SKKN một số ví dụ khơi gợi lòng đam mê, tích cực chủ động học lập trình bằng ngôn ngữ PASCAL đối với học sinh khối

Trong chương trình dạy Tin học ở bậc THPT, đặc biệt là chương trình Tinhọc khối 11 rất khó cho Thầy Cô giáo cũng như học sinh, vì phải làm thế nào đểhọc sinh có thể hiểu được ngôn ngữ lậ

MỤC LỤC

1 PHẦN MỞ ĐẦU 2

1.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 2

1.2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU 3

1.3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 3

1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3

2 PHẦN NỘI DUNG 4

2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 4

2.2 THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ 4

2.3 MỘT SỐ VÍ DỤ ỨNG DỤNG ĐƯỢC VIẾT BẰNG NGÔN NGỮ LẬP TRÌNH PASCAL 5

2.3.1 Một bản nhạc ngắn của đồng hồ, tất cả các nốt nhạc đều ở quảng 8 trung [1]6 2.3.2 Vẽ đường gấp khúc [1] 7

2.3.3 Cho biết số ngày của tháng và năm bất kì [1] 8

2.3.4 Cho biết số ngày của năm bất kì[1] ……….8

2.3.5 Tạo ngôi nhà, tô màu ngôi nhà [2] 9

2.3.6 Kiểm soát đường đi của con hậu trên bàn cờ vua [2] 11

2.3.7 Đồng hồ điện tử hoạt động trên màn hình [2] 12

3.3.8 Trò chơi rắn săn mồi[4]

…… 13

2.3.9 Trò trơi caro [4] 15

2.4 HIỆU QUẢ ĐẠT ĐƯỢC 16

2.4.1 Kết quả sau khi áp dụng vào thực tế 16

2.4.2 Điều kiện để áp dụng sáng kiến 18

3 PHẦN KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 19

3.1 KẾT LUẬN 19

3.2 KIẾN NGHỊ 19

TÀI LIỆU THAM KHẢO 20

1

1 1 PHẦN MỞ ĐẦU

1.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) là một yêu cầu tất yếu trong sự

nghiệp đổi mới giáo dục – đào tạo của nước ta Đây cũng đang là vấn đề cấp bách không chỉ được toàn ngành giáo dục quan tâm mà cũng là sự quan tâm trong đường lối lãnh đạo công tác giáo dục của Đảng, từng được ghi trong

các Nghị quyết Trung ương 4 (khoá VII) và Nghị quyết Trung ương 2 (khoá VIII), Luật giáo dục

Trong chương trình dạy Tin học ở bậc THPT, đặc biệt là chương trình Tinhọc khối 11 rất khó cho Thầy Cô giáo cũng như học sinh, vì phải làm thế nào đểhọc sinh có thể hiểu được ngôn ngữ lập trình, để từ đó có thể lựa chọn và thiết

kế thuật toán Đối với học sinh thì phải làm quen với lối suy nghĩ logic với sự hoạt động của máy tính, mà đây lại là một lối suy nghĩ hoàn toàn khác với các môn học khác

Bộ môn Tin học THPT thường ít được học sinh Lê Lai quan tâm, yêuthích vì nó không thuộc tổ hợp môn thi ĐH nào Nhất là Tin học lớp 11, một nộidung kiến thức cần rất nhiều sự tư duy sâu và khả năng sáng tạo Mặt khác tinhọc 11 không như tin học 10, 12 là các chương trình ứng dụng, dễ hiểu, dễ vậndụng, dễ hình dung Tin học 11 thường rất ít ứng dụng dễ thấy do vậy khó tiếpcận, khó gần gũi đối với các em học sinh Trong nhiều năm giảng dạy, tôi thấyviệc tạo hứng thú cho học sinh yêu thích môn tin học là một việc làm rất cầnthiết và cần đầu tư

Từng là giáo viên của trường miền xuôi được điều động nhận công tác tạimột trường miền núi, tôi đã từng cảm thấy khó khăn bất lực trước đối tượng họcsinh mới Học sinh trường mới có khả năng tiếp thu kiến thức chậm, khả năng tưduy, tự nghiên cứu, tự học kém Đại đa số học sinh đi học chỉ mang tính chấtphổ cập theo yêu cầu của xã hội, không coi việc học tập là quan trọng trongcuộc sống và tương lai

