giáo dục kĩnăng sống cho học sinh trung học phổ thông, phân tích, đánh giá, tổng hợp tàiliệu về những vấn đề có liên quan tới đề tài

-Phương pháp nghiên cứu lí luận: nghiên cứu các văn bản, chỉ thị, nghị quyếtcủa Đảng và Nhà nước về vấn đề giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trung họcphổ thông; Phân tích, tổng hợp những tư liệu, tài liệu lí luận về giáo dục kĩ năngsống.

-Phương pháp thu thập, xử lí số liệu, thông tin: nhằm thu thập các thông tin vềthực trạng giáo dục kĩ năng sống, để đo mức độ hình thành kĩ năng sống cho họcsinh, xử lí các kết quả thu thập được từ đó xây dựng các luận cứ, khái quát hóa

để phục vụ cho việc chứng minh

-Phương pháp thử nghiệm: Soạn giáo án theo hướng của sáng kiến đưa ra và ápdụng vào thực tế giảng dạy

-Phương pháp đo lường: kết quả kiểm tra đánh giá về điểm số và tìm hiểu nhậnthức-thái độ-hành vi của học sinh trong dạy học, từ đó đánh giá được mức độhiểu bài của học sinh và mức độ hình thành các kĩ năng sống cho học sinh màgiáo viên hướng tới

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh

nghiệm Kĩ năng sống là gì?

Có nhiều quan niệm khác nhau về kĩ năng sống:

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO): "Kĩ năng sống là khả năng để có hành

vi thích ứng và tích cực, giúp các cá nhân có thể ứng xử hiệu quả trước các nhu cầu và thách thức của cuộc sống hàng ngày" [4]

Theo Quỹ nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF): "Kĩ năng sống là cách tiếpcận giúp thay đổi hoặc hình thành hành vi mới Cách tiếp cận này lưu ý đến sự

cân bằng về tiếp thu kiến thức, hình thành thái độ và kĩ năng" [5]

Theo Tổ chức văn hóa, khoa học và giáo dục Liên hợp quốc (UNESCO), kĩ

năng sống gắn với 4 trụ cột của giáo dục, đó là: Học để biết gồm các kĩ năng tư

duy như: tư duy phê phán, tư duy sáng tạo, ra quyết định, giải quyết vấn đề,

nhận thức được hậu quả,…; Học làm người gồm các kĩ năng cá nhân như: ứng phó với căng thẳng, kiểm soát cảm xúc, tự nhận thức, tự tin,…; Học để sống với người khác gồm các kĩ năng xã hội như: giao tiếp, thương lượng, tự khẳng định, hợp tác, làm việc theo nhóm, thể hiện sự cảm thông; Học để làm gồm kĩ năng

thực hiện công việc và các nhiệm vụ như: kĩ năng đặt mục tiêu, đảm nhận trách

nhiệm,… [6]

Từ những quan niệm trên đây, có thể thấy kĩ năng sống bao gồm một loạtcác kĩ năng cụ thể, cần thiết cho cuộc sống hàng ngày của con người Bản chấtcủa kĩ năng sống là kĩ năng tự quản lí bản thân và kĩ năng xã hội cần thiết để cánhân tự lực trong cuộc sống, học tập và làm việc hiệu quả Nói cách khác kĩnăng sống là khả năng tự làm chủ bản thân của mỗi người, khả năng ứng xử phùhợp với những người khác và với xã hội, khả năng ứng phó tích cực trước cáctình huống của cuộc sống

Giáo dục kĩ năng sống là gì?

Giáo dục kỹ năng sống là trang bị những kiến thức, thái độ, hành động giúpcho người học hình thành được những kỹ năng sống cần thiết, phù hợp với từng

lứa tuổi, điều kiện kinh tế - xã hội, môi trường sống, Giáo dục kỹ năng sốngcho học sinh rất quan trọng, ảnh hưởng tới quá trình hình thành và phát triểnnhân cách các em Giáo dục kỹ năng sống cần được tiến hành càng sớm càng tốt

và có thể bắt đầu ngay từ bậc tiểu học, thậm chí còn có thể ở tuổi mầm non Qua

đó những hành vi cá nhân, tính cách và nhân cách dần được hình thành [7]

Vì sao phải giáo dục kĩ năng sống?

Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh có tầm quan trọng to lớn

Vì: -Giáo dục kĩ năng sống thúc đẩy sự phát triển cá nhân và xã hội

-Giáo dục kĩ năng sống là yêu cầu cấp thiết đối với thế hệ trẻ

-Giáo dục kĩ năng sống góp phần giảm tình trạng bạo lực học đường

-Giáo dục kĩ năng sống sẽ giúp các em thích nghi với cuộc sống hiện đại ngàynay

-Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh cũng là một cách bồi dưỡng cho học sinh

kĩ năng làm việc mà các em rất cần trong tương lai [8]

Cơ sở thực tiễn đất nước:

Đảng ta đã xác định con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự pháttriển xã hội Để thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóađất nước, cần phải có những người lao động mới phát triển toàn diện, do vậy cầnphải đổi mới giáo dục nói chung và đổi mới giáo dục phổ thông nói riêng

Nghị quyết 40/2000/QH10 về đổi mới chương trình giáo dục phổ thông đãkhẳng định mục tiêu là "xây dựng nội dung chương trình, phương pháp giáodục, sách giáo khoa phổ thông mới nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàndiện thế hệ trẻ, đáp ứng được nguồn nhân lực trong thời kì mới, phù hợp vớithực tiễn và truyền thống Việt Nam, tiếp cận trình độ giáo dục phổ thông ở các

nước trong khu vực và trên thế giới" [9]

Luật giáo dục năm 2005, điều 2 đã xác định: "mục tiêu của giáo dục phổthông là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức,sức khỏe, thẩm mĩ và nghề nghiệp, trung thành với lí tưởng độc lập dân tộc vàchủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực

công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc" [10]

Như vậy, mục tiêu giáo dục của Việt Nam đã chuyển từ mục tiêu cung cấpkiến thức là chủ yếu sang hình thành và phát triển những năng lực cần thiết ởngười học đặc biệt là năng lực hành động, năng lực thực tiễn, để đáp ứng sựphát triển và sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Mục tiêu giáo

dục của Việt Nam thể hiện mục tiêu giáo dục của thế kỉ XXI: "Học để biết, học

để làm, học để tự khẳng định và học để cùng chung sống"(Delor, 1996) [11]

Kĩ năng sống thường gắn với một bối cảnh cụ thể để học sinh có thể nhậnbiết, hiểu và áp dụng trong các tình huống của cuộc sống Những kĩ năng nàythường gắn với một nội dung giáo dục nhất định và được hình thành qua một số

kĩ thuật dạy học Vì vậy, các môn học, các hoạt động ở nhà trường ít nhiều đều

có khả năng thực hiện giáo dục kĩ năng sống

Môn Địa lí có nhiều khả năng để giáo dục kĩ năng sống cho học sinh, bởi:

+ Mục tiêu của bộ môn đã tạo cơ hội tốt cho việc giáo dục kĩ năng sống

+ Nội dung môn học cung cấp cho học sinh một số vấn đề của thế giới đươngđại với cả những mặt tích cực và tiêu cực; một số vấn đề về tự nhiên và xã hộiViệt Nam,…thông qua những nội dung này có thể giáo dục cho các em một số

kĩ năng sống như: Kĩ năng ứng phó và tự bảo vệ trước những thiên tai, nhữnghiểm họa trong xã hội có nguy cơ ảnh hưởng tới cuộc sống lành mạnh và antoàn của các em; đồng thời cũng hình thành ở các em kĩ năng cảm thông, chia sẻvới những con người sống ở mọi nơi; Kĩ năng tư duy khi phân tích, so sánh,phán đoán, tìm kiếm và xử lí thông tin về các sự vật, hiện tượng địa lí; Kĩ nănggiao tiếp;…

+ Một số phương pháp dạy học đặc trưng của bộ môn có nhiều khả năng hìnhthành và rèn luyện kĩ năng tư duy cho học sinh Việc thực hiện đổi mới phươngpháp dạy học theo hướng tích cực hóa người học, với các phương pháp, kĩ thuậtdạy học tích cực như: Phương pháp dạy học nhóm, giải quyết vấn đề,… tạo điều

kiện thuận lợi cho việc hình thành các kĩ năng sống cho học sinh [12]

2.2 Thực trạng kĩ năng sống và giáo dục kĩ năng sống cho học sinh ở

trường trung học phổ thông Lê Lợi.

