Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận cẩm lệ, thành phố đà nẵng tình hình, nguyên nhân và điều kiện phòng ngừa

Bên cạnh đó có một số luận văn thạc sỹ nghiên cứu về tình hình tội phạm như: Trần Nhất Chi 2013, Các tội phạm xâm phạm sở hữu do người chưa thành niên thực hiện trên địa bàn tỉnh Quảng N

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LÊ QUANG HIỆP

TỘI PHẠM TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN CẨM LỆ,

THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG: TÌNH HÌNH, NGUYÊN NHÂN

VÀ GIẢI PHÁP PHÒNG NGỪA

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI, năm 2020

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LÊ QUANG HIỆP

TỘI PHẠM TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN CẨM LỆ,

THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG: TÌNH HÌNH, NGUYÊN NHÂN

VÀ GIẢI PHÁP PHÒNG NGỪA

Chuyên ngành: Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm

Mã số : 838.01.05

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

PGS.TS HỒ SỸ SƠN

HÀ NỘI, năm 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là hoàn toàn trung thực và không trùng lặp với các đề tài khác trong cùng lĩnh vực

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan này

Tác giả luận văn

Lê Quang Hiệp

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1 TÌNH HÌNH TỘI PHẠM TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN CẨM LỆ, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG 7

1.1 Khái quát lý luận về tình hình tội phạm 7 1.2 Tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ, TP Đà Nẵng 17

CHƯƠNG 2 NGUYÊN NHÂN VÀ ĐIỀU KIỆN CỦA TÌNH HÌNH TỘI PHẠM TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN CẨM LỆ, TP ĐÀ NẴNG 36

2.1 Khái quát lý luận về nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm 36 2.2 Thực trạng nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng 43

CHƯƠNG 3 CÁC GIẢI PHÁP PHÒNG NGỪA TỘI PHẠM TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN CẨM LỆ, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG 61

3.1 Khái quát lý luận về phòng ngừa tình hình tội phạm 61 3.2 Thực trạng phòng ngừa tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ, TP

Đà Nẵng 64 3.3 Các giải pháp tăng cường phòng ngừa tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng 67

KẾT LUẬN 76 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

ANTT An ninh trật tự BLHS Bộ luật Hình sự BLTTHS Bộ luật Tố tụng hình sự CSĐT Cảnh sát điều tra

CSĐTTP Cảnh sát điều tra tội phạm CSHS Cảnh sát hình sự

THTP Tình hình tội phạm TTATXH Trật tự an toàn xã hội TTXH Trật tự xã hội

UBND Uỷ ban nhân dân

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đà Nẵng nằm trong vùng duyên hải Nam Trung Bộ, có diện tích 1.256,53 km² gồm 06 quận (Hải Châu, Thanh Khê, Liên Chiểu, Ngũ Hành Sơn, Sơn Trà, Cẩm Lệ) và 02 huyện Hòa Vang, huyện đảo Hoàng Sa, là trung tâm kinh tế, chính trị, du lịch, giáo dục - đào tạo, khoa học - công nghệ của cả nước Đà Nẵng nằm ở

vị trí trọng yếu cả về kinh tế - xã hội và quốc phòng - an ninh của cả nước; là đầu mối giao thông rất quan trọng, được đánh giá là thành phố đáng sống nhất Việt Nam Vì vây, Đà Nẵng luôn nhận được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước trong việc phát triển kinh tế - xã hội và đảm bảo an ninh quốc phòng Xuất phát từ đặc thù

về vị trí địa lý và tiềm năng sẵn có, đã đưa thành phố này trở thành một trong số các thành phố phát triển mạnh về loại hình du lịch và các dịch vụ đi kèm, hàng năm thu hút đông đảo khách thăm quan du lịch từ trong và ngoài ngưới, từ đó thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội Tuy nhiên, bên cạnh sự phát triển kinh tế thì điều đáng lo ngại là vấn đề tội phạm và trật tự xã hội trên địa bàn, cùng với tình hình phức tạp của tội phạm trong cả nước, tình hình tội phạm trên địa bàn thành phố đang là vấn

đề đáng lo ngại, tội phạm có chiều hướng gia tăng về số lượng, xuất hiện nhiều tội phạm mới và có diễn biến phức tạp, đặc biệt là tội phạm liên quan người nước ngoài Quận Cẩm Lệ được thành lập ngày 05/8/2005 từ phường Khuê Trung của quận Hải Châu và 03 xã (xã Hoà Thọ, Hoà Phát, Hoà Xuân) của huyện Hoà Vang, hiện nay quận Cẩm Lệ có 06 phường, bao gồm: phường Khuê Trung, Hoà Thọ Đông, Hoà Thọ Tây, Hoà Phát, Hoà An và Hoà Xuân Với diện tích 33,76 km², chiếm 2,63% diện tích toàn thành phố, dân số hiện nay là 159.295 người, chiếm 9,6% số dân toàn thành phố, mật độ dân số đạt 4.224 người/km², là quận nội thành duy nhất của thành phố Đà Nẵng không tiếp giáp với biển Qua hơn 14 năm đi vào hoạt động, tình hình kinh tế - xã hội của Quận đã đạt được những kết quả đáng khích lệ, mức sống trung bình của người dân tăng lên đáng kể, quốc phòng - an ninh được giữ vững Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được thì điều đáng lo ngại là vấn đề tình hình tội phạm và trật tự xã hội trên địa bàn Cùng với tình hình phức tạp

