Điều tra này cho thấy tỉ lệ đái tháo đường của người dân trong độ tuổi 3070 vào năm 2008 là 7% và có sự gia tăng gần gấp đôi so với điều tra năm 2001 (tỉ lệ đái tháo đường tăng từ 3.7% năm 2001 lên 7% năm 2008). Bên cạnh đó tỉ lệ thừa cân béo phì (BMI ≥ 23) ở người trưởng thành trong độ tuổi 3070 tuổi tại TPHCM năm 2008 cũng ở ngưỡng cao trong điều tra này (47,2%) trong đó béo phì (BMI ≥ 25) là 24,5%. Việc gia tăng tỉ lệ một số bệnh mãn tính không lây bao gồm đái tháo đường và thừa cân béo phì là vấn đề sức khỏe đáng báo động trong cộng đồng dân cư sống tại thành phố Hố Chí Minh nói riêng và các đô thị lớn tại Việt Nam nói chung
Trang 1Dịch tễ học bệnh đái tháo đường tại TP.HCM
và một số yếu tố liên quan
Đỗ Thị Ngọc Diệp1, Phan Nguyễn Thanh Bình2, Trần Quốc Cường3, Lê Thị Kim Quí4, Lê Nguyễn Trung Đức Sơn5
Tóm tắt:
Tình hình chung: thói quen dinh dưỡng và vận động của người dân thay đổi
trong 10 năm gần đây, chương trình phòng chống đái tháo đường đã triển khai gần 6 năm
và cần xác định lại hiệu quả Phương pháp: nghiên cứu mô tả cắt ngang trên 1456 người
dân 30-69 tuổi sống tại TPHCM Đối tượng được cân đo chỉ số nhân trắc, làm nghiệm pháp dung nạp đường huyết và phỏng vấn các yếu tố liên quan bằng bảng câu hỏi
Glucose được xác định bằng máy đo đường huyết mao mạch Kết quả: tỉ lệ thừa cân
(BMI 23-25), béo phì (BMI >25), tăng đường huyết lúc đói, rối loạn dung nạp đường, đái tháo đường là cao đáng báo động tại TPHCM với các tỉ lệ lần lượt là 22.7%, 24.5%, 16.4%, 10.8%,7% Tỉ lệ mắc bệnh rối loạn chuyển hóa đường tăng theo tuổi, nam có tỉ lệ đái tháo đường cao hơn, người ở ngoại thành có tỉ lệ rối loạn chuyển hóa đường thấp hơn
Kết luận: Đái tháo đường (ĐTĐ) và các bệnh mãn tính không lây tại TPHCM gia tăng
đáng báo động cần có các biện pháp can thiệp phù hợp
Từ khóa: đái tháo đường, tăng đường huyết đói, rối loạn dung nạp đường,
TPHCM
Abstract:
Background: dietary and physical habit of HCM city habitants have changed
dramatically during last 10 years, diabetes prevention program have been implemented in
HCMC for almost 6 years Method: this is cross sectional study on 1456 people aged
30-69 years living in Ho Chi Minh city Viet Nam Participants have been measured anthropometric index, glucose tolerance test and intervied a related risk factors using
questionnaire Glucose have been measured by capillary method Results: The
prevalence of overweight (BMI 23-25), obesity (BMI >25), impaired fasting blood glucose, impaired glucose tolerance, diabetes are very high with the number as follow 22.7%, 24.5%, 16.4%, 10.8%, 7% The prevalence of IFG, IGT and diabetes increase
with age, high in male and in participants living in urban area Conclusion: the
prevalence of non communication diseases in Ho Chi Minh city is alarming and need a appropriate intervention in the future
1 ĐẶT VẤN ĐỀ
Việt nam là quốc gia đang phát triển, những phát triển nhanh chóng về kinh tế xã hội và thu nhập đã tác động đến những thay đổi về lối sống theo chiều hướng không có lợi cho
1 BS.CK2 Giám đốc Trung tâm Dinh dưỡng TPHCM, ĐT: 0913717610, email: dodiepmd@gmail.com
2 TS.BS, TP KHTH Trung tâm Dinh dưỡng TPHCM.
3 ThS.BS Trung tâm Dinh dưỡng TPHCM
4 BSCK1 Nguyên Giám đốc Trung tâm Dinh dưỡng TPHCM.
5 TSBS
Trang 2sức khỏe, chủ yếu là dinh dưỡng không hợp lý, ít hoạt động thể lực khiến cho tốc độ mắc bệnh đái tháo đường ở nước ta gia tăng nhanh chóng: Năm 1991 điều tra tại Hà nội, Huế
tỷ lệ mắc bệnh rất thấp, khoảng 1% (1,2), và ở nội thành thành phố Hồ chí Minh (TPHCM) là 2.5% (3) Năm 2001, điều tra tại 4 thành phố lớn Hà nội, Hải phòng, Đà Nẵng, TP.HCM tỷ lệ mắc là 4.9% Như vậy chỉ sau 10 năm tỷ lệ mắc bệnh này gia tăng trên 300% (4)
Tại thành phố Hồ Chí Minh, một nghiên cứu tầm sóat bệnh ĐTĐ trên tòan thành phố năm
2001 cho thấy tỷ lệ ĐTĐ là 3.8% và tỷ lệ này ở trong nội thành tăng gấp 2.5 lần sau 8 năm (6.9% so với 2.5%) Trong tổng số người bị ĐTĐ, có gần 40% mới được phát hiện qua nghiên cứu (5)
TPHCM đã quyết định xây dựng và triển khai Chương trình phòng chống ĐTĐ từ năm
2003, tâp trung chủ yếu vào những họat động can thiệp như điều trị cá thể, truyền thông giáo dục cho cộng đồng thông qua các hình thức câu lạc bộ bệnh nhân ĐTĐ
Chúng tôi tiến hành nghiên cứu này nhằm đánh giá lại tình hình bệnh ĐTĐ và Hội chứng chuyển hóa (HCCH), có các dữ liệu khoa học để xây dựng chương trình phòng chống ĐTĐ trong giai đoạn mới hiệu quả hơn
2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
Thiết kế nghiên cứu: là một nghiên cứu mô tả, cắt ngang
Đối tượng nghiên cứu: Là người trưởng thành tuổi từ 30 đến 69 tuổi sống tại thành phố
Hồ Chí Minh
Đề cương nghiên cứu được thông qua Hội đồng Khoa học công nghệ và Y đức của Trung tâm Dinh dưỡng Trước điều tra, đối tượng được thông tin về mục tiêu, cách tiến hành, quyền lợi, trách nhiệm của cuộc điều tra Phiếu thỏa thuận nghiên cứu được ký bởi các đối tượng đồng ý tham gia Đối với những đối tượng bị ĐTĐ và HCCH trong nghiên cứu này sẽ được giới thiệu đến khám và tư vấn miễn phí tại Trung tâm Dinh dưỡng TPHCM
Cỡ mẫu: Sử dụng công thức tính cỡ mẫu chung cho điều tra DTH mô tả:
n= (Z2
1-α/2 x P (1 - P) x DE): d2
Cỡ mẫu tính được là 1311, để đảm bảo đủ cỡ mẫu và phòng việc rớt mẫu, chúng tôi tăng
cỡ mẫu thêm 11% thành 1456, chia thành 14 cụm, mỗi cụm 104 đối tượng
Phương pháp chọn mẫu Sử dụng phương pháp chọn mẫu tương ứng với kích thước dân
số của quần thể (PPS ; Probability proportionate to size) cho từng khu vực, tổng số có 14 cụm (mỗi cụm 104 đối tượng, cụm ở đây chính là tổ dân số được chọn từ mỗi xã, phường) Tiến hành chọn mẫu thành nhiều bước
Đối tượng tham gia được yêu cầu nhịn ăn ít nhất 8 giờ (tính từ sau bữa ăn cuối cùng đến khi lấy máu) Buổi sáng ngày điều tra, đối tượng được lấy máu ở đầu ngón tay
để đo đường huyết mao mạch lúc đói Sau đó đối tượng sẽ uống nước đường Hai giờ sau khi uống, đối tượng được được lấy máu đầu ngón tay lần 2 để đo đường huyết sau uống Trong thời gian chờ lấy máu lần 2, đối tượng được cân, đo các chỉ số nhân trắc, huyết áp, mạch và được phỏng vấn Với những đối tượng đã được chẩn đóan là ĐTĐ có đường huyết đói > 10mmol/L thì sẽ không làm nghiệm pháp tăng đường huyết
Các biến số cần thu thập trong nghiên cứu này: Thông tin về nhân khẩu học: tên, tuổi,
giới, địa dư, các chỉ số nhân trắc: cân nặng, chiều cao, vòng eo, tỷ lệ mỡ, chỉ số lâm sàng: huyết áp, thông tin về nhân khẩu học: bằng bảng câu hỏi
Trang 3Các xét nghiệm sinh học: xét nghiệm glucose máu lúc đói, sau 2 giờ làm nghiệm pháp
dung nạp glucose, lấy máu mao động tĩnh mạch ở đầu ngón tay Sử dụng máy đo glucose máu SureStep Lifescan của hãng Johnson & Johnson, kết quả xét nghiệm của máy này được tính theo tiêu chuẩn glucose máu tĩnh mạch Chỉ số đề kháng insulin (HOMA IR) được tính dựa vào công thức HOMA-IR = [nồng độ insulin đói x nồng độ đường huyết khi đói] / 22.5
Định nghĩa, tiêu chuẩn chẩn đoán ĐTĐ và các dạng rối loạn glucose máu: chẩn đoán
ĐTĐ và các dạng rối lọan glucose máu dựa vào tiêu chuẩn của WHO năm 1998 (6), sửa đổi năm 2004 (7) hoặc người có kết quả glucose máu trong giới hạn bình thường nhưng trước đó đã được chẩn đoán ĐTĐ theo tiêu chuẩn trên và đang sử dụng thuốc hạ glucose máu cũng được xác định mắc bệnh
Tiêu chuẩn chẩn đoán hội chứng chuyển hoá dựa vào tiêu chuẩn chẩn đoán của IDF
năm 2005, người béo bụng, có 2 trong số các tiêu chuẩn đi kèm : tăng triglyceride, giảm HDL-C, tăng huyết áp, rối loạn glucose máu hoặc đề kháng insulin (8)
Xử lý số liệu số liệu điều tra được nhập vào máy tính trên phần mềm EPI INFO và được
xử lý bằng chương trình soạn thảo trên phần mềm SAS 8.02 (Chicago, Hoa kỳ) Phép kiểm chi bình phương được sử dụng để đánh giá mối tương quan giữa tỷ lệ bệnh và các biến số định tính Phép kiểm student T và hồi quy được dùng để so sánh các chỉ số nhân trắc, lâm sàng và sinh hóa giữa các nhóm trước và sau khi hiệu chỉnh cho các yếu tố gây nhiễu Giá trị p<0.05 được xem là có ý nghĩa thống kê
3 KẾT QUẢ:
Đặc điểm nhân trắc và dịch tễ học của đối tượng được trình bày ở bảng 1 Tình trạng dinh dưỡng, tình trạng tăng đường huyết khi đói, rối loạn dung nạp glucose, đái tháo đường và hội chứng chuyển hóa được trình bày tại bảng 2 Tỉ lệ thừa cân (BMI 23-25) và béo phì (BMI > 23-25) khá cao và tương đương giữa 2 giới (tỉ lệ thừa cân và béo phì lần lượt là 22.7% và 24.5%) Vẫn còn 7% dân số 30-69 tuổi bị suy dinh dưỡng Tình hình rối loạn chuyển hóa đường cũng đáng báo động với tỉ lệ tăng đường huyết lúc đói, rối loạn dung nạp glucose và đái tháo đường lần lượt là 16.4%, 10.8% và 7% Bên cạnh đó, vấn đề rối loạn chuyển hóa mỡ và tăng huyết áp cũng đáng lo lắng với tỉ lệ hội chứng chuyển hóa theo tiêu chuẩn chẩn đoán của Hiệp hội Đái tháo đường Thế giới 2005 là 18.1%
Rối loạn chuyển hóa đường (tăng đường huyết lúc đói, rối loạn dung nạp đường, đái tháo đường) được phân tích theo nhóm tuổi, giới, vùng địa dư, theo chỉ số nhân trắc
và chỉ số sinh hóa được trình bày tại bảng 3 và bảng 4 Qua phân tích cho thấy tỉ lệ mắc rối loạn chuyển hóa đường tăng dần theo tuổi đặc biệt là sau tuổi 40 (p<0.001), nữ có tỉ lệ tăng đường huyết lúc đói và rối loạn dung nạp đường cao hơn nam nhưng nam có tỉ lệ đái tháo đường cao hơn nữ giới (p<0.05), người dân sống ở vùng nội thành có tỉ lệ rối loạn chuyển hóa đường cao gấp 2 lần người dân sống ở vùng ngoại thành (p<0.01) So với người có đường huyết bình thường, người có rối loạn chuyển hóa đường có chỉ số khối
cơ thể cao hơn, có tỉ lệ mỡ cao hơn, có insulin huyết thanh cao hơn, có chỉ số HOMA cao hơn, có nồng độ triglyceride cao hơn và nồng độ LDL-cholesterol thấp hơn một cách có ý nghĩa thống kê
Trang 4Bảng 1: Đặc điểm dịch tễ học, nhân trắc và sinh hóa của đối tượng:
Theo nhóm tuổi (%)
30 - 39 tuổi 113 (17.9) 159 (20.1) 272 (19.1)
40 - 49 tuổi 174 (27.6) 250 (31.6) 424 (29.8)
50 - 59 tuổi 204 (32.3) 243 (30.7) 447 (31.4)
60 - 69 tuổi 140 (22.2) 140 (17.7) 280 (19.7)
Tổng 631 (44.3) 792 (55.7) 1423 (100)
Trung bình (SD) Trung bình (SD) Trung bình (SD) Cân nặng (kg) 60.6 [9.7] 54.3 [8.5] 57.1 [9.6]
Chiều cao (cm) 163.3 [5.7] 152.5 [5.2] 157.3 [7.6] Vòng eo (cm) 80.9 [9.2] 77.4 [9.3] 79.0 [9.5]
Tỉ lệ mỡ (%) 23.1 [6.1] 33.0 [7.5] 28.6 [8.5]
Total cholesterol (mg/dL) 201.4 [42.5] 206.0 [44.9] 204.2 [45.0] Triglyceride (mg/dL) 221.2 [171.7] 154.7 [121.0] 184.9 [149.6] HDL-Cholesterol (mg/dL) 49.3 [12.7] 57.3 [14.6] 53.6 [14.4] LDL-Cholesterol (mg/dL) 108.4 [39.6] 117.8 [38.9] 113.8 [40.3]
Bảng 2: Tình trạng dinh dưỡng , rối loạn đường huyết và hội chứng chuyển hóa:
Tình trạng dinh dưỡng (%)
Suy dinh dưỡng (BMI < 18.5) 57 (8.9) 45 (5.5) 102 (7.0) Bình thường (18.5≤ BMI <23) 285 (44.4) 381 (46.9) 667 (45.8) Thừa cân (23 ≤ BMI <25) 156(24.3) 174 (21.4) 330 (22.7) Béo phì (BMI ≥ 25) 144 (22.4) 213 (26.2) 357 (24.5)
Test dung nạp glucose
Bình thường 429 (68.0) 504 (64.0) 933 (65.8) Tăng đường huyết lúc đói (IFG) 90 (14.3) 143 (18.2) 233 (16.4)
Rối loạn dung nạp glucose (IGT) 60 (9.5) 93 (11.8) 153 (10.8)
Đái tháo đường típ 2 (DM) 52 (8.2) 47 (6.0) 99 (7.0)
Bảng 3: Phân bố rối loạn chuyển hóa đường theo nhóm tuổi, giới và địa dư
Phân lọai chuyển hóa
đường
Trang 560-69 50.8 17.9 17.3 14.0
BT, bình thường; IFG, rối lọan đường khi đói; IGT, rối lọan dung nạp đường và ĐTĐ, đái tháo đường
Số liệu được trình bày dưới dạng %
*, được phân tích bằng phép kiểm chi bình phương
Bảng 4: Các đặc điểm về nhân trắc và lâm sàng của đối tượng phân theo chuyển hóa
đường
n=950
Tuổi (tuổi)
Cân nặng (kg) 56.5 ± 9.3 57.6 ± 9.9 58.2 ± 10.1 58.8 ± 9.6 0.02 NS BMI 22.7 ± 3.2 23.5 ± 3.4 24.0 ± 3.9 23.7 ± 3.5 <0.001 NS Vòng eo (cm) 77.6 ± 9.2 80.1 ± 9.6 82.3 ± 9.3 82.8 ± 8.8 <0.001 0.02
Tỷ lệ eo/chiều cao 0.49 ± 0.06 0.51 ± 0.06 0.53 ± 0.06 0.53 ± 0.06 <0.001 0.01
Tỷ lệ mỡ (%) 27.9 ± 8.2 29.4 ± 8.3 31.0 ± 9.4 29.2 ± 9.5 <0.001 NS Đường huyết đói (mmol/l) 5.0 ± 0.29 5.8 ± 0.2 5.5 ± 0.5 7.4 ± 2.1 <0.001 <0.001 Đường huyết sau 2h (mmol/L) 6.0 ± 0.8 6.3 ± 0.8 8.7 ± 0.8 13.0 ± 3.2 <0.001 <0.001 Insulin huyết thanh 6.7 ± 4.6 9.0 ± 7.4 11.1 ± 8.7 11.9 ± 9.4 <0.001 <0.01 Chi số HOMA 1.5 ± 1.1 2.3 ± 2.0 2.8 ± 2.3 3.9 ± 3.5 <0.001 <0.001 Cholesterol TP (mmol/L) 2.0 ± 0.4 2.1 ± 0.4 2.1 ± 0.5 2.1 ± 0.5 0.05 NS Triglycerrides (mmol/L) 1.7 ± 1.3 2.0 ± 1.8 2.1 ± 1.6 2.6 ± 2.1 <0.001 0.02 HDL-cholesterol (mmol/L) 0.55 ± 0.15 0.53 ± 0.15 0.51 ± 0.13 0.49 ± 0.13 <0.001 0.02 LDL-cholesterol (mmol/L) 1.1 ± 0.4 1.2 ± 0.4 1.2 ± 0.5 1.1 ± 0.5 NS NS
BT, bình thường; IFG, rối lọan đường khi đói; IGT, rối lọan dung nạp đường và ĐTĐ, đái tháo đường
Số liệu được trình bày dưới dạng số trung bình ± độ lệch chuẩn
P1: bao gồm đối tương NGT
P2, chi phân tích trong nhóm có RLCH đường
*, phân tích sử dụng phép thử student T
4 BÀN LUẬN:
Điều tra này cho thấy tỉ lệ đái tháo đường của người dân trong độ tuổi 30-70 vào năm 2008 là 7% và có sự gia tăng gần gấp đôi so với điều tra năm 2001 (tỉ lệ đái tháo đường tăng từ 3.7% năm 2001 lên 7% năm 2008) Bên cạnh đó tỉ lệ thừa cân béo phì
(BMI ≥ 23) ở người trưởng thành trong độ tuổi 30-70 tuổi tại TPHCM năm 2008 cũng ở ngưỡng cao trong điều tra này (47,2%) trong đó béo phì (BMI ≥ 25) là 24,5% Việc gia
tăng tỉ lệ một số bệnh mãn tính không lây bao gồm đái tháo đường và thừa cân béo phì là vấn đề sức khỏe đáng báo động trong cộng đồng dân cư sống tại thành phố Hố Chí Minh nói riêng và các đô thị lớn tại Việt Nam nói chung
Nữ có tỉ lệ rối loạn đường huyết đói và rối loạn dung nạp đường cao hơn nam giới (tỉ lệ rối loạn đường huyết đói và rối loạn dung nạp đường ở nữ và nam lần lượt là 18,1%, 11,7% và 14,2%, 9,2% Ngược lại tỉ lệ đái tháo đường ở nữ thấp hơn nam (tỉ lệ đái tháo
đường ở nữ và nam lần lượt là 5,5% và 8,2%) Bên cạnh đó, qua điều tra cho thấy tỉ lệ rối
loạn chuyển hóa đường và đái tháo đường ở người dân sống ở ngoại thành thấp hơn người dân sống ở nội thành một cách có ý nghĩa thống kê (tỉ lệ đái tháo đường người dân nội thành và ngoại thành lần lượt là 7,5% và 3,8%)
Trang 6Xét về độ tuổi, tuy tỉ lệ đái tháo đường ở nhóm tuổi dưới 40 khá thấp nhưng tỉ lệ rối loạn đường huyết đói khá cao (11,4%) Từ đây cho thấy nguy cơ các đối tượng này sẽ chuyển sang đái tháo đường trong tương lai và nguy cơ tỉ lệ đái tháo đường trong thời gian tới tại TPHCM có thể tiếp tục gia tăng do việc gia tăng tỉ lệ rối loạn đường huyết đói
ở nhóm tuổi trẻ trước 40 tuổi
Xét về cân nặng và BMI, nhóm có rối loạn đường và đái tháo đường có cân nặng
và BMI cao hơn nhóm bình thường một cách có ý nghĩa thống kê Tuy nhiên không có sự khác biệt về cân nặng và BMI giữa người rối loạn đường và người mắc đái tháo đường
Từ đó cho thấy cần có thêm các nghiên cứu tìm thêm yếu tố nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường đặc hiệu cho người dân nước ta ví dụ như chế độ ăn, lượng tinh bột trong chế độ
ăn, chỉ số đường huyết của thực phẩm, sức tải đường huyết của bữa ăn và yếu tố gien của bệnh đái tháo đường
Tỉ lệ người dân không biết mình mắc đái tháo đường cũng rất cao Tỉ lệ người được phát hiện mắc đái tháo đường lần đầu tiên trong nghiên cứu này là 46.1% Dù Chương trình Phòng chống ĐTĐ tại TPHCM đã được triển khai 5 năm, nhiều hoạt động truyền thông đã tiến hành nhưng tỷ lệ người không biết mình đang mắc đái tháo đường không giảm đi là một vấn đề cần hết sức lưu ý khi xây dựng các giải pháp can thiệp phòng chống ĐTĐ Phát hiện đái tháo đường càng trễ thì biến chứng càng xuất hiện nhanh do đường huyết đã rối loạn mà không được kiểm soát trong một thời gian dài
Tỉ lệ tiền đái tháo đường: tăng đường huyết lúc đói và rối loạn dung nạp đường cũng chiếm gần 1/5 dân số và đây là lực lượng sẽ bổ sung vào đội quân đái tháo đường trong tương lai nếu không được tư vấn và dự phòng kịp thời Môi trường sống về dinh dưỡng và vận động trong nội thành cũng cần nghiên cứu và đưa ra các thông điệp trong truyền thông một cách chuyên biệt để giúp giảm nguy cơ mắc bệnh ở người dân sống trong vùng nội thành so với ngoại thành
Một số yếu tố về tuổi (trên 40), BMI, tỉ lệ mỡ, insulin, HDL cholesterol là các chỉ
số có mối tương quan với rối loạn chuyển hóa đường và cần phải được sử dụng như các yếu tố cảnh báo về nguy cơ rối loạn chuyển hóa đường Các yếu tố này cũng có thể dùng
để định hướng cho người dân đi kiểm tra đường huyết định kỳ, thay đổi lối sống về dinh dưỡng và vận động trước khi rơi vào tình trạng rối loạn chuyển hóa đường khó hồi phục
Chỉ số HOMA kháng insulin có mối tương quan cao với tình trạng đái tháo đường một cách có ý nghĩa thống kê Chỉ số HOMA kháng insuline tăng từ 1.5 ở người có đường huyết bình thường lên 2.3 và 2.8 ở người có rối loạn đường huyết lúc đói và rối loạn dung nạp đường và tăng lên 3.9 ở người bệnh đái tháo đường Chỉ số HOMA kháng insulin là một chỉ số tiên lượng nguy cơ đái tháo đường có giá trị cho cộng đồng
5 KẾT LUẬN:
Tình hình bệnh đái tháo đường, thừa cân béo phì, tại TPHCM đang ở mức cao báo động và là tiền đề cho việc gia tăng nguy cơ các bệnh mãn tính không lây khác như tim mạch, ung thư…Trong chiến lược can thiệp dinh dưỡng của TPHCM cần phải có sự khác biệt đặc thù với các địa phương khác trong phòng chống các bệnh liên quan đến lối sống và vận động Cần có thêm nhiều nghiên cứu để tìm nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của đái tháo đường bao gồm chế độ ăn và đặc điểm di truyền của người dân nước ta
Cám ơn:
Trang 7Chúng tôi xin chân thành cảm ơn tất cả đối tượng tham gia trong đợt điều tra này Chúng tôi xin chân thành cảm ơn nhân viên Trung tâm Dinh dưỡng đã tham gia trong đợt điều tra này
Tài liệu tham khảo:
1 Dang Huu Tran, Bach Van Le, M Thomas, D Simon, Chi Van Le Prevalence of Diabetes in adults (>
15 years old) in Hue city Scientific researches in endocrinology and metabolism , 365-370 2000 Ha noi, Medical Publisher
2 Quoc PS, Charles MA, Cuong NH, Lieu LH, Tuan NA, Thomas M et al Blood glucose distribution and prevalence of diabetes in Hanoi (Vietnam) Am J Epidemiol 1994; 139(7): 713-722.
3 MT Trach, DTB Toan, DTT Binh, HQ Thang Basic epidemiology survey on Diabetes Mellitus in urban areas of Ho Chi Minh City Pharmaceutical and Medical Magazine of Ho Chi Minh City 1994; 171-174.
4 Binh Van Ta, Uoc Kim Hoang, Hung Minh Nguyen, Trung Van Cao, Viet Quoc Nguyen, Toan Quang
Le et al Epidemiology of diabetes, risk factor and some issues in relation to diabetic management in 4 big cities of urban areas of Vietnam Ha noi: Medical Publisher, 2003.
5 Duc Son LN, Kusama K, Hung NT, Loan TT, Chuyen NV, Kunii D et al Prevalence and risk factors for diabetes in Ho Chi Minh City, Vietnam Diabet Med 2004; 21(4): 371-376.
6 World Health Organization(1999): Definition, Diagnosis and Classification of Diabetes Mellitus and its Complications: Report of a WHO Consultation Part 1: Diagnosis and Classification of Diabetes Mellitus Geneva, World Health Org.
7 The Expert Committee on the Diagnosis and Classification of Diabetes Mellitus Follow-up Report on the Diagnosis of Diabetes Mellitus (2003) Diabetes Care 26: 3160-3167.
8 International Diabetes Federation The IDF consensus worldwide definition of the metabolic syndrome 5-14-2005.