Từ thực tế tôi thấy học sinh rất hào hứng với những tiết học bằng nhữngphương pháp dạy học mới mà tôi đã đưa vào Nhưng chỉ dừng lại ở đó, kiếnthức sẽ trả lại cho cô và sách vở ngay sau đó luôn Điều đó khiến tôi rất phiềnlòng, trăn trở Do vậy trong tôi hình thành ý nghĩ có cách nào khơi dậy lòng đam

mê lập trình để các em học sinh tự chủ động tìm đến với Tin học 11 Và tôi đãtìm ra giải pháp khi áp dụng vào đã thu được kết quả khả quan

Với sáng kiến kinh nghiệm “MỘT SỐ VÍ DỤ KHƠI GỢI LÒNG ĐAM

MÊ, TÍCH CỰC CHỦ ĐỘNG HỌC LẬP TRÌNH BẰNG NGÔN NGỮ PASCAL ĐỐI VỚI HỌC SINH KHỐI 11” tôi muốn gửi tới các bạn đồng

nghiệp một chút kinh nghiệm của bản thân để học sinh thực sự yêu thích bộ mônTin học, nhất là tin học 11

cụ thể, gần gũi, thiết thực của lập trình trong môi trường học tập của bản thân.

1.3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

- Học sinh khối 11 trường THPT Lê Lai học kì I năm học 2017-2018

- Học sinh khối 11 trường THPT Lê Lai học kì II năm học 2017-2018

1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Dựa trên những ứng dụng thực tiễn của ngôn ngữ lập trình Pascal Nhất

là các chương trình đồ họa, game viết bằng ngôn ngữ lập trình Pascal

Dựa trên cơ sở lý thuyết của Ngôn ngữ lập trình Pascal Sự hoạt động tuần tự từng bước của máy tính khi thực hiện chương trình

- Thu thập dữ liệu thông qua việc hỏi học sinh về mức độ biết, hiểu và vận dụng ngôn ngữ lập trình Pascal vào giải các bài toán trong các môn học khác

- Phân tích đánh giá mức độ học sinh hứng thú với môn học

- Tổng kết rút kinh nghiệm

3

2 PHẦN NỘI DUNG2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN

Tạo hứng thú cho người học luôn là một vấn đề quan trọng trong hoạtđộng dạy - học Bởi vì, như chúng ta biết, dạy - học là một hoạt động phức tạp,trong đó chất lượng, hiệu quả cơ bản phụ thuộc vào người học Và điều này lạiphụ thuộc vào nhiều yếu tố, như: năng lực nhận thức, động cơ học tập, sự quyếttâm ; nó còn phụ thuộc vào: môi trường học tập, người tổ chức quá trình dạyhọc, sự hứng thú trong học tập

Các nhà nghiên cứu tâm lý học cho rằng, hứng thú là thái độ đặc biệt của

cá nhân đối với đối tượng nào đó, nó có ý nghĩa đối với cuộc sống và có khảnăng mang lại khoái cảm cá nhân trong quá trình hoạt động Sự hứng thú biểuhiện trước hết ở sự tập trung chú ý cao độ, sự say mê của chủ thể hoạt động Sựhứng thú gắn liền với tình cảm con người Trong bất cứ công việc gì, nếu cóhứng thú làm việc, con người sẽ có cảm giác dễ chịu với hoạt động, làm nẩysinh khát vọng hành động một cách có sáng tạo Ngược lại, nếu không có hứngthú, dù là hoạt động gì cũng sẽ không đem lại hiệu quả cao Đối với các hoạtđộng nhận thức, sáng tạo, hoạt động học tập, khi không có hứng thú, kết quả sẽ

không là gì hết, thậm chí xuất hiện cảm xúc tiêu cực [4]

Việc học có tính chất đối phó, miễn cưỡng, người học may lắm chỉ tiếpthu được một lượng kiến thức rất ít, không sâu, không bản chất Vì thế dễ quên

Khi có hứng thú, say mê trong nghiên cứu, học tập thì thì việc lĩnh hội trithức trở nên dễ dàng hơn; ngược lại, khi nắm bắt được vấn đề, tức là hiểu đượcbài thì người học lại có thêm hứng thú Trên thực tế, những người không thích,không hứng thú khi học môn học nào đó thường là những người không học tốtmôn học đó Chính vì vậy, việc tạo hứng thú cho người học được xem là yêucầu bắt buộc đối với bất cứ ai làm công tác giảng dạy, đối với bất cứ bộ mônkhoa học nào