2.2.1 Thực trạng chung

Nằm ở thị trấn của một huyện trung du, nơi đang có sự chuyển mình rất lớncủa nền kinh tế thị trường, sự phát triển của công nghiệp, dịch vụ ở Thọ Xuân đãlàm cho đời sống của người dân được nâng lên nhưng cùng với nó là những thayđổi về lối sống, về cách ứng xử, về quan niệm sống Nhiều gia đình thường chútrọng nhiều đến việc học kiến thức mà không chú trọng tới rèn luyện kĩ năngsống cho con em mình Cùng với việc cho con học chính khóa, học phụ đạo với

kì vọng học giỏi, đỗ cao, đạt nhiều danh hiệu là việc cha mẹ hạn chế, cách lycon cái tiếp xúc với bên ngoài, ít được trải nghiệm cuộc sống nhằm phòng ngừatiêu cực, tai nạn, rủi ro, sự bao bọc, nuông chiều quá mức của một số phụ huynh

là nguyên nhân khiến nhiều học sinh "lơ ngơ như gà công nghiệp" và càng thiếu

kĩ năng sống Thêm vào đó, không phải cha mẹ nào cũng đủ hiểu tâm lí của conmình và đủ khả năng dạy con cũng như phối hợp tốt với nhà trường để giáo dục

kĩ năng sống cho con em mình

Qua tìm hiểu thực tế có thể thấy:

+ Một bộ phận học sinh có hành vi ứng xử sai lệch chuẩn mực đạo đức xã hội(vô cảm), thiếu tự tin, tự lập, sống ích kỉ, vô tâm, thiếu trách nhiệm với gia đình

và bản thân đang là cản trở lớn cho sự phát triển của chính học sinh khiến không

ít thầy cô và cha mẹ phải phiền lòng

+ Nhiều học sinh có thành tích học tập tốt nhưng kĩ năng sống yếu: thể hiện qua giao tiếp, tham gia các hoạt động, ứng phó với các thử thách,

+ Trước tình trạng bạo lực học đường ngày càng gia tăng nhiều nhóm thanh niênxấu luôn lấy sức mạnh cơ bắp hoặc đám đông để bắt nạt, ức hiếp các em ở thếyếu thì khả năng tự bảo vệ mình và kêu gọi sự giúp đỡ của người khác là rất cầnthiết nhưng nhiều em rơi vào hoàn cảnh đó cũng không làm được

+ Một số em có cuộc sống khép kín với hiện tại, đắm chìm trong thế giới ảo củainternet, của thế giới game, mà quên đi và đánh mất cơ hội kết bạn, thể hiện

khả năng tiềm ẩn của mình, lo sợ, rụt rè trong tiếp xúc với người khác trong cộng đồng.

+ Nhiều học sinh chưa có kĩ năng làm chủ cảm xúc của bản thân nên cũng chưaxác định được lập trường, niềm tin cũng như khả năng của bản thân từ đó thiếunhận biết trách nhiệm và thực hiện giúp đỡ người khác

+ Nhiều em chỉ lo học mà quên chăm sóc bản thân, ít tham gia các môn thể dục thể thao rèn luyện thể chất

+ Một số em không có kĩ năng đối mặt với những thất bại trong học tập, cuộcsống nên dễ rơi vào bế tắc, trầm cảm Một số em thiếu suy nghĩ chín chắn nênđôi lúc có những hành vi gây ra hậu quả nghiêm trọng ảnh hưởng đến bạn, thầy

cô, bản thân mình, và kéo theo bao nhiêu các hệ lụy khác nữa

+ Việc giáo dục kĩ năng sống trong nhà trường đã được triển khai trong một số năm trở lại đây nhưng hiệu quả chưa cao

2.2.2 Đối với giáo viên

-Mặt thuận lợi:

Trong những năm qua vấn đề giáo dục kĩ năng sống cho học sinh đã đượcngành giáo dục triển khai sâu rộng với mục tiêu chuyển từ cung cấp kiến thức làchủ yếu sang hình thành và phát triển những năng lực cần thiết ở người học đểđáp ứng sự phát triển và sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước làđiều kiện thuận lợi để giáo viên đổi mới phương pháp và giáo dục kĩ năng