về tội phạm của cả nước, tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ cũng đang

có xu hướng tăng và diễn biến phức tạp đặc biệt là tội phạm về ma túy, lừa đảo chiếm đoạt tài sản do người nước ngoài thực hiện

Đứng trước thực tế về tình hình tội phạm trên địa bàn, Chính quyền quận

Cẩm Lệ đã chú trọng thực hiện đầy đủ chủ trương chung của Đảng và Nhà nước

cũng như tăng cường các hoạt động nhằm khuyến khích người dân tăng cường đấu tranh phòng chống tội phạm trên địa bàn Quận Tuy vậy, thực tế tình hình tội phạm trên địa bàn vẫn diễn biến phức tạp, số bị cáo bị xét xử mới tăng, tính chất nguy hiểm của tội phạm ngày càng nghiêm trọng hơn Trước tình hình tội phạm ngày càng gia tăng về số vụ, số người phạm tội và tính chất nghiêm trọng, cho thấy cần tìm ra nguyên nhân của tình hình tội phạm, từ đó có chính sách và giải pháp phù hợp trong việc đấu tranh phòng ngừa tình hình tội phạm đang là vấn đề cần được quan tâm nghiên cứu

Chính vì lẽ đó, tác giả lựa chọn đề tài: “Tội phạm trên địa bàn quận Cẩm

Lệ, thành phố Đà Nẵng: Tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa” để

làm luận văn thạc sỹ luật học

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Trong những năm qua, tình hình tội phạm ở nước ta diễn biến hết sức phức tạp, công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm là nhiệm vụ của tất cả các ngành, các cấp và của toàn xã hội Do đó, nghiên cứu tình hình tội phạm, nguyên nhân, giải pháp phòng ngừa đã luôn được chú trọng, trong mỗi công trình nghiên cứu đều có những đóng góp nhất định cho công tác đấu tranh phòng chống tình hình tội phạm nói chung hoặc chỉ rõ phương pháp đấu tranh phòng chống đối với một số tội, nhóm tội đặc thù Trong đó, không thể không kể đến sự đóng góp đáng kể của bộ sách

“Khoa học hình sự Việt Nam” do Giáo sư, tiến sĩ Nguyễn Xuân Yêm - Giám đốc

học viện Cảnh sát nhân dân đã chủ trì nghiên cứu biên soạn, phát hành Trong quá trình nghiên cứu, luận văn còn sử dụng một số giáo trình, tài liệu có liên quan thể hiện ở các bài viết đăng trên tạp chí chuyên ngành như: Giáo trình tội phạm học của Trường Đại học Công an nhân dân, Tạp chí Tòa án, Tạp chí Luật học, Tạp chí Kiểm

sát đây là những tài liệu nghiên cứu về tội phạm và hình phạt, tình hình tội phạm

và giải pháp phòng ngừa Bên cạnh đó có một số luận văn thạc sỹ nghiên cứu về tình hình tội phạm như:

Trần Nhất Chi (2013), Các tội phạm xâm phạm sở hữu do người chưa thành niên thực hiện trên địa bàn tỉnh Quảng Nam:Tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa, Luận văn thạc sỹ Luật học, Học viện Khoa học xã hội;

Chu Thị Mai Phương (2014), Tình hình tội phạm trên địa bàn huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng: Tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa, Luận

văn thạc sỹ Luật học, Học viện Khoa học xã hội;

Nguyễn Quốc Hùng (2014), Tội phạm trên địa bàn huyện Phú Ninh, tỉnh Quảng Nam: Tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa, Luận văn thạc sỹ

Luật học, Học viện Khoa học xã hội;

Phan Văn Dũng (2015), Các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Quảng Nam: Tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa, Luận văn thạc sỹ Luật học,

Học viện Khoa học xã hội;

Vũ Thị Thu Hà (2015), Tình hình tội phạm trên địa bàn quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội: Tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa, Luận văn thạc

sỹ Luật học, Học viện Khoa học xã hội;

Lê Văn Thành (2015), Tội phạm trên địa bàn huyện Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam: Tình hình, nguyên nhân và giải pháp phòng ngừa” Luận văn thạc sỹ Luật học,

Học viện Khoa học xã hội

Các công trình nói trên đã phần nào làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn của tình hình tội phạm cũng như nguyên nhân, điều kiện và những giải pháp để phòng ngừa tình hình tội phạm trên những địa bàn cụ thể Chính vì vậy, đây là nguồn tư liệu có giá trị để Luận văn kế thừa và phát triển trong quá trình nghiên cứu

về tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận về tình hình tội phạm; thực tiễn tình

hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ từ năm 2015 đến năm 2019; lý luận và thực tiễn nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm cũng như lý luận và thực trạng phòng ngừa tình hình tội phạm trên địa bàn Quận trong thời gian nói trên, luận văn đề xuất các giải pháp tăng cường phòng ngừa tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên đây, luận văn thực hiện các nhiệm vụ:

- Phân tích khái quát những vấn đề lý luận về tình hình tội phạm;

- Phân tích thực tiễn tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố

Đà Nẵng trong thời gian từ năm 2015 đến năm 2019;

- Phân tích những vấn đề lý luận về nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm;

- Nhận diện, đánh giá thực trạng nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng từ năm 2015 đến năm 2019;

- Phân tích những vấn đề lý luận về phòng ngừa tình hình tội phạm;

- Phân tích thực tiễn phòng ngừa tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm

Lê, thành phố Đà Nẵng;

- Lập luận và đề xuất giải pháp tăng cường phòng ngừa tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng trong thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn lấy các quan điểm khoa học đã được nêu ra trong tội phạm học Việt Nam về tình hình tội phạm, nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm; thực tiễn tình hình tội phạm, nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm và thực trạng phòng ngừa tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ, Tp Đà Nẵng

để nghiên cứu các vấn đề thuộc nội dung nghiên cứu của đề tài

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi chuyên ngành: Luận văn nghiên cứu dưới góc độ tội phạm học và phòng ngừa tội phạm;

- Phạm vi không gian và thời gian: Đề tài luận văn được nghiên cứu gắn với địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng Luận văn sử dụng các báo cáo, số liệu thống kê, đặc biệt là thống kê của Viện kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng từ năm 2015 đến năm 2019

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Luận văn được thực hiện trên cơ sở của phương pháp luận duy vật biện chứng và lịch sử của Chủ nghĩa Mác – Lênin; Tư tưởng Hồ Chí Minh; Đường lối, chủ trương của Đảng Cộng Sản Việt Nam và chính sách, pháp luật của Nhà nước về đấu tranh phòng, chống tội phạm

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu, có sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như: phương pháp hệ thống, thống kê, tổng hợp, phân tích, so sánh, quy nạp, diễn dịch và nghiên cứu hồ sơ từng vụ án cụ thể

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Luận văn góp phần nhận thức đúng, đầy đủ và sâu sắc những vấn đề lý luận

về tình hình tội phạm, về nguyên nhân, điều kiện của tình hình tội phạm và về phòng ngừa tình hình tội phạm, qua đó góp phần làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc xây dựng các giải pháp phòng ngừa tình hình tội phạm có hiệu quả trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Luận văn có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho hoạt động phòng ngừa tình hình tội phạm, nghiên cứu, giảng dạy, học tập tội phạm học tại các cơ sở đào tạo Luật ở nước ta

7 Cơ cấu của Luận văn

Ngoài phần mở đầu và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm ba

chương Cụ thể là:

Chương 1: Tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà

CHƯƠNG 1 TÌNH HÌNH TỘI PHẠM TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN CẨM LỆ, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

1.1 Khái quát lý luận về tình hình tội phạm

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm của tình hình tội phạm

Theo Đại từ Điển Tiếng Việt thì: “tình hình” được hiểu là “ trạng thái, xu

thế phát triển của sự vật, hiện tượng với tất cả những sự kiện diễn ra, biến đổi trong

đó” [51] Dưới góc độ luật hình sự, tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được

quy định trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự hoặc pháp nhân thương mại thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm quyền con người, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa mà theo

quy định của Bộ luật này phải bị xử lý hình sự [21]

Tình hình tội phạm là khái niệm (phạm trù) quan trọng của tội phạm học, bởi nghiên cứu các vấn đề về nguyên nhân và điều kiện cũng như các giải pháp phòng ngừa tình hình tội phạm phải bắt đầu từ việc nghiên cứu làm sáng tỏ thế nào là tình hình tội phạm Hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau về tình hình tội phạm Chẳng hạn có quan điểm cho rằng: Tình hình tội phạm là trạng thái, xu thế vận động của các tội phạm (nhóm tội phạm hoặc loại tội phạm) đã xảy ra trong đơn vị

không gian và đơn vị thời gian xác định

Theo một quan điểm khác thì: Tình hình tội phạm là toàn bộ tình hình, cơ cấu, động thái, diễn biến của các loại tội phạm hay từng loại tội phạm trong một giai đoạn nhất định xảy ra trong một lĩnh vực, một địa phương, trong phạm vi quốc gia,

khu vực hoặc toàn thế giới trong một khoảng thời gian nhất định [52]

Cũng có quan điểm cho rằng: Tình hình tội phạm là hiện tượng xã hội tiêu cực, thường xuyên thay đổi, giai cấp, pháp luật hình sự và được phản ánh bằng toàn

bộ tình hình, cơ cấu, diễn biến của tổng thể các loại hoặc của một loại tội phạm đã

xảy ra trong khoảng thời gian và trong một phạm vi nhất định [38]

Như vậy, đúng là hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau về tình hình tội phạm Tuy nhiên, xét trên nhiều phương diện, chúng tôi chia sẻ với quan điểm cho rằng “Tình hình tội phạm là một hiện tượng xã hội, pháp lý – hình sự, được thay đổi

về mặt lịch sử, mang tính chất giai cấp, bao gồm tổng thể thống nhất (hệ thống) các tội phạm thực hiện trong một xã hội (quốc gia) nhất định và trong khoảng thời gian

nhất định” [48, tr.54]

Từ khái niệm nêu trên có thể thấy tình hình tội phạm có đặc điểm:

Thứ nhất, Tình hình tội phạm là hiện tượng xã hội: Đây là thuộc tính quan

trọng và căn bản nhất của tình hình tội phạm, xuất phát từ việc tình hình tội phạm được hình thành từ những hành vi xã hội được luật hình sự xem là tội phạm và do những cá nhân sống trong xã hội thực hiện dưới tác động qua lại của nhiều mối quan hệ xã hội Mặt khác, tình hình tội phạm có tác động tiêu cực đến đời sống xã hội, xâm hại đến các quan hệ xã hội, phá vỡ những trật tự và giá trị vốn có của xã hội và khi tình hình xã hội thay đổi thì tình hình tội phạm cũng sẽ thay đổi theo

Thứ hai, Tình hình tội phạm là hiện tượng pháp lý hình sự: Tội phạm là khái

niệm được ghi nhận trong Bộ luật hình sự, nhiều hành vi phạm tội sẽ tạo nên tình hình tội phạm trong xã hội nhất định, đó là những hành vi bị luật hình sự cấm đoán thực hiện nên chế tài cho những hành vi đó được luật quy định chi tiết và đảm bảo thực thi bằng biện pháp cưỡng chế của Nhà Nước, đó gọi là hình phạt Thuộc tính này thể hiện rõ nhất thông qua sự thay đổi của pháp luật hình sự trong cách ghi nhận hành vi nguy hiểm nào bị xem là tội phạm, theo đó việc thu hẹp hay mở rộng phạm

vi trừng trị sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến các thông số cơ bản của tình hình tội phạm trên thực tế

Thứ ba, tình hình tội phạm là hiện tượng mang tính giai cấp: Bộ luật Hình sự

là sản phẩm của giai cấp thống trị trong xã hội có giai cấp, tính giai cấp của tình hình tội phạm được thể hiện ở các nội dung: Tình hình tội phạm không phải là hiện tượng có trong mọi xã hội loài người mà nó chỉ ra đời cùng với sự xuất hiện tư hữu,

có sự phân chia xã hội thành các giai cấp đối kháng, sự ra đời của nhà nước và khi

có những mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa được, do đó tình hình tội phạm mất đi khi những mâu thuẫn giữa các giai cấp trong xã hội được giải quyết Theo

đó, giai cấp thống trị quy định hành vi nguy hiểm nào bị xem là tội phạm và từ đó xây dựng hệ thống các biện pháp trừng trị hành vi phạm tội, khi tương quan về lực lượng giữa các giai cấp trong xã hội thay đổi thì tình hình tội phạm cũng có sự thay đổi

Thứ tư, tình hình tội phạm mang tính lịch sử: Tình hình tội phạm không phải

là hiện tượng bất biến trong xã hội mà nó hình thành, thay đổi và mất đi trong những điều kiện lịch sử nhất định Tình hình tội phạm thay đổi tùy thuộc vào sự phát triển của các hình thái kinh tế xã hội khác nhau trong lịch sử và ngay trong cùng một hình thái kinh tế xã hội nếu có sự thay đổi về cơ cấu kinh tế, cơ cấu xã hội, cơ cấu giai cấp thì tình hình tội phạm cũng có sự thay đổi Ngoài ra, số lượng các hành vi bị coi là tội phạm trong những giai đọan lịch sử khác nhau là khác nhau

Thứ năm, tình hình tội phạm là hiện tượng tiêu cực và nguy hiểm cho xã hội:

So với các hiện tượng tiêu cực khác trong xã hội thì tình hình tội phạm vừa mang tính tiêu cực vừa thể hiện sự nguy hiểm cao nhất cho xã hội vì tội phạm gây ra những thiệt hại về mọi mặt cho đời sống xã hội, như: Thiệt hại về tài sản; thiệt hại

về thể chất (tính mạng, sức khỏe); thiệt hại về tinh thần

Thứ sáu, tình hình tội phạm được hình thành từ một thể thống nhất của các

tội phạm cụ thể: Thể hiện sự thống nhất biện chứng giữa lượng và chất, giữa tình hình tội phạm và các tội phạm cụ thể cũng như tác động qua lại của chúng Tình hình tội phạm được nhận thức ở mức độ chung khái quát và biện chứng từ những hành vi phạm tội cụ thể Sự biến đổi của một tội phạm cụ thể sẽ kéo theo sự thay đổi của nhóm tội và tình hình tội phạm nói chung trong xã hội, như khi tội phạm ma túy tăng thì sẽ kéo theo sự gia tăng của nhóm tội xâm phạm quyền sở hữu, xâm phạm tính mạng sức khỏe

Thứ bảy, tình hình tội phạm là hiện tượng mang tính không gian và thời gian

xác định vì tình hình tội phạm xuất hiện gắn bó chặt chẽ với các phạm vi không

gian nhất định như: Toàn quốc, phạm vi vùng, phạm vi địa phương hoặc phạm vi nghành, lĩnh vực Phạm vi thời gian có thể là 10 năm hay 5 năm

Tình hình tội phạm là một hiện tượng xã hội, pháp lý xảy ra trên thực tế, cho

dù hành vi phạm tội có bị phát hiện và xử lý bằng chế tài hình sự hay không thì sau khi xảy ra, hành vi đã gây ảnh hưỡng xấu đến đời sống của xã hội Tuy nhiên, do tính chất phức tạp của tội phạm nên không phải tất cả các tội phạm đều đã bị phát hiện và xử lý mà trong số đó có nhiều hành vi phạm tội đã xảy ra nhưng không bị phát hiện và trừng trị Hay nói cách khác dưới góc độ nhận thức thì tình hình tội phạm được tạo nên từ phần hiện và phần ẩn của tình hình tội phạm, trong đó, phần hiện của tình hình tội phạm được hiểu là toàn bộ những hành vi phạm tội đã xảy ra

và chủ thể của những hành vi đó đã bị xử lý hình sự Còn phần ẩn của tình hình tội phạm là bộ phận của tình hình tội phạm bao gồm những tội phạm đã xảy ra do nhiều nguyên nhân khác nhau mà không bị phát hiện hoặc không bị xử lý về hình sự hoặc bị xử lý về hình sự mà không có trong thống kê hình sự

1.1.2 Phần hiện của tình hình tội phạm

1.1.2.1 Các chỉ số (thông số) về lượng của tình hình tội phạm

a Mức độ (thực trạng) của tình hình tội phạm

Mức độ của tình hình tội phạm là số lượng các tội phạm đã được thực hiện

và những người thực hiện các tội phạm đó trong một phạm vi địa lý và khoảng thời gian nhất định Thông thường mức độ của tình hình tội phạm thường được khảo sát trên các phương diện như mức độ tổng quan, mức độ nhóm và mức độ hành vi

Mức độ tổng quan: Được xác định bằng tổng số vụ án và tổng số bị cáo đã

được đưa ra xét xử trong một đơn vị hành chính nhất định và trong một khoảng thời gian nhất định Mức độ tổng quan thể hiện qua chỉ số tội phạm và cơ số hành vi phạm tội Trong đó, chỉ số tội phạm được tính bằng tổng số vụ phạm tội trên 10.000 dân trong một năm Cơ số hành vi phạm tội được tính bằng số hành vi phạm tội (số

bị cáo) trên 10.000 dân trong một năm Căn cứ vào các chỉ số, bằng thực tiễn nghiên cứu người ta phân chia thành các mức độ nào là bình thường, mức độ nào là nguy hiểm, đáng báo động Thông qua đối chiếu với chỉ số của tình hình tội phạm có thể

đánh giá tính chất của tình hình tội phạm tại một đơn vị hành chính, từ đó xác định khu vực nào có tình hình tội phạm nghiêm trọng hơn

Mức độ nhóm: Là tổng số vụ phạm tội của một nhóm tội phạm nào đó trong

tổng số vụ án đã xảy ra Mức độ tội phạm cụ thể là tổng số vụ phạm tội của một tội phạm cụ thể nào đó trong tổng số vụ án đã xảy ra

Mức độ hành vi: Mức độ hành vi phạm tội ở một tội danh là số lần tội danh

đó được Tòa án áp dụng để tuyên các bị cáo phạm tội trên một phạm vi trong

khoảng thời gian nhất định

b Động thái (diễn biến) của tình hình tội phạm

Động thái (diễn biến) của tình hình tội phạm là sự phản ánh xu hướng tăng, giảm, ổn định tương đối của tình hình tội phạm nói chung (hoặc một nhóm tội phạm hoặc một tội phạm) trên một địa bàn cụ thể, trong một khoảng thời gian nhất định Thông thường để khảo sát được diễn biến của tình hình tội phạm trên một địa bàn trong một chu kỳ nhất định, người ta chọn năm thứ nhất của chu kỳ là năm gốc, số liệu về tổng số vụ và số người phạm tội trong năm đó được tính là 100% Sau đó ta lấy số liệu về tổng số vụ phạm tội và người phạm tội của các năm tiếp theo đối chiếu với số liệu của năm gốc để tìm ra xu thế tăng hay giảm của các năm tiếp theo (tính theo tỷ lệ %) Qua đó, không những giúp đánh giá được xu hướng tăng, giảm hay ổn định tương đối của một chu kỳ mà còn giúp cho việc dự đoán có cơ sở về xu hướng vận động của tình hình tội phạm trong những năm tiếp theo, từ đó giúp xây dựng và áp dụng các biện pháp phòng ngừa tình hình tội phạm sát với thực tế

Diễn biến của tình hình tội phạm trên thực tế thường bị tác động bởi các yếu

tố sau:

Một là, các yếu tố xã hội: Sự phát triển hay suy thoái của nền kinh tế, vấn đề

việc làm, tỷ lệ thất nghiệp, nhập cư, gia tăng dân số, khoảng cách giàu nghèo, hay

sự suy thoái về mặt đạo đức trong xã hội Khi điều kiện xã hội thay đổi sẽ tác động đến diễn biến của nhóm tội và tội phạm cụ thể

Hai là, các yếu tố pháp lý: Khi các yếu tố pháp lý, đặc biệt là pháp luật hình

sự thay đổi thì sẽ dẫn đến sự thay đổi của diễn biến của tình hình tội phạm, như: Sự

nghiêm khắc của chế tài hình sự, hay việc quy định hành vi nào là tội phạm, không phải là tội phạm

1.1.2.2 Các chỉ số (thông số) về chất của tình hình tội phạm

a) Cơ cấu của tình hình tội phạm

Cơ cấu của tình hình tội phạm là tỷ trọng và mối tương quan của các loại tội phạm khác nhau trong số lượng chung của chúng trên một địa bàn trong một khoảng thời gian nhất định

Hiện nay, có nhiều quan điểm khác nhau về cách phân chia cơ cấu của tình hình tội phạm phụ thuộc vào sự khác nhau về mục đích nghiên cứu Tuy nhiên, về

cơ bản có thể phân chia như sau:

Cơ cấu theo nhóm tội: Cơ cấu này được tính theo tỷ trọng giữa các tội đã

xảy ra trong cùng một nhóm được quy định trong Bộ luật Hình sự với tổng số các tội phạm đã xảy ra Nghĩa là nếu coi tổng số các tội phạm đã xảy ra trong một thời gian nhất định trên một địa bàn là 100%, ta phải xác định các nhóm tội phạm đã xảy

ra chiếm bao nhiêu % trong tổng số đó

Cơ cấu theo tội danh cụ thể: Loại cơ cấu này được tính bằng tỷ trọng giữa

tội danh cụ thể đã xảy ra với tổng số tội phạm đã xảy ra của một nhóm tội trên một địa bàn trong một thời gian nhất định Thông qua việc xác định theo cơ cấu từng tội danh cụ thể để biết được tỷ trọng từng tội trong nhóm tội và làm rõ tội nào là nổi cộm nhất để tập trung tìm ra nguyên nhân, điều kiện và định hướng phòng ngừa

Cơ cấu theo hình thức phạm tội: Theo đó cơ cấu nhóm này được xác định

dưới hình thức là đơn lẻ hay đồng phạm trong đó có tội phạm có tổ chức Loại cơ cấu này xác định tỷ lệ phần trăm của từng hình thức phạm tội đó chiếm bao nhiêu trong tổng số tội phạm đã xảy ra trên một địa bàn trong khoảng thời gian nhất định

Cơ cấu theo địa bàn phạm tội: Loại cơ cấu này xác định tỷ lệ tội phạm đã

xảy ra theo địa bàn hành chính tỉnh so với toàn quốc, hay huyện, xã đã xảy ra so với tổng số tội phạm trên địa bàn tỉnh Cơ cấu theo địa bàn phạm tội có ý nghĩa trong việc xác định nguyên nhân điều kiện gắn với địa bàn cụ thể, từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp với từng địa bàn

Cơ cấu theo đặc điểm nhân thân của người phạm tội: Mỗi cá nhân người

phạm tội có đặc điểm nhân thân khác nhau tác động đến việc thực hiện hành vi phạm tội Theo đó, cơ cấu theo đặc điểm nhân thân bao gồm tập hợp của nhiều cơ cấu bởi vì mỗi đặc điểm nhân thân lại được đặc trưng bởi một cơ cấu như: Cơ cấu tội phạm theo độ tuổi, theo giới tính, tôn giáo, Tùy thuộc vào mục đích nghiên cứu để lựa chọn loại cơ cấu cụ thể nghiên cứu

Cơ cấu theo loại hình phạt được quy định trong Bộ luật Hình sự: Theo quy

định của Bộ luật Hình sự thì hình phạt bao gồm hình phạt chính và hình phạt bổ sung Trong đó, hình phạt chính gồm: Cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ, trục xuất, tù có thời hạn, tù chung thân, tử hình Hình phạt bổ sung gồm: Cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định; cấm cư trú; quản chế; tước một số quyền công dân; tịch thu tài sản; phạt tiền; trục xuất Cơ cấu này xác định tỷ lệ áp dụng của từng loại hình phạt trong tổng số tội phạm đã xảy ra

Ngoài ra, bên cạnh những cơ cấu đã trình bày trên, tình hình tội phạm còn có thể được nghiên cứu theo các dạng cơ cấu khác, như: Cơ cấu theo hình thức lỗi; cơ cấu theo đặc điểm công cụ, phương tiện phạm tội, thời gian phạm tội; cơ cấu theo đặc điểm mối quan hệ của nạn nhân với người phạm tội, cơ cấu theo động cơ phạm tội

Từ việc nghiên cứu về cơ cấu của tình hình tội phạm theo những tiêu chí khác nhau, người nghiên cứu có thể rút ra những đặc điểm đặc trưng có tính nổi bật của tình hình tội phạm và những đặc điểm này được gọi là tính chất của tình hình tội phạm Việc đánh giá tính chất của tình hình tội phạm có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng các biện pháp phòng ngừa tình hình tội phạm Biện pháp phòng ngừa trước hết phải xuất phát từ các nguyên nhân, điều kiện của tình hình tội phạm sau đó phải căn cứ vào tính chất của tình hình tội phạm Chỉ như vậy thì các giải pháp phòng ngừa mới có phát huy tính khả thi và hiệu quả trên thực tế Nghiên cứu

cơ cấu của tình hình tội phạm thực chất là tìm hiểu nội dung bên trong của tình hình tội phạm, tìm ra những điểm riêng biệt của nó

b) Chỉ số (Thông số) về tính chất của tình hình tội phạm

Thông qua việc đánh giá các chỉ số về lượng như trình bày ở trên thấy được tính nguy hiểm, tính nghiêm trọng cũng như xu hướng của tình hình tội phạm…Mặt khác ẩn sâu trong những số liệu cụ thể về tình hình tội phạm là chỉ số về chất của tình hình tội phạm Trong số những chỉ số về chất của tình hình tội phạm ngoài chỉ

số về cơ cấu của tình tình hình tội phạm như đã khái quát trên đây, còn có chỉ số về tính chất của tình hình tội phạm, thể hiện thông qua các số liệu như sau:

Một là, thể hiện ở số liệu các tội phạm nguy hiểm nhất cho xã hội, các đặc điểm của nhân thân người phạm tội trong cơ cấu của tình hình tội phạm

Hai là, Các chỉ số về sự thiệt hại của tình hình tội phạm: Trên thực tế trong

nhiều trường hợp cần phải xem xét chỉ số về sự thiệt hại để đánh giá được tính nguy hiểm của tình hình tội phạm Cụ thể bao gồm: Chỉ số thiệt hại về vật chất như: tài sản bị hư hỏng, mất mát; Chỉ số nạn nhân do tội phạm gây ra như: số người bị chết,

bị thương; Chỉ số về chi phí cho việc khắc phục hậu quả do tội phạm gây ra; chỉ số cho các chi phí của cơ quan bảo vệ pháp luật đấu tranh phòng chống tội phạm; Chỉ

số về các chi phí khác mà nhà nước phải chi vì hậu quả của tội phạm như: chi phí nuôi trẻ mồ côi, chi phí xử lý ô nhiễm môi trường; Chỉ số không tính được bằng tiền như uy tín của Đảng và Nhà nước

Như vậy, chỉ số về chất của tình hình tội phạm phản ánh mức độ nguy hiểm khác nhau, mức độ nghiêm trọng khác nhau ở từng khu vực trong những khoảng thời gian khác nhau thông qua tương quan và tỷ lệ giữa các thành phần tạo nên cấu thành của tình hình tội phạm như tỷ lệ giữa tội nghiêm trọng và tội ít nghiêm trọng,

tỷ lệ giữa tội phạm do người trẻ thực hiện và người trưởng thành thực hiện, giữa tội

cố ý và tội vô ý

1.1.3 Phần ẩn của tình hình tội phạm

Tình hình tội phạm được tạo nên bởi tội phạm rõ (hiện) và tội phạm ẩn Bởi vậy việc nghiên cứu về khái niệm, đặc điểm và nguyên nhân của tội phạm ẩn có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng các biện pháp đấu tranh phòng ngừa Tội phạm ẩn là các tội phạm đã xảy ra trên thực tế nhưng trong thống kê tội phạm lại

không có thông tin ghi nhận, nguyên nhân có thể do những tội phạm này không bị phát hiện và xử lý về hình sự, hoặc tuy đã được phát hiện nhưng không được xử lý

về hình sự, hoặc có thể các tội phạm đã được xử lý về hình sự nhưng chưa có bản án kết tội có hiệu lực pháp luật, hoặc có thể vì không được đưa vào thống kê tội phạm Qua đó có thể thấy được tội phạm ẩn có thể bắt nguồn từ cả nguyên nhân khách quan và nguyên nhân chủ quan từ phía các nhà thực thi pháp luật Tình hình tội phạm ẩn có thể xuất phát từ các nguyên nhân cụ thể như sau: Xuất phát từ phía nạn nhân của tội phạm: Theo đó trong nhiều trường hợp nạn nhân không tố cáo hành vi phạm tội, việc không tố cáo có thể do lo sợ bị trả thù hay do không tin tưởng vào cơ quan bảo vệ pháp luật; Nguyên nhân xuất phát từ phía người phạm tội: Trong trường hợp này tội phạm bị ẩn do người phạm tội thực hiện hành vi tinh vi, xảo quyệt nhằm che dấu hành vi phạm tội, từ đó các cơ quan tiến hành tố tụng không thể phát hiện ra tội phạm; Nguyên nhân xuất phát từ phía các cơ quan chức năng: Thực tế cho thấy trong nhiều trường hợp người tiến hành tố tụng do có quen biết nên cố tình bao che tội phạm hay nhiều trường hợp vì thiếu trách nhiệm nên không phát hiện ra hành vi phạm tội từ đó dẫn đến việc tội phạm không bị xử lý và thống

kê theo quy định

Hiện nay, khi nói về tội phạm ẩn có thể chia làm 03 loại gồm: Tội phạm ẩn

tự nhiên, tội phạm ẩn nhân tạo và tội phạm ẩn do thống kê

Tội phạm ẩn tự nhiên: Được hiểu là tất cả những tội phạm đã xảy ra trên

thực tế nhưng các cơ quan tiến hành tố tụng (Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án) không phát hiện ra do không có thông tin về tội phạm Loại tội phạm ẩn này chiếm tỷ lệ lớn trong tổng số tội phạm ẩn, xuất phát từ sự tinh vi xảo quyệt của đối tượng khi thực hiện hành vi phạm tội cũng như việc họ sử dụng công nghệ, phương tiện kỹ thuật mà với năng lực hiện tại của các cơ quan tiến hành tố tụng không thể phát hiện và xử lý Bên cạnh đó cũng có thể xuất phát từ việc người bị hại hay những người làm chứng mặc dù biết được hành vi phạm tội nhưng đã không tố giác đến các cơ quan có thẩm quyền để thụ lý và giải quyết theo quy định của pháp luật

Tội phạm ẩn nhân tạo: Nếu như tội phạm ẩn tự nhiên là do các cơ quan có

thẩm quyền trong hoạt động tư pháp không phát hiện dẫn đến hành vi phạm tội không bị trừng trị theo quy định của pháp luật thì tội phạm ẩn nhân tạo xuất phát từ lỗi của các cá nhân, cơ quan có thẩm quyền trong hoạt động điều tra, truy tố, xét

xử Hay nói cách khác, những tội phạm đó xã xảy ra trên thực tế, các cơ quan có thẩm quyền đã biết được thông tin, tuy nhiên vì nhiều lý do mà hành vi phạm tội đó không bị xử lý và trừng trị theo quy định của pháp luật, những lý do này có thể xảy

ra trong giai đoạn tiếp nhận nguồn tin, tiến hành xác minh nguồn tin, điều tra vụ án hay giai đoạn truy tố và thậm chí là xét xử vụ án

Tội phạm ẩn thống kê: là trường hợp có hành vi phạm tội xảy ra trên thực tế,

người thực hiện hành vi đã bị xử lý bằng chế tài hình sự nhưng lại không được đưa vào thống kê Để xảy ra tình trạng như vậy có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó việc không thống nhất về thời điểm bắt đầu và thời điểm kết thúc của năm số liệu cũng là một vấn đề

Phương pháp xác định tội phạm ẩn: Để xác định tội phạm ẩn, hiện nay có

một số các phương pháp sau:

Một là, Phương pháp điều tra về tội phạm tự tường thuật: Phương pháp này

đòi hỏi cần phải bảo đảm an toàn, đồng thời phải cam kết bảo vệ bí mật danh tính của người tham gia tự tường thuật về tội phạm mà họ đã thực hiện, nhằm để họ không phải lo lắng về những điều mà mình