2.2 THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ

Đặc điểm môn

Môn Tin học đến nay không còn là môn học mới mẻ đối với học sinh phổthông, bởi học sinh đã được làm quen nó ngay ở các cấp học dưới Đây là mộtthuận lợi cho học sinh, học sinh không phải học từ đầu để làm quen với mônhọc Sự liên quan của môn Tin học với các môn học khác là nhiều, vì vậy họcsinh sẽ phải vất vả để xem lại, tìm kiếm lại tri thức ở các môn học khác Đặcbiệt nội dung lập trình trong môn học Tin học lại có liên quan rất nhiều đến kiếnthức các môn khoa học tự nhiên, liên quan nhiều đến tư duy Toán học

Trong mục 2.1: Đoạn “các nhà nghiên cứu… cảm xúc tiêu cực” được trích dẫn trong TLTK

số 4

Nếu học sinh yếu tư duy về Toán học thì sẽ rất là khó khăn khi lập trình.Nếu học sinh có tư duy Toán học nhưng không hứng thú với môn Tin học, họccho biết, học để đối phó, thì thường các em sẽ không nghiên cứu kĩ bài học dẫnđến sẽ gặp phải một số khó khăn trong lập trình Nếu học sinh yếu tư duy vàkhông hứng thú với môn học thì sẽ rất khó cho các thầy cô Muốn giải quyếtđược việc này thì giáo viên cần phải dẫn dắt học sinh tiếp cận với môn học mộtcách tự nhiên, hào hứng thông qua những ví dụ thực tiễn liên quan đến các vấn

đề mà các em yêu thích

Giáo viên

Nhiều giáo viên còn hạn chế về trình độ, khả năng cập nhật thông tin.Không chỉ vậy, một số giáo viên chưa hiểu rõ thuật toán để diễn đạt trong việcdạy lập trình Đôi khi giáo viên còn thờ ơ, luôn cảm thấy chán nản khi học sinhcủa mình không có hứng thú học tập Chính điều này đã làm cho giáo viênkhông chú trọng việc đổi mới phương pháp Dẫn đến học sinh mất đi khả năngtìm hiểu và tư duy giải quyết bài toán, hứng thú trong việc học lập trình

Học sinh

Khi bước vào học phổ thông thì học sinh đã bắt đầu định hình học theokhối để thi đại học Thời gian học chủ yếu dành cho các môn học chính nhưToán, Lý, Hóa, Văn, Anh Tin học là một môn phụ nên thời gian để học chỉ lànhững tiết học ở trên lớp Đối với Tin học 10, 12 thì tính ứng dụng của môn họctrong thực tế các em dễ dàng nhìn thấy và thực hiện được luôn Còn với Tin học

11 thuộc về lĩnh vực lập trình, khó có sản phẩm để các em nhìn thấy Hơn thếviệc tư duy thuật toán cũng là một nội dung khó đối với các em Điều này dẫnđến rất nhiều học sinh không thích và học kém môn học này

Từ thực tế trên tôi muốn minh chứng thật rõ nét cho các em thấy giải bàitoán trên máy tính không hề khó, có chăng là sự đam mê, tích cực chủ động củacác em mà thôi Từ đó các em sẽ nhận ra việc học Tin học lập trình không quákhó và yêu thích môn học

2.3 MỘT SỐ VÍ DỤ ỨNG DỤNG ĐƯỢC VIẾT BẰNG NGÔN NGỮ

LẬP TRÌNH PASCAL.

Khi dạy tin 11 thì những bài đầu là những bài giới thiệu tổng quan vềngôn ngữ lập trình, giới thiệu một số khái niệm trong lập trình Ở những bài đầuhọc sinh sẽ cảm thấy hơi đơn điệu và nhàm chán Ở những bài này khi dạy tôiluôn luôn nhấn mạnh với các em phải hiểu, nhớ và thuộc lí thuyết thì mới vậndụng lập trình được ở những nội dung sau Cũng giống như môn Toán, Lí, Hóa

để làm được bài tập các em phải nhớ, hiểu công thức thì mới vận dụng để làmbài được

Quá trình dạy giáo viên cần truyền đạt tới các em những kiến thức cơ bảnnhất của ngôn ngữ lập trình Cách thức dẫn dắt vấn đề thật đơn giản gần gũi đểcác em không có cảm giác sợ hãi, lo lắng Bước khởi đầu tiếp cận là rất quantrọng Trong lúc học giáo viên nên lồng ghép những câu như “Tin học cũng như

5

Toán, như Lý Để viết được chương trình các em cần nhớ cú pháp, câu lệnhgiống như việc các em làm bài tập cần nhớ công thức để vận dụng”.