Trường trung học phổ thông Lê Lợi đã tổ chức giáo dục kĩ năng sống chohọc sinh thông qua các môn học, thông qua việc dạy học tự chọn, qua hoạt độngngoài giờ lên lớp, tổ chức các cuộc thi cho học sinh như "rung chuông vàng",

"học sinh thanh lịch", "nữ sinh với văn minh học đường", "nữ sinh thanhlịch" , qua việc lồng ghép vào các môn học Thông qua các đợt tập huấn tíchhợp giáo dục và thực tế giáo dục giáo viên được làm quen với cách thức tổ chứcnày Đây là một trong những điều kiện thuận lợi cho việc đưa hoạt động giáodục này vào nhà trường

Trường đã lồng ghép nhiều chương trình giáo dục vào chương trình dạy học

từ nhiều năm nay như giáo dục bảo vệ môi trường, phòng chống ma tuý, giáodục pháp luật,… sẽ tạo nhiều cơ hội và điều kiện để triển khai giáo dục kĩ năngsống

Nhà trường đã tổ chức cho giáo viên và học sinh tham gia các hoạt độngtình nguyện như ủng hộ đồng bào lũ lụt, ủng hộ học sinh nghèo vùng cao, giúp

đỡ các học sinh trong trường gặp khó khăn, làm vệ sinh sau lũ ở xã Xuân Hòa,thăm và chăm sóc nhà tình thương, chăm sóc nghĩa trang liệt sỹ, là điều kiện đểgiáo viên giáo dục kĩ năng sống cho học sinh

thông qua một số hoạt động khác (hoạt động ngoài giờ lên lớp, ngoại khoá, )cho nên phải tính đến cơ sở vật chất, kinh phí thực hiện.

Thói quen chú trọng vào kiến thức mang tính lý thuyết của giáo viên sẽ làcản

trở lớn khi triển khai giáo dục kĩ năng sống, loại hình giáo dục nhằm tạo thóiquen, thái độ, hành vi ứng xử phù hợp với các tình huống của cuộc sống

Đối với giáo viên chủ nhiệm còn có một số giáo viên chưa thực sự quan tâmđúng mức hoặc chưa hiểu tầm quan trọng của giáo dục kĩ năng sống; thậm chícòn có một số ít giáo viên thiếu kĩ năng sống dẫn đến học sinh lớp chủ nhiệmchất lượng học tập và nề nếp không tốt

Đội ngũ giáo viên chưa được đào tạo bài bản về giáo dục kĩ năng sống, tàiliệu tham khảo ít

Đối với giáo viên bộ môn đặc biệt là những môn dễ lồng ghép giáo dục kĩnăng sống cho học sinh như: Văn, Sử, Địa, Giáo dục công dân thì còn dạy nặng

về kiến thức chưa chú trọng đúng mức đến giáo dục kĩ năng sống; hoặc cónhưng chưa thường xuyên, chưa có kế hoạch cụ thể và nội dung bài bản

Việc lồng ghép vào giờ dạy chính khóa chưa mang lại hiệu quả rõ rệt vì thiếusinh động và có phần sáo mòn, chưa thể thu hút và tác động đến nhiều đối tượnghọc sinh, chưa kể thời lượng hạn chế không đủ để giáo viên vừa truyền tải kiếnthức vừa giáo dục kĩ năng sống mà không bị "cháy giáo án" Giáo dục kĩ năngsống phần nào đó mới chỉ dừng lại ở hình thức giảng giải kết hợp hỏi đáp, phânnhóm hời hợt chưa thể tác động tới nhiều đối tượng học sinh

Đa số các em học sinh trong trường theo ban khoa học tự nhiên, các mônthuộc ban khoa học xã hội như Sử, Địa chưa được học sinh đầu tư đúng mứcnên việc giáo dục kĩ năng ở các môn học này gặp nhiều khó khăn

2.2.3 Đối với học sinh

Từ đó, các kĩ năng cần thiết trong học tập và cuộc sống như kĩ năng tư duy, giaotiếp, làm chủ bản thân, làm chủ được cảm xúc, ứng phó với căng thẳng đượchình thành

