SKKN giải pháp giáo dục giới tính sức khỏe sinh sản vị thành niên ở trường THPT khu vực miền núi

Việc trang bị kiến thức về giáo dục giới tính đối với học sinh khu vực miềnnúi không chỉ hỗ trợ các em trong quá trình hoàn thiện bản thân mà còn trở thành tuyên truyền viên hiệu quả nhằ

I MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài:

Là một giáo viên đang trực tiếp giảng dạy tại trường trung học phổ thông, tôinhận thấy việc giáo dục giới tính cho học sinh là việc làm rất cần thiết Vì giáo dục giới tính là quá trình tác động hướng vào việc vạch ra những phẩm chất, nhân cách của con người

Việc trang bị kiến thức về giáo dục giới tính đối với học sinh khu vực miềnnúi không chỉ hỗ trợ các em trong quá trình hoàn thiện bản thân mà còn trở thành tuyên truyền viên hiệu quả nhằm hạn chế tình trạng tảo hôn trong đồng bào dân tộc thiểu số

Lứa tuổi vị thành niên là một giai đoạn ngắn nhưng lại ảnh hưởng rất lớn tới

sự phát triển toàn diện của cuộc đời mỗi người Giai đoạn này được thể hiện bằng sự phát triển nhanh chóng khác thường về cả thể chất lẫn trí tuệ, tâm sinh

lí, quan hệ xã hội và tinh thần

Các em học sinh trung học đang ở độ tuổi vị thành niên có nhiều bỡ ngỡ trước sự thay đổi của bản thân khi bước vào tuổi dậy thì và có nhiều tò mò, thắcmắc về vấn đề giới tính nhưng lại không được giải đáp thỏa đáng Mặt khác, hiện nay, sự phát triển nhanh chóng các mặt của đời sống xã hội, sự phát triển một cách ồ ạt các hệ thống truyền tải thông tin như internet, điện thoại di

động…đã làm ảnh hưởng đến những quan điểm, nhận thức về quan hệ tình dục,tình yêu, hôn nhân ở thanh thiếu niên Nhiều thanh thiếu niên bắt đầu quan hệ tình dục trong khi chưa hiểu biết đúng đắn về sức khỏe sinh sản Sự thiếu hiểu biết này có thể dẫn đến những hậu quả trầm trọng : mang thai ngoài ý muốn dẫnđến nạo phá thai ở độ tuổi vị thành niên; sinh con và nuôi con khi độ tuổi còn quá trẻ, làm dở dang việc học tập; mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục ảnh hưởng lớn đến sức khỏe và đời sống tinh thần sau này

Cung cấp thông tin về giới tính, giáo dục sức khỏe sinh sản cho vị thành niên là việc làm cần thiết nhưng đến nay vẫn còn một số người cho là vấn đề tếnhị, không nên đem ra rao giảng, bên cạnh đó, ở nhà trường, công tác giáo dục giới tính vẫn còn bỏ ngõ, rất hiếm có giáo viên nào chuyên trách về vấn đề này

Ở gia đình, một số phụ huynh còn rất e dè hoặc thiếu quan tâm đến việc giáo dục giới tính, sức khỏe sinh sản cho con em mình, một số khác có quan tâm nhưng không đủ trình độ kiến thức để giải đáp hết các thắc mắc của con em mình về vấn đề này Vấn đề này còn càng phức tạp hơn nữa đối với học sinh ởkhu vực miền núi

Trước những hậu quả nghiêm trọng từ sự thiếu hiểu biết về giới tính và sức khỏe sinh sản của các em ở độ tuổi vị thành niên trong đó có học sinh trung họcphổ thông mà chưa có giải pháp nào ngăn chặn hữu hiệu, tôi xin đưa ra đề tài:

“GIẢI PHÁP GIÁO DỤC GIỚI TÍNH – SỨC KHỎE SINH SẢN VỊ

THÀNH NIÊN Ở TRƯỜNG THPT KHU VỰC MIỀN NÚI”

Nghiên cứu các giải pháp giáo dục giới tính- sức khỏe sinh sản vị thành niên

ở trường THPT khu vực miền núi

4 Phương pháp nghiên cứu

Sử dụng phương pháp nghiên cứu lí thuyết, phương pháp so sánh thực nghiệm

- đối chứng, nghiên cứu các tài liệu liên quan đến nội dung của chuyên đề bao gồm: sách giáo khoa, sách tham khảo, sách bài tập, báo chí, internet …

II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

1 Cơ sở lý luận

Hiểu một cách đầy đủ, vấn đề giáo dục giới tính bao gồm rất nhiều nội dung, như sức khỏe sinh sản, các mối quan hệ cá nhân, sự phát triển giới tính, tình cảm Để có được những kết quả khả quan, các chương trình giáo dục giới tính phải được nghiên cứu kỹ lưỡng, diễn ra trong quá trình lâu dài và đây vẫn là vấn

đề rất nhạy cảm, tồn tại những quan điểm khác, trái ngược nhau Một số ý kiến cho rằng, nếu cung cấp cho học sinh những thông tin và giúp chúng phòng ngừa thai cũng như các bệnh lây truyền qua đường tình dục sẽ đẩy các học sinh này vào hoạt động tình dục sớm và bừa bãi Nhiều ý kiến khác "tẩy chay" việc đưa giáo dục giới tính vào trường học, coi giáo dục giới tính là "con dao hai lưỡi" Trong sự phát triển mạnh mẽ của xã hội hiện nay thì sự hiểu biết cơ bản về giới tính của mỗi người có ý nghĩa rất quan trọng Đây là kiến thức không thể thiếu

để mỗi người tự bảo vệ sức khỏe của mình và của cộng đồng; biết quan hệ, ứng

xử với người khác phù hợp với chuẩn mực giới tính và đạo đức xã hội, đồng thờibiết bảo vệ hạnh phúc gia đình, duy trì nòi giống, phòng chống các bệnh xã hội…

Bên cạnh đó, việc mắc các bệnh lây truyền qua quan hệ tình dục tăng lên nhanh chóng ở thanh thiếu niên Theo ủy ban quốc gia phòng chống AIDS, tỉ lệ người nhiễm HIV ở lứa tuổi 20-29 đã tăng từ 15% năm 1993 lên 62% vào cuối năm 2002 và số nhiễm HIV ở lứa tuổi vi thành niên chiếm 8,3% các trường hợpnhiễm

Như vậy, việc giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản cho vị thành niên, trong đó có một bộ phận lớn là học sinh đang học tập ở trường THPT mà đặc biệt là học sinh THPT ở khu vực miền núi là vấn đề rất cần thiết và cấp bách bởi

sự thiếu kiến thức đối với vấn đề giới tính Giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản nhằm cung cấp cho các em những kiến thức, kỹ năng sống đầy đủ về giới tính, sức khỏe sinh sản, về tình bạn, tình yêu… Đây là việc làm cần thiết bên cạnh việc giảng dạy văn hóa để góp phần tạo ra một tương lai thật tươi sáng chohọc sinh

3 Nội dung biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài:

3.1 Những nội dung kiến thức liên quan đến vấn đề giới tính – sức

khỏe sinh sản

+ Tuổi dậy thì và những dấu hiệu của tuổi dậy thì a Tuổi dậy thì

+ Tuổi dậy thì là giai đoạn phát triển, trong đó trẻ em phát triển thành người lớn

và có khả năng sinh sản

+ Tuổi bắt đầu dậy thì thường kéo dài từ 3 đến 5 năm và chia làm hai giai đoạnnhỏ:

+ Giai đoạn trước dậy thì : từ 11-13 tuổi ở nữ và 13-15 tuổi ở nam

+ Giai đoạn dậy thì : từ 13-15 tuổi ở nữ và 15-17 tuổi ở nam

Đến tuổi dậy thì dưới tác động của các hoocmôn sinh dục, cơ thể có những biến đổi trong cơ quan sinh dục và xuất hiện các đặc điểm sinh dục thứ sinh.3.1.1 Những dấu hiệu của tuổi dậy thì

- Cơ quan sinh dục to ra

- Tuyến mồ hôi, tuyến nhờn phát triển

- Xuất hiện mụn trứng cá

- Xuất tinh lần đầu

b Ở nữ:

- Lớn nhanh

- Thay đổi giọng nói

- Mọc lông mu, lông nách

3.1.2 Cơ quan sinh dục

a Cơ quan sinh dục nam

Các bộ phận của cơ quan sinh dục nam

Tinh hoàn và tinh trùng:

+ Tinh hoàn là bộ phận quan trọng trong cơ quan sinh dục nam sản

xuất ra tinh trùng bắt đầu từ tuổi dậy thì

+ Tinh trùng rất nhỏ (dài khoảng 0,06mm) gồm đầu, cổ và đuôi Tinh trùng dichuyển nhờ đuôi Có 2 loại tinh trùng : tinh trùng X và tinh trùng Y Tinh trùng

Y nhỏ nhẹ, sức chịu đựng kém, dễ chết, còn tinh trùng X lớn hơn có sức sốngcao hơn tinh trùng Y Mỗi lần phóng tinh có tới 200-300 triệu tinh trùng

Trong cơ quan sinh dục nữ, tinh trùng có khả năng sống từ 3-4 ngày

b Cơ quan sinh dục nữ

Các bộ phận của cơ quan sinh dục nữ

Buồng trứng và trứng

Trứng là tế bào sinh dục cái đã trưởng thành (chín), tế bào trứng nhỏ (đường kính 1,15-1,25mm) chứa nhiều chất tế bào Tới tuổi dậy thì, buồng trứng chứa khoảng 40.000 tế bào trứng nhưng trong cuộc đời người phụ nữ chỉ có khoảng

400 trứng đạt tuổi trưởng thành Trứng bắt đầu rụng từ tuổi dậy thì được phễu dẫn trứng tiếp nhận đưa vào ống dẫn trứng (vòi trứng) Tế bào trứng sau khi rụngchỉ có khả năng thụ tinh trong một ngày nếu gặp được tinh trùng

c Thụ tinh và thụ thai

Sự thụ tinh:

Trứng rụng được phễu dẫn trứng tiếp nhận, đưa vào ống dẫn trứng và dichuyển về phía tử cung Nếu trứng gặp được tinh trùng, sẽ xảy ra sự thụ tinh đểtạo thành hợp tử

Hợp tử di chuyển xuống tử cung làm tổ, khi đến tử cung sẽ bám vào lớpniêm mạc tử cung đã được chuẩn bị sẵn (dày xốp và xung huyết) để làm tổ vàphát triển thành thai Đó là sự thụ thai

Hiện tượng kinh nguyệt

Cùng với sự phát triển của trứng, hoocmon từ buồng trứng tiết ra có tác dụng làm cho lớp niêm mạc tử cung dày, xốp, chứa nhiều mạch máu để đón trứng thụ tinh xuống làm tổ Nếu trứng không được thụ tinh thì sau 14 ngày kể

từ khi trứng rụng, lớp niêm mạc bị bong ra từng mảng, thoát ra ngoài cùng vớimáu và dịch nhày Đó là hiện tượng kinh nguyệt

Hiện tượng kinh nguyệt xảy ra theo chu kỳ hàng tháng (28-32 ngày) thờigian có kinh thường kéo dài khoảng 5 ngày Thời gian có kinh và lượng máu xuất ra tùy thuộc vào từng cá nhân

Trong thời gian hành kinh thường có những biến đổi về tâm sinh lý nhưmệt mỏi, rối loạn cảm xúc…

Chế độ ăn, uống tình trạng sức khỏe lối sống,…có ảnh hưởng đến chu kỳkinh nguyệt (kinh nguyệt không đều hoặc tắt kinh), do đó ảnh hưởng đến sức khỏe và chức năng sinh sản

Hiện tượng rụng trứng

Là hiện tượng xảy ra ở cơ thể người phụ nữ, mỗi tháng cơ thể đều sản sinh ra một số lượng trứng nhất định Hiện tượng rụng trứng xảy ra vào giữa chu kỳ kinh nguyệt, tức là khoảng ngày 14 của chu kỳ.

Mỗi nang buồng trứng sẽ sản sinh ra 1 trứng trong một tháng và lượngtrứng này sẽ được rụng vào ống dẫn trứng tới tử cung Tại đây, nếu tinh trùnggặp được trứng thì sẽ dẫn đến hiện tượng thụ thai

Có thể xác định được ngày rụng trứng nhờ việc theo dõi vòng kinh của cơthể, ngoài ra, có thể dựa vào sự bài tiết của tử cung để biết được điều này Thôngthường, sau kỳ kinh nguyệt, sẽ có cảm giác khô ráo hoàn toàn ở nơi âm đạo

Tiếp sau đó, khi cơ thể gần đến giai đoạn bắt đầu rụng trứng, sẽ thấy xuất hiệndịch nhờn, màu trắng đục Mức độ chất nhờn tăng nhiều và dịch đặc hơn bìnhthường giống như lòng trắng trứng khi đến đúng thời điểm rụng trứng

Theo nghiên cứu, một trứng ở cơ thể người phụ nữ có thể tồn tại trong vòng 12 đến 24 giờ sau khi rụng Còn tuổi thọ của trùng thì lớn hơn nhiều so vớitrứng, nó có thể tồn tại từ 5 đến 7 ngày trong tử cung của phụ nữ Vì vậy không phải chỉ có thể thụ thai vào thời điểm rụng trứng

3.1.3 Các biện pháp tránh thai phổ biến:

Biện pháp tránh thai Tác động và hiệu quả

nhập vào dạ con Hiệu quả : 90%

Vòng tránh thai Ngăn cản sự làm tổ của phôi ở dạ

con Hiệu quả : 90%

Thuốc diệt tinh trùng Diệt tinh trùng

Viên tránh thai (uống, cấy dưới Ức chế rụng trứng

da)

Phẫu thuật đình sản:

+ Thắt ống dẫn tinh + Ngăn cản tinh trùng vào dạ con

+ Thắt ống dẫn trứng + Ngăn cản trứng vào vòi dẫn trứng

An toàn tự nhiên: Tránh tinh trùng gặp trứng :

+ Giai đoạn an toàn Không có trứng rụng

+ Xuất tinh ngoài Ngăn cản tinh trùng gặp trứng

3.1.4 Một số bệnh lây lan qua đường tình dục

HIV/AIDS

+ HIV là virut gây suy giảm miễn dịch ở người

+ AIDS là hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải do virut HIV gây ra

+ HIV xâm nhập vào cơ thể qua quan hệ tình dục, qua đường máu, tiêm chích

ma túy Nếu phụ nữ nhiễm HIV, khi mang thai cũng có thể truyền qua thai nhi.+ AIDS phát triển qua 3 giai đoạn trong đó có giai sơ nhiễm thường không biểu hiện triệu chứng, đây chính là lý do một số người đã nhiễm HIV nhưng không biết mình mắc bệnh và lây nhiễm cho người khác

Cho tới nay các nhà khoa học vẫn chưa tìm ra thuốc đặc trị để chữa khỏi

HIV/AIDS Vì vậy để phòng tránh, mọi người cần thực hiện lối sống lành mạnh,

vệ sinh y tế, tránh xa tệ nạn xã hội

Bệnh lậu

+ Bệnh do một loại vi khuẩn có tên là song cầu khuẩn gây ra

+ Bệnh lây truyền qua quan hệ tình dục

+ Bệnh này nguy hiểm và dễ lây lan vì phần lớn người mắc bệnh không biểuhiện rõ ở giai đoạn đầu

+ Bệnh có thuốc điều trị nhưng thường để lại những hậu quả nặng nề như gây vôsinh ở nam và nữ, có thai ngoài tử cung, con sinh ra có thể bị mù lòa

Bệnh giang mai

+ Bệnh do xoắn khuẩn giang mai gây ra

+ Bệnh có thể lây truyền qua quan hệ tình dục, truyền máu, vết xây xát trên cơthể, hoặc truyền từ mẹ sang con qua nhau thai

+ Bệnh gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe như tổn thương các phủ tạng, hệ thần kinh, con sinh ra có thể bị khuyết tật hoặc dị dạng bẩm sinh

Ngoài một số bệnh kể trên, còn một số bệnh nguy hiểm khác cũng lây lan quađường tình dục như viêm gan B, ung thư cổ tử cung…

3.2 Một số giải pháp để giáo dục giới tính – sức khỏe sinh sản vị thành niên cho học sinh THPT khu vực miền núi:

3.2.1 Thông qua các bài học sinh học có nội dung giáo dục giới tính – sức khỏe sinh sản:

Chương trình sinh học lớp 10

phương phápdạy học

HỌC VI SINH Biết: Mối quan hệ con đường lây Tích hợp

VẬT giữa virut ôn hòa và truyền, các -Phương pháp:Chương III virut độc.Tác hại của giai đoạn phát +Thảo luận

: VIRUT bệnh do virut HIV triển của bệnh, nhóm

VÀ gây ra Cơ chế hoạt cách phòng +Thuyết trìnhBỆNH động của vi rut HIV; tránh, cách kết hợp phátTRUYỀN các đường lây truyền, ứng xử với vấn, gợi mở.NHIỄM các dấu hiệu và triệu người nhiễm

Sự nhân lên của chứng khi nhiễm HIV/ HIV

virut trong tế bào AIDS; cách phòng

chủ (bài 30 sách tránh

cơ bản và bài 44 HIV/AIDS…

sách nâng cao) Kĩ năng: Tự phòng

tránh lây nhiễm HIV

Thái độ:

Có ý thức phòng tránh

các tác hại củaHIV/AIDS.

- Có thái độ thôngcảm, không kì thị đốivới người bị nhiễmHIV và gia đình họ

Virut gây bệnh, Kiến thức: Trình bày Các phương -Phương thức:ứng dụng của được đặc điểm, tác hại thức lây Tích hợp.virút (bài 31 của các bệnh do virut truyền : qua -Phương pháp:sách cơ bản và gây ra và lây qua quan hệ tình +Thảo luậnbài 45 sách nâng đường tình dục ở dục, truyền từ nhóm

và gia đình họ

Bệnh truyền Kiến thức: Cung cấp kiến -Phương thức:nhiễm và miễn Biết tác hại của các thức về một số Tích hợp.dịch (bài 32 sách bệnh do các virut và vi bệnh phổ biến -Phương pháp:

cơ bản và bài 46 sinh vật gây ra như lây lan qua +Thảo luậnsách nâng cao) : HIV, xoắn khuẩn quan hệ tình nhóm

giang mai, lậu cầu dục như HIV/ +Thuyết trìnhkhuẩn…Mô tả được AIDS, lậu, kết hợp phátphương thức lây giang mai, vấn, gợi mở.truyền của bệnh viêm gan B…

truyền nhiễm qua nhấn mạnhđường tình dục hậu quả

Kĩ năng: Tự phòng Hậu quảtránh lây nhiễm HIV nghiêm trọng

gây ra.

- Có thái độ thôngcảm, không kì thị đốivới người bị nhiễmHIV và gia đình họ

Thực hành: Tìm Kiến thức: Tìm hiểu, Một số bệnh -Phương

hiểu một số bệnh phát hiện, mô tả được truyền nhiễm thức:Tích hợp.truyền nhiễm ở các triệu chứng biểu lây lan qua -Phương pháp:địa phương (bài hiện, tác hại của một đường tình +Điềutra, phát

47 sách nâng số bệnh truyền nhiễm dục ở địa hiện

cao) phổ biến do virut và phương như +Làm việc theo

Thái độ: Có ý thức và viên nhấnbiện pháp phòng tránh mạnh cho học

CHƯƠNG III: học của những phát triển: + thảo luận nhómsinh trưởng và biến đổi cơ thể + hoocmon điều +Phát vấn, gợi mở,phát triển tuổi dậy thì hòa và phát liên hệ thực tế

B Sinh trưởng và Kĩ năng:Hệ triển: GH và

phát triển ở động thống hóa kiến tiroxin

Các nhân tố ảnh theo nhóm hòa sự phát triển

hưởng đến sinh Thái độ: : ơstrôgen (ở nữ)

trưởng và phát Không yêu và testosreron

triển ở động vật sớm, không (ở nam).

(bài 38 sách cơ quan hệ tình Cung cấp kiến

bản và nâng cao) dục trước hôn thức về tác dụng

hoocmon sinhtrưởng, nhấnmạnh việc thừahay thiếu nhữnghoocmon nàygây ra ảnhhưởng về sứckhỏe và trí tuệ,cách điều trị

Cung cấp kiếnthức về cáchoocmon điềuhòa sự phát triển

ở người qua đónhấn mạnh chohọc sinh thấyđược sự thay đổicủa cơ thể khibước vào tuổidậy thì

Đặc biệt lưu ý

về hiện tượngkinh nguyệt ở nữ

để qua đó giáodục các em cóhiểu biết đúngđắn về hiệntượng này, cáchgiữ gìn vệ sinh,chế độ ăn uốnghợp lý để bảo vệsức khỏe chohiện tại và cảsức khỏe sinhsản sau này

Các nhân tố ảnh Kiến thức: -Ảnh hưởng của Phương thức: Liênhưởng đến sinh Hiểu được tác nhân tố thức ăn, hệ

trưởng và phát động của các các yếu tố môi Phương pháp:triển ở động vật yếu tố dinh trường như ánh +Thảo luận nhóm.(bài 39 sách cơ dưỡng đến sức sáng, nhiệt độ, +Thuyết trình