Giáo viên có thể lồng ghép các ví dụ ứng dụng trong các tiết dạy lí thuyết,trong các tiết bài tập, hay các tiết bài tập thực hành Từ đó các em dễ thấy đượcứng dụng của lập trình trong quá trình học và hình thành đam mê, yêu thích mônhọc Và để khẳng định với học sinh là Tin học không chỉ là một môn học bắtbuộc phải học mà những bạn học tốt môn học này có thể lập trình được nhữngchương trình ứng dụng vào thực tế chỉ bằng một số câu lệnh đơn giản củaPascal

2.3.1 Một bản nhạc ngắn của đồng hồ, tất cả các nốt nhạc đều ở quảng 8 trung [1]

Khi giáo viên chạy chương trình Tất cả học sinh đều ngạc nhiên và tỏ ra rất thích thú

Học sinh yêu cầu cô chạy chương trình nhiều lần cho học sinh nghe

Sau nhiều lần nghe, học sinh có yêu cầu cho xem phần code của chương trình Học sinh sẽ thấy chương trình thật đơn giản Bắt đầu chú ý đến môn học

Mục 2.3.1: được trích dẫn trong TLTK số 1

7

2.3.2 Vẽ đường gấp khúc [1]

Đây là một chương trình vẽ các đường gấp khúc ngẫu nhiên nhờ thủ tục “Lineto” mỗi đoạn có một màu ngẫu nhiên.Vị trí bắt đầu vẽ là tâm của màn hình.Kết thúc việc vẽ bằng nhấn một phím bất kì

Khi chạy chương trình ta thu được kết quả là đường gấp khúc dài vớihàng nghìn đoạn thẳng đủ màu lần lượt hiện ra nối đuôi nhau đã làm cho họcsinh chăm chú nhìn theo Thật thú vị

Mục 2.3.2: được trích dẫn trong TLTK số 1

Mục 2.3.2: được trích dẫn trong TLTK số 1

9

2.3.3 Cho biết số ngày của tháng và năm bất kì [1]

Khi giáo viên đặt câu hỏi: “ các em có biết tháng 2 năm 1998 có bao nhiêu ngày? “ Đại đa số học sinh sẽ lúng túng, một số học sinh dơ tay lên đếm

Và trong lúc học sinh đang tìm câu trả lời thì giáo viên đọc kết quả từ màn hình Học sinh sẽ thấy tò mò biết nhường nào

Giáo viên chiếu chương trình bằng ngôn ngữ Pascal cho học sinh thấyrằng khá dễ dàng để có được kết quả như vậy

2.3.4 Cho biết số ngày của năm bất kì [1]

Tương tự như ví dụ 2.3.3 học sinh khá tò mò về số ngày của một năm bấtkì

+ Mục 2.3.3: được trích dẫn trong TLTK số 1

+ Mục 2.3.4: được trích dẫn trong TLTK số 1

Học sinh rất hào hứng đọc lên số năm mà các em cần biết năm đó là nămnhuận hay là năm thường Nhiệm vụ của giáo viên giúp các em thỏa mãn trí tò

mò của mình

2.3.5 Tạo ngôi nhà, tô màu ngôi nhà [2]

Tạo ra ngôi nhà và tô màu cho ngôi nhà đó

11

+ Mục 2.3.5: được trích dẫn trong TLTK số 2

Khi nhấn phím ‘+’ thì đèn sáng Cửa sổ có màu vàng

Khi nhấn phím ‘-’ thì đèn tắt Cửa sổ có màu đen

Khi đó, học sinh sẽ tò mò về chương trình Học sinh sẽ vỡ òa khi giáoviên chiếu chương trình pascal lên màn hình

2.3.6 Kiểm soát đường đi của con hậu trên bàn cờ vua [2]

Một bàn cờ vua hiển thị trên màn hình Nếu đặt một con hậu (hình trònmàu đỏ) vào một ô bằng cách nhập tên ô, chẳng hạn a5 thì các ô bị con hậukhống chế sẽ được tô màu tím

13

Giáo viên đặt câu hỏi để gợi mở về tương lai: ‘ Đây là một chương trình viết riêng chỉ dành cho con hậu trên bàn cờ vua Liệu các em có thể lập trình

bổ xung cho chương trình viết các ô bị khống chế do các con cờ còn lại trên bàn cờ?’.

