Vũ điệu trong các phim của nga và mỹ chuyển thể từ tiểu thuyết chiến tranh và hòa bình và anna karenina của l tolstoy tiếp cận ký hiệu học văn hóa

Việc nghiên cứu các cảnh vũ hội, khiêu vũ trong các phim điện ảnh chuyển thể từ hai cuốn tiểu thuyết của L.Tolstoy là CT&HB và AK có ý nghĩa rất quan trọng bởi: thứ nhất, bản thân vũ hộ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN ĐỨC THÀNH

VŨ ĐIỆU TRONG CÁC PHIM CỦA NGA VÀ MỸ CHUYỂN THỂ TỪ

TIỂU THUYẾT CHIẾN TRANH VÀ HÒA BÌNH VÀ ANNA KARENINA

CỦA L.TOLSTOY: TIẾP CẬN KÝ HIỆU HỌC VĂN HÓA

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Lý luận, lịch sử, phê bình Điện ảnh - Truyền hình

HÀ NỘI- 2019

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN ĐỨC THÀNH

VŨ ĐIỆU TRONG CÁC PHIM CỦA NGA VÀ MỸ CHUYỂN THỂ TỪ TIỂU THUYẾT CHIẾN TRANH VÀ HÒA BÌNH VÀ ANNA KARENINA

CỦA L.TOLSTOY: TIẾP CẬN KÝ HIỆU HỌC VĂN HÓA

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành:

Lý luận, lịch sử, phê bình Điện ảnh - Truyền hình

Mã số: 60 21 02 31

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS.Phạm Gia Lâm

HÀ NỘI- 2019

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3

CHƯƠNG 1: NGÔN NGỮ VŨ ĐIỆU TRONG TIỂU THUYẾT CHIẾN

1.1 Vũ hội quý tộc và các điệu múa dân gian trong văn hóa Nga 11

1.2 Ký hiệu vũ hội và khiêu vũ trong các tiểu thuyết Chiến tranh và Hòa bình và

LIÊN KÝ HIỆU TỪ PHƯƠNG DIỆN NỘI VĂN HÓA 51

2.1 Vũ điệu trong phim Chiến tranh và Hòa bình (S.Bondarchuck, 1965) 51

2.2.Vũ điệu trong phim Anna Karenina (A.Zarkhi, 1967) 70

CHƯƠNG 3: VŨ ĐIỆU TRONG CÁC PHIM CHIẾN TRANH VÀ HÒA BÌNH (K.VIDOR, 1956 ) VÀ ANNA KARENINA (B.ROSE, 1997): DỊCH LIÊN KÝ

3.1 Vũ điệu trong phim Chiến tranh và Hòa bình (K.Vidor, 1956) 79

3.2 Vũ điệu trong phim Anna Karenina (B Rose, 1997) 90

MỞ ĐẦU

1 Mục đích, ý nghĩa của đề tài

Đề tài của luận văn được triển khai dựa trên những căn cứ sau đây:

Vai trò của khiêu vũ trong điện ảnh Điện ảnh, âm nhạc và khiêu vũ, với

tư cách là những loại hình nghệ thuật độc lập, có chung một mục đích là giúp con người thư giãn và giải trí, trải nghiệm những cảm xúc mạnh mẽ, có được khoái cảm thẩm mỹ đích thực Còn khi được đưa vào trong một tác phẩm điện ảnh, vũ điệu bổ sung tính hình tượng của phim, giúp hiểu rõ hơn ý tưởng của đạo diễn Vũ điệu không phải là một sự gá lắp ngẫu nhiên, tách rời nhịp điệu chung của bộ phim mà là một bộ phận trong chỉnh thể nghệ thuật mà ở đó tác giả-đạo diễn cần phải có cả tri thức của biên đạo và vũ công Ngoài đạo diễn, sáng tạo của nhà soạn nhạc, biên đạo và những người thể hiện trong một bộ phim không chỉ gợi nên phản ứng trong tâm hồn khán giả mà còn giúp cho bộ phim đạt được thứ hạng về doanh thu và có khả năng nhận những giải thưởng cao quý

Khiêu vũ là một hệ thống ký hiệu và một hiện tượng văn hóa Nghệ

thuật mở ra cho con người thế giới của những trải nghiệm cuộc sống được thể hiện bằng những phương tiện hình ảnh biểu tượng đặc thù Ngôn ngữ nghệ thuật được nghiên cứu bằng cách sử dụng phương pháp ký hiệu học và những ngành liên quan Ngôn ngữ của nghệ thuật múa/khiêu vũ với tư cách một hình thức phản ánh khái quát hiện thực là một “hệ thống ký hiệu”, do vậy múa trở thành đối tượng nghiên cứu của ký hiệu học Còn với tư cách là một hiện tượng văn hóa, khiêu vũ là một văn bản đặc thù phản ánh văn hóa của cộng đồng, không thể tách rời khỏi con người, bởi vì nó được sinh ra trong cơ thể con người Nghiên cứu vũ điệu như là một hệ thống ký hiệu hình ảnh cho phép có

cái nhìn đầy đủ và sâu hơn vào đặc trưng của ngôn ngữ múa về phương diện nội dung ý nghĩa của nó

Chuyển thể điện ảnh là kiểu dịch liên ký hiệu và liên văn hóa Khi điện

ảnh hóa tác phẩm nghệ thuật, văn bản viết được chuyển thành văn bản điện ảnh – một tổ hợp đa ký hiệu không đồng nhất, kết hợp những hệ thống ký hiệu khác nhau, những phương tiện ký hiệu và mã cốt khác nhau thành một hệ thống tương liên Tác phẩm điện ảnh hóa là một văn bản, tức là một không gian ký hiệu xác định (Yu.Lotman), cũng là sản phẩm của một dạng dịch đặc biệt – dịch liên ký hiệu (R.Jakobson) Trong quá trình chuyển thể điện ảnh tác phẩm thuộc một nền văn hóa ngôn ngữ khác (dịch liên ký hiệu từ phương diện liên văn hóa)

có sự hiện diện của cả ba dạng dịch: dịch liên ngữ (dịch tác phẩm của tiếng mẹ đẻ), dịch nội ngữ (viết kịch bản phim) và dịch liên ký hiệu (làm phim)

Nghiên cứu tác phẩm chuyển thể điện ảnh là nghiên cứu cơ chế dịch liên ký hiệu Trong tập hợp từ “ký hiệu học văn hóa”, “ký hiệu học” có nghĩa

là phương pháp, còn “văn hóa” là đối tượng nghiên cứu – ký hiệu học văn hóa

là nghiên cứu các thành tạo biểu tượng bắt gặp trong các nền văn hóa khác nhau Cơ chế dịch (liên) ký hiệu gắn liền với ba chức năng: bảo lưu ký hiệu và văn bản, chuyển tải, biến đổi chúng và tạo ra những ký hiệu mới, thông tin mới Nghiên cứu một khía cạnh nào đó (như vũ điệu chẳng hạn) trên cơ sở tiếp cận

ký hiệu học có nghĩa là chỉ ra bản chất của hiện tượng được nghiên cứu, suy ra những quy tắc tạo dựng các ký hiệu, quy tắc kết hợp chúng (cú pháp), xác định nội dung ý nghĩa của ký hiệu (ngữ nghĩa), tìm ra những điều kiện xuất hiện một

số trạng thái ký hiệu (ngữ dụng)

Chuyển thể điện ảnh tiểu thuyết của L.Tolstoy Hầu hết các tiểu thuyết

của L.Tolstoy đều được chuyển thể điện ảnh, trong đó từ 1913 đến 2016 có 11

phim Chiến tranh và Hòa bình (sau đây sẽ viết tắt là CT&HB), từ 1911 đến

2017 có 22 phim Anna Karenina (sau đây sẽ viết tắt là AK) Trong số đó, có

thể kể đến những phim điện ảnh của các đạo diễn Nga/Liên xô và Mỹ từng đạt

nhiều giải thưởng và được giới phê bình đánh giá cao như War and Peace

(1956) của King Vidor (3 đề cử Oscar, giải Quả Cầu vàng), Война и мир

(1965-1967) của S.Bondarchuk (Giải chính Liên hoan phim Quốc tế Moskva, giải Oscar), Анна Каренина (1967) của A.Zarkhi (tham gia Liên hoan phim Canes

1968, nhưng sự kiện không được tổ chức do Phong trào sinh viên bãi khóa) và

Anna Karenina (1997) của B.Rose

Với những căn cứ trên, chúng tôi chọn đề tài luận văn Vũ điệu trong các phim của Nga và Mỹ chuyển thể từ tiểu thuyết “Chiến tranh và hòa bình” và

“Anna Karenina” của L.Tolstoy: Tiếp cận ký hiệu học văn hóa

Việc nghiên cứu các cảnh vũ hội, khiêu vũ trong các phim điện ảnh chuyển

thể từ hai cuốn tiểu thuyết của L.Tolstoy là CT&HB và AK có ý nghĩa rất quan

trọng bởi: thứ nhất, bản thân vũ hội, vũ điệu trong hai tiểu thuyết của L.Tolstoy

là một ký hiệu văn hóa giúp chuyển tải thông điệp nghệ thuật của nhà văn; thứ hai, việc chuyển thể điện ảnh từ tác phẩm văn học thực chất là quá trình dịch liên ký hiệu (Yu.Lotman, R.Jakobson, C.S.Peirce), theo đó những mã văn hóa của vũ hội/vũ điệu được tiếp tục thông diễn/tái tạo sau sự thông diễn/tái tạo của L.Tolstoy, dưới tác động, chi phối của môi trường văn hóa và cá tính sáng tạo của chủ thể thông diễn-đạo diễn Từ đây có thể thấy được cơ chế của việc chuyển thể/dịch liên ký hiệu cũng như hiệu quả sáng tạo của tác giả đạo diễn

về phương diện dụng học văn hóa

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Ở trong nước và nước ngoài đã có một số nghiên cứu về ký hiệu học văn

hóa của vũ hội/vũ điệu nói chung (Yu.Lotman), trong tiểu thuyết CT&HB và

AK nói riêng

Trong công trình Ký hiệu học văn hóa do Nhà xuất bản Đại học Quốc gia

Hà Nội ấn hành năm 2015, các dịch giả đã giới thiệu “những tư tưởng nòng cốt làm nên lí thuyết kí hiệu học văn hoá của Yu.Lotman” [10, tr.9, 10, 11] Theo

đó, Yu.Lotman quan niệm văn hóa trước hết là ký hiệu học và ký hiệu học trước hết cũng là ký hiệu học văn hóa Từ đây Yu.Lotman đưa ra cách tiếp cận ký

Mỹ (F.de Saussure, Ch.Peirce và Ch.Morris), tức là ông tiếp cận các hiện tượng

ký hiệu học theo hướng chỉnh thể và đưa ra khái niệm ký hiệu quyển làm nền

tảng để miêu tả các quá trình ký hiệu học Liên quan đến khái niệm này,

Yu.Lotman đưa văn bản thành phạm trù trung tâm của ký hiệu học, coi văn bản

– cá nhân – văn hóa là những phạm trù đồng hành, đẳng cấu Và cuối cùng, với

Yu.Lotman, ký hiệu là một hệ thống vừa tĩnh vừa động và có quan hệ với những cái nằm ngoài hệ thống của nó

Những quan điểm lý thuyết của Yu.Lotman được chính ông vận dụng trong

tộc Nga (thế kỷ XVIII – đầu thế kỷ XIX) [26] Khi bàn về vũ hội (quý tộc),

Yu.Lotman cho rằng đó là một hệ thống ký hiệu, một văn bản văn hóa, vừa tĩnh (có cấu trúc từ vựng, ngữ nghĩa và cú pháp riêng) lại vừa động (được du nhập vào Nga từ một số nền văn hóa Tây Âu và có đời sống riêng trong không gian văn hóa xã hội Nga cuối thế kỷ XVIII – đầu thế kỷ XIX) và được phản ánh trong sáng tác văn học của một số nhà thơ Nga như V.Zhukovsky, A.Pushkin,…[25, tr.119-137]

