SKKN cách sử dụng di sản văn hoá trong dạy học văn bản văn học việt nam trung đại, ngữ văn 10 ở trường THPT như thanh 2

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NHƯ THANH II SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÊN ĐỀ TÀICÁCH SỬ DỤNG DI SẢN VĂN HÓA TRONG DẠY – HỌC VĂN BẢN VĂN HỌC VIỆT NAM TRUNG ĐẠI, N

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NHƯ THANH II

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀICÁCH SỬ DỤNG DI SẢN VĂN HÓA TRONG

DẠY – HỌC VĂN BẢN VĂN HỌC VIỆT NAM TRUNG ĐẠI, NGỮ VĂN 10 Ở TRƯỜNG THPT NHƯ THANH II

Người thực hiện: Nguyễn Văn Lực Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc lĩnh vực: Ngữ văn

NĂM HỌC: 2018 – 2019

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀICÁCH SỬ DỤNG DI SẢN VĂN HÓA TRONG

DẠY – HỌC VĂN BẢN VĂN HỌC VIỆT NAM TRUNG ĐẠI, NGỮ VĂN 10 Ở TRƯỜNG THPT NHƯ THANH II

Người thực hiện: Nguyễn Văn Lực Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc lĩnh vực: Ngữ văn

NĂM HỌC: 2018 – 2019

MỤC LỤC

1 PHẦN MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài 1

1.2 Mục đích nghiên cứu 2

1.3 Đối tượng nghiên cứu 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu 2

2 PHẦN NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lí luận 2.1.1 Một số khái niệm về Di sản văn hóa Việt Nam 2

2.1.2 Những di sản văn hóa sử dụng được trong dạy học, giáo dục ở nhà trường phổ thông 3

2.1.3 Khái quát văn học trung đại Việt Nam 4

2.1.4 Văn học trung đại Việt Nam trong chương trình Ngữ văn 10, ban cơ bản 5 2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 6

2.3 Các giải pháp thực hiện việc sử dụng di sản, tài liệu di sản 7

2.3.1 Công tác chuẩn bị 7 2.3.1.1 Lên kế hoạch sử dụng di sản, tài liệu di sản 7

2.3.1.2 Khai thác, sưu tầm và xử lí tài liệu về di sản để sử dụng vào bài học ở trên lớp 9

2.3.2 Sử dụng tri thức về di sản vào việc phục vụ giảng dạy 10 2.3.2.1 Sử dụng di sản, tài liệu di sản để khởi động, tạo hứng thú vào bài học 10 2.3.2.2 Sử dụng di sản, tài liệu di sản như một kênh thông tin, một nguồn kiến thức để hình thành kiến thức bài học 13

2.3.2.3 Sử dụng di sản, tài liệu di sản để củng cố, mở rộng 19

2.4 Kết quả thực nghiệm 21

3 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 1.Kết luận: 22

2 Khuyến nghị: 22

Cách sử dụng di sản văn hóa trong dạy - học văn bản VHVNTĐ, Ngữ văn 10 ở trường

THPT Như Thanh II

1 PHẦN MỞ ĐẦU1.1 Lí do chọn đề tài

Để nâng cao chất lượng dạy và học môn Ngữ văn trong nhà trường thì việcđổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá ở bộ môn này luôn là mộtđòi hỏi tất yếu Trong việc đổi mới đó có yêu cầu là dạy học theo hướng tíchhợp, tăng cường liên hệ thực hệ thực tế, tích cực ứng dụng công nghệ thông tin

và các phương tiện dạy học phù hợp với nội dung bài học… Ở phân môn Đọcvăn, để đọc - hiểu được các văn bản văn chương thì rất cần tích hợp, vận dụngcác kiến thức về chính trị - xã hội, lịch sử, văn hóa, đời sống thực tế… Trongviệc tích hợp những kiến thức lịch sử, văn hóa không thể không sử dụng đếnnhững di sản văn hóa Nên việc sử dụng di sản văn hóa vào dạy học các tácphẩm văn chương là hoàn toàn hợp lí và có cơ sở khoa học Sử dụng di sảntrong dạy học giúp cho quá trình học tập của học sinh trở nên hấp dẫn hơn, họcsinh hứng thú học tập và hiểu bài sâu hơn, phát triển tư duy độc lập, sáng tạo Đối với học sinh ngày nay, văn học trung đại là không dễ hiểu Ngoài sự

xa xôi về thời gian sáng tạo còn là sự khác biệt và khoảng cách lớn về chế độ xãhội, văn hóa, tư tưởng thời đại, quan niệm nhân sinh, quan niệm thẩm mỹ Khóhiểu nên các em cũng kém hứng thú khi học những văn bản văn học trung đại.Trong khi đó, bàn về các điều kiện giáo dục, dạy học, nhìn chung các tàiliệu về lí luận dạy học hiện nay còn ít đề cập đến điều kiện, phương tiện dạy học

là các di sản văn hóa Nên việc sử dụng di sản trong dạy học nói chung và trongdạy văn bản Văn học trung đại nói riêng không có một định hướng, phươngpháp cụ thể Điều này cũng tạo ra những khó khăn nhất định với không ít giáoviên

Ngày 16 tháng 1 năm 2013, liên Bộ Giáo dục đào tạo, Bộ Văn hóa, thể thao

và du lịch ra công văn Số:73/HD – BGDĐT- BVHTTDL về “Hướng dẫn sử dụng

di sản văn hóa trong dạy học ở trường phổ thông, trung tâm GDTX” Đó là cơ sởvững chắc và động lực giúp tôi có thêm căn cứ, hiểu biết, thêm tự tin và tích cựchơn với việc sử dụng di sản trong dạy học Ngữ văn nói chung và các văn bảnvăn học trung đại nói riêng Sau một thời gian dài tìm hiểu, áp dụng, sử dụng disản, tài liệu di sản vào dạy học Ngữ văn, tôi đã rút ra được những hiểu biết, kinh

nghiệm nhất định Vì thế tôi đã viết sáng kiến kinh nghiệm “Cách sử dụng di

sản văn hóa trong dạy - học văn bản văn học Việt Nam trung đại, Ngữ văn

10 ở trường THPT Như Thanh II” nhằm hệ thống lại kiến thức, kinh nghiệm

về sử dụng di sản trong dạy học để trao đổi, chia sẻ với đồng nghiệp và

Cách sử dụng di sản văn hóa trong dạy - học văn bản VHVNTĐ, Ngữ văn 10 ở trường

THPT Như Thanh II

các em học sinh Hi vọng có thể đóng góp một phần nhỏ vào việc đổi mới

phương pháp dạy học, làm mới những bài học

1.2 Mục đích nghiên cứu

Đề tài sáng kiến kinh nghiệm “Cách sử dụng di sản văn hóa trong dạy

-học văn bản văn -học Việt Nam trung đại, Ngữ văn 10 ở trường THPT Như Thanh II” nhằm đúc rút, hệ thống những kinh nghiệm, cách thức sử dụng tài

liệu di sản vào dạy học các văn bản Văn học trung đại, Ngữ văn 10, ban cơ bản

Từ đó có hướng tiếp tục vận dụng, phát huy những kinh nghiệm, cách thức đóvào việc dạy học trong thời gian tới nhằm nâng cao hiệu quả dạy học Ngữ vănnói chung và các văn bản Văn học trung đại nói riêng

1.3 Đối tượng nghiên cứu và đối tượng thực nghiệm

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các văn bản văn học trung đại Việt Namtrong chương trình Ngữ văn 10 THPT, ban Cơ bản, được phân phối dạy – họccho những tiết Đọc văn chính thức ở trên lớp

Đối tượng thực nghiệm trong năm học 2018- 2019: Lớp thực nghiệm là10C6; lớp đối chứng là 10C1, trường THPT Như Thanh II

Các lớp này học sinh đều có đặc điểm tâm lí và khả năng tiếp thu tươngđương nhau

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

- Phương pháp quan sát;

- Phương pháp phân tích;

- Phương pháp so sánh;

- Phương pháp trao đổi, đàm thoại;

- Phương pháp thảo luận;

- Phương pháp giảng dạy thực nghiệm;

- Phương pháp khảo sát, thống kê;

- Phương pháp tổng hợp; …

2 PHẦN NỘI DUNG2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

2.1.1 Một số khái niệm về Di sản văn hóa Việt Nam

Di sản văn hóa là những giá trị kết tinh từ sự sáng tạo văn hóa Di sản vănhóa Việt Nam là tài sản quý giá của cộng đồng các dân tộc Việt Nam và là một

bộ phận của di sản văn hóa nhân loại, có vai trò to lớn trong sự nghiệp dựngnước và giữ nước của nhân dân ta, đang được bảo tồn và phát huy trong đờisống của cộng đồng các dân tộc Việt Nam

Cách sử dụng di sản văn hóa trong dạy - học văn bản VHVNTĐ, Ngữ văn 10 ở trường

THPT Như Thanh II

Điều 1 Luật di sản văn hóa (sửa đổi, bổ sung năm 2009) xác định rõ: “Di sản văn hóa Việt Nam bao gồm di sản văn hóa phi vật thể và di sản văn hóa vật thể, là sản phẩm tinh thần, vật chất có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, được lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt

Nam.”

“Di sản văn hóa phi vật thể là sản phẩm tinh thần gắn với cộng đồng hoặc

cá nhân, vật thể và không gian văn hóa liên quan, có giá trị lịch sử, văn hóa khoa học thể hiện bản sắc của cộng đồng, không ngừng được tái tạo và được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác bằng truyền miệng, truyền nghề, trình diễn và các hình thức khác Di sản văn hóa phi vật thể bao gồm: tiếng nói, chữ viết; Ngữ văn dân gian (sử thi, ca dao, dân ca, tục ngữ, hò, vè, câu đố, truyện

cổ tích, truyện trạng, truyện cười, truyện ngụ ngôn, hát ru và các biểu đạt khác được chuyển tải bằng lời nói hoặc ghi chép bằng chữ viết); nghệ thuật trình diễn dân gian (âm nhạc, múa, hát, sân khấu, và các hình thức trình diễn dân gian khác); tập quán xã hội (luật tục, hương ước, chuẩn mực đạo đức, nghi lễ

và các phong tục khác); lễ hội truyền thống; nghề thủ công truyền thống; tri thức dân gian; ”.(Khoản 1, Điều 4 Luật di sản văn hóa (sửa đổi, bổ sung năm

2009))

2.1.2 Những di sản văn hóa sử dụng được trong dạy học, giáo dục ở nhà trường phổ thông.

Tính đến nay Việt Nam được thế giới công nhận:

- 8 di sản văn hóa và di sản thiên nhiên thế giới: Quần thể di tích Cố đôHuế; Phố cổ Hội An – tỉnh Quảng Nam; Khu di tích (Thánh địa) Mỹ Sơn –Quảng Nam; Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội; Thành nhà Hồ – Thanh Hóa;Vịnh Hạ Long – Quảng Ninh; Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng – QuảngBình; Quần thể danh thắng Tràng An

- 9 di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại: Nhã nhạc cung đình Huế;Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên; Dân ca Quan họ Bắc Ninh; Hát

Ca trù của người Việt; Hội Gióng tại đền Sóc Sơn và đền Phù Đổng; Hát Xoan ởPhú Thọ; Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương – Phú Thọ; Đờn ca tài tử Nam Bộ;Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh

- 6 di sản thông tin tư liệu thế giới: Mộc bản triều Nguyễn; 82 bia đá ở VănMiếu – Quốc Tử Giám; Mộc bản Kinh Phật chùa Vĩnh Nghiêm – Bắc Giang;Châu bản triều Nguyễn; Mộc bản Trường học Phúc Giang; Thơ văn trên kiếntrúc cung đình Huế

- 8 khu dự trữ sinh quyển thế giới: Rừng ngập mặn Cần Giờ - TP.Hồ ChíMinh; Đảo Cát Bà – Hải Phòng; Khu dự trữ sinh quyển ven biển và biển đảo

Cách sử dụng di sản văn hóa trong dạy - học văn bản VHVNTĐ, Ngữ văn 10 ở trường THPT

Như Thanh II

Kiên Giang; Khu dự trữ sinh quyển đồng bằng châu thổ sông Hồng; Khu dự trữsinh quyển miền Tây Nghệ An; Khu dự trữ sinh quyển mũi Cà Mau; Khu dự trữsinh quyển Cù lao Chàm; Khu dự trữ sinh quyển Đồng Nai

- Cao nguyên đá Đồng Văn – Hà Giang (công viên địa chất toàn cầu)

- Ngoài ra còn có trên 3000 di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh cấp quốcgia; hàng triệu mẫu vật, di vật, cổ vật và bảo vật quốc gia được lưu giữ tronghơn 120 bảo tàng và các sưu tập tư nhân Đặc biệt, các hiện vật văn hóa trongcuộc sống hàng ngày, các di sản văn hóa phi vật thể đang tồn tại trong cộngđồng rất giàu có nhưng ít được biết đến và khai thác

Nhà trường phổ thông của chúng ta có nhiều điều kiện, cơ hội để sử dụng các di sản đa dạng, phong phú vào trong các hoạt động giáo dục, dạy học

2.1.3 Khái quát văn học trung đại Việt Nam

Văn học trung đại Việt Nam là văn học viết Việt Nam từ thế kỷ X đến hếtthế kỷ XIX, tồn tại, phát triển trong tiến trình xây dựng và bảo vệ quốc giaphong kiến độc lập, tự chủ qua các triều đại phong kiến Việt Nam

BẢNG SƠ ĐỒ KHÁI QUÁT VĂN HỌC TRUNG ĐẠI VIỆT NAM

thể kí XIX

XIX

Mỗi giai đoạn phát triển của văn học trung đại lại có những đặc điểm riêng về giá trị nội dung, giá trị nghệ thuật với các sự kiện văn học, các tác giả, tác phẩm tiểu biểu:

Giai đoạn Nội dung Nghệ thuật Sự kiện văn học, tác

giả, tác phẩm

Thế kỉ X – Nội dung yêu nước - Văn học chữ Hán - Sự xuất hiện của vănhết thế kỉ với âm hưởng hào với các thể loại tiếp học chữ Nôm (cuốiXIV hùng, ngợi ca thu từ Trung Quốc thế kỷ XIII)

- Văn học chữ Nôm - Hịch tướng sĩ, Tỏ

Gv: Nguyễn Văn Lực 4 Trường THPT Như Thanh II

Cách sử dụng di sản văn hóa trong dạy - học văn bản VHVNTĐ, Ngữ văn 10 ở trường THPT

Thế kỉ XV nội dung phản ánh, xuôi tự sự - Nguyễn Trãi với các– hết thế kỉ phê phán hiện thực - Văn học chữ Nôm sáng tác chữ Hán, chữXVII xã hội phong kiến với những thể loại: Nôm

thơ Nôm đường - Đại cáo bình Ngô,

luật, ngâm khúc, Quốc âm thi tập,

diễn ca lịch sử Truyền kì mạn lục,

Trào lưu nhân đạo Phát triển mạnh mẽ, - Nguyễn Du với kiệt

chủ nghĩa với tiếng toàn diện, đặc biệt tác Truyện Kiều

Thế kỉ nói đòi hỏi quyền là văn học chữ Nôm - Chinh phụ ngâm,

XVIII – sống, quyền hạnh với những thể loại Cung oán ngâm khúc,

nửa đầu thế phúc và đấu tranh văn học dân tộc: thơ thơ chữ Hán của

kỉ XIX giải phóng con Nôm Đường luật, Nguyễn Du, thơ Hồ

người ngâm khúc, truyện Xuân Hương, Hoàng

thơ, hát nói Lê nhất thống chí,…

Văn học yêu nước Văn học quốc ngữ - Lục Vân Tiên, Văn

mang âm điệu bi xuất hiện nhưng văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc

Nửa cuối tráng; tư tưởng học chữ Hán, chữ (Nguyễn Đình

canh tân đất nước Nôm vẫn là chính, Chiểu), thơ Nguyễnthế kỉ XIX

chủ yếu vẫn theo Khuyến, thơ Trần Tếthể loại và thi pháp Xương,…

4 Đọc “Tiểu Thanh kí” Nguyễn Du

5 Phú sông Bạch Đằng Trương Hán Siêu

6 Đại cáo bình Ngô Nguyễn Trãi

7 Hiền tài là nguyên khí của quốc gia Thân Nhân Trung

Cách sử dụng di sản văn hóa trong dạy - học văn bản VHVNTĐ, Ngữ văn 10 ở trường THPT

Như Thanh II

(Trích “Bài kí đề danh tiến ”.)

8 Chuyện chức phán sự đền Tản Viên Nguyễn Dữ

9 Tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ Đặng Trần Côn và

(Trích “Chinh phụ ngâm”) Đoàn Thị Điểm

10 Trao duyên (Trích “Truyện Kiều”) Nguyễn Du

11 Chí khí anh hùng (Trích “Truyện Kiều”) Nguyễn Du

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

Qua thực tiễn nhiều năm giảng dạy, cá nhân tôi nhận thấy rằng, để dạy tốtphần văn học trung đại đòi hỏi người giáo viên phải đầu tư, nghiên cứu thật kĩtrước mỗi bài học Bởi sự khác biệt về văn hóa, tư tưởng, các giá trị đạo đức xãhội khiến cho ngay cả một giáo viên được đào tạo bài bản chuyên ngành đôilúc vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận, đánh giá một tác phẩm văn học trungđại chứ nói gì đến những học sinh Các tác phẩm văn học trung đại lại thường sửdụng khá nhiều những điển tích, điển cố, các từ ngữ cổ mà ngày nay hầu như rất

ít người còn biết; hơn nữa lối viết ước lệ tượng trưng của các nhà văn nhà thơxưa cùng với những quan điểm tư tưởng nhà Nho đậm chất triết lí nhiều khithực sự trở thành lời thách đố với học sinh ngày nay trong việc đi sâu vào tìmhiểu giá trị tác phẩm Bởi vậy, phần lớn học sinh đều có tâm lí chung là ngại họcphần văn học trung đại Việc tìm hiểu các tác phẩm, đoạn trích văn học trung đạiđối với học sinh chỉ là nhiệm vụ bắt buộc mà hầu như không có hứng thú, khôngxuất phát từ nhu cầu hay đam mê Do vậy các giờ học văn học trung đại thườngtrầm, học sinh ít khi chủ động xung phong phát biểu sau mỗi câu hỏi giáo viênđặt ra Kết quả giờ học vì vậy thường không được như mong đợi

Hiện nay trong thư viện nhà trường, chỉ có một số tranh ảnh về các nhà thơnhà văn trung đại, ngoài ra các dạng tư liệu hình động để hỗ trợ trực quan bàihọc hầu như không có gì Việc sử dụng những bức tranh về tác giả văn học thực

ra cũng không giúp ích được gì nhiều cho các tiết học, bởi đơn thuần đó chỉ làtreo một bức tranh minh họa vô hồn Bởi vậy, việc dạy và học phần văn học cổgặp không ít trở ngại

Như đã nói ở trên, văn học trung đại gắn bó mật thiết với các vấn đề lịch sử

xã hội, văn hóa, triết học và địa lí Không ít các văn bản văn học trung đại đượcsinh thành ngay trên mảnh đất của những địa danh, thắng cảnh hay sự kiện lịch

sử xã hội quan trọng của đất nước mà ngày nay đã trở thành những địa danh - disản văn hóa cấp quốc gia hoặc nhân loại Cũng không ít các nhà văn nhà thơtrung đại là những nhân vật văn hóa, danh nhân văn hóa thế giới Nếu chúng ta

có thể khai thác được kho tư liệu khổng lồ về những vấn đề ngoài văn bản mà cóliên quan, ảnh hưởng, chi phối đến đến sự ra đời cũng như nội dung tư tưởng

6

Cách sử dụng di sản văn hóa trong dạy - học văn bản VHVNTĐ, Ngữ văn 10 ở trường

THPT Như Thanh II

của các tác phẩm để phục vụ cho những tiết học văn học trung đại, tôi tin rằng

sẽ tạo được hứng thú rất lớn đối với người học - chất lượng giờ học cũng sẽ tốthơn nhiều!

Thế nhưng, hiện tại chưa có bất kỳ một nghiên cứu nào sàng lọc và địnhhướng, hướng dẫn dành cho giáo viên trong việc khai thác, tích hợp các yếu tố

di sản văn hóa trong việc hỗ trợ các bài dạy học về văn bản văn học trung đại

Đó là điều khá đáng tiếc Tôi tin rằng, rồi đây sẽ có một công trình nghiên cứu

về vấn đề này một cách đầy đủ, những giá trị di sản văn hóa sẽ được khai thác,ứng dụng thường xuyên và hiệu quả trong việc hỗ trợ dạy và học trong nhàtrường

Từ những điều trao đổi trên, sau nhiều năm giảng dạy và sử dụng tư liệu hỗtrợ dạy học, tôi đã dần rút ra được những cách thức, kinh nghiệm cho bản thântrong việc vận dụng, khai thác các yếu tố di sản văn hóa phục vụ dạy và học Hivọng rằng đó sẽ là một kênh hữu ích trong dạy và học theo tinh thần đổi mới

2.3 Các giải pháp thực hiện việc sử dụng Di sản, tài liệu di sản trong dạy học Ngữ văn 10 ở trường THPT Như Thanh II.

2.3.1 Công tác chuẩn bị

2.3.1.1 Lên kế hoạch sử dụng di sản

Ngay từ đầu năm học, giáo viên phải lên kế hoạch sử dụng di sản trong dạyhọc Trước khi lên kế hoạch, giáo viên cần nghiên cứu kĩ nội dung chương trìnhsách giáo khoa cũng như các tài liệu có liên quan; cần trao đổi, tham khảo ý kiếncủa đồng nghiệp Khi lập kế hoạch cần xác định cụ thể các yếu tố như: đơn vịkiến thức của bài học có thể sử dụng di sản, tài liệu di sản; loại di sản, tài liêụ disản cần sử dụng; mức độ sử dụng; mục đích sử dụng di sản phải phù hợp vớimục tiêu giáo dục, mục tiêu môn học và được cụ thể qua mục tiêu của bài học

Ví dụ: Kế hoạch sử dụng di sản, tài liệu di sản trong dạy học các văn bản

văn học trung đại trong chương trình Ngữ văn 10, ban cơ bản, được phân phối ở những tiết Đọc văn chính thức (Chỉ lựa chọn những bài phù hợp để áp dụng):

Tác phẩm, đoạn Nội dung, kiến thức có thể Di sản, tài liệu di sản cần

trích sử dụng tài liệu di sản khai thác, sử dụng

1 Tỏ lòng - Tác giả Phạm Ngũ Lão - Giai thoại về Phạm Ngũ

Lão, những bức hình vềPhạm Ngũ Lão

- Vẻ đẹp con người thời Trần - Những bức hình mô tả tinh

và vẻ đẹp thời đại nhà Trần thần yêu nước, tinh thần

quyết chiến quyết thắng củaquân dân nhà Trần

Gv: Nguyễn Văn Lực 7 Trường THPT Như Thanh

Cách sử dụng di sản văn hóa trong dạy - học văn bản VHVNTĐ, Ngữ văn 10 ở trường THPT Như Thanh II

- Những bức hình về conngười và quân đội nhà Trần

(bức hình về hội nghị Diên Hồng ).

2 Cảnh ngày hè - Giới thiệu tác giả Nguyễn - Hình ảnh, vi deo về khu di

Trãi (dẫn dắt vào bài học) tích danh thắng Côn Sơn,

tượng Nguyễn Trãi

- Tìm hiểu xuất xứ, vị trí bài - Hình ảnh cuốn “Quốc âm

thơ thi tập” của Nguyễn Trãi.

- Hình ảnh cảnh đẹp, làng

- Vẻ đẹp bức tranh thiên nghề của địa phương: aonhiên ngày hè sen, làng chài,…(để minh

họa)

3 Nhàn - Tác giả Nguyễn Bỉnh - Ảnh tượng Nguyễn Bỉnh

Khiêm Khiêm, tranh ảnh về khu di

tích Trạng Trình NguyễnBình Khiêm (Lí Học, VĩnhBảo, Hải Phòng)

- Lối sống hòa hợp với thiên - Sử dụng hình ảnh di sảnnhiên, thuận theo tự nhiên địa phương: hình ảnh ao, hồ

sen (để minh họa)

4 Đọc Tiểu - Giới thiệu vài nét về - Ảnh tượng đài, khu mộ

Thanh kí Nguyễn Du (để dẫn dắt vào Nguyễn Du

bài học)

- Tâm sự Nguyễn Du: tiếng - Bài thơ: “Kính gửi cụ

nói khát khao tri âm của nhà Nguyễn Du” của Tố Hữu.

6 Đại cáo bình - Tác giả Nguyễn Trãi - Khu di tích danh thắng

Gv: Nguyễn Văn Lực 8 Trường THPT Như Thanh

Cách sử dụng di sản văn hóa trong dạy - học văn bản VHVNTĐ, Ngữ văn 10 ở trường THPT Như Thanh II

Nguyễn Trãi

- Tư tưởng nhân nghĩa

- Hình ảnh liên quan đến

- Nội dung của tác phẩm cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và

người anh hùng Lê Lợi

7 Hiề

n

tài là - Xuất xứ bài kí - Khu di tích lịch sử - văn

nguyên khí của - Vị trí đoạn trích hóa Văn Miếu, Quốc Tử

quốc gia Giám, nhà bia Tiến sĩ, các

bài kí khắc trên bia đá,…

8 Chuyện chức - (Dẫn dắt vào bài học) - Hình ảnh cuốn “Truyền kỳ phán sự đền Tản mạn lục” của Nguyễn Dữ Viên - Vài nét về “Truyền kì mạn - Hình ảnh đền Tản Viên ở

lục” Ba Vì (để minh họa)

- Nội dung, ý nghĩa văn bản - Tín ngường thờ cúng; quan

niệm về cõi âm, về sự hóakiếp của con người …

9 Trao duyên - Bi kịch tình yêu; tâm trạng - Chuẩn mực đạo đức truyền

- Phải chọn lọc kĩ và xác minh tính chân thực của các tài liệu về di sản

- Tài liệu di sản có nhiều nhưng do thời gian của tiết học có hạn (45 phút)nên đòi hỏi giáo viên phải chọn lọc những tài liệu điển hình nhất, cần thiết nhất,phù hợp với nội dung, kiến thức bài học, có tác dụng làm rõ kiến thức bài học

- Tùy theo mục đích, nội dung bài học mà giáo viên khai thác những tài liệukhác nhau phù hợp với trình độ và khả năng nhận thức của học sinh: có khi làtranh ảnh, hiện vật, có khi là phim tư liệu, kể những mẩu chuyện…

Cách sử dụng di sản văn hóa trong dạy - học văn bản VHVNTĐ, Ngữ văn 10 ở trường

THPT Như Thanh II

- Sử dụng nhiều nguồn khác nhau để khai thác, sưu tầm tài liệu về di sản: tựđến tận nơi có di sản, sưu tầm qua mạng Internet, khuyến khích học sinh thamgia, sưu tầm, đóng góp tài liệu di sản

Khai thác tài liệu di sản về, ta tiến hành xử lí và sử dụng Khi xử lí và sử dụng ta cần lưu ý:

- Ta phải xác định rõ nội dung của các di sản, tài liệu di sản; tiến hành phânloại, sắp xếp các tài liệu di sản đó phù hợp với nội dung từng bài học, sắp xếpthành hồ sơ dạy học

- Khi tiến hành soạn giáo án, ta phải chọn tài liệu điển hình nhất, cần thiết nhất để lồng ghép vào từng đơn vị kiến thức trong bài học

- Sử dụng di sản không chỉ để làm rõ, làm phong phú kiến thức bài học màcòn nhằm giáo dục nhận thức và nâng cao ý thức giữ gìn, bảo vệ, phát huynhững giá trị di sản cho cộng đồng

- Chú ý sử dụng phương pháp dạy học phù hợp với nội dung kiến thức bài học, với từng loại di sản, tài liệu di sản và với đối tượng học sinh

- Kết hợp sử dụng phương tiện kỹ thuật hiện đại, phương tiện trực quan, sửdụng công nghệ thông tin để bài học sinh động, hấp dẫn gây được hứng thú họctập cho học sinh

- Đa dạng, linh hoạt trong cách sử dụng tài liệu di sản để đạt được hiệu quảtốt nhất: Sử dụng để khởi động, dẫn dắt vào bài học và tạo tâm thế học sinh; sửdụng để bổ sung thông tin, hình thành kiến thức bài học; sử dụng để củng cố bàihọc và hướng dẫn học sinh tự học ở nhà;…

2.3.2 Sử dụng tri thức về di sản vào việc phục vụ giảng dạy

2.3.2.1 Sử dụng di sản, tài liệu về di sản để khởi động, tạo hứng thú vào bài

Khởi động là một phần rất quan trọng trong buổi giảng dạy bài học mới.

Có nhiều hình thức, nhiều kĩ thuật, nhiều phương tiện để khởi động bài học.Trong đó sử dụng di sản, tài liệu di sản liên quan đến kiến thức bài học để khởiđộng bài học và tạo tâm thế cho học sinh là cách làm khá hấp dẫn, thiết thực vàhiệu quả

Ví dụ 1: Để hướng dẫn học sinh đọc - hiểu bài “Nhàn” của Nguyễn Bỉnh

Khiêm, giáo viên yêu cầu học sinh quan sát bức ảnh chụp tượng Nguyễn Bỉnh

Khiêm tại xã Lí Học – Vĩnh Bảo – Hải Phòng (SGK trang 128) hoặc sử dụng

máy chiếu chiếu hình ảnh về Khu di tích Quốc gia đặc biệt dưới đây