Chắc chắn rằng tất cả các học sinh đều nói ‘ có thể ạ’ Giáo viên cùngkhẳng định với học sinh rằng để làm được điều đó thì học sinh phải chămchỉ học tập những kiến thức cơ bản trên lớp

+ Mục 2.3.6: được trích dẫn trong TLTK số 2

2.3.7 Đồng hồ điện tử hoạt động trên màn hình [2]

Nêu vấn đề: Trong các chương trình trò trơi, hay trên các chương trình thời sự các em thường thấy luôn có một đồng hồ điện tử thể hiện giờ, phút, giây quốc tế hay thời gian chơi của các lần chơi game Liệu bằng ngôn ngữ lập trình Pascal chúng ta có thể lập trình đồng hồ điện tử chạy trên màn hình?

Để khỏi làm mất thời gian khi học sinh còn lung túng không biết trả lời thế nào, giáo viên nên chiếu và chạy chương trình

Thú vị nhất là khi nhìn học sinh thân yêu đếm từng giây cùng với đồng hồđiện tử đang hiện lên màn hình Những ánh mắt đầy hi vọng rằng chính các em

sẽ lập trình được những chương trình như thế này và áp dụng được vào thực tế

+ Mục 2.3.7: được trích dẫn trong TLTK số 2

15

2.3.8 Trò chơi rắn săn mồi [ 4]

Học sinh thường không thích thú với việc viết các chương trình giải phương trình bậc nhất, phương trình bậc hai, sắp xếp dãy số tăng dần, tìm ra phần tử lớn nhất hay nhỏ nhất , Nhưng khi nhắc đến trò trơi, đặc biệt là trò rắnsăn mồi trên điện thoại trắng đen thì các em học sinh đều nghiền và riết thời gian với cái trò này Không một học sinh nào có thể trả lời được rằng ngôn ngữ lập trình Pascal có thể lập trình được trò rắn săn mồi

Giáo viên sẽ cho các em học sinh thấy, chỉ với vài câu lệnh đơn giản

mà các em sẽ được học, nếu biết sáng tạo sử dụng nó sẽ tạo ra 1 trò chơi đơngiản như thế nào Và còn nhiều hơn thế nữa

+ Mục 2.3.8: được trích dẫn trong TLTK số 4

17

Kết hợp với sự điều khiển của người chơi bằng cách ấn các phím W A S

D để điều khiển con rắn di chuyển lên, xuống, qua trái, qua phải; và tăng 1 điểm,tăng chiều dài rắn khi ăn được 1 viên thức ăn

Kết quả thu được là học sinh thực sự thấy ngôn ngữ lập trình Pascal thật thú vị, có ứng dụng thực thế gần gũi với các em Chắc chắn học sinh sẽ xin phép giáo viên thay nhau chơi thi với nhau Buổi học sẽ rất vui

Để thỏa mãn trí tò mò và khơi dậy sự hứng thú, lòng đam mê với môn Tinhọc, giáo viên không để học sinh chờ đợi lâu Nhấn ctrl+F9 để chạy chương trình.

+ Mục 2.3.9: được trích dẫn trong TLTK số 4

19

Để chơi được trò này học sinh có thể gõ tên hàng , tên cột gần nhau ( ví

dụ 8i) hay click chuột vào tên hàng,tên cột rồi enter

Trên đây là 9 ví dụ trong nhiều ví dụ mà tôi tổng hợp để giới thiệu với học sinh trong năm học 2017-2018

2.4 HIỆU QUẢ ĐẠT ĐƯỢC

2.4.1 Kết quả sau khi áp dụng vào thực tế.

- Hiệu quả đầu tiên mà dễ nhận thấy nhất của sáng kiến kinh nghiệm là việc giáo viên đã đưa được những ví dụ thực tế gần gũi với học sinh

- Học sinh rất có hứng thú với môn học vì các em nắm được vấn đề ngônngữ lập trình Pascal khá thú vị, đồng thời nhìn rõ tính ứng dụng của ngôn ngữlập trình trong thực tế và trong học tập

- Bước đầu khơi dậy lòng đam mê, yêu thích môn Tin học

- Ý thức tôn trọng môn học của học sinh được nâng lên rõ rệt

Tôi được điều động về trường từ tháng 9 năm 2017 và đã áp dụng sángkiến kinh nghiệm này đối với học sinh trường THPT Lê Lai từ tháng 11 của học

kì I năm học 2017-2018 đến nay Kết quả tôi thu được như sau:

Số lượng học sinh trong năm học là 120 học sinh tương đương với 3 lớp

11 mà tôi phụ trách là 11C1, 11C2, 11C3