Vấn đề chuyển thể điện ảnh với tư cách là dịch liên ký hiệu đã được nhiều

nhà nghiên cứu nước ngoài đề cập Chẳng hạn, R.Jakobson trong tiểu luận “On Linguistic Aspects of Translation” [16], khi bàn về phương diện ngôn ngữ của

việc chuyển dịch, đã thể hiện mối tương liên có tính bản thể giữa các vấn đề phiên dịch và chuyển thể qua việc xây dựng “mô hình tam phân” trong dịch

thuật Ông phân biệt ba loại hình dịch: dịch nội ngữ - chuyển từ cách diễn đạt này sang cách diễn đạt khác trong cùng một ngôn ngữ; dịch liên ngữ - chuyển

từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác; và dịch liên ký hiệu (intersemiotic

translation) - chuyển từ một văn bản viết sang một hệ thống ký hiệu phi ngôn

từ khác, chẳng hạn, chuyển thể một tác phẩm văn học thành phim hay thành kịch Có thể thấy, theo quan niệm của R.Jakobson, hoạt động chuyển thể từ văn bản văn chương sang văn bản điện ảnh là hoạt động dịch Sự dịch chuyển này

về bản chất là tái hiện, thị giác hóa lại ngôn từ thành hình ảnh trên phim

Dựa trên mô hình của R.Jakobson và những ý kiến thảo luận về các thuật

ngữ liên quan của Umberto Eco trong cuốn Mouse Or Rat?: Translation as Negotiation, Nicola Dussi trong bài báo “Intersemiotic translation: Theories, problems, analysis” [15] đã tập trung đặc biệt vào vấn đề dịch liên ký hiệu, đặt

vấn đề và chỉ ra ý nghĩa của việc dịch từ một ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác, chẳng hạn như từ tiểu thuyết sang phim, từ đó mở rộng khái niệm và phạm vi

sử dụng thuật ngữ này Cũng và không chỉ dựa trên lý thuyết của Y.Lotman về

“quyển ký hiệu” và của R.Jakobson, Ch.Peirce về dịch liên ký hiệu, E-Chou

Wu trong bài “Intersemiotic Translation and Film Adaptation” [19] đã tập trung

phân tích bộ phim Ngọa hổ tàng long chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của

Vương Độ Lư với tư cách là ví dụ minh họa cho quá trình dịch liên ký hiệu và đối thoại xuyên văn hóa

Theo quan niệm chung về chuyển thể điện ảnh như là dịch liên ký hiệu thì có những đạo diễn (được xem là dịch giả) cùng thuộc về một nền văn hóa với văn bản nguồn, đọc được trực tiếp văn bản nguồn (bỏ qua quá trình dịch liên ngữ), và chỉ thực hành dịch nội ngữ và dịch liên kí hiệu tác phẩm Trường hợp này gọi là dịch liên ký hiệu từ phương diện nội ngữ/nội văn hóa Còn khi các đạo diễn-dịch giả không cùng thuộc về một nền văn hóa với văn bản nguồn thì việc chuyển thể điện ảnh của họ được gọi là dịch liên ký hiệu từ phương diện liên văn hóa

Các công trình của Yu.Lotman, R.Jakobson và các học giả kể trên có ý nghĩa rất quan trong trong việc cung cấp cơ sở phương pháp luận và tư liệu văn hoá-lịch sử để chúng tôi triển khai đề tài nghiên cứu của mình

Vấn đề ký hiệu văn hóa trong trong các tiểu thuyết của L.Tolstoy cũng được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm với những khía cạnh cụ thể như ký hiệu học cơ thể và nhân học nghệ thuật của L.Tolstoy trong sáng tác những năm 1880-1890

[32]; “ngôn ngữ vũ hội” và “âm nhạc đời sống” trong tiểu thuyết AK của

L.Tolstoy [33]; những thuộc tính tủ quần áo của nhân vật với tư cách vừa là vật dụng vừa là ký hiệu, đóng vai trò là chi tiết nghệ thuật khắc họa tính cách, một

phương tiện tạo dựng màu sắc của thời đại lịch sử, xây dựng cốt truyện và thể hiện thái độ của tác giả đối với hiện thực [22]; ký hiệu học vũ điệu trong tiểu

thuyêt CT&HB của L.Tolstoy [8]

Nhưng theo hiểu biết của chúng tôi, đó chỉ là những nghiên cứu từ góc độ

ký hiệu học văn hóa riêng đối với các tiểu thuyết của L.Tolstoy chứ chưa có công trình nào tiếp cận từ góc độ dịch liên ký hiệu để nghiên cứu các cảnh vũ

hội/vũ điệu trong các phim điện ảnh chuyển thể từ hai cuốn tiểu thuyết CT&HB

và AK của L.Tolstoy Do vậy, luận văn của chúng tôi là thử nghiệm đầu tiên,

chí ít là ở Việt Nam, vận dụng cách tiếp cận ký hiệu học văn hóa để nghiên cứu

các vũ điệu trong 4 phiên bản điện ảnh của hai tiểu thuyết CT&HB, AK thuộc

về những nền văn hóa khác nhau

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là những đặc điểm ký hiệu học của

vũ điệu và vũ hội trong các phim chuyển thể tiểu thuyết CT&HB và AK của

L.Tolstoy

Phạm vi khảo sát là những cảnh vũ hội và khiêu vũ trong cấu trúc 4 phim thuộc 2 kiểu chuyển thể sau:

- Chuyển thể/dịch liên ký hiệu-nội văn hóa trong các phim Война и мир

(1965-1967) của S.Bondarchuk và Анна Каренина (1967) của A.Zarkhi

- Chuyển thể/dịch liên ký hiệu-liên văn hóa trong các phim War and Peace (1956) của King Vidor và Anna Karenina (1997) của B.Rose

4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện nhiệm vụ của đề tài là chỉ ra những đặc điểm thông diễn vũ

hội và vũ điệu trong các phim chuyển thể tiểu thuyết CT&HB và AK từ góc độ

ký hiệu học văn hóa, lẽ dĩ nhiên chúng tôi sẽ vận dụng phương pháp tiếp cận liên ngành này

Mặt khác, 4 phim được khảo sát là những tác phẩm phim truyện điện ảnh, mang những đặc trưng chung của thể loại, đồng thời lại in đậm dấu ấn riêng,

độc đáo của đạo diễn trong cách làm phim Vì vậy các phương pháp nghiên cứu phim tác giả, phân tích phim theo thể loại sẽ được vận dụng thống nhất đối với các phim đó

5 Cấu trúc của luận văn

Ngoài Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, nội dung chính của phim thể hiện ở 3 chương:

Chương 1: Ngôn ngữ vũ điệu trong tiểu thuyêt Chiến tranh và Hòa bình và Anna Karenina của L.Tolstoy

Chương này gồm hai mục, nghiên cứu vai trò của vũ hội quý tộc và các điệu múa dân gian trong văn hóa Nga và những ký hiệu văn hóa của vũ hội và

vũ điệu quý tộc, múa dân gian trong các tiểu thuyết CT&HB và AK với tư cách

là những văn bản nguồn

Chương 2: Vũ điệu trong các phim Chiến tranh và Hòa bình (S.Bondarchuk, 1965) và Anna Karenina (A.Zarkhi, 1967): dịch liên ký hiệu từ phương diện

nội văn hóa

Hai mục của chương này thực hiện nhiệm vụ: phân tích ký hiệu cảnh vũ hội/khiêu vũ (vũ đạo, vũ hình, trang phục, âm nhạc đi kèm) trong không gian

ký hiệu điện ảnh của các phim xô viết CT&HB (đạo diễn S.Bondarchuk, 1965)

và AK (đạo diễn A.Zarkhi, 1967) với tư cách là những văn bản đích cùng thuộc

về một nền văn hóa Nga với văn bản nguồn

Chương 3: Vũ điệu trong các phim Chiến tranh và Hòa bình (K.Vidor, 1956)

và Anna Karenina (B.Rose, 1997): dịch liên ký hiệu từ phương diện liên văn

bản đích thuộc về một nền văn hóa khác (Mỹ) với nền văn hóa (Nga) của văn bản nguồn

CHƯƠNG 1: NGÔN NGỮ VŨ ĐIỆU TRONG TIỂU THUYẾT CHIẾN TRANH VÀ HÒA BÌNH VÀ ANNA KARENINA CỦA L.TOLSTOY.

Chương này gồm hai mục, nghiên cứu vai trò của vũ hội quý tộc và các điệu múa dân gian trong văn hóa Nga và những ký hiệu văn hóa của vũ hội và vũ điệu quý

tộc, múa dân gian trong các tiểu thuyết CT&HB và AK với tư cách là những văn

bản nguồn

1.1 Vũ hội quý tộc và các điệu múa dân gian trong văn hóa Nga

1.1.1 Vũ hội quý tộc trong văn hóa Nga

Nước Nga đã tiếp nhận và du nhập văn hóa của xã hội tư bản châu Âu, bắt đầu từ thế kỷ XVIII với rất nhiều loại hình văn hóa nghệ thuật cũng như chính trị và giáo dục của các nước phương Tây lan tới nước Nga, hình thức xã hội thay đổi, trong xã hội được phân tầng rất rõ về thứ bậc và tầng lớp, trong đó đặc biệt phải nhắc tới văn hóa vũ hội, một nghi thức chính của giới giao tế quý tộc Chính vì thế khi đã trở thành một nghi lễ trong giới quý tộc xã giao vũ hội quý tộc Nga đã trở thành một hiện tượng văn hóa, lịch sử và thẩm mỹ Tồn tại trong hơn hai trăm năm vũ hội quý tộc Nga được xem là biểu tượng về giá trị phi vật thể của văn hóa Nga, một hiện thực xã hội về đời sống của một thời kỳ nhất định trong lịch sử văn hóa nước Nga Với tư cách là một hiện tượng văn hóa, vũ hội quý tộc Nga chứa đựng một loạt hệ thống ký hiệu với những biểu nghĩa và biểu trưng về bản chất của chính nó, bao gồm các giá trị văn hóa khác nhau, cùng với các loại hình nghệ thuật đi kèm tạo thành một cấu trúc mang tính biểu tượng như: các vũ điệu, trang phục, âm nhạc, kiến trúc và các trò chơi v.v Chức năng của văn hóa vũ hội ảnh hưởng lớn đến xã hội bởi vũ hội chính

là nơi để giới tinh hoa quý tộc Nga giao lưu- tiếp nhận – trao đổi – quyết định

về những thay đổi mang tính vĩ mô tới toàn bộ các lĩnh vực trong đời sống xã hội

Vũ hội quý tộc Nga là sự tiếp nhận từ văn hóa phương Tây Văn hóa vũ hội

quý tộc được Peter Đại đế tiếp nhận vào Nga năm 1718, đây chính là kết quả giao thoa văn hóa của nước Nga với các nước phương Tây, khi hòa nhập vào đời sống của giới quý tộc Nga nó đã trở thành một sự kiện văn hóa mới Cùng với kế hoạch cải cách về đời sống văn hóa xã hội theo mô hình của của các nước châu Âu, nước Nga đã mở cửa văn hóa giao lưu, hội nhập với châu Âu, Tuy là nước đế quốc muộn hơn so với các nước phương Tây nhưng nước Nga nhanh chóng có nhiều thành tựu khi tiếp nhận những mô hình văn hóa, kinh tế,

xã hội phát triển sẵn có của châu Âu Trong đó vũ hội quý tộc là nhu cầu văn hóa xã hội thiết yếu chứa đựng nhiều chức năng mang tính điều chỉnh xã hội gián tiếp, đặc biệt là với triều đình phong kiến và giới quý tộc Nga, các buổi khiêu vũ nhanh chóng trở thành một phần không thể thiếu trong lối sống đổi mới của người Nga Đây là khuynh hướng lớn của giới quý tộc đối với sự đổi mới, chuẩn bị sẵn sàng để tiếp nhận các mô hình văn hóa và tiêu chuẩn hành vi mới, một hiện tượng văn hóa đa chức năng góp phần chuyển đổi mô hình xã hội Nga Các buổi vũ hội không chỉ trở thành nơi giới quý tộc Nga ở mọi lứa tuổi học hỏi, vui chơi, giải trí theo cách mới, mà còn là nơi tiếp nhận các hình thức văn hóa khác nhau từ châu Âu, trong đó có xu hướng thời trang, xu hướng

âm nhạc, giá trị các chuẩn nghi thức và phong cách giao tiếp Vũ hội đã thực

sự là nhu cầu cần thiết và dần chiếm lĩnh vị trí quan trọng nhất trong hệ thống giải trí cao quý, như một hình thức công khai giúp người Nga tiếp cận nhanh nhất với thành tựu của nền văn minh, văn hóa phương Tây

Vũ hội quý tộc đóng vai trò là phương tiện giao tiếp xã hội Tham dự vũ

hội quý tộc là một trong những cách tốt nhất và nhanh nhất để tăng cường các mối giao tiếp phục vụ cho mục đích của bản thân mỗi người trong giới xã giao

Kể từ khi xuất hiện ở Nga, các buổi vũ hội với sự khác nhau về tầm cỡ đã trở thành một hình thức giao tiếp mới, phá vỡ các quy tắc ứng xử cũ ở Nga thời tiền Petrine Bước sang đầu thế kỷ XIX vũ hội được xem là nơi hình thành nhận thức, những quy tắc xã hội cũ chuyển sang quy tắc nghi thức mới, ngoài chức

năng gìn giữ và củng cố các nghi thức/nghi lễ cũng như để giao tiếp/giải trí, thì

vũ hội quý tộc mang đến một cơ hội tuyệt vời để nhận hoặc truyền thông tin quan trọng không thể có được thông qua các kênh chính thức, thậm chí, trong

đó người ta còn sử dụng thông tin sai lệch cho mục đích riêng bằng tin đồn, chính vì thế vũ hội được coi là một xã hội thu nhỏ với rất nhiều mặt trái trong

đó Với những tính chất đa chức năng như vậy vũ hội quý tộc đã tạo ra những thay đổi lớn về hoạt động xã giao, hình thành các tư tưởng và trào lưu mới trong giới quý tộc Nga

Vũ hội quý tộc là một trong những yếu tố quan trọng trong sự phát triển của văn hóa nghệ thuật, thẩm mỹ và đời sống xã hội ở Nga Vũ hội quý tộc là

một công cụ biểu thị các mối quan hệ và cấu trúc của xã hội Nga, góp phần tối

ưu hóa hệ thống truyền thông trong việc thiết lập các mối quan hệ nhiều mặt của đời sống xã hội thượng lưu, qua đó dần định hình và xây dựng một hình thái xã hội mới ở Nga, thay thế các hình thức giải trí truyền thống Hình thức

tổ chức vũ hội được mở rộng ở khắp nơi, từ hàng ngàn vũ hội công cộng trong cung điện mùa đông đến các buổi tối khiêu vũ nhỏ ở các tỉnh cho thấy sự thay đổi quy mô lớn trong lĩnh vực văn hóa, từ mâu thuẫn phản đối ban đầu cũng đã dần hòa nhập với những ảnh hưởng mới tích cực, một tổ hợp văn hóa độc đáo kéo theo sự ảnh hưởng về kiến trúc, âm nhạc, thời trang, ngôn ngữ, pháp luật

và một loạt yếu tố mới theo phong cách phương Tây Một buổi khiêu vũ có bố cục nghiêm ngặt, trong đó mỗi cấp độ của nó được nhận diện thông qua các quy tắc ứng xử, chủ đề giao tiếp và âm nhạc nhất định, tùy thuộc vào bản chất của màn trình diễn và tốc độ, mỗi vũ điệu đều có vị trí riêng của nó Cấu trúc

vũ hội cung đình thường được sắp xếp theo chuỗi các vũ điệu như: điệu polonaise nghiêm ngặt, trang trọng – một điệu menuet cổ điển - một điệu valse lãng mạn - một điệu mazurka tinh tế - một điệu polka vui vẻ - một điệu cotillion không thể kiểm soát, các vũ điệu theo một chuỗi diễn trình theo thứ tự từ nghi

lễ đến trò chơi.Tuy tồn tại không lâu nhưng vũ hội quý tộc mang những giá trị điển hình có trong toàn cảnh lịch sử - văn hóa về cuộc sống và tâm lý xã hội

Nga Hình ảnh của vũ hội quý tộc được thể hiện rộng rãi trong văn hóa nghệ thuật, đặc biệt là trong văn học, tính chất của những cảnh khiêu vũ trong tác phẩm kinh điển của văn học Nga được sử dụng như một phần không thể thiếu liên quan tới văn hóa giao tế giới quý tộc Thông thường, các cảnh của khiêu

vũ được dùng tạo ra những khoảnh khắc đỉnh cao của cốt truyện, nơi tạo điểm thắt nút kịch tính để chuyển hoàn cảnh nhân vật sang một ngã rẽ mới, chẳng hạn như cuộc gặp gỡ định mệnh của Natasha Rostova và Andrey Bolkonsky tai

vũ hội cung đình trong tiểu thuyết CT&HB của L.Tolstoy Trong cuộc sống

hiện thực người ta cảm nhận về vũ hội với tinh thần vui vẻ giải trí, thì trong văn học phòng khiêu vũ biến thành một nơi của những đam mê và những mưu mô phức tạp, phá vỡ giấc mơ hạnh phúc, định mệnh bi xô đẩy Vũ hội được nhân cách hóa với nhiều chiều hướng, ở đó qua lăng kính của văn học đã bóc tách những góc khuất sâu kín về tâm lý và hành vi con người trong giới giao tế quý tộc Nga

Vũ hội quý tộc là hiện tượng văn hóa cộng đồng của Nga Với tất cả sự

khác biệt rõ ràng giữa vũ hội Nga và châu Âu, không thể không chú ý đến sự hiện diện của điểm chung trong cả hai biến thể: vũ hội quý tộc Nga luôn là một phần không thể thiếu trong một tổng thể ký ức lịch sử và văn hóa góp phần vào

sự phát triển của bản sắc dân tộc, trong đó khiêu vũ là một trong những thành phần chính của hiện thực văn hóa xã hội quốc gia, biến thành một loại dấu hiệu thời gian và được phản ánh trong nghệ thuật thị giác, âm nhạc và văn học trong nước Nó có thể là tâm chấn của toàn bộ sự ảnh hưởng văn hóa tới các vấn đề

xã hội, nhưng nó cũng có thể chiếm một vị trí ngoại vi, giữ lại sự độc đáo của riêng nó, trong phân khúc tích hợp của thực tiễn xã hội vũ hội như một thành phần của cuộc sống cao quý xuất hiện ở Nga liên quan đến sự phát triển của văn hóa châu Âu [25, tr 8] Các loại hình khiêu vũ, trang phục khiêu vũ, hình thức ứng xử và văn hóa phòng khiêu vũ nói chung được du nhập từ phương Tây Do kết quả của sự tương tác các nền văn hóa khác nhau, nội dung và hình thức bên ngoài (cấu trúc của vũ hội) có sự thay đổi bởi tính chất giao thoa văn

hóa, trong đó nước Nga là chủ thể tiếp nhận các khách thể văn hóa từ các nước phương Tây, tuy đã hòa nhập ở nhiều dạng thức và biến thể khác nhau, nhưng các vũ điệu và cấu trúc vũ hội vẫn mang đậm bản sắc riêng của văn hóa Nga, điều này làm vũ hội quý tộc Nga có những đặc điểm khác với vũ hội quý tộc ở những nước khác Trải qua hai thế kỷ với lịch sử đầy biến động, bắt đầu từ thời

kỳ mới xâm nhập vào Nga, tới thời phát triển hoàng kim và sau đó là sự chuyển hóa dần dần, vũ hội trở nên đơn giản hóa và phổ biến rộng rãi trong các môi trường thế tục khác nhau Tổng thể các nghi thức trong văn hóa vũ hội tồn tại như một điểm nhấn trong đời sống nghệ thuật, kết nối vật chất xã hội học thuần túy với vật chất nghệ thuật Giống như bất kỳ hình thức tồn tại nào, chúng được đưa vào hệ thống thực tiễn xã hội, tái hiện khái quát trong các hình thức hoạt động nghệ thuật cụ thể, chúng được xác định trực tiếp bởi lịch sử văn hóa, theo logic phát triển bản thân của chính nó Vũ hội quý tộc Nga đã khẳng định bản sắc riêng, tạo ra sự khác biệt để vũ hội quý tộc tuy hòa nhập nhưng không bị đồng hóa và hòa tan vào tổng thể không gian văn hóa lâu đời chung của châu

Âu cổ kính

1.1.2 Các điệu múa dân gian trong văn hóa Nga

Múa dân gian là một trong những loại hình nghệ thuật dân tộc từ cổ xưa

Nó phản ánh thế giới quan của con người bằng thẩm mỹ, qua đó ta thấy được các giá trị về lịch sử, lối sống, phong tục, tập quán, tính cách, lễ nghi của họ Những điệu múa dân gian phản ánh hiện thực xã hội từ sơ khai đơn giản, dần dần hoàn thiện theo thời gian dưới sự tác động trực tiếp từ con người Các điệu múa dân gian thường xuất phát từ đời sống lao động, thể hiện văn hóa cộng đồng người với thiên nhiên, với môi trường sống, mỗi quốc gia đều lưu giữ kho báu văn hóa riêng của mình và được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác tạo thành bản sắc mang nét đặc trưng riêng biệt Các điệu múa dân gian nằm trong

hệ thống các loại hình nghệ thuật dân gian truyền thống dân tộc, gọi chung là văn hóa, nó thực hiện và đảm nhiệm vai trò tổ chức, điều chỉnh xã hội; tạo ra khả năng giao tiếp và nhận thức cho các thành viên trong cộng đồng, giáo dục

quan điểm đạo đức, luân lý, thẩm mỹ, lối sống nhân cách cho cộng đồng hay dân tộc [3, tr 255] Ở các điệu múa dân gian giá trị tinh thần là kết tinh cao nhất, vì văn hóa dân gian truyền thống không nằm ngoài con người mà văn hóa

là của con người, do con người tạo ra

Tính chất nghi lễ và nghi thức

Vũ điệu dân gian có bản chất đan xen với truyền thống của các nền văn hóa

cổ xưa, bắt nguồn từ chiều sâu của ý thức thần thoại và hiện thân kỳ diệu của

nó Xác định bản chất vũ điệu dân gian Nga là một cơ chế kế thừa văn hóa về mặt xã hội, mang giá trị tinh thần đối với di sản văn hóa quốc gia, chứa đựng bên trong là lõi văn hóa lâu đời của dân tộc Nga, không thể nhầm lẫn với bất

kỳ dân tộc nào trên thế giới Các điệu múa dân gian của Nga là phương tiện tiếp cận văn hóa truyền thống Từ thời xa xưa, các điệu múa dân gian đã đồng hành cùng con người trong suốt chiều dài phát triển của hình thái tổ chức xã hội Ngoài các phương tiện tượng hình và biểu cảm, yếu tố chính của hình thức múa dân gian là thành phần, cấu trúc của nó, mang đến hình thức/ nội dung của điệu nhảy một sự hoàn chỉnh về ngữ nghĩa Mỗi dân tộc trên đất nước Nga rộng lớn đều có những điệu múa dân gian đặc trưng riêng, trong đó cấu thành bởi các yếu tố giao thoa văn hóa, tín ngưỡng từ các nguồn khác nhau mà tạo thành, tạo

ra các thể thức và phong tục mang đậm yếu tố văn hóa bản địa Cùng với âm nhạc, bài hát và vũ hình cũng như trang phục và đạo cụ kể lại câu chuyện bằng ngôn ngữ cơ thể đặc thù điễn đạt lại các ý nghĩa về trí thông minh, sự chăm chỉ, anh hùng, dũng cảm, khiêm tốn, cởi mở chân thành và rộng lượng, qua đó cung cấp thông tin về đặc trưng tâm hồn Nga

Múa dân gian Nga thực hiện chức năng giao tiếp văn. Với ngôn ngữ là động tác và các cử điệu, đi kèm với âm nhạc cùng các bài hát dân ca, các điệu múa dân gian nói chung đã tự tạo cho mình một danh tính độc mang giá trị như một biểu tượng với chức năng đại diện văn hóa một quốc gia, một dân tộc, khẳng định và giao tiếp với các dân tộc và quốc gia khác Thông qua ngôn ngữ của vũ điệu, trang phục, đạo cụ và âm nhạc, ý nghĩa và thông điệp văn hóa

truyền đi được mã hóa trong một không gian đặc trưng, mang về những giá trị lợi ích to lớn trên tất cả các mặt của đời sống văn hóa, kinh tế, chính trị Nước Nga nổi tiếng với các điệu múa dân gian đa dạng về sắc tộc, mỗi tộc người đều

có những điệu múa riêng mang dấu ấn văn hóa lâu đời được định dạng rõ ràng Điều này đã được khẳng định qua bề dày lịch sử giao lưu văn hóa của nước Nga với các nước trên thế giới, chính vì vậy các vũ điệu dân gian đóng vai trò như một sứ giả văn hóa trên phương diện ngoại giao

Các điệu múa dân gian Nga có vai trò lưu giữ và bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống Văn hóa dân gian truyền thống nói chung và các điệu múa dân

gian của các dân tộc trên nước Nga là tài sản văn hóa vô giá Trải qua rất nhiều biến động của lịch sử xã hội, cùng với nhiều loại hình nghệ thuật dân gian khác nhau, các điệu múa dân gian Nga đã đồng hành với con người Nga trong suốt tiến trình lịch sử, mang trong mình những sứ mệnh cao cả và thiêng liêng là đại diện cho bản sắc văn hóa của dân tộc Nga Đứng trước những thách thức to lớn của đời sống xã hội hiện đại, các điệu múa dân gian dân tộc vẫn âm thầm làm công việc lưu giữ và bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống Trong bối cảnh chung của văn hóa thế giới, một nhiệm vụ cấp bách là cần phải củng cố giá trị cốt lõi của văn hóa truyền thống, ưu tiên trong chính sách phát triển văn hóa, tạo chiều kích đặc biệt để văn hóa dân gian nói chung, vũ điệu dân gian nói riêng có chỗ đứng chính thống trong hệ thống trục trung tâm văn hóa quốc gia Cần phải xem các điệu múa dân gian dân tộc là động lực lịch sử, mang sức mạnh của truyền thống dân tộc được hun đúc qua nhiều thế hệ, truyền cảm hứng

về cội nguồn văn hóa Mỗi người dân Nga sẽ tự động tiếp nhận được sức mạnh của tinh thần đó và tiếp tục mang khí phách đặc trưng này làm nền tảng cho sự hòa hợp của cá nhân vào một tinh thần cộng đồng rộng lớn Mỗi kỷ nguyên mới đều có sự thay đổi về: điều kiện chính trị, kinh tế, hành chính và tôn giáo, được phản ánh trong các hình thức, ý thức cộng đồng, bao gồm cả trong nghệ thuật dân gian Do đó, trên con đường phát triển nhiều thế kỷ, văn hóa truyền thống với nhiều loại hình đã trải qua những thay đổi về cả nội dung và hình thức,

nhưng vẫn khẳng định vị đặc biệt và cần thiết, tạo nên giá trị văn hóa tổng hòa nhằm khẳn định/định hướng bản sắc dân tộc

Vũ điệu múa dân gian mang tâm hồn văn hóa Nga- Sô Viết Là một quốc

gia hợp chủng quốc, nền văn hóa của Nga bao gồm rất nhiều các dân tộc khác nhau Đa số các điệu múa dân gian đều khởi nguồn từ đời sống sinh hoạt của con người, đặc biệt là từ quá trình lao động sản xuất, trải qua thời gian văn hóa truyền thống được truyền từ đời này sang đời khác, họ thuộc lòng các vũ điệu gian gian và các bài hát dân ca Tiếng hát và điệu múa của họ trên cánh đồng được lưu truyền cho con cháu của họ và cứ tiếp tục tới vô cùng, bản thân các điệu múa và các bài hát dân ca đã ăn sâu vào tâm hồn của họ, là món ăn tinh

thần không thể thiếu trong cuộc sống Trong cuốn Mã văn hóa trong các tác phẩm văn học, tác giả Lê Nguyên Cẩn có viết: Xét trên bình diện giá trị thì văn

hóa của mỗi dân tộc, mỗi cộng đồng đều được hiểu là toàn bộ các giá trị tinh thần và giá trị vật chất mà cộng đồng hay dân tộc ấy tạo ra trong suốt trường

kỳ lịch sử của mình [3, tr 255] Đặc trưng và biểu trưng đó đồng nghĩa với việc

họ tự lập ra một dạng ký hiệu riêng về ngôn ngữ biểu hiện bằng chính những

vũ điệu, âm nhạc, ca hát để duy trì tính kết nối các thế hệ với nhau

Khorovod là điệu múa dân gian tiêu biểu của văn hóa truyền thống Nga Điệu nhảy vòng tròn Khorovod có nguồn gốc từ các vũ điệu truyền thống của

người Slav cổ đại, trang phục cho các diễn viên múa được thiết kế đẹp mắt với nhiều chi tiết tinh xảo, các hoa văn và màu sắc trên trang phục cũng là những

ký hiệu riêng biệt của mỗi dân tộc Vì mỗi nền văn hóa có những thói quen và quy định luật lệ về ăn mặc khác nhau, nên trang phục tất nhiên cũng có thể biểu thị cả quốc tịch và đặc trưng miền vùng [9, tr 234] Ngoài ra, múa dân gian Nga còn đặc sắc ở tính ngẫu hứng, các vũ điệu ngẫu hướng còn được xem là đặc sản văn hóa của Nga, khi âm nhạc nổi lên thì các vũ công sẵn sàng ra nhảy múa, tùy vào khả năng của mỗi người và tính chất âm nhạc sự ngẫu hứng trực tiếp bao giờ cũng tạo bất ngờ cho người xem Để tìm một vũ điệu đặc trưng nhất của người Nga thì chỉ có thể là Khorovod, đây được coi như vũ điệu điển

hình và tiêu biểu của Nga, hay còn được gọi là “quốc vũ” Với những người dân Nga, dù bất kì ai, ở bất kì lứa tuổi nào cũng biết, thậm trí điệu khorovod quen thuộc tới mức họ có thể nhảy ở bất cứ đâu, bất cư nơi nào, và là món ăn tinh thần không thể thiếu trong các ngày lễ và lễ hội trong năm ở Nga

Tiểu kết

Vũ hội quý tộc Nga là một hiện tượng văn hóa phản ánh văn hóa cộng đồng giới quý tộc Nga trong không gian văn hóa Nga thế kỷ XIX Các vũ hội vũ điệu thể hiện rất rõ chức năng nghi lễ -giải trí, là nơi tiếp nhận và điều phối thông tin, chi phối mạnh vào chức năng điều chỉnh xã hội Ngoài ra còn phản ánh rất

rõ tâm lý –cuộc sống sinh hoạt của con người của tầng lớp quý tộc qua cấu trúc

vũ hội – vũ điệu khiêu vũ

Qua những nội dung được trình bày ở trên thì vũ điệu dân gian Nga có vai trò đặc biệt trong văn hóa Nga Bản thân sự đa dạng của các vũ điệu đi kèm với

âm nhạc và các ca khúc dân gian đã trở thành biểu tượng đặc trưng sánh ngang với kiến trúc, văn học hay hội họa của Nga Nó mang một giá trị riêng để khẳng định sự khác biệt giữa các nền văn hóa khác nhau trên thế giới, mà bản thân nó cũng được du nhập qua lại từ các dân tộc khác nhau đó Xã hội phát triển theo từng thời kỳ, từng niên đại kéo theo sự thay đổi nhiều mặt, văn hóa truyền thống cũng bị mai một, hưng khi con người muốn tìm về với nguồn gốc của văn hóa như là đi tìm lại căn tính của dân tộc mình, thì họ bắt gặp các vũ điệu hiện hữu

ở khắp nơi bởi cúng đã ăn sâu vào tiềm thức và sẵn sang tái hiện mỗi khi có dịp

Một trong những chức năng - nhiệm vụ quan trọng nhất của các điệu múa dân gian là truyền kinh nghiệm xã hội từ thế hệ này sang thế hệ khác Mỗi điệu múa dân gian, mỗi chuyển động của điệu nhảy tương quan với thực tế đặc trưng dân tộc, không có những điệu nhảy vô nghĩa, toàn bộ ý nghĩa nội dung hoặc chủ đề tư tưởng của vũ điệu phải mang đặc điểm ngữ nghĩa thiết yếu, là kênh

giao tiếp phi ngôn ngữ, chuyển thông tin, là phương tiện truyền thông cao nhất, đặc biệt nhất

1.2 Ký hiệu vũ hội và khiêu vũ trong các tiểu thuyết Chiến tranh và Hòa bình và Anna Karenina

L.Tolstoy xuất thân từ dòng dõi quý tộc ở Nga, chính vì thế tác phẩm của ông viết về đời sống quý tộc Nga đầy sống động và chân thực Là người trực tiếp sống trong xã hội quý tộc nên ngòi bút của L.Tolstoy như làm sống lại cả một thời kỳ hoàng kim của giới quý tộc Nga bằng ngôn từ của văn chương Với

tư cách là văn bản đích, những mã văn hóa có trong vũ hội và vũ điệu của hai

tiểu thuyết CT&HB và AK là sự thông diễn, tái tạo của L.Tolstoy Rất nhiều

yếu tố văn hóa được tạo mã bằng kinh nghiệm và tài năng của cá nhân nhà văn Ngôn ngữ của văn học là ngôn từ, một dạng văn bản có hệ thống ký hiệu văn hóa đa dạng, giàu tính nghệ thuật, được xây dựng từ nhiều chất liệu (liên văn bản) của các loại hình nghệ thuật khác nhau Hệ thống ký hiệu của vũ hội/vũ điệu là một loạt định dạng ký hiệu của văn hóa phi vật thể và phi ngôn ngữ, được tạo dựng thành ký hiệu qua ngôn từ Văn hóa vũ hội trong đời sống xã giao của tầng lớp quý tộc thượng lưu có rất nhiều nghi thức – nghi lễ - quy định được ghi chép và tái hiện trong văn học, đặc biệt là hai tiểu thuyết điển hình của L.Tolstoy, trên phương diện chủ quan của nhà văn, tất cả được ghi chép và phản chiếu lại qua ký ức, ông còn được ví như nhà viết sử, khách quan hiện

thực như được “đóng băng” trong tác phẩm nghệ thuật Những công trình đó là

tài sản văn hóa quý giá của nhân loại, thể hiện rõ nhất là con người luôn lục tìm lại các giá trị đó bằng nhiều hình thức khác nhau, cũng như nhận xét, phản ánh, nghiên cứu, thông diễn, chuyển thể lại qua nghệ thuật điện ảnh – múa- kịch,.v.v Nghiên cứu của chúng tôi cũng không nằm ngoài mục đích là tìm hiểu và đánh giá các giá trị biểu tượng được mã hóa bằng hệ thống ký hiệu qua cảnh vũ hội trong hai tiểu thuyết trên của nhà văn L Tolstoy

Khiêu vũ là một trong những hiện tượng bí ẩn nhất trong đời sống nội tâm

cá nhân tương tác với hoạt động xã hội Cảnh khiêu vũ trong văn học, một mặt,

góp phần vào sự hiểu biết về văn hóa, mặt khác, cho phép văn học đạt đến trình

độ tổng hợp, khái quát Nghiên cứu về tác động của múa trong văn học giúp xác định thế giới nghệ thuật của tác phẩm đối với một nền văn hóa cụ thể và đồng thời chỉ định các phạm trù phổ quát có nguồn gốc từ múa, như một yếu tố

thẩm mỹ cộng hưởng vào văn học Tiểu thuyết CT&HB của L.Tolstoy chứa

đựng các sự kiện được mô tả mang đặc trưng của văn hóa Nga thế kỷ XIX, thông qua hoạt động vũ hội được mã hóa chúng tôi thấy toàn cảnh cuộc sống giao tế quý tộc đầy sống động, một hệ thống ký hiệu, một hiện tượng văn hóa

1.2.1 Sự tổng hợp của văn hóa Nga trong vũ điệu của Natasha Rostova

Các vũ điệu trong vũ hội cung đình

Trong tiểu thuyết CT&HB cảnh vũ hội được đặt ở đầu tập hai, nơi mà các

diễn biến tổng thể đường dây kịch bản đang bắt đầu đi tới giai đoạn phát triển

của mạch cốt truyện Theo Yu Lotman trình bày trong cuốn Ký hiệu học văn hóa cho rằng; bản thân vũ hội chứa nhiều mã văn hóa, tạo thành một hệ thống

ký hiệu được diễn tả bằng văn bản ngôn từ, để nói về các văn bản thuộc loại điển lễ - nghi thức - trò diễn, sẽ dẫn tới việc hợp nhất các dạng của tiến trình ký hiệu hóa [10, tr 145] Chính vũ hội là đối tượng để L.Tolstooy diễn giải các

mã văn hóa cụ thể thành ký hiệu Những ký hiệu xuất phát từ ý thức của nhà văn có xuất thân cùng nguồn gốc văn bản - biến ngữ cảnh thành văn bản… tạo

ra những đơn vị thẩm mỹ độc lập [10, tr 146] Đây cũng là giá trị của cảnh vũ

hội trong toàn bộ tiểu thuyết sau khi được nhà văn thông diễn, và cũng là thế mạnh mang màu sắc của chất văn L.Tolstoy, hình ảnh của vũ hội được thể hiện rộng rãi trong văn học, văn hóa nghệ thuật nước Nga, những cảnh khiêu vũ trong tác phẩm kinh điển của văn học Nga được sử dụng như một bối cảnh đẹp, nơi tạo ra những va chạm cho tuyến nhân vật Đồng thời vũ hội cũng phản ánh cuộc sống thực của những người tham gia, họ dao động giữa nhận thức vui vẻ

và sợ hãi, nơi của những đam mê và những mưu mô phức tạp, nơi những tham vọng trị vì, phá vỡ trái tim và định mệnh của số phận nhân vật, ngoài ra vũ hội

được nhân cách hóa, có được khả năng phán đoán và trừng phạt theo thuyết nhân quả

Sự kiện vũ hội tại thủ đô Peterburg diễn ra vào tối giao thừa bước sang năm mới 1810 là thời khắc quan trọng mà nhà văn muốn sử dụng cho mục đích tạo điểm nhấn đột phá về những thay đổi trong cấu trúc tác phẩm theo một chiều hướng mới Theo Yu Lotman thì khi đưa vũ hội/ khiêu vũ sẽ cộng hưởng vào

biểu đạt ký hiệu thể hiện bằng “tính đa cấu trúc của thông tin trong ngôn ngữ của một nghệ thuật cụ thể” [10, tr 146].Vũ hội đêm giao thừa là thời điểm kết

thúc năm cũ và bắt đầu năm mới, đồng nghĩa với số phận và đời sống nhân vật

bị thay đổi sau đêm khiêu vũ, như một khủng hoảng làm chệch hướng, khiến

họ không thể trở lại cuộc sống như cũ nữa Điều đáng quan tâm vì đây là vũ hội đầu tiên của Natasha Rostova, nhà văn ngầm gửi gắm thông điệp về phẩm chất

và tâm hồn cao đẹp của người phụ nữ Nga, đó là sự tươi vui, thân thiện và tràn đầy sức sống Vũ hội là trái tim của toàn bộ cuốn tiểu thuyết, bởi thông qua vũ hội tính cách của các nhân vật được hình thành rõ nét, nút thắt của câu chuyện dần được tháo gỡ, các mối quan hệ được thiết lập và các tính cách được hé lộ

Vũ hội thực hiện công việc chia thời gian chuyện kể thành “trước” và “sau” Chính tại đây, tình yêu của Natasha và Andrey được khởi sinh, nhiều nhân vật cũng nhìn thấy sự thật của đời sống, như Piere thất vọng về cô vợ Elen của mình, vì thấy rằng cô hoàn toàn không giống như anh nghĩ trước đây v.v Sự thông diễn của L.Tolstoy về đời sống giao tế của giới quý tộc tạo ra các đơn vị

ký hiệu được ẩn nghĩa qua cặp đôi phạm trù mang tính nhị nguyên là: tình yêu

và lòng thù hận, chiến tranh và hòa bình, bắt đầu và kết thúc Những bộ mã

đó đều nằm trong sự đối trọng hai mặt của vấn đề, thể hiện thế giới quan, nhân sinh quan của nhà văn về hiện thực xã hội

Trong công đoạn chuẩn bị cho vũ hội của gia đình Rostov cho ta thấy nhiều thông tin ký hiệu liên quan tới nhiều góc độ của đời sống quý tộc Nga Gia đình nhà Rostov đã dành rất nhiều thời gian, công sức cho việc sửa soạn phục sức, tất cả những gì thuộc về nghi lễ cần phải có khi đến vũ hội Không khí bận rộn,

náo nhiệt của các nhân vật đã cho thấy họ rất quan tâm và mong chờ cho sự kiện quan trọng này, bởi một gia đình quý tộc trại ấp như nhà Rostov sẽ có rất nhiều cơ hội và vinh dự khi được mời tới vũ hội tại thủ đô Peterburg, nơi có hoàng đế và rất nhiều quan chức cấp cao cũng như ngoại giao đoàn Đặc biệt đây là sự kiện cô con gái của gia đình Rostov là nhân vật Natasha lần đầu tiên tham gia vào một vũ hội lớn như thế, nơi cô gái trẻ bắt đầu các mối quan hệ xã

hội, ngữ dụng đó được L Tolstoy thông báo như sau “Lần đầu tiên nàng hình dung rõ ràng tất cả những gì đang chờ đón nàng trong buổi vũ hội, trong những gian phòng sáng rực ánh đèn, âm nhạc, hoa, khiêu vũ, hoàng thượng, toàn thể lớp thanh niên thượng lưu ở Peterburg” [11, tr 65] Một chuỗi những câu chữ

giàu tính hình ảnh như vậy cho thấy - không gian văn hóa bao gồm các nghi lễ

và quy định của một buổi vũ hội được xác định trong một ngữ cảnh văn hóa

nhất định [10, tr 143]

Cảnh khiêu vũ bao gồm các điệu nhảy theo cấu trúc vũ hội ở thủ đô Peteburg gắn với nhân vật Natasha, được thông diễn bằng ngôn ngữ của vũ điệu, một dạng văn bản phi ngôn từ Tính chất liên văn bản được tăng cường

về mặt ký hiệu, bởi xu hướng liên kết này là cách duy nhất đưa được thông tin hữu dụng nhất tới người đọc Văn học vốn dĩ mang tính tổng hợp của các loại hình nghệ thuật khác trong nó, vì thế ngôn từ của văn học như được chắp thêm cánh để đi tới bất kỳ sự diễn giải nào mà nó muốn

Vũ hội là một yếu tố cấu trúc quan trọng trong đời sống sinh hoạt của giới quý tộc; vai trò của nó khác căn bản với chức năng của những lễ hội kèm vũ điệu trong sinh hoạt bình dân thời đó cũng như hiện nay Trong cấu trúc của buổi vũ hội đêm giao thừa bước sang năm 1810 có ba vũ điệu cổ điển phương Tây thứ tự nối tiếp nhau Đầu tiên là điệu polonaise rồi đến valse và cuối cùng

là cotillion Những vũ điệu được L.Tolstoy sử dụng đều đúng chuẩn với nghi thức vũ hội, cùng với âm nhạc, trang phục, tiệc tùng, trò chơi, vũ điệu cho thấy nhà văn thể hiện sự thật về các quy chuẩn thực tế về văn hóa vũ hội Đây là phạm trù văn hóa mang tính lịch sử - thẩm mỹ, kèm theo là nghệ thuật giao tiếp

và ứng xử trong giới quý tộc Nga Mỗi điệu nhảy đều có ngữ điệu, nhịp điệu, phong cách và chuyển động nhất định theo thể thức chặt chẽ Để hiểu được cấu trúc của vũ hội, người ta phải ghi nhớ nội dung quy định bằng một loạt các luật

về vũ điệu và vũ hình cần phải có, tùy vào cấp độ và địa điểm tổ chức luật sẽ được thay đổi do chủ nhà hoặc người điều hành đề ra Chuỗi các điệu nhảy cũng tạo ra một chuỗi hiệu ứng tâm lý cho những người tham gia, bởi mỗi vũ điệu đều gắn với chủ đề riêng, được thể hiện qua âm nhạc và vũ điệu, giữa cảm xúc của người nhảy với vũ điệu, giới quý tộc xem khiêu vũ vừa là nơi tiến hành nghi lễ, giao tiếp vừa là nơi giải trí Để làm rõ hơn về tinh thần của vũ hội, PGS

TS Phạm Gia Lâm đã nhận định trong bài viết “Những ký hiệu văn hóa trong

vũ điệu của Natasha Rostova” như sau: “Khi tham ra vào các vũ điệu họ tạm quên đi những quy định xã giao, để hòa mình vào không gian của âm nhạc và các chuyển động cho những cảm xúc thăng hoa và cuồng nhiệt Cái tượng trưng hay cái biểu trưng gợi mở, làm sống lại thực tại sâu sắc nhất, đa dạng với bản chất tự nhiên không bị ràng buộc bởi một giới hạn nào” [13, tr.199]

Mỗi vũ điệu về cấu trúc là một tổ hợp biểu tượng, chứa đựng những sắc thái ý nghĩa rất đa dạng thể hiện qua nhiều chi tiết: thể loại múa, phong cách thực hiện, số người tham gia, lứa tuổi, giới tính, trang phục, không khí phòng nhảy [8, tr 2] Trình tự của một buổi vũ hội quý tộc Nga thường mở đầu bằng

vũ điệu polonaise (điệu nhảy có xuất xứ từ Ba Lan vào khoảng thế kỷ 15), được

du nhập vào Nga từ thế kỷ XVIII dưới thời Pỉere I và trở thành điệu nhảy mở đầu trong các vũ hội quý tộc Nga từ đầu thế kỷ XIX [26, tr 91] Polonaise được mệnh danh là vua của những điệu nhảy diễu hành, được như vậy có lẽ bởi sự duyên dáng, trang trọng và uy nghi của nó Điệu nhảy này là một phần bắt buộc trong các nghi lễ quan trọng của vũ hội cung đình, nó được chọn thành biểu tượng cho tính chất hoàng gia, hội tụ trong đó đầy đủ những yếu tố tạo nên chất nghi lễ Với tiết tấu âm nhạc 3/4 chậm vừa, mang sắc thái của nhạc hành khúc, điệu nhảy polonaise gồm 3 bước, được lặp đi lặp lại đều đặn (với một bước chính kết hợp với nhún đầu gối và hai bước đi bình thường) Tính năng này của

điệu nhảy như một cuộc diễu hành, tản bộ và trò chuyện để thể hiện tất cả sự sang trọng của của giới quý tộc thượng lưu, ngoài ra đây cũng là dịp hoàng đế củng cố vị trí của mình và nhấn mạnh sự vĩ đại của ông Polonaise là sự kết hợp của các cặp đôi dắt tay nhau đi theo nhiều dạng vũ hình khác nhau như: hàng dọc, vòng tròn, vòng cung, đan xen các hàng và đặc biệt là đội hình đường hầm cho các cặp đôi chui qua nhau Đáng chú ý là ở Nga, polonaise tồn tại với hai biến thể là thông thường và nghi lễ, hình thức nghi lễ thường được dùng trong

vũ hội cung đình, còn hình thức thông thường dành cho hôn lễ Thể lệ của điệu nhảy polonaise trong vũ hội quý tộc Nga là cặp đầu tiên sẽ đưa ra các vũ hình

và các cặp đôi còn lại đi theo, thông thường bà chủ nhà bắt cặp với vị khách nam danh giá nhất sẽ đứng vị trí cặp đôi đầu tiên, tiếp theo là ông chủ nhà với

vị khách nữ quyền quý nhất, sau đó mới đến thứ tự các vị khách theo thứ bậc

trong hoàng gia và giới quý tộc Trong tiểu thuyết CT&HB của L.Tolstoy điệu

nhảy polonaise như một biểu tượng của nghi lễ, nhà văn đã thông diễn với nhiều

ký hiệu văn hóa ẩn chứa bên trong, bao gồm rất các giá trị thành tạo cần được khai mở/ giải mã/tạo ký hiệu mới, thông tin mới Ngay phần mở đầu của vũ hội, khi nhà vua tới, một điệu nhạc polonaise (vũ khúc Ba Lan) được chơi để chào đón, đây là điệu nhạc nổi tiếng được soạn để tặng riêng cho nhà vua Aleksandr và hoàng hậu Elizaveta Alekseevna, lời của bài vũ khúc được bắt đầu như sau: “Aleksandr, Elizaveta, chúng tôi ngưỡng mộ hai ngài” [11, tr 69] Qua chi tiết này L.Tolstoy đã tiết lộ ra một thông tin về cuộc sống hôn nhân

của nhà vua khi giới thiệu các cặp nhảy “Mọi người đều giãn ra, và nhà vua,

vẻ mặt tươi cười, chân đi không theo nhịp, cầm tay nữ chủ nhân từ cửa phòng khách bước ra Tiếp theo là chủ nhân ông với phu nhân M.A Naryshkina, rồi đến các sứ thần” [11, tr.69] Lời của bài vũ khúc thì ca ngợi nhà vua và hoàng

hậu Elizaveta Alekseevna, tuy nhiên do cuộc sống hôn nhân không như ý nên nhà vua đã đến với Maria Antonovna Naryshkina một người đẹp danh tiếng

Theo thông tin trong cuốn Alesandr Đại đế Vị Hoàng đế bí ẩn nhất của nước Nga, thì nàng Maria Antonovna sinh năm 1779 ở Ba Lan (Princess Svyatopolk-

Chetvertinskaya) là vợ của Ober-Jagermeister Dmitry Lvovich Naryshkin [27, tr.7] Thông tin này cho thấy L.Tolstoy đã nhẹ nhàng châm biếm bằng cách hành văn khá hài hước khi nhà vua đã đến vũ hội đêm giao thừa cùng phu nhân

Maria Antonovna Naryshkina, một sự “lạc điệu” về cách giới thiệu theo thứ

bậc thông thường theo đúng nghi thức hoàng gia

Để tham dự các vũ hội hầu như thành viên giới quý tộc ai cũng phải học kỹ năng khiêu vũ Các gia đình quý tộc đã thuê những vũ sư người Pháp dạy khiêu

vũ cho con của họ ngay từ khi còn nhỏ, đây là quy tắc bắt buộc cần phải có trong văn hóa giao tiếp - ứng xử Luật lệ của vũ hội cung đình thường theo một thể thức bắt buộc, đầu tiên là nhà vua cùng với nữ chủ nhà sẽ bắt đầu điệu nhảy

và cũng là cặp đôi có quyền đặt ra các vũ hình cho điệu nhảy Trong cảnh vũ hội đêm giao thừa, vào cảnh khai lễ khi nhà vưa từ phòng khách bước ra trong

nền nhạc của vũ khúc Ba Lan, trong đó có chi tiết chân nhà vua “đi không theo nhịp”, đây là chi tiết cần phải làm rõ Có thể đây là thời gian di chuyển từ phòng

khách ra không gian khiêu vũ chính, nên các cặp đôi chưa cần phải đi đúng nhạc, chỉ khi nào bắt đầu vũ hình ở phòng khiêu vũ thì các cặp đôi mới tuân thủ nhịp nhạc - vũ hình Cũng trong điệu nhảy đầu tiên này Natasha không được ai mời nhảy, tất cả mọi thứ không như cô mong đợi, một tâm trạng hoang mang

và buồn chán so với sự háo hức chờ đợi và tưởng tượng của cô gái mới lớn này,

“Nàng nghĩ thầm.- Họ phải biết rằng mình muốn nhảy lắm, mình khiêu vũ rất khá và nhảy với mình vui lắm chứ có phải không đâu”[11, tr 70] Âm nhạc

hành khúc của điệu polonaise rộn ràng cùng với rất nhiều các cặp nhảy đang di chuyển thật nhịp nhàng càng làm cho Natasha thêm bồn chồn, phải chăng L.Tolstoy muốn cố tình kìm nén nhân vật này để khai thác thêm về tâm lý? Cũng có thể vũ điệu nghi thức với tính chất trang nghiêm sẽ không hợp với tính cách và lứa tuổi của Natasha Rostova, sự kìm nén, mong đợi khi không được mời nhảy điệu vũ đầu tiên sẽ có điều kiện để thấy được biểu lộ suy nghĩ của cô gái mới lớn và còn non nớt này phản ứng với hoàn cảnh Cũng có thể qua đây L.Tolstoy nhấn mạnh thứ bậc quý tộc của gia đình Rostov trong giới quý tộc

thượng lưu rất mờ nhạt ở một vũ hội lớn tại thủ đô Peterburg, nơi dành cho nhà vua và các vị khách quyền quý của hoàng gia, qua sự miêu tả rất chi tiết các đơn vị cấu thành của quy tắc vũ hội cung đình, đây cũng là dịp để nhà văn giới thiệu lý lịch nhân vật qua điểm nhìn -suy nghĩ của Natasha, mượn nhân vật thông báo các ký hiệu văn hóa; họ lần lượt đi qua mặt nàng mà như không hề

có sự hiện diện của nàng, tất cả không gian phòng khiêu vũ như tưng bừng và sục sôi, ngược lại Natasha cùng mẹ và chị Sonya bị dạt vào một góc cùng với những người xa lạ Trên phương diện diễn giải để tạo ra ngữ nghĩa thì vũ điệu polonaise chứa nhiều thông tin về thứ bậc quý tộc, một bức tường vô hình phân định đẳng cấp và danh phận bị phân biệt trong vũ hội, toàn bộ nghi lễ của cung đình, tính chất trang nghiêm và cứng nhắc đến giả tạo của những người bắt

buộc phải tham gia Điều đó đã được Yu Lotman tóm lược như sau: “Một hiện thực xã hội được phục dựng bằng nhiều góc độ cho thấy ba mặt bản chất của mối quan hệ ký hiệu sơ đẳng: đối tượng – ký hiệu – sự diễn giải” [10, tr 145]

Ngay khi vũ điệu polonaise kết thúc thì giai điệu dập dìu của vũ điệu thứ hai vang lên, một thông báo chuyển tiếp về không gian – thời gian và sự kiện Điệu valse nhẹ nhàng với tiết tấu nhạc 3/4 nhanh bao gồm các chuyển động lặp

đi lặp lại liên tục, đây là điệu nhảy được giới quý tộc trẻ yêu thích vào thời kỳ đầu thế kỷ XIX, với những vòng xoay liên tục và nhanh cùng với vũ hình, luật nhảy đơn giản, có thể chủ động thay đổi theo ý thích, các cặp đôi nam nữ khi nhảy cần phải đứng gần sát nhau để khi xoay nhanh tạo ra một lực chuyển động thống nhất và hòa quyện Chính vì điều này mà điệu valse mang lại sự tươi vui đầy sức sống so với các điệu nhảy mang tính nghi lễ trước đây, nét tươi mới trong vũ điệu valse như sức trẻ của nhân vật Natasha, các bước nhảy nhịp nhàng với những vòng xoay liên tục như nhịp tim đang yêu của giới trẻ quý tộc nói chung và Natasha –Andrey nói riêng Âm nhạc điệu valse như len lỏi vào trái tim đang đập rộn ràng của Natasha, mắt nàng dõi theo chuyển động nhịp nhàng của cặp đôi đầu tiên giữa viên sĩ quan phụ tá và Elen làm cho nàng muốn khóc

“Natasha nhìn họ nhảy và chỉ trực khóc vì không được nhảy vòng valse đầu

tiên này” [11, tr 71] Rõ ràng là L.tolstoy đã dành một phép thử để đo cảm xúc

tâm lý của nhân vật Natasha, một cô gái trẻ hồn nhiên yêu nhảy múa, tràn đầy năng lượng như vậy mà trong buổi vũ hội đầu tiên lại không có ai để ý tới Với tâm hồn trong sáng- thanh khiết nhân vật Natasha được nhà văn đưa vào môi trường không gian vũ hội như một viên ngọc, cô tỏa sáng trong giới giao tế quý tộc đầy phức tạp Tại đây, nữ nhân vật chính hội tụ tất cả những gì đẹp đẽ nhất, trong trẻo nhất, nàng như ánh hào quang soi dọi vào bóng tối của thế giới vũ hội với bao toan tính giả tạo Cao trào của câu chuyện bắt đầu từ đây, qua sự đề nghị của Piere, Natasha nhảy vòng valse thứ hai với không ai khác ngoài Andrey Bolkonsky Cả hai đều thấy như sống lại những cảm xúc cũ để hình thành cảm xúc- tình cảm mới Natasha mong manh và dịu dàng như đang tan chảy trong đôi bàn tay mạnh mẽ của Andrey, phía Andrey cũng bị lôi cuốn trước vẻ đẹp dạng ngời của Natasha Điệu valse là phương tiện chuyển hóa từ khoảnh khắc tuyệt vọng đến đỉnh cao của hạnh phúc tột cùng trong con người nhân vật Andrey, tảng băng trong anh bắt dầu tan chảy Những bước valse nhẹ nhàng thoăn thoắt của Natasha và Andrey là kết quả pha trộn của ký ức và chờ đợi của chính hai người; với Adrey mong đợi cho nhanh qua những câu chuyện nghiêm túc và không khí căng thẳng, còn với Natasha thì mong đợi để được nhảy như những gì nàng mong ước Cả hai người gặp nhau như định mệnh sắp đặt, họ tỏa sáng và đắm say nhau trong nhịp phách của con tim đang yêu, của

âm nhạc lãng mạn, cùng hòa điệu về tâm hồn trong miền ký ức ở lần gặp nhau trước đó tại Otradnoie, trong đó câu chuyện được bay lên trong đêm trăng của Natasha ngày nào bây giờ hóa thành hiện thực

Vũ điệu valse thổi bùng lên mọi cảm xúc thăng hoa đưa thể xác và tâm hồn con người vào vòng xoáy quay cuồng như một cơn lốc, là phép ẩn dụ mà tác giả muốn nói về vòng xoáy của đời sống quý tộc, một môi trường chứa đầy những mối quan hệ phức tạp, như một dòng xoáy cuốn hút họ tham gia vào đời sống giao tế đầy tính hình thức Thông điệp mà L.Tolstoy gửi gắm trong tiểu

thuyết CT&HB là sự đối lập của hai cực mâu thuẫn xuyên suốt tác phẩm, tựa

đề của tiểu thuyết đã cho chúng ta thấy điều đó chiến tranh – hòa bình, trẻ - già, đen - trắng, lễ nghi khô cứng - tự do cảm xúc, chân thật - giả dối, tất cả đều được tổng hợp và biểu lộ qua cảnh vũ hội Ở đây Natasha đắm chìm trong vũ điệu với cảm xúc ngất ngây trong sáng nhất, nàng cảm thụ niềm vui của bản thân rất bản năng không có tính toán- vụ lợi, không quan tâm tới ai đó như thế

nào – ra làm sao “và sở dĩ đến một lúc nào đó nàng nhận thấy nhà vua đã ra về thì cũng chỉ vì sau đó vũ hội tưng bừng hẳn lên” [11, tr 74]

Vũ điệu cuối trong vũ hội mà L.Tolstoy thông báo “trước bữa ăn khuya, trong một điệu cotillion rộn rã tươi vui, công tước Andrey lại nhảy với Natasha” [11, tr 74] Sau khi các cặp đôi kết thúc những vòng valse lớn đầy

vui tươi thì họ sẽ lùi về các hàng ghế để nhường không gian cho điệu cotillion đầy cảm xúc Cotillion là một điệu nhảy có nguồn gốc từ Pháp, được biết đến

từ thế kỷ XVIII, đã trở nên phổ biến trong thế kỷ XIX [4, tr.23] Đây một trong những điệu nhảy kết thúc vũ hội như một trò chơi khiêu vũ, đa dạng và vui tươi

Vũ hình thường tạo thành một cây thánh giá, hay một vòng tròn, các vũ công nam cần phải tạo ra những khoảnh khắc tưng bừng, mang lại niềm hân hoan để chinh phục các cô gái; những cô gái có quyền chọn bạn nhảy cùng,

thậm chí các chàng trai phải quỳ trước người muốn chọn; “nhưng để tự trả ơn lẫn nhau, đàn ông cũng ngồi xuống để chọn cho mình những người phụ nữ sẽ

đi quanh mình” [10, tr.97]. Vũ điệu cotillion kéo dài khoảng hai giờ nên thường được dùng làm nghi thức cuối cùng trong ba điệu theo cấu trúc vũ hội, cũng là điệu nhảy kết thúc vũ hội sau bữa khuya Điệu nhảy cotillion được tạo nên từ thể thức của các điệu valse, mazurka, polka, là vũ điệu kết hợp với các trò chơi nên cotillion là điệu nhảy được nhiều người ưa thích, đặc biệt là giới trẻ, cấu trúc của điệu nhảy luôn được thay đổi Nam giới có thể mời bất kỳ bạn nữ nào trong phòng khiêu vũ để tham gia điệu nhảy, điều này khiến họ có thể tiếp xúc- trò chuyện với nhiều người khác nhau, tạo nên một không gian vui nhộn hấp dẫn trong văn hóa vũ hội quý tộc, các chủ đề trong điệu nhảy được cặp đôi đầu tiên đưa ra, mỗi chủ đề sẽ có một vũ hình khác nhau, động tác khác và người

nhảy khác Vũ điệu cotillion có đến hơn hai trăm kiểu mẫu chủ đề, ví dụ: tên các đồ vật, tên các mùa trong năm, tên của màu sắc, tên của các tháng v.v… Từ các chủ đề trên mà các cặp đôi thực hiện theo hướng dẫn để tìm ra đúng bạn nhảy của mình, họ còn phải tham gia trò chuyện với nhau như loại kỹ năng bắt buộc khi tham gia vũ hội Một người tham gia vũ hội phải giỏi tối thiểu ba kỹ năng chính như: kỹ năng chuẩn bị trang phục – kỹ năng khiêu vũ – kỹ năng trò chuyện, trong đó kỹ năng trò chuyện sẽ giúp các cặp đôi thêm gần gũi và hiểu nhau hơn, nội dung của các cuộc trò chuyện không mang tính hình thức khô cứng mà họ nói về tình yêu đôi lứa và cuộc sống đời thường Nhân vật Andrey

đã tìm thấy một thứ quý giá mà đàn ông trong giới quý tộc ai cũng muốn đó là;

“Công tước Andrey, cũng như tất cả mọi người trong giới quý tộc đã lớn lên trong giới xã giao, vẫn thích gặp ở những nơi giao tế một cái gì không mang khuôn sáo chung của môi trường này Và Natasha chính là con người như vậy….” [11, tr.74] L.Tolstoy đã xây dựng đường dây tâm lý cũng như tuyến

hành động của nhân vật Natasha Rostova phát triển đến cao trào, trọn vẹn trong

vũ điệu cotillion, nếu ở điệu pollonaise không ai mời cô nhảy thì sang tới điệu valse cô đã có được người bạn nhảy tuyệt vời là công tước Andrey Qua cuộc

trò chuyện trong điệu cotillion Andrey đã nhắc lại câu chuyện “nghe lỏm” vào

đêm trăng tại Otradnoie mà nàng đã thổ lộ bên của sổ Andrey đã đánh cược chính cuộc sống hôn nhân của mình vào yếu tố may rủi, điều này chính là mấu chốt để nhà văn L.Tolstoy làm rõ hai ý cần phải thông qua, ý thứ nhất muốn nói rõ về tính chất của điệu nhảy khi phải có đủ số cặp nhảy theo quy định của

nghi thức vũ hội, ý thứ hai là sự khẳng định về tình cảm của Andrey đã “chín”

và chính thức chàng mong muốn Natasha sẽ là vợ chàng “Nếu nàng đến rủ cô chị họ trước, rồi đến một cô khác thì nàng sẽ là vợ ta” [11, tr 75] Một điều

tuyệt vời mà giá trị của vũ điệu mang lại qua thông diễn, qua tổ hợp ký hiệu của ngôn ngữ vũ hội, chỉ với hai trang giấy bằng văn bản ngôn từ L Toltoy đã tái tạo cả một đêm vũ hội chứa đầy thông điệp và cốt mã văn hóa như vậy Trong ba vũ điệu, chính xác hơn là hai vũ điệu sau nhà văn đã diễn tả rất sâu

nỗi lòng và từng cung bậc cảm xúc của các nhân vật, là con đường ngắn nhất đưa Andrey và Natasha đến với nhau, là sợi dây gắn kết tình cảm từ khách sáo

tới gần gũi rồi hòa cảm Vũ điệu như một “phép lạ” để L.Tolstoy biến cái không

thể thành có thể, trong đó bao gồm tổng thể rất nhiều các chi tiết tạo mã ký hiệu

vô cùng phong phú, nó bao gồm động tác, cử chỉ, ngôn ngữ, âm nhạc, ngôn ngữ

cơ thể, thiết kế, trang phục, màu sắc, nghi thức,v.v Vũ điệu nói chung và vũ điệu đầu tiên của nhân vật Natasha nói riêng là phần trung tâm để tạo nên câu chuyện bằng chất liệu phi ngôn ngữ, kiến tạo nên giá trị văn hóa được mã hóa

ở nhiều dạng, cấp độ khác nhau mang tính hiện thực xã hội, ẩn chứa trong đó

cá tính sáng tạo của nhà văn

Qua cảnh vũ hội được miêu tả chi tiết hết sức ấn tượng, người đọc có thể hình dung ra những hình ảnh chiểu theo kiến thức và cảm nhận của mỗi người, ngôn từ của L.Tolstoy giàu tính hình ảnh tạo không gian tưởng tượng khác nhau thuộc phạm vi của độc giả tiếp nhận Những thông tin được cung cấp ở mức độ chân thật, các giá trị văn hóa được cô đọng và giải nghĩa rõ ràng dưới sự thông diễn của nhà văn bao gồm; thứ nhất, cấu trúc vũ điệu plonaise – valse- cotillion, trong đó ý nghĩa của từng điệu nhảy theo thứ tự - theo cấp bậc- theo quy định (âm nhạc, luật nhảy, vũ hình); thứ hai, văn hóa vũ hội bao gồm đối tượng khách mời, cách tổ chức, ý nghĩa của sự kiện, trang phục của khách mời (phục sức), cấu trúc của vũ hội cung đình; thứ 3, đời sống xã giao của giới quý tộc trong

vũ hội, chức năng của vũ hội, nguồn gốc lịch sử và những thay đổi của vũ hội quý tộc Nga Giá trị lớn nhất phải kể đến là những yếu tố văn hóa đặc trưng của nước Nga, nó được tạo mã và chuyển thành hệ thống ký hiệu văn hóa, không thể lẫn lộn với một nền văn hóa nào khác, mặc dù nó được du nhập từ bên ngoài nhưng khi vào Nga chất văn hóa du nhập đó lại trở thành bản sắc riêng của Nga, hợp nhất với hoàn cảnh xã hội nước Nga cần đến lúc thay đổi Cái đắt giá nhất vẫn là sự dung hòa, nhào nặn và kết hợp trong một cốt truyện hay của nhà văn L.Tolstoy, nên giá trị của văn hóa quý tộc mới có sức sống và được gìn giữ, lan tỏa như một kho báu vô giá của người Nga cũng như của thế giới Cái được

biểu đạt là vũ hội thông qua ký hiệu vũ điệu/ khiêu vũ, sử dụng ngôn ngữ động tác và âm nhạc làm chủ đạo đã hợp thành ký hiệu văn hóa Theo tác giả Lê Nguyên Cẩn thì; “Sự biểu đạt nghĩa hay tạo nghĩa là hành động kết nối cái biểu đạt và cái được biểu đạt”, tạo thành ký hiệu” [3, tr 104], với vai trò là chủ thể sáng tạo, nhà văn L Tolstoy đóng vai trò trung gian để kết nối cái biểu đạt là văn học và cái được biểu đạt là vũ hội quý tộc thành ký hiệu văn hóa

Vũ điệu dân gian khorovod (Múa vòng) ở làng Mikhailovka

Một cảnh đối lập trái ngược hoàn toàn mà L.Tolstoy đã dùng nhân vật Natasha làm phương tiện biểu đạt trong tác phẩm của ông chính là cảnh nhảy múa đầy ngẫu hứng mà Natasha cùng với ông chú họ trong căn nhà gỗ ở làng Mikhailovka sau cuộc đi săn Một miền quê thôn dã bình dị đậm chất Nga, từ khung cảnh, con người và các hoạt động trong đời sống đều khác xa với vẻ sang trọng quyền quý đầy khuôn phép nơi vũ hội cung đình Đây phải chăng là nỗi lòng của chính nhà văn, muốn mượn tình huống để nói lên tư tưởng của ông về tình yêu với cảnh sắc và con người vùng nông thôn, tuy nhà văn được sinh ra trong giới quý tộc, nhưng ông lại dành một tình cảm thân thương đặc biệt tới miền quê yên bình và mộc mạc Cũng là nhân vật Natasha với tâm hồn ngây thơ và trong sáng ấy, nhưng lời văn trong cảnh vũ hội quý tộc có hơi hướng chua cay và phán xét, còn trong cảnh nhảy múa tại ngôi nhà gỗ thì gần gũi, trìu mến Hình tượng nữ nhân vật của ông trở thành biểu tượng không chỉ cho phụ

nữ Nga – tâm hồn Nga mà cho cả chính cái “tôi” của nhà văn nữa Rõ ràng các

vũ điệu là sức mạnh thực sự để nhà văn Nga khai thác làm vũ khí sắc bén tạo

ra những tác phẩm mang giá trị nghệ thuật cao, chất chứa nhiều bản sắc văn hóa của dân tộc trong đó

Đàn balalaika, nhạc cụ truyền thống của Nga, người đánh xe Mitka đã chơi

bài Phu nhân, bài nhạc này là món ăn tinh thần ông chú, ông thường có thói

quen thưởng thức sau mỗi cuộc đi săn, còn đối với Natasha giai điệu đó còn

ngon như món nấm, món mật ong và rượu anh đào… “Phu nhân (Barynya –

tiếng Nga) là một bài dân ca rất nổi tiếng của Nga, gắn liền với điệu Khorovod

(múa vòng)…” [8, tr 9] Chất ngẫu hứng vẫn thường thấy trong tính cách của người Nga, và cái ngẫu hứng đẹp nhất của ông chú và Natasha có được khi ông

chú lấy cây đàn guita cũ và chơi bài Dọc đường phố lát đá, giai điệu và tiết tấu

của bài hát này đã làm không chỉ Nikolai, những người phụ nữ trong nhà mà

cả Natasha phải mê đắm Sự hòa hợp dung dị giữa âm nhạc và cuộc sống, nét sinh hoạt văn hóa gia đình thật ấm áp Theo nghiên cứu của PGS TS Phạm Gia Lâm thì vũ điệu Khorovod có những đặc tính như; “Tùy theo hình thức và nội dung biểu diễn mà các loại múa vòng phụ họa hoặc diễn xướng, có tính chất

nghi lễ hay sinh hoạt đời thường (gia đình, tình yêu, lao động sẩn xuất” [8, tr

9] Lần này chất liệu được biểu đạt là âm nhạc dân tộc (bao gồm nhạc cụ), và

vũ điệu dân gian (bao gồm đạo cụ), tính ngẫu hứng của vũ điệu được Natasha biểu thị ngay trong sàn gỗ của ngôi nhà, kết hợp với chất du ca của ông chú tạo thành một phần trình diễn ngẫu hứng đậm chất văn hóa dân gian Nga

Khorovod là điệu múa vòng có tính nghi lễ dân gian cổ xưa của người Slav, thường được tổ chức trong các lễ hội dân gian ở làng Ust-Tsilma của Cộng hòa Komi, miền Tây Bắc Nga, bao gồm các nghi lễ với nhảy múa, hát và chơi nhạc

cụ Điệu múa khorovod được biểu diễn theo trình tự của sáu vũ hình mang tên khác nhau: Vũ hình thứ nhất tạo thành cây Cột trụ – vũ hình thứ hai tạo thành Dòng nước- vũ hình thứ ba tạo thành Hàng rào – vũ hình thứ tư tạo thành Vòng tròn – vũ hình thứ năm tạo thành hàng Đối diện – vũ hình thứ sáu là tỏa rộng Bốn phương, mỗi vũ hình đều có ý nghĩa và biểu tượng riêng, phản ánh thế giới quan của con người với thiên nhiên Đây là nghi lễ khởi thủy, thống hợp, là cơ

sở của mọi huyền tích cổ đại, khơi dậy tiềm thức của những người tham gia điệu múa, qua đó giúp họ có những trải nghiệm sâu sắc về sự thống nhất của

vũ trụ, sự hài hòa tương liên giữa tất cả các bộ phận của nó [8, tr 11] Một chi tiết cần phải phân tích mối tương quan giữa gu âm nhạc của ông chú và khả năng cảm thụ của cô cháu gái Natasha, trong không gian của giai điệu bài hát

Phu nhân trầm lắng và trữ tình, ông chú nghe đã biết là chỗ nào sai, chỗ nào

cần phải láy, thông tin được phát ra từ nhà văn L.Tolstoy đã cho thấy âm nhạc

gắn bó với con người nơi đây; “Nhạc đề bài Phu nhân được chơi đi chơi lại hàng trăm lần…” [11, tr 154] dù có yêu thích nhưng ông chú không thể chơi

lại khi nhận thấy sự có mặt của Natasha trong ngôi nhà của ông, giai điệu này

không hợp với cô cháu xinh tươi và trẻ trung “mà ông lại đánh một hợp âm trong trẻo ngân vang” [11, tr 154] Chính sự đồng cảm của hai chú cháu đã tạo nên sự đồng điệu về tâm hồn qua hợp âm của bài Dọc đường phố lát đá, tâm

hồn đang phiêu lãng từng trải của ông chú họ là nguồn cơn cho cô bé Natasha chuyển động những bước nhảy xuất thần

Vũ điệu khorovod và hợp âm của bản nhạc là sự lựa chọn tinh tế của tác giả, những biểu trưng của văn hóa Nga thông qua một loạt các ký hiệu của âm thanh và điệu múa Thông tin được biểu đạt hết sức chuẩn mực và chính xác so với hiện thực, thậm chí nó còn đẹp và thơ hơn ngoài đời Tính cách của nhân vật Natasha luôn được trau chuốt bởi rất nhiều ký hiệu phụ trợ, mang âm hưởng của tổ hợp liên ký hiệu Nhà văn đã dùng cú pháp tạo nghĩa bằng cách xây dựng các khách thể xung quanh câu chuyện của Natasha, cho phù hợp với mọi hoạt động tạo hình tượng nhân vật Trong phần nhảy ngẫu hứng theo tiếng đàn guitar của ông chú, ta có thể bắt gặp một chi tiết hư cấu của L.Tolstoy mang tính xuyên lãnh thổ - xuyên văn hóa, khi sự ngẫu hứng lên tới đỉnh điểm sẽ xóa mờ

bức tường về khoảng cách quý tộc-bình dân, “Vì sao một cô gái lớn lên trong nhung lụa và được một người đàn bà Pháp lưu vong dạy dỗ” [11, tr 155] lại

có thể có những điệu múa mang đúng phong cách thuần túy của dân tộc Nga Với chiếc khăn voan nhỏ là đạo cụ đặc trưng trong điệu múa vòng, Natasha đã chinh phục tất cả mọi người có mặt trong ngôi nhà, từng cử chỉ và điệu bộ của

cô đều toát lên cái chất, cái thần của điệu múa dân gian Nga mà cô chưa từng được học, đặc biệt là cảm xúc trào dâng của bà Anisya Feodorovna khi ngắm nhìn Natasha thả hồn trong vũ điệu Qua động tác nhích vai tạo dáng để bắt đầu cho phần múa ngẫu hứng cùng bước trượt (Pas de sales), Natasha như đã thấm được cái phong vị Nga từ trong bản năng sẵn có, chỉ trực chờ giây phút tuôn trào Chẳng thế mà khi cô kết thúc điệu nhảy nhà văn đã dùng những mỹ từ để

thêm vào tính cách chưa từng có như chính phần ngẫu hứng vừa qua “Khi nàng vừa đứng dậy, miệng nở một nụ cười trang trọng và kiêu căng, vui tươi và ranh mãnh…”, văn phong của L.Tolstoy phù phép cho nhân vật của mình trở thành

thiên tài dễ thương- dễ mến đến vậy Khi ở vũ hội nàng rụt rè và khép nép trước văn hóa hình thức của giới quý tộc, còn khi về vùng quê Natasha như chim sổ lồng, nét tươi vui nhí nhảnh tự nhiên được bộc lộ với tình cảm gần gũi dành cho cảnh vật và con người nơi thôn quê Ở nàng đâu chỉ có lối sống quý tộc thượng lưu, mà vẫn còn đó một chất thơ mang tâm hồn Nga được tạo ra từ con người xuất thân nơi quyền quý L.Tolstoy đã thông diễn thành công bản sắc, vẻ đẹp Nga qua khung cảnh chốn quê – ngôi nhà gỗ - cây đàn balalaika/ guita- bài hát - trang phục và con người Nga Tất cả được giới thiệu và đưa vào thật tự nhiên để làm rõ, làm đóng băng một hiện tượng văn hóa bao gồm một hệ thống

ký hiệu đã được thông diễn trọn vẹn bởi cá tính sáng tạo của tác giả

1.2.2 Sự cá nhân hóa cảm xúc trong vũ điệu của Anna Karenina

Trong tiểu thuyết AK L.Toloy không chỉ đóng vai trò là một nghệ sĩ vĩ đại,

mà còn là một triết gia đạo đức, nhà cải cách xã hội Ông đặt ra một loạt câu hỏi trong cuốn tiểu thuyết về những lo lắng cho một thời đại ở Nga, một số giá trị bị đảo lộn và đã bắt đầu không còn phù hợp Trong số những câu hỏi này, hai câu hỏi đặc biệt thu hút sự chú ý là; vị thế của phụ nữ trong gia đình và xã hội, vai trò và triển vọng của tầng lớp quý tộc trong nước Tác phẩm của ông không chỉ phản ánh xã hội hiện thực mà còn luôn chứa những triết lý sâu xa nhằm phản biện xã hội, cần phải suy ngẫm để làm sáng tỏ hơn mặt trái của

những hiện tượng xã hội Trong cuốn sách Mã văn hóa trong tác phẩm văn học: những vấn đề lý thuyết và giảng dạy, tác giả Lê Nguyên Cẩn đã đưa ra lập

luận như sau; “tác phẩm văn học gắn liền với những đặc trưng của một nền văn hóa, với cách nói, lối nói, cách biểu cảm, cách lập luận… của một cộng đồng

mà tác giả của nó vốn là một thành viên” [3, tr 255]

Tính nữ quyền trong tác phẩm của ông rất rõ qua những nhân vật nữ chính

thể hiện trong tình yêu- giáo dục-hôn nhân, nhân vật nữ chính của ông luôn là những người phụ nữ đẹp, nhưng trong cuộc sống họ gặp nhiều biến cố, phải nếm trải rất nhiều sóng gió và thử thách, Anna Karenina là một nhân vật điển hình thứ hai sau nhân vật Natasha Rostova Nhà văn L.Tolstoy đã có công lao

to lớn với văn hóa Nga khi tạo ra những bộ mã ký hiệu thông qua ngôn ngữ của

vũ hội, nhờ đó “san phẳng các giới hạn về không gian cũng như thời gian” [10,

tr, 148]

Khác với buổi vũ hội đầu tiên của Natasha đêm giao thừa tại thủ đô Peterburg đầy nghi lễ mang tính hoàng gia, đêm vũ hội của Anna ở Moskva lại đơn giản và tưng bừng ngay từ đầu Bởi đây là một dạng vũ hội tỉnh lẻ của tư nhân, được tổ chức tại các cung điện khác nhau trong giới quý tộc tại thành phố Moskva Sự khác biệt này là vì thời kỳ đó Moskva không phải là thủ đô của Nga (năm 1712 thủ đô của Nga tạm thời được chuyển về Petersburg, tới năm

1918 mới chuyển lại về Moskva [29]) nên cấu trúc của vũ hội cũng được thay đổi theo Tại thủ đô sẽ có vũ hội lớn mang tầm cỡ hoàng gia, với những quy tắc

và những lễ nghi bắt buộc của riêng nó Còn ở các nơi khác ngoài thủ đô thì vũ hội được tổ chức thường xuyên hơn, tự do hơn về cấu trúc, tùy trào lưu của giới giao tế quý tộc mỗi vùng, tùy vào địa điểm và đối tượng tham dự mà vũ hội sẽ

có những thay đổi khác nhau

Ba vũ điệu của đêm vũ hội trong tiểu thuyết AK đều mang ngữ nghĩa biểu

đạt nhất định, trong đó, bên cạnh lớp nghĩa đơn thuần về tính chất kỹ thuật và nội dung của vũ điệu thì nó còn mang một lớp nghĩa thứ hai là tạo ký hiệu về tâm lý tình cảm của nhân vật thông qua vũ điệu Đây là lớp nghĩa quan trọng

mà L.Tolstoy mượn ngôn ngữ của vũ điệu để truyền đạt đời sống và tính cách từng nhân vật, ba vũ điệu nối tiếp nhau gắn với tình tiết diễn biến câu chuyện tình của ba nhân vật là Kitty – Vronsky – Anna Karenina Vũ hội là điểm cao trào để chuyển tuyến cốt truyện mang phong cách tác giả của L.Tolstoy, văn bản ngôn từ của ông - trở thành người đối thoại bình đẳng có trình độ độc lập cao [10, tr 148] Qua đây cũng thấy được tâm hồn của nhà văn đối với nghệ

thuật khiêu vũ, ông dành nhiều sự quan tâm và theo dõi về văn hóa vũ hội, trong

đó bao gồm các thành tạo trở thành chất liệu cho ngôn ngữ biểu đạt, ngoài ra ông phải là người được đào tạo rất kỹ và bài bản, qua đó nhà văn mới có thể tường tận các quy tắc và tính chất của các loại hình nghệ thuật

Ký hiệu không gian và thời gian được xác định qua thông báo của nhà văn:

“Cuộc khiêu vũ vừa bắt đầu thì Kitty cùng mẹ bước lên cầu thang lớn trang trí đầy hoa và tràn ngập ánh sáng, với những người hầu đeo tóc giả rắc phấn, quần áo đỏ, đứng thành hàng rào danh dự” [12, tr.141] Chỉ hai dòng đầu tiên

thôi không gian của phòng khiêu vũ bao gồm tất cả những yếu tố cấu thành đã được giới thiệu đầy đủ, từ cảnh đến người đều rất sống động, buổi vũ hội được giới thiệu tinh tế hơn bằng âm thanh của đám đông và tiếng nhạc của điệu valse

Ký hiệu cho thấy đây là thời gian mới bắt đầu buổi vũ hội: “Từ các phòng khách vẳng tới tiếng lào xào như tiếng tổ ong, và trong khi hai mẹ con liếc nhìn lần chót để ngắm lại quần áo và đầu tóc trong tấm gương ở đầu cầu thang có chậu cảnh bao quanh, thì tiếng nhạc cử điệu valse đầu tiên nổi lên, nương theo âm thanh nhịp nhàng thận trọng của những cây vĩ cầm trong dàn nhạc” [12, tr

141] Với cú pháp dùng các chất liệu tạo mã như; văn học - âm nhạc – vũ điệu,

một số trạng thái ký hiệu xuất hiện, ví dụ như; điệu valse trong tiểu thuyết AK

được tác giả dùng để giới thiệu tất cả về văn hóa vũ hội ở Moskva, bao gồm cấu trúc vũ hội với trình tự của các điệu nhảy, âm nhạc, trang trí phòng khiêu

vũ và cả phong cách ăn mặc của các tầng lớp quý tộc theo thứ bậc tại Moskva đều khác tại vũ hội thủ đô Peterburg

Vũ điệu valse xuất hiện vào những năm 70 của thế kỷ XVIII [21, tr.1], có nguồn gốc từ điệu nhảy dân gian Áo-Đức (Landler) và (Volts) Pháp vào cuối thế kỷ XVIII Cơ sở của điệu valse chính xác là sự xoay tròn mượt mà, liên tục của cặp đôi cùng chuyển động đồng thời xung quanh sàn khiêu vũ Với tiết tấu của âm nhạc 3/4, 3/8, 6/8, tốc độ nhanh vừa phải, nhấn mạnh vào phách đầu tiên của nhịp nhạc, các vũ công thực hiện ba bước tương ứng phách nhạc Bước chính bằng gót chân (cho bước tiến), mũi chân (cho bước lùi) và hai bước phụ

bằng nhón mũi chân Ở Nga, valse xuất hiện dưới triều đại của Catherine II, nhưng không được sự chấp thuận của hoàng hậu Dưới thời Hoàng đế Paul I, việc sử dụng một điệu nhảy có tên valse đã chính thức bị cấm vì được coi là một điệu nhảy không đứng đắn, giới quý tộc cho rằng các động tác ôm eo sát người phụ nữ và xoay người cùng cô ấy quanh hội trường là thô tục, ảnh hưởng tới nền tảng đạo đức của xã hội, chỉ có Alexander I chấp thuận điệu valse và đưa vào những vũ hội của cung đình Kể từ đầu thế kỷ XIX, valse là điệu nhảy phổ biến nhất trong xã hội châu Âu, toàn bộ thế kỷ XIX đã trôi qua dưới biểu tượng của điệu valse duyên dáng, bay bổng, đam mê, nó được sử dụng khắp mọi nơi Sự phát triển của điệu valse đặc biệt mạnh mẽ nhất ở Vienna, nó thâm nhập vào nhiều thể loại âm nhạc chuyên nghiệp: opera, ballet, giao hưởng, vũ hội Chính vì điệu valse mang sẵn trong nó những ký hiệu tuyệt vời, như chính nhịp tim thổn thức của những người đang sống trong tình yêu nên L.Tolstoy đã

dùng làm phương tiện truyền đạt; “Chẳng thế mà Kitty dành cho Vronsky một chàng trai trẻ mày râu nhẵn nhụi, thuộc vào loại thanh niên hào hoa mà lão quận công Serbatxki… quay lại mời Kitty nhảy điệu vũ đối diện Cô đã dành điệu vũ đối diện thứ nhất cho Vronsky nên đành phải hứa với anh chàng trai trẻ bài thứ hai” [12, tr 141] Bằng tất cả sự tự tin khi đã chuẩn bị kỹ lưỡng

trang phục và các phụ kiện trên người, Kitty bước vào vũ hội đầy phấn khích