-Mặt khó khăn, tồn tại:

Đối tượng học sinh trường trung học phổ thông Lê Lợi chủ yếu là con nhà nông,điều kiện kinh tế còn khó khăn Vì thế đã ảnh hưởng không nhỏ đến kĩ năngsống ở các em Nhất là những em học sinh lớp 10, thì sự thiếu hụt các kĩ năng

cần thiết là rất rõ Qua thực tế cho thấy kĩ năng sống của các em hiện nay là rấthạn chế Cụ thể:

Phần lớn các em chưa có kĩ năng xác định mục tiêu một cách rõ ràng Một số

em học sinh không biết học để làm gì, không có động cơ học tập, không có mụcđích, lý tưởng và hoài bão

Kĩ năng hoạt động nhóm còn hạn chế, một số em chỉ ở mức trung bình thậmchí yếu, tham gia hoạt động nhóm còn hời hợt, lười tư duy, thụ động hoặc ỷ lạivào bạn

Các em hầu như chưa tìm ra hướng giải quyết khi gặp khó khăn trong học tập,cuộc sống

Hiện tượng bạo lực học đường có xu hướng tăng, các em rất dễ xô xát nhaubởi những nguyên nhân rất nhỏ (như tranh giành quả bóng giữa một em lớp11A5 và em lớp 11A7, hay giành nhau cái vợt cầu lông giữa em lớp 11A9 và11A4, hay xô xát giữa em học sinh lớp 12A9 với em học sinh lớp 10 A9 chỉ vì

em lớp 12A9 không thích em lớp 10A9, hay xô xát giữa hai em học sinh lớp11A11 ở trong lớp học mà ban đầu chỉ là trêu đùa nhau, nhưng một bạn đùa quáchớn nên bạn kia không kiềm chế được và phản ứng mạnh trở lại, cũng làmcho thầy cô phải can thiệp) đó là do các em thiếu kĩ năng sống, thiếu những kĩnăng ứng xử cần thiết trong cuộc sống

Hiện tượng hút thuốc lá, chơi điện tử, bỏ học đi chơi, trong học sinh ngàycàng tăng (đặc biệt là học sinh lớp 10, nhất là một số em học sinh ở lớp 10A9,10A10, đây là hai lớp có số lượng học sinh bỏ tiết, vắng học để đi chơi nhiềunhất trường) Khi nói chuyện với các em về vấn đề này nhiều em nhận thứcđược đây là các vấn đề không tốt ảnh hưởng đến học tập, sức khỏe, đến giađình, nhưng vẫn bị cuốn vào các tệ nạn, không dứt ra được

Nhiều học sinh đứng trước đám đông còn rụt rè, bị tâm lý, mất bình tĩnh, thụđộng cho thấy khả năng giao tiếp còn hạn chế

Việc xác định vấn đề quan trọng của cuộc sống nhiều khi còn chưa rõ, chưađúng với chuẩn mực

Hầu như các em chưa có kĩ năng ra quyết định, mà chỉ quyết định các vấn đềmột cách cảm tính

Kĩ năng bảo vệ môi trường, ứng phó với căng thẳng phòng chống thiên taicòn rất hạn chế

Đứng trước thực tế trên, tôi nhận thấy, bản thân mình phải đưa ra các giải pháp

và việc làm để rèn luyện kĩ năng sống cho các em Sau đây, tôi xin đưa ra một

số giải pháp và việc làm của bản thân để giáo dục kĩ năng sống cho học sinh quabài học Địa lí

2.3 Các giải pháp và tổ chức thực hiện.

2.3.1.Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh qua môn Địa lí.

a Mục tiêu giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong môn Địa lí.

Môn Địa lý, với đặc điểm về nội dung và phương pháp dạy học đặc trưng sẽ gópphần vào việc giáo dục các kỹ năng sống, mục tiêu của môn học tập trung vàogiáo dục các kỹ năng nòng cốt như:

- Tự nhận thức: Bao gồm các kĩ năng: Thể hiện sự tự tin: Khi được trình bày ý

tưởng của cá nhân trước bạn bè và thầy cô; có nghị lực để hoàn thành các nhiệm

vụ được giao… ; Xác định giá trị bản thân: Thể hiện ở thái độ đồng tình hay

phản đối trước những hành động tiêu cực

- Giao tiếp: Bao gồm các kĩ năng: Lắng nghe và phản hồi tích cực trong quá

trình trao đổi nội dung bài học trong nhóm nhỏ hoặc cả lớp; Trình bày suy nghĩ,

ý tưởng của cá nhân hoặc nhóm trong quá trình làm việc cá nhân/ nhóm để tìm

hiểu những vấn đề giáo viên gợi ý, nhằm đi đến nội dung cần tiếp thu của bài

học; Biết cách ứng xử, giao tiếp với bạn bè, thầy cô giáo, hợp tác với bạn bè để giải quyết nhiệm vụ; Thể hiện sự cảm thông với con người trước những thảm

họa do thiên nhiên hoặc xung đột gây ra

- Tư duy: Bao gồm các kĩ năng: Suy ngẫm, hồi tưởng: Trong quá trình làm việc

cá nhân hoặc nhóm, học sinh có điều kiện suy ngẫm hồi tưởng những kiến thức,

kỹ năng địa lý đã tiếp nhận trước đó để giải quyết nhiệm vụ được đặt ra; Tư duy phê phán, tư duy kinh tế, tư duy không gian: khi tiếp cận những hiện tượng tác

động tích cực tiêu cực đến môi trường tư duy phê phán, tư duy kinh tế khi đánhgiá những thuận lợi và khó khăn của điều kiện tự nhiên đối với việc phát triển

kinh tế, tư duy không gian khi làm việc với bản đồ…; Tìm kiếm và xử lý thông tin, kỹ năng phân tích, so sánh, đối chiếu, sáng tạo: Trong quá trình làm việc cá

nhân và nhóm, học sinh luôn phải tìm kiếm và xử lý thông tin từ sách giáo khoa,các nguồn tư liệu khác nhau để có được tri thức cần thiết gắn với nội dung bàihọc địa lý Vận dụng các kỹ năng phân tích, so sánh, đối chiếu với các hiệntượng, sự vật địa lý giúp học sinh hiểu sâu vấn đề và có thể đưa tới những ý kiếnsáng tạo khi đề xuất biện pháp giải quyết tình huống của thực tiễn

-Giải quyết vấn đề: Trong nhiều bài học địa lý, học sinh có nhiệm vụ phân tích

khó khăn và thuận lợi của các điều kiện tự nhiên, xã hội, điều đó giúp các em có

được kĩ năng phân tích điểm mạnh, điểm yếu Những kĩ năng này giúp các em lựa chọn cách giải quyết một số vấn đề của thực tiễn và từ đó có thể đưa ra quyết định phù hợp với hoàn cảnh và điều kiện thực tiễn.

- Làm chủ bản thân: Bao gồm các kĩ năng:

Kỹ năng đặt mục tiêu: Hoạt động nhóm hoặc thực hiện những bài tập nhỏ trong

các tiết học địa lý theo yêu cầu và nhiệm vụ mà giáo viên giao sẽ tạo điều kiện

cho học sinh rèn luyện kỹ năng đặt mục tiêu cho từng hoạt động Khả năng chịu trách nhiệm: Tham gia hoạt động nhóm, mỗi học sinh nhận nhiệm vụ theo sự

phân công và hoàn thành nhiệm vụ sẽ rèn luyện cho các em khả năng chịu trách

nhiệm (đảm nhận trách nhiệm) với công việc được giao Kỹ năng lập kế hoạch

và quản lý thời gian: Biết cân nhắc công việc và tính toán thời gian để hoàn

thành nhiệm vụ, qua đó các em có được kỹ năng lập kế hoạch và quản lý thời

gian Kiểm soát cảm xúc, ứng phó với căng thẳng: Làm việc hợp tác trong

nhóm, học sinh sẽ phải trao đổi, tranh luận, với nhau, trong bối cảnh đó họcsinh phải biết kiểm soát cảm xúc, giữ bình tĩnh, biết cách ứng phó với căng

thẳng, tránh gây mâu thuẫn [13]

b Các nguyên tắc giáo dục kĩ năng sống trong môn Địa lí: