Sự vận dụng tư tưởng văn hoá Hồ Chí Minh vào việc xây dựng đời sống văn hoá mới ở Việt Nam hiện nay

Tình hình nghiên cứu Hiện nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu của các nhà khoa học về vấn đề văn hóa và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh được in thành sách,

Trang 1

Khóa luận tốt nghiệp Trường ĐHSP Hà Nội 2

CHÍ MINH VÀO VIỆC XÂY DỰNG ĐỜI

SỐNG VĂN HÓA MỚI Ở VIỆT NAM

Trang 2

Trang 3

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Tìm hiểu cuộc đời và sự nghiệp của chủ tịch Hồ Chí Minh, chúng ta

nhận thấy rằng, Người đã đấu tranh không mệt mỏi, hy sinh cả cuộc đời cho

sự nghiệp giải phóng dân tộc Việt Nam và vì sự tiến bộ, văn minh của nhân

loại Vì sự cống hiến lớn lao đó mà Người đã được UNESCO ghi nhận hai

danh hiệu cao quý: “Anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa kiệt

xuất thế giới”

Hồ Chí Minh – Bác Hồ kính yêu của chúng ta – là người Việt Nam đẹp

nhất – Việt Nam hơn bất cứ người Việt Nam nào hết, vì nhà văn hóa kiệt xuất

Hồ Chí Minh là kết tinh của truyền thống văn hóa ngàn năm của dân tộc Việt

Nam và những tư tưởng của Người là hiện thân của những khát vọng của các

dân tộc trong việc khẳng định bản sắc của mình

Với tầm vóc của một danh nhân văn hóa thế giới, chủ tịch Hồ Chí Minh

đã để lại cho chúng ta một di sản tư tưởng vô cùng quý báu về nhiều lĩnh vực,

trong đó có lĩnh vực văn hóa Về vấn đề vai trò của văn hóa đối với sự nghiệp

phát triển đất nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xác định: Văn hóa là một mặt

cơ bản của xã hội, trong công cuộc kiến thiết nhà nước, có bốn vấn đề phải

chú ý đến, cùng phải coi là quan trọng ngang nhau đó là: chính trị, xã hội,

kinh tế và văn hóa Trong đó, văn hóa là một kiến trúc thượng tầng, những cơ

sở hạ tầng của xã hội có kiến thiết rồi thì văn hóa mới kiến thiết được và đủ

điều kiện phát triển Văn hóa là một trong những mục tiêu, nhiệm vụ xây

dựng con người mới, xã hội mới, Hồ Chí Minh còn đặc biệt nhấn mạnh: “Gốc

của văn hóa mới là dân tộc”

Trang 4

Tuy nhiên, trong thời đại quốc tế hóa, toàn cầu hóa, bùng nổ thông tin,

và giao lưu văn hóa một cách mạnh mẽ các nước đang phát triển trong đó có

cả Việt Nam đang phải hứng chịu rất nhiều ảnh hưởng của hội nhập Cơ hội

nhiều song thách thức cũng không ít Bên cạnh những cơ hội hợp tác đầu tư

phát triển kinh tế, giao lưu chọn lọc, tiếp thu những tinh hoa văn hóa thế giới

thì Việt Nam đang phải đối mặt với những nguy cơ thách thức trong việc hội

nhập văn hóa Nhiều vấn đề đang đặt ra cấp bách: làm thế nào để vừa hội

nhập vừa không đánh mất bản sắc văn hóa dân tộc, làm thế nào để có thể ngăn

chặn tối đa sự du nhập của những luồng văn hóa phản giá trị, có nội dung

không lành mạnh vào đời sống nhân dân… Tất cả đang đặt ra cho Đảng, Nhà

nước cũng như toàn bộ nhân dân trước sự tìm kiếm những biện pháp, giải

pháp để có thể hạn chế được sự du nhập của văn hóa phản giá trị Một trong

những biện pháp có ý nghĩa quan trọng và coi là có hiệu quả nhất là chúng ta

tìm về những giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa Đây được coi là

biện pháp tối ưu có hiệu quả và tác động lớn đến hầu khắp quần chúng nhân

dân cả nước Và để làm rõ hơn về việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trên

lĩnh vực văn hóa, em đã chọn đề tài: “Sự vận dụng tư tưởng văn hóa Hồ Chí

Minh vào việc xây dựng đời sống văn hóa mới ở Việt Nam hiện nay”, làm

đề tài khóa luận của mình

2 Tình hình nghiên cứu

Hiện nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu của các nhà khoa học về

vấn đề văn hóa và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh

được in thành sách, đăng trên các báo, tạp chí như:

- Võ Nguyên Giáp: “Tư tưởng nhân văn, đạo đức, văn hóa Hồ Chí

Minh” in trong tập “Tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt

Nam”, Nxb Chính Trị Quốc Gia, Hà Nội, 1997

Trang 5

- Đinh Xuân Lâm, Bùi Đình Phong: “Hồ Chí Minh – Văn hóa và đổi

mới”, Nxb Lao Động, Hà Nội, 1998; “Về danh nhân văn hóa Hồ Chí Minh”,

Nxb Lao Động, Hà Nội, 1996

- Nguyễn Ngọc Quyến: “ Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa và vấn đề

bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc”, Tạp chí Triết Học, tháng 11 – 2004

- Phùng Ngọc Diễn: “Bác Hồ - Tinh hoa bản sắc văn hóa dân tộc”, Tạp

chí văn hóa dân tộc, số 5 – 2007…

Đây là đề tài mới và rất rộng, nhưng hy vọng với sự cố gắng của mình,

và sự nhiệt tình hướng dẫn của giảng viên, khóa luận tốt nghiệp có thể đưa ra

đôi điều nhỏ bé đóng góp vào quá trình xây dựng, giữ gìn bản sắc văn hóa của

dân tộc Việt Nam hiện nay

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

* Mục đích:

Khóa luận tốt nghiệp góp phần tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa,

về đời sống văn hóa và làm rõ việc vận dụng tư tưởng của Người về văn hóa vào

việc xây dựng đời sống văn hóa mới ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

* Nhiệm vụ:

- Tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa, về đời sống văn hóa

- Vận dụng tư tưởng văn hóa Hồ Chí Minh vào việc xây dựng đời sống

văn hóa mới hiện nay ở Việt Nam

- Đề xuất các giải pháp để xây dựng đời sông văn hóa mới

4 Phương pháp nghiên cứu và nguồn tài liệu

* Phương pháp nghiên cứu:

Khóa luận được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa

Mác – Lênin( chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử)

- Phương pháp lịch sử cụ thể

- Phương pháp lôgic

Trang 6

- Phương pháp phân tích, tổng hợp

- Phương pháp so sánh đối chiếu

* Nguồn tài liệu tham khả:

Là hệ thống các quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, của các đồng

chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước ta về vấn đề văn hóa, các văn kiện của Đảng,

đặc biệt là di sản của Hồ Chí Minh, các công trình của các tác giả trong và

ngoài nước nghiên cứu tư tưởng của Người về văn hóa

5 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài giới hạn trong phạm vi hoạt động xây dựng đời sống văn hóa

mới ở Việt Nam hiện nay

6 Kết cấu khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung

của khóa luận gồm 2 chương 6 tiết

Chương 1 TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG ĐỜI

SỐNG VĂN HÓA MỚI

1.1 Cơ sở hình thành tư tưởng văn hóa Hồ Chí Minh

1.2 Khái niệm về văn hóa, về đời sống văn hóa theo tư tưởng Hồ Chí Minh

1.3 Một số nội dung tư tưởng của Hồ Chí Minh về đời sống văn hóa

Chương 2 VẬN DỤNG TƯ TUONGR VĂN HÓA HỒ CHÍ MINH VÀO VIỆC XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA MỚI

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

2.1 Thực trạng việc xây dựng đời sống văn hóa mới ở Việt Nam hiện

nay

2.2 Phương hướng, nhiệm vụ cơ bản trong việc xây dựng đời sống văn

hóa mới ở Việt Nam hiện nay

2.3 Một số giải pháp cơ bản để xây dựng đời sống văn hóa mới ở Việt

Nam hiện nay

Trang 7

NỘI DUNG

Chương 1 TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY

DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA

1.1 CƠ SỞ HÌNH THÀNH TƯỞNG VĂN HÓA HỒ CHÍ MINH

1.1.1 Cơ sở khách quan

1.1.1.1 Văn hóa dân tộc

Có tác giả nghiên cứu về tư tưởng văn hóa Hồ Chí Minh đã nhận xét:

“ Ở Bác Hồ, văn hóa là sự kết tinh văn hóa hàng nghìn năm của đất

nước Việt Nam trên cơ sở đổi mới, kết hợp hài hòa tinh hoa văn hóa của nhân

loại, tinh hoa của Secxpia, Victo Huygo, Lỗ Tấn… tư tưởng của chủ nghĩa

Mác – Lênin Ở đó văn hóa dân tộc đã trở thành cái cơ bản, cái cội rễ của tư

tưởng và con người văn hóa Hồ Chí Minh” [ 5, tr.5 ]

Lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước đã hình thành cho các

dân tộc Việt Nam các giá trị truyền thống dân tộc phong phú, vững bền Đó là

ý thức chủ quyền quốc gia dân tộc, ý chí tự lập tự cường, yêu nước, kiên

cường bất khuất… tạo thành động lực mạnh mẽ của đất nước, là tinh thần

tương thân tương ái, nhân nghĩa, cố kết cộng đồng dân tộc, khoan dung độ

lượng, là thông minh, sáng tạo, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại để làm

phong phú văn hóa dân tộc…Trong nguồn giá trị tinh thần truyền thống đó,

chủ nghĩa yêu nước là nòng cốt, là dòng chảy chính của tư tưởng văn hóa

truyền thống Việt Nam, xuyên suốt thời kỳ lịch sử, là động lực mạnh mẽ cho

sự trường tồn và phát triển của dân tộc

Trang 8

Chính sức mạnh truyền thống tư tưởng và văn hóa đó của dân tộc đã

thúc giục Hồ Chí Minh ra đi tìm tòi, học hỏi, tiếp thu tinh hoa văn hóa của

nhân loại để làm giàu cho vốn văn hóa của Người

1.1.1.2 Tinh hoa văn hóa nhân loại

Nếu như nền văn hóa dân tộc Việt Nam là cái khởi nguyên, cái cội rễ,

thì tinh hoa văn hóa nhân loại sẽ là nguồn bổ sung hoàn chỉnh cho tầm cao tư

tưởng và nhân cách Hồ Chí Minh

Quá trình hoạt động cách mạng và trong di sản tư tưởng của Hồ Chí Minh về

văn hóa đã thể hiện một luận điểm rất quan trọng, đó là: Nền văn hóa của một dân

tộc phải là kết quả của sự kết hợp truyền thống văn hóa dân tộc với tinh hoa văn hóa

nhân loại và chính Người đã thành công, Người là biểu tượng của sự tiếp thu và hòa

nhập tinh hoa văn hóa dân tộc với văn hóa nhân loại

Ngay từ nhỏ, được đào tạo theo lối Nho học truyền thống, Hồ Chí Minh

đã đọc nhiều và tiếp thu được nhiều giá trị nhân bản và tinh hoa của văn hóa

Nho giáo, một nội dung lớn của văn hóa Trung Quốc – cái nôi của nền văn

minh nhân loại Đây là điểm khởi đầu hết sức quan trọng làm cơ sở mở đường

cho sự tiếp nhận những giá trị văn hóa nhân loại sau này Khi tiếp thu giáo lý

đạo Khổng, Người đã thể hiện tính không thụ động, muốn hiểu biết và muốn

biến những điều trong sách Thánh hiền thành những hành động thực sự trong

cuộc sống và chính trong những năm tháng dạy học ở trường Dục Thanh

(Phan Thiết), Người đã vận dụng tư tưởng đạo Nhân của Khổng Tử vào việc

giáo dục học trò lòng yêu quê hương, trọng đạo lý làm người, tình đồng bào

ruột thịt, đùm bọc lẫn nhau, máu chảy ruột mềm…Đối với Nho giáo, Hồ Chí

Minh đã có thái độ rất rõ ràng, phù hợp với đạo lý dân tộc và tinh thần mácxit

Người đã từng nói: “Tuy Khổng Tử là phong kiến và tuy học thuyết của

Khổng Tử có nhiều điều không tích cực, song chúng ta phải học những điều

hay trong đó”[ 11, tr.46 ]

Trang 9

Tiếp thu cái cao đẹp của Nho giáo: Hồ Chí Minh giáo dục cán bộ, đảng

viên ta phải lo trước cái lo của thiên hạ, vui sau cái vui của thiên hạ, giàu

sang không thể quyến rũ, nghèo hèn không thể lay chuyển, sức mạnh không

thể khuất phục

Trong các yếu tố hợp thành nền văn hóa Việt Nam, có sự tham gia của nền

văn hóa Ấn Độ mà một trong những giá trị của nền văn hóa ấy là Phật giáo Người

am hiểu tường tận về đạo Phật, ở Người tràn đầy lòng từ bi, hỉ xả của đạo Phật

Những ngày học tập và sống ở Huế, đạo Phật đã chiếm một chỗ trong lối sống của

Hồ Chí Minh Người luôn có một tấm lòng kính mộ chân thành đối với Đức Phật

Thích Ca Đến với Phật giáo, Người đã đến được với tư tưởng vị tha, cứu khổ, cứu

nạn, mưu cầu hạnh phúc cho loài người, trong đó có dân tộc Việt Nam Tư tưởng

Phật giáo được Người tiếp nhận có chọn lọc và nâng cao đã góp phần vào sự phát

triển văn hóa dân tộc, văn hóa nhân loại và sự tiến bộ của lịch sử Nếu như đến với

Phật giáo, Hồ Chí Minh tìm thấy lòng từ bi, hỉ xả, thì đến với Kitô giáo, Hồ Chí

Minh đã tìm thấy ở tôn giáo của chúa Jêsu cái ưu điểm là lòng nhân ái cao cả,

Người đã phát hiện ra cái thiện, cái đẹp, cái cốt lõi nhân văn của chúa Jêsu là biết hy

sinh để cứu loài người khỏi ách nô lệ và đưa loài người về hạnh phúc, bình đẳng,

bác ái, tự do Vì vậy, theo Hồ Chí Minh: Cũng như Khổng Tử, Mác, Tôn Dật Tiên,

Jêsu cũng muốn mưu cầu hạnh phúc cho loài người, mưu cầu hạnh phúc cho xã hội

Với 30 năm hoạt động ở nước ngoài, chủ yếu là trung tâm văn minh

châu Âu Người có điều kiện tiếp cận với những tinh hoa văn hóa phương Tây

từ cổ chí kim, qua những tác phẩm bất hủ của những thiên tài như Sếchsxpia,

Huygo, Tônxtôi, Pruđông, Misơlê,…Qua đó Hồ Chí Minh đã sớm tìm thấy

một chủ nghĩa nhân văn, một khát vọng tự do, một tinh thần chiến đấu không

khoan nhượng vì cuộc sống của con người Đồng thời, Người đã có những

cuộc khảo nghiệm thực tiễn từ tiếp xúc, gặp gỡ các nhà văn hóa đến việc hòa

mình vào những cuộc sống của những người lao động phương Tây để hiểu rõ

Trang 10

hơn văn hóa và con người phương Tây Điều đó thực sự mang lại cho Hồ Chí

Minh những tri thức kinh nghiệm, sự hiểu biết lịch sử, những mối tình hữu ý

giai cấp, cũng như lòng ngưỡng mộ tinh thần tự do và nỗi thông cảm sâu sắc

đến đời sống cơ cực của những người lao động dưới ách áp bức vô nhân đạo

của những kẻ thống trị Đối với văn hóa phương Tây, một mặt Người đã tìm

thấy những giá trị quý báu nhất của những cuộc cách mạng tư sản đấu tranh vì

quyền tự do, quyền bình đẳng, bác ái; mặt khác, Người cũng phê phán “những

tư tưởng cộng hòa dân chủ không đến nơi” của cách mạng tư sản Điều đó thể

hiện tầm nhìn văn hóa sâu sắc của mình Hồ Chí Minh là người gạn đục, khơi

trong các giá trị văn hóa để có thể tiếp cận với chân lý mà mình đã đi tìm

Theo đó thu nhận những giá trị văn hóa phương Tây cần thiết cho sự nghiệp

giải phóng của dân tộc mình, và để lại cho nhân loại giá trị văn hóa đặc biệt

mà những người khác không có được

1.1.1.3 Chủ nghĩa Mác – Lênin với sự hình thàn tư tưởng Hồ Chí Minh về

văn hóa

Trong các bộ phận cấu thành tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa, chủ

nghĩa Mác – Lênin giữ một vai trò quan trọng nhất Khác với các học thuyết,

chủ nghĩa Mác – Lênin không chỉ dừng lại ở việc mưu cầu hạnh phúc cho loài

người mà còn trang bị phương pháp luận biện chứng duy vật với tư cách là

công cụ nhận thức khoa học để hành động cách mạng Hồ Chí Minh tiếp thu

chủ nghĩa Mác – Lênin là tiếp thu một hệ tư tưởng trước đó Tính mới mẻ và

sự khác nhau căn bản chính là ở chỗ tư tưởng Mác – Lênin là nguồn sáng

hướng dân tộc Việt Nam tới độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Từ rất sớm

Nguyễn Ái Quốc đã tìm thấy và học tập ở Lênin: “Không phải chỉ ở thiên tài

của Người, mà chính là sự coi khinh xa hoa, tinh thần yêu lao động, đời tư

trong sáng, nếp sống giản dị, tóm lại là đạo đức vĩ đại cao đẹp của Người đã

Trang 11

ảnh hưởng lớn lao tới các dân tộc châu Á và đã khiến cho trái tim của họ

hướng về Người không gì ngăn nổi” [ 7, tr.232]

Nhờ có sự tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa nhân loại mà ngay từ

những tháng năm hoạt động cách mạng ở phương Tây, Nguyễn Ái Quốc đã

nhanh chóng tạo được sự hài hòa trong lối sống giữa phương Đông và phương

Tây; giữa truyền thống và hiện đại; giữa dân tộc và thế giới… Người đã

không đối lập giữa văn hóa phương Đông và phương Tây, không đối lập giữa

văn hóa truyền thống và văn hóa hiện đại… Tất cả đều được Người tiếp thu,

chọn lọc, bổ sung và nâng cao nhằm phục vụ cho mục đích cách mạng, cho sự

nghiệp giải phóng con người mà trực tiếp và trước hết là cho cách mạng Việt

Nam, nền văn hóa Việt Nam, con người Việt Nam Những giá trị đó là cơ sở

cho sự hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa, làm cho

Người trở thành một nhà văn hóa kiệt xuất của thế giới bởi những đóng góp

hơn hẳn của Người vào kho tàng văn hóa nhân loại, đúng như Giám đốc

UNESCO khu vực châu Á – Thái Bình Dương đã nhận xét:

“ Hồ Chí Minh đã thành công trong việc liên kết nhiều sắc thái văn hóa

vào một nền văn hóa Việt Nam duy nhất Người đã làm được việc này nhờ sự

hiểu biết sâu sắc và tôn trọng những đặc điểm văn hóa khác nhau Người đã

hoàn thành nhiệm vụ ấy, và trong việc làm và lời nói của Người, ta có thể

thấy rõ hình ảnh, tư tưởng của nhà thơ, nhà nghệ sĩ dân ca, những người đem

lại nguồn cảm xúc cho nhiều thế hệ nhân dân Việt Nam Cuộc đời của Người

mang ảnh hưởng của những giá trị truyền thống dân tộc, có những đóng góp

vào việc tạo nên một nền văn hóa Việt Nam hiện đại” [ 3, tr 30 ]

Như vậy, để có được nội dung của tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa,

một Hồ Chí Minh – danh nhân văn hóa kiệt xuất của thế giới thì phải có hai

cơ sở tạo dựng: truyền thống tốt đẹp của văn hóa dân tộc và tinh hoa văn hóa

Trang 12

nhân loại Tư tưởng Hồ Chí Minh là tinh hoa trí tuệ của loài người, là sản

phẩm văn hóa của nhân loại được chắt lọc qua nhiều thế hệ

Như vậy, nói đến văn hóa dân tộc và để văn hóa dân tộc có điều kiện

phát triển, Hồ Chí Minh cho rằng: “Văn hóa Việt Nam ảnh hưởng lẫn nhau

của văn hóa Đông phương và Tây phương chung đúc lại(…) Tây phương hay

Đông phương có cái gì tốt ra phải học lấy để tạo ra một nền văn hóa Việt

Nam Nghĩa là lấy kinh nghiệm tốt của văn hóa xưa và nay, trau dồi cho văn

hóa Việt Nam thật có tinh thần thuần túy Việt Nam để hợp với tinh thần dân

chủ” [13, tr.350]

1.1.2 Cơ sở chủ quan – phẩm chất cá nhân Hồ Chí Minh

Hồ Chí Minh thủa nhỏ tên là Nguyễn Sinh Cung, sinh ngày 19 tháng 5

năm 1890 tại thôn Kim Liên, xã Nam Liên, huện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An

Người sinh ra trong một gia đình có truyền thống hiếu học tại vùng đất xứ

Nghệ đầy ắp truyền thống văn hóa Ngay từ hồi nhỏ, Hồ Chí Minh đã được

nuôi dưỡng, bao bọc trong cái nôi ấm áp tình yêu thương, hạnh phúc của gia

đình, tình cảm nồng hậu của làng xóm vốn là những nét đẹp của truyền thống

văn hóa Việt Nam

Được sinh ra và lớn lên trong một gia đình có truyền thống hiếu học,

giàu đức hy sinh, giàu lòng yêu nước của ông ngoại Hoàng Xuân Đường, của

cha Nguyễn Sinh Sắc, của mẹ Hoàng Thị Loan, người chị Nguyễn Thị Thanh(

Bạch Liên) Nhiều bạn bè thân giao đều là những nhà Nho học rộng tài cao và

thiết tha yêu nước như Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh, Huỳnh Thúc

Kháng… Những con người giàu lòng yêu nước, mang đậm tính dân tộc

Ở tuổi 21( 1911), từ bến cảng Nhà Rồng, với cái tên Văn Ba ra đi tìm

đường cứu nước, hành trang mang theo là vốn văn hóa đậm đà bản sắc dân

tộc Người đã dùng chính vũ khí dân tộc cao đẹp để chống lại thứ văn hóa của

chủ nghĩa thực dân xâm lược, với mục tiêu không chỉ bảo vệ nền văn hóa của

Trang 13

dân tộc Việt Nam mà là sự sinh tồn và phát triển của cả nền văn hóa nhân

loại Nước có nguồn, cây có cội, con người cũng vậy Cậu bé Nguyễn Sinh

Cung trở thành Bác Hồ vĩ đại cũng bắt đầu từ chính cội rễ là nền văn hóa dân

tộc Việt

Tóm lại, để có được nội dung của tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa,

một Hồ Chí Minh – danh nhân văn hóa kiệt xuất của thế giới đó là sự tổng

hòa và phát triển biện chứng giữa tư tưởng văn hóa truyền thống của dân tộc,

tinh hoa văn hóa nhân loại với chủa nghĩa Mác – Lênin làm nền tảng cùng với

một Hồ Chí Minh – một con người có tư duy sáng tạo, có phương pháp biện

chứng, có nhân cách, phẩm chất cao đẹp

1.2 KHÁI NIỆM VỀ VĂN HÓA, VỀ ĐỜI SỐNG VĂN HÓA CỦA

HỒ CHÍ MINH

1.2.1 Những khái niệm cơ bản

Trước hết, văn hóa là một khái niệm đa nghĩa, xuất hiện từ thời cổ đại

cùng với nền văn minh Hy Lạp và La Mã Cho đến nay khái niệm này đã

được hiểu theo những nghĩa chung nhất như sau:

Theo gốc chữ Hán, văn là vẻ đẹp (có giá trị), hóa là sự biến đổi chuyển

hóa, sự trở thành có giá trị Văn hóa là tất cả những gì được chuyển hóa, biến

đổi thành những cái cao đẹp, có giá trị

Theo gốc từ Latinh, văn hóa xuất phát từ chữ Colo (tôi trồng, tôi quý,

tôi yêu) sau này phát triển thành: Culture, Cultura (nghĩa là vun trồng, bồi

đắp, nuôi dưỡng) Nghĩa là tất cả những gì do con người làm ra để phục vụ

bản thân cuộc sống con người được gọi là văn hóa

Nhà văn hóa vĩ đại của Ấn Độ - Nêru, trong bài “Văn hóa là gì” (1958)

đã cho rằng: Văn hóa phải chăng là sự phát triển nội tại của một con người,

Trang 14

một dân tộc, văn hóa là làm cho dân tộc đó phải hiểu được dân tộc đó như thế

nào và ngược lại

Tuy mỗi người có một cách đưa ra định nghĩa riêng, nhưng theo cách

hiểu chung nhất: Văn hóa là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do con

người sáng tạo ra trong quá trình lịch sử

Năm 1982, UNESCO phê chuẩn định nghĩa về văn hóa như sau:

“Trong ý nghĩa riêng nhất, văn hóa hôm nay có thể coi là tổng thể

những nét riêng biệt, tinh thần và vật chất, trí tuệ và cảm xúc quyết định tính

cách của một nhóm người trong xã hội Văn hóa bao gồm nghệ thuật và văn

chương, những lối sống, những quyền cơ bản của con người, những hệ thống

các giá trị, những tập tục và những tín ngưỡng Văn hóa đem lại cho con

người khả năng suy xét về bản thân Chính văn hóa đã làm cho chúng ta trở

thành những sinh vật đặc biệt nhân bản, có lý tính, có óc phê phán và dấn thân

một cách đạo lý Chính nhờ văn hóa mà con người tự thể hiện, tự ý thức được

bản thân, tự biết mình, là một phương án chưa hoàn thành đặt ra để xem xét

những thành tựu của bản thân, tìm tòi không biết mệt những ý nghĩa mới mẻ

và sáng tạo nên những công trình vượt trội lên bản thân” [15, tr.5, 6]

Như vậy, nói ngắn gọn, văn hóa là tổng thể phức hợp về những giá trị

vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra, mang tính đặc thù của mỗi dân

tộc Chỉ có thể phân biệt dân tộc này với dân tộc khác ở văn hóa (hay bản sắc

văn hóa)

Về khái niệm “bản sắc văn hóa” có nhiều cách hiểu khác nhau:

- “Bản sắc”: “Bản” là gốc, cái tự có, cái thuộc về bản chất, cốt lõi, căn

đề, dòng chính của một nền văn hóa “Sắc” là màu, đường nét

Bản sắc văn hóa là những đường nét tạo ra những đặc trưng lớn của một nền

vưn hóa Bản sắc là cốt cách chứ không phải là cái biểu hiện ra bên ngoài

Trang 15

Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa

VIII) đã khái quát bản sắc văn hóa Việt Nam bằng một khái niệm:

“Bản sắc dân tộc bao gồm những giá trị bền vững, những tinh hoa của

cộng đồng các dân tộc Việt Nam được vun đắp nên qua lịch sử hàng ngàn

năm đấu tranh dựng nước và giữ nước Đó là lòng yêu nước nồng nàn, ý chí

tự lực, tự cường dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng gắn kết cá nhân

– gia đình – làng xã – Tổ quốc; lòng nhân ái, khoan dung, trọng nghĩa tình,

đạo lý, đức tính cần cù, sáng tạo trong lao động, sự tinh tế trong ứng xử, tính

giản dị trong lối sống… Bản sắc văn hóa dân tộc còn đậm nét cả trong các

hình thức biểu hiện mang tính dân tộc độc đáo [ 2, tr 56]

1.2.2 Khái niệm, định nghĩa tư tưởng văn hóa Hồ Chí Minh

Tư tưởng văn hóa Hồ Chí Minh là sự tổng hợp các giá trị văn hóa Đông

– Tây, trên nền tảng chủ nghĩa xã hội nhân văn Việt Nam được hình thành

trong các phong trào lớn của thé kỷ XX, phong trào độc lập dân tộc, dân chủ

và CNXH

Nói đến văn hóa dân tộc và để văn hóa dân tộc có điều kiện phát triển,

Hồ Chí Minh cho rằng: “Văn hóa Việt Nam ảnh hưởng lẫn nhau của văn hóa

Đông phương và Tây phương chung đúc lại(…) Tây phương hay Đông

phương có cái gì tốt ra phải học lấy để tạo ra một nền văn hóa Việt Nam

Nghĩa là lấy kinh nghiệm tốt của văn hóa xưa và nay, trau dồi cho văn hóa

Việt Nam thật có tinh thần thuần túy Việt Nam để hợp với tinh thần dân chủ”

[13, tr.350]

Tư tưởng văn hóa Hồ Chí Minh chính là khát vọng của dân tộc Việt

Nam về cái đúng, cái tốt, cái đẹp trong các quan hệ của con người và chúng

tiêu biểu cho con người và các giá trị Việt Nam gia nhập vào các giá trị chung

của khu vực và lòa người tiến bộ Trong tâm khảm nhân loại hiện đại, Hồ Chí

Minh luôn là anh hùng giải phóng dân tộc, và là một danh nhân văn hóa Các

Trang 16

tư tưởng văn hóa nghệ thuật của Hồ Chí Minh vừa kết tinh truyền thống văn

hóa ngàn năm của dân tộc Việt Nam, vừa đúc kết những kinh nghiệm trong

hoạt động phong phú của Người tạo nên những giá trị mới của dân tộc, cho

loài người tiến bộ, đặc biệt là cho các nước đang phát triển xây dựng nền văn

hóa mới

Chủ tịch Hồ Chí Minh – danh nhân văn hóa thế giới, lãnh tụ vĩ đại của

dân tộc ta đã nói:

“Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng

tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học tôn giáo,

văn hóa, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về ăn, mặc, ở và

các phương thức sử dụng toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn

hóa Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu

hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời

sống và đòi hỏi của sự sinh tồn” [ 8, tr 431 ]

Với khái niệm trên, Hồ Chí Minh đã chỉ ra được nguồn gốc của văn

hóa, đó là: Văn hóa do con người sáng tạo ra, gắn với con người nền văn hóa

bao giờ cũng có tính nhân văn và tính xã hội, nói tới văn hóa là nói tới mục

đích cuộc sống của loài người, giúp cho con người tồn tại và phát triển, như

vậy, Hồ Chí Minh đã coi: Văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự

phát triển Đồng thời Hồ Chí Minh cũng đã chỉ ra được cấu trúc của văn hóa,

văn hóa là tổng hợp mọi phương thức sinh hoạt, văn hóa bao gồm tất cả mọi

lĩnh vực của đời sống con người, với 5 điểm lớn:

1 Xây dựng tâm lý: tinh thần độc lập tự cường

2 Xây dựng lý luận: biết hy sinh mình, làm lợi cho quần chúng

3 Xây dựng xã hội: mọi sự nghiệp có liên quan đén phúc lợi của nhân

dân trong xã hội

4 Xây dựng chính trị: dân quyền

5 Xây dựng kinh tế

Khái niệm trên cho thấy: Văn hóa được hiểu theo nghĩa rộng nhất, bao

gồm toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra, văn

Trang 17

hóa là động lực giúp con người sinh tồn, văn hóa là mục đích cuộc sống loài

người, xây dựng văn hóa phải toàn diện, đặt xây dựng “ tinh thần độc lập tự

cường”, lên hàng đầu Như vậy, có thể nói trong quan điểm xây dựng văn

hóa, Hồ Chí Minh cho thấy mối quan hệ giữa văn hóa, chính trị, xã hội, kinh

tế Đây là một cách nhìn toàn diện, hiện đại và khoa học

1.2.3 Khái niệm đời sống văn hóa của Hồ Chí Minh

Sau cách mạng Tháng Tám – 1945, Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng

hòa mới được hơn một tuổi, đời sống nhân dân ta gặp nhiều khó khăn, chính

phủ của Nhà nước Việt Nam mới gặp không ít trở ngại, nhưng Chủ tịch Hồ

Chí Minh đã nghĩ đến ngay việc vận động toàn dân, toàn quân, các cơ quan,

trường học và đội ngũ cán bộ công chức Nhà nước xây dựng đời sống mới và

xem đó là biện pháp hữu hiệu nhằm xóa bỏ những tàn dư lạc hậu Đồng thời,

cũng là biện pháp để từng bước giáo dục các tầng lớp nhân dân nhận thức

được tính ưu việt của chế độ mới và trách nhệm của mình đối với xã hội, nhận

thức được quyền làm chủ của nhân dân cách mạng đem lại Chỉ đạo và động

viên phong trào, đầu năm Đinh Hợi 1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết tác

phẩm Đời sống mới với bút danh là Tân Sinh Ngày nay, tác phẩm Đời sống

mới của Bác vẫn còn nguyên giá trị và tính thời sự nóng hổi của nó, thể hiện

tầm nhìn xa trông rộng của Bác

Thông qua tác phẩm Đời sống mới, Chủ tịch Hồ Chí Minh kêu gọi mỗi

người dân Việt Nam thực hiện đạo đức mới, đó là đạo đức cách mạng Theo

Bác, muốn có đạo đức cách mạng thì phải thực hiện được bốn chữ: Cần,

kiệm, liêm, chính Phải phát huy được những tinh hoa về truyền thống yêu

nước, cần cù lao động, đoàn kết chống giặc ngoại xâm, tương thân, tương ái,

lá lành đùm lá rách,…

Trang 18

Bác viết: “ Đời sống mới không phải cái gì cũ cũng bỏ hết, không phải

cái gì cũng làm mới Cái gì cũ mà xấu thì phải bỏ, ví dụ: Ta phải bỏ hết tính

lười biếng, tham lam

Cái gì cũ mà không xấu, nhưng phiền phức thì ta phải sửa đổi lại cho

hợp lý, ví dụ: Đơm cúng, cưới hỏi quá xa xỉ, ta cũng phải giảm bớt đi

Cái gì cũ mà tốt, thì phải phát triển thêm, ví dụ: Ta phải tương thân

tương ái, tận trung với nước, tận hiếu với dân hơn khi trước

Cái gì mới mà hay, thì ta phải làm, ví dụ: Ăn ở cho hợp vệ sinh, làm

việc cho ngăn nắp

Làm thế nào cho đời sống của dân ta, vật chất được đầy đủ hơn, tinh

thần được vui mạnh hơn Đó là mục đích đời sống mới” [ 10, tr 94, 95 ]

Đời sống mới bao gồm: Đời sống mới riêng cho từng người, mà đời

sống mới cho cả cộng đồng, tập thể Về tinh thần, phải yêu Tổ quốc, quan tâm

tới lợi ích chung, không kiêu căng, không tham lam, không nịnh hót, không

bún xỉn Phải ham học, một người không biết chữ, không biết tính thì như nửa

mù, nửa sáng, biết rồi thì học thêm nữa Phải “Học, học nữa, học mãi”

Với tác phong thiết thực, cụ thể, Bác còn chỉ rõ một cách tỉ mỉ việc xây

dựng đời sống mới ở trong một nhà, một làng, một trường học, trong bộ đội,

trong công sở, trong nhà máy Thực hiện đời dống mới phải giữ đúng nguyên

cần, kiệm, liêm, chính, nếu không làm được như vậy thì “ dễ trở nên hủ bại,

biến thành sâu mọt của dân” [ 14, tr 162 ]

Để mọi người dễ hiểu và làm theo đúng tinh thần của bốn chữ cần,

kiệm, liêm, chính, Bác Hồ đã diễn giải một cách ngắn gọn, dễ hiểu, dễ nhớ về

nghĩa của từng chữ:

Cần, kiệm, liêm, chính là những khái niệm đạo đức cũ được Hồ Chí Minh

tiếp thu, chọn lọc, đưa vào yêu cầu và nội dung mới Cần, kiệm, liêm, chính là một

biểu hiện sinh động của phẩm chất “trung với nước hiếu với dân”

Trang 19

Cần tức là lao động cần cù, siêng năng, lao động có kế hoạch, sáng tạo,

có năng suất cao, lao động với tinh thần tự lực cánh sinh, không lười biếng,

không dựa dẫm Phải thấy rõ: lao động là nghĩa vụ thiêng liêng, là nguồn

sống, nguồn hạnh phúc của chúng ta

Kiệm tức là tiết kiệm sức lao động, tiết kiệm thời giờ, tiết kiệm tiền của

dân của nước của bản thân mình; phải tiết kiệm từ cái to đến cái nhỏ, nhiều

cái nhỏ cộng lại thành cái to, không xa xỉ, không hoang phí, không bừa bãi,

không phô trương hình thức, không liên hoan, chè chén lu bù

Liêm tức là “luôn luôn tôn trọng giữ gìn của công và của dân”, không

xâm phạm một đồng xu, hạt thóc của Nhà nước, của dân Phải trong sạch,

không tham lam Không tham địa vị, không tham tiền tài, không tham sung

sướng, không tham người tâng bốc mình Vì vậy mà quang minh chính đại,

không bao giờ hủ hóa

Chính, “nghĩa là không tà, thẳng thắn, đứng đắn” Đối với mình không

tự cao tự đại, luôn chịu khó học tập cầu tiến bộ, luôn tự kiểm điểm để phát

triển điều hay, sửa đổi điều dở của bản thân mình

Còn nhớ trước khi viết tác phẩm Đời sống mới, vào đầu năm 1946

trong bức thư gửi thanh niên và nhi đồng toàn quốc, Bác viết: “ Một năm khởi

đầu từ mùa xuân Một đời khởi đầu từ tuổi trẻ Tuổi trẻ là mùa xuân của xã

hội Vậy qua năm mới, các cháu phải xung phong thực hành “ đời sống mới”

Đời sống mới là:

Hăng hái, kiên quyết, không sợ khó, không sợ khổ

Phải siêng học, phải siêng làm, phải tiết kiệm

Việc nên làm…thì ta không chờ ai nhắc nhủ

Việc nên tránh( như tự tư, tự lợi) thì ta không đợi ai ngăn ngừa

Năm mới, chúng ta thực hành đời sống mới để trở nên những công dân

mới, xứng với nước Việt Nam dân chủ Cộng hòa” [ 9, tr 167 ]

Trang 20

Lời Bác dạy cách đây 60 năm về trước vẫn còn nguyên tính thời sự, khi

nước ta đã gia nhập WTO, trong bước đường hội nhập và phát triển, hơn lúc nào

hết chúng ta cần phải tiếp thêm lửa cho công cuộc xây dựng đời sống mới Và

trước mắt, việc nêu cao và thực hành cần, kiệm, liêm, chính vẫn luôn là nội dung

cơ bản trong mỗi cuộc sinh hoạt chi bộ, là việc làm thiết yếu hàng ngày trong đời

sống mỗi đảng viên Đảng viên tốt, cán bộ tốt mới làm gương cho nhân dân noi

theo, học hỏi, như thế mới góp phần tạo ra một xã hội tốt đẹp

1.3 MỘT SỐ NỘI DUNG TƯ TƯỞNG CỦA HỒ CHÍ MINH VỀ ĐỜI

SỐNG VĂN HÓA

Năm 1923, trong bài “ Thăm một chiến sĩ quốc tế cộng sản – Nguyễn

Ái Quốc” được đăng trên Tạp chí Ngọn lửa nhỏ - Liên Xô, nhà báo Liên Xô

Ôxip Man –denxtan đã nhận xét rằng: “ Từ Nguyễn Ái Quốc đã tỏa ra một

nền văn hóa, không phải văn hoa Châu Âu, mà có lẽ là một nền văn hóa tương

lai… Dân tộc Việt Nam là một dân tộc giản dị và lịch sự Qua cử chỉ cao

thượng và tiếng nói trầm lắng của Nguyễn Ái Quốc, tôi như thấy được ngày

mai, như thấy được viễn cảnh trời yên bể lặng của tình hữu ái toàn thế giới

bao la như đại dương”

[6, tr 478]

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh của chúng ta mặc dù bận trăm công

nghìn việc chuẩn bị cho cách mạng dân tộc nhưng Người vẫn thường xuyên

lo nghĩ và giành tâm trí xây dựng một nền văn hóa mới, đời sống mới Xây

dựng đời sống văn hóa mới được Hồ Chí Minh chỉ ra ngay sau khi mới giành

được chính quyền, rồi nhanh chóng trở thành một phong trào quần chúng sôi

nổi, tạo động lực mạnh mẽ cho sự nghiệp kháng chiến kiến quốc

Văn hóa đời sống thực chất là đời sống mới với ba nội dung: đạo đức

mới, lối sống mới, nếp sống mới Ba nội dung ấy có quan hệ mật thiết với

Trang 21

nhau, trong đó đạo đức mới đóng vai trò chủ yếu nhất Chính vì vậy, việc xây

dựng đạo đức mới phải được tiến hành xây dựng cùng lối sống mới và nếp

sống mới Có dựa trên đạo đức mới thì mới xây dựng được lối sống mới, nếp

sống mới lành mạnh, vui tươi, hướng con người tới tầm cao của văn hóa, của

một đất nước độc lập và xã hội chủ nghĩa Ba nội dung đó được Hồ Chí Minh

nêu rõ như sau:

1.3.1 Đạo đức mới

Muốn xây dựng Đời sống mới trước hết phải xây dựng được đạo đức

mới Hồ Chí Minh quan niệm đạo đức là nền tảng và là sức mạnh của người

cách mạng, coi đó là cái gốc của cây, ngọn nguồn của sông nước: Người cách

mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng thì mới hoàn thành được

nhiệm vụ cách mạng vẻ vang vì sự nghiệp độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã

hội Người viết: Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn

thì sông cạn Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng

phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo

được nhân dân

Người quan niệm đạo đức tạo ra sức mạnh, nhân tố quyết định mọi sự

thắng lợi của mọi công việc: Công việc thành công hay thất bại đều do cán bộ

tốt hay kém Quan niêm lấy đức làm gốc của Hồ Chí Minh không có nghĩa là

tuyệt đối hóa mặt đức, coi nhẹ mặt tài Người cho rằng có tài mà không có

đức thì là người vô dụng nhưng có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng

khó Cho nên, đức là gốc, nhưng đức với tài kết hợp để hoàn thành nhiệm vụ

cách mạng

Quay lại vấn đề, muốn xây dựng đời sống mới phải xây dựng được đạo

đức mới, vấn đề này, Người chỉ ra rằng: “… thực hành đời sống mới là Cần,

Kiệm, Liêm, Chính” [ 10, tr 94- 104 ]

Trang 22

Cần, kiệm, liêm, chính là những khái niệm đạo đức cũ được Hồ Chí Minh

tiếp thu, chọn lọc, đưa vào yêu cầu và nội dung mới Cần, kiệm, liêm, chính là một

biểu hiện sinh động của phẩm chất “trung với nước hiếu với dân”

Cần tức là lao động cần cù, siêng năng, lao động có kế hoạch, sáng tạo,

có năng suất cao, lao động với tinh thần tự lực cánh sinh, không lười biếng,

không dựa dẫm Phải thấy rõ: lao động là nghĩa vụ thiêng liêng, là nguồn

sống, nguồn hạnh phúc của chúng ta

Kiệm tức là tiết kiệm sức lao động, tiết kiệm thời giờ, tiết kiệm tiền của

dân của nước của bản thân mình; phải tiết kiệm từ cái to đến cái nhỏ, nhiều

cái nhỏ cộng lại thành cái to, không xa xỉ, không hoang phí, không bừa bãi,

không phô trương hình thức, không liên hoan, chè chén lu bù

Liêm tức là “luôn luôn tôn trọng giữ gìn của công và của dân”, không

xâm phạm một đồng xu, hạt thóc của Nhà nước, của dân Phải trong sạch,

không tham lam Không tham địa vị, không tham tiền tài, không tham sung

sướng, không tham người tâng bốc mình Vì vậy mà quang minh chính đại,

không bao giờ hủ hóa

Chính, “nghĩa là không tà, thẳng thắn, đứng đắn” Đối với mình không

tự cao tự đại, luôn chịu khó học tập cầu tiến bộ, luôn tự kiểm điểm để phát

triển điều hay, sửa đổi điều dở của bản thân mình

Đối với người: không nịnh hót người trên, không xem khinh người

dưới, luôn giữ thái độ chân thành, khiêm tốn, đoàn kết thật thà, không dối trá

lừa lọc

Các đức tính đó có mối quan hệ mật thiết với nhau Cần mà không

kiệm giống như chiếc thùng không đáy Kiệm mà không cần thì lấy gì mà

kiệm Cần, kiệm, liêm là gốc rễ của chính Nhưng một cây lại cần có gốc rễ,

lại cần có cành, lá, hoa, quả mới là hoàn chỉnh

Cần, kiệm, liêm, chính cần thiết đối với tất cả mọi người, Hồ Chí Minh viết:

Trang 23

“Trời có bốn mùa: Xuân, Hạ, Thu, Đông

Đất có bốn phương: Đông, Tây, Nam, Bắc

Người có bốn đức: Cần, Kiệm, Liêm, Chính

Thiếu một mùa, thì không thành trời

Thiếu một phương, thì không thành đất

Thiếu một đức thì không thành người” [ 10, tr 631]

1.2.3 Lối sống mới

Lối sống mới là lối sống có lý tưởng, có đạo đức, theo hướng văn minh, tiên

tiến, kết hợp hài hòa truyền thống tốt đẹp của dân tộc và tinh hoa văn hóa của nhân

loại, tạo nên lối sống văn minh tiên tiến Cùng với việc bồi dưỡng, nâng cao đạo

đức, việc xây dựng đời sống mới đòi hỏi phải “sửa đổi những việc rất cần thiết, rất

phổ thông trong đời sống của mỗi con người, tức là sửa đổi cách ăn, cách mặc, cách

ở, cách đi lại, cách làm việc” Theo Hồ Chí Minh, đó là năm cách phải sửa đổi đối

với mỗi người, cũng như đối với tập thể, cộng đồng

Cách ăn, mặc, ở không phụ thuộc vào những thứ dùng để ăn, măc, ở

nhiều hay ít, sang trọng hay đơn giản, mà lại phụ thuộc vào lối sống có hay có

văn hóa của mỗi con người Con người văn hóa trong lối sống là phải có một

phong cách sống khiêm tốn, giản dị, chừng mực, điều độ, ngăn nắp, vệ sinh,

yêu lao động, quý thời gian, ít lòng ham muốn về vật chất, về chức – quyền –

danh – lợi Trong quan hệ với nhân dân, bạn bè, đồng chí, anh em thì cởi mở,

chân tình ân cần, tế nhị; giàu lòng yêu thương quý mến con người; đối với

mình thì phải chặt chẽ, đối với người khác thì phải khoan dung độ lượng

Người cho rằng: cách ăn mặc phải sạch sẽ, giản đơn, chát phác, chớ lượt

thượt, xa xỉ, lòe loẹt

Tục ngữ có câu “đói cho sạch rách cho thơm”, tức là mình dù đói,

nghèo nhưng vẫn phải giữ cho được sạch sẽ Sạch sẽ là một phần của đời sống

Trang 24

mới Sạch sẽ thì ít đau ốm, làm việc thì có ăn, “tay làm hàm nhai, tay quai

miệng trễ” Xem đó thì biết rằng ai cũng nên làm đời sống mới

Nói như vậy không phải Người phủ nhận nhu cầu chính đáng của mỗi

người trong việc cải thiện và nâng cao điều kiện sinh hoạt của mình ngày

càng tốt hơn, ai mà chẳng muốn ăn ngon, mặc đẹp, nhưng muốn phải đúng

thời đúng hoàn cảnh Trong lúc nhân dân ta còn thiếu thốn mà một người nào

đó muốn riêng hưởng ăn ngon, mặc đẹp, như vậy là không có đạo đức, chỉ

nghĩ cho bản thân mình và rơi vào chủ nghĩa cá nhân, đặt lợi ích của mình lên

trên lợi ích của cả cộng đồng, cả dân tộc Phải ngăn chặn, phải xóa bỏ chủ

nghĩa cá nhân ra khỏi cộng đồng để xã hội tốt đẹp hơn

Sửa đổi lối làm việc là phải có tác phong quần chúng, tác phong tập thể

- dân chủ, tác phong khoa học Điều này đặc biệt cần thiết đối với cán bộ quản

lý, lãnh đạo Từ chủ tịch Chính phủ cho đến người chạy bàn giấy, người quét

dọn trong cơ quan nhỏ, đều là những người ăn lương của dân, làm việc cho

dân, phải được dân tin cậy Vì vậy những người làm trong công sở càng phải

làm gương đời sống mới cho dân noi theo “Những người trong các công sở

đều có nhiều hoặc ít quyền hành Nếu không giữ đúng Cần, Kiệm, Liêm,

Chính thì dễ thành hủ bại, biến thành sâu mọt của dân” [14, tr.162 ]

Hồ Chí Minh yêu cầu đội ngũ cán bộ phải có cách sống, phong cách làm

việc hợp với lòng dân “Sửa đổi được những điều đó, thì mọi người được hưởng

hạnh phúc Mà chắc là sửa đổi được, vì nó không có gì gay go, khó làm”

[ 10, tr.95 ]

Những sửa đổi trên đều xuất phát từ quan điểm vì con người, bởi con

người là vốn quý nhất Con người là chủ thể sáng tạo, là đối tượng tác động

tới đời sống xẫ hội Vì vậy không thể không lo toan tới việc đào tạo, bồi

dưỡng vun trồng con người, để xã hội ngày càng có nhiều công dân tốt, thông

minh, có sức khỏe, giàu lòng yêu nước, yêu lao động, sống có nghĩa có tình

Trang 25

1.3.3 Nếp sống mới

Xây dựng nếp sống mới( nếp sống văn minh) Theo Người, quá trình

xây dựng lối sống mới là quá trình làm cho lối sống mới dần dần trở thành

thói quen của mỗi người, thành phong tục tập quán của cả một cộng đồng

trong phạm vi một địa phương hay mở rộng ra cả nước và gọi là nếp sống mới

hay nếp sống văn minh

Nếp sống mới mà chúng ta xây dựng phải kế thừa những truyền thống

tinh thần tốt đẹp, những thuần phong mỹ tục lâu đời của dân tộc ta

Chủ tịch Hồ Chí Minh dạy chúng ta rằng chẳng những phải biết kế thừa

mà còn phải biết phát triển cải tạo những phong tục tập quán hủ tục lạc hậu,

bổ sung những cái mới, cái tiến bộ mà trước đó chưa có:

“Đời sống mới không phải cái gì cũ cũng bỏ hết, không phải cái gì

cũng làm mới

Cái gì cũ mà xấu thì phải bỏ, ví dụ: Ta phải bỏ hết tính tham lam, lười biếng

Cái gì cũ mà không xấu, nhưng phiền phức thì ta phải sửa đổi lại cho

hợp lý, ví dụ: Đơm cúng, cưới hỏi quá xa xỉ, ta cũng phải giảm bớt đi

Cái gì cũ mà tốt, thì phải phát triển thêm, ví dụ: Ta phải tương thân,

tương ái, tận trung với nước, tận hiếu với dân hơn trước

Cái gì mới mà hay thì ta phải làm, ví dụ: Ăn ở cho hợp vệ sinh, làm

việc cho ngăn nắp

Làm thế nào cho đời sống của nhân dân ta, vật chất được đầy đủ hơn, tinh

thần được vui mạnh hơn Đó là mục đích của đời sống mới” [10, tr.94- 95]

Thực hành nếp sống mới rất khó khăn, phức tạp vì:

Việc dễ mấy nếu không quyết chí bền gan thì cũng không bao giờ làm

được Một cành cây khô, ta không chịu khó bẻ, thì không bao giờ bẻ gãy

Hơn nữa, thói quen rất khó sửa đổi, nó có sức ỳ cản trở ta Thực tế cho

thấy, cái tốt mà lạ, người ta có thể cho là xấu Và cái xấu mà quen, người ta

Trang 26

cho là thường Ví dụ: Chồng đánh vợ, cha mẹ đánh chửi con cái, là điều rất dã

man Nhưng vì người ta quen thấy, nên cho là việc thường Đàn bà để tóc dài

thường có chấy, dơ bẩn Nếu cắt tóc gọn gàng sạch sẽ thì sẽ không sợ có

chấy, đầu không dơ bẩn Lợi và hại rất rõ ràng nhưng vì thói quen mà đàn bà

ít muốn cắt tóc

Mặt khác, ta có tính gặp sao hay vậy Thà chịu khát chứ không chịu đào

giếng Nói tóm lại là tính lười Vả lại, bất kỳ việc gì, bước đầu cũng khó Việc

đời sống mới cũng vậy

Vì vậy, quá trình đổi mới nếp sống mới phải rất cẩn thận, chịu khó, lâu

dài, không thể dùng cách trấn áp thô bạo đối với cái cũ cái lạc hậu Phải tuyên

truyền giải thích một cách hăng hái, bền gan và làm gương

“Phải chịu khó nói rõ cho mọi người hiểu đời sống mới có lợi ích như

thế nào, cách thi hành đời sống mới thế nào

Nói một lần chưa hiểu thì nói nhiều lần

Nói đi nói lại bao giờ người ta hiểu thì mới thôi

Nói thì phải nói một cách thiết thực, giản đơn đối với hoàn cảnh của

mỗi người, nói sao cho người ta nghe rồi làm được ngay Việc dễ, việc nhỏ

làm được rồi, thì sẽ nói đến việc to, việc khó

Tốt nhất là miệng nói, tay làm, làm gương cho người khác bắt chước”

[ 10, tr 100- 101 ]

Để xây dựng một cách hiệu quả, Người lưu ý: “một cách tốt nhất là tổ

chức thi đua Người này thi đua với người khác Nhà này thi đua với nhà

khác, làng này thi đua với làng khác Ai hơn thì được nhân dân kính trọng và

chính phủ khen thưởng Như vậy ai cũng hăng hái” [ 10, tr 100- 101 ]

Tóm lại, việc xây dựng đời sống mới phải bắt đầu từ từng người, từng

gia đình Bởi vì gia đình là tế bào của xã hội Mỗi một gia đình tốt thì mới có

được một xã hội tốt

Trang 27

Chương 2

VẬN DỤNG TƯỞNG VĂN HÓA HỒ CHÍ MINH

VÀO VIỆC XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA MỚI

2.1 THỰC TRẠNG VIỆC XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA MỚI

2.1.1 Những yếu tố tác động đến việc xây dựng đời sống văn hóa mới ở

Việt Nam hiện nay

* Tình hình thế giới:

Cùng với loài người, nhân dân Việt Nam đã bước vào thế kỷ XXI, thế

kỷ dự đoán có nhiều biến đổi Đặt trước hoàn cảnh tình hình thế giới đang

diễn ra hết sức phức tạp, trong đó khoa học công nghệ có bước tiến nhảy vọt

Kinh tế tri thức có vai trò ngày càng nổi bật trong quá trình phát triển lực

lượng sản xuất Toàn cầu hóa kinh tế là một xu thế khách quan, xu thế này

đang bị một số nước phát triển và các tập đoàn kinh tế tư bản xuyên quốc gia

chi phối, chứa đựng nhiều mâu thuẫn, vừa có mặt tích cực, vừa có mặt tiêu

cực, vừa có hợp tác vừa có đấu tranh Các mâu thuẫn cơ bản trên thế giới biểu

hiện dưới những hình thức và mức độ khác nhau, đấu tranh giai cấp liên tục

diễn ra gay gắt

Tình hình thế giới đang đứng trước nhiều vấn đề toàn cầu mà không

một quốc gia riêng lẻ nào có thể tự giải quyết được nếu không có sự hợp tác

đa phương giữa các quốc gia như: bảo vệ môi trường, hạn chế sự bùng nổ về

dân số, đẩy lùi những dịch bệnh hiểm nghèo, chống nghèo đói, bất bình đẳng,

Trang 28

nghĩa tư bản hiện đại đang nắm ưu thế về vốn, khoa học công nghệ, thị

trường, nhưng không thể khắc phục những mâu thuẫn vốn có của nó, đặc biệt

là mâu thuẫn giữa tính chất xã hội hóa của lực lượng sản xuất với chế độ

chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất Các quốc gia độc lập

tăng cường đấu tranh để lựa chọn và quyết định con đường phát triển của

mình Nguy cơ chiến tranh vẫn đang đe dọa loài người Những cuộc chiến

tranh cục bộ, xung đột vũ trang, xung đột dân tộc, tôn giáo, chạy đua vũ trang,

khủng bố quốc tế thường xuyên sảy ra ở nhiều nơi với tính chất phức tạp ngày

càng ra tăng

Bên cạnh những vấn đề toàn cầu đang diễn ra gay gắt thì vấn đề hòa

bình, hợp tác và phát triển vẫn là xu thế lớn, phản ánh những bức xúc, đòi hỏi

của các quốc gia dân tộc Những cuộc đấu tranh vì hòa bình, độc lập, dân chủ,

dân sinh, tiến bộ và công bằng xã hội sẽ có những bước tiến mới Khu vực

châu Á- Thái Bình Dương là vùng kinh tế năng động, phát triển nhưng cũng

ẩn chứa những nhân tố gây mất ổn định

Vì vậy, từ thực tiễn phức tạp của tình hình thế giới, nó đang tác động

trực tiếp và ảnh hưởng không nhỏ đến Việt Nam trên mọi lĩnh vực nói chung

và tới môi trường văn hóa nói riêng

* Tình hình trong nước

Sau khi thống nhất đất nước (1975), chúng ta tiến hành khôi phục, hàn

gắn vết thương chiến tranh xây dựng đất nước theo con đường chủ nghĩa xã

hội Bước đầu chúng ta đạt được một số thành tựu quan trọng song nền kinh

tế - xã hội vẫn còn trong tình trạng khủng hoảng Để thoát khỏi tình trạng

khủng hoảng về kinh tế - xã hội, đất nước phát huy được tiềm năng và cơ hội

phát triển với nhịp độ cao bền vững có hiệu quả, chúng ta phải tiến hành sự

nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Định dạng
Số trang	56
Dung lượng	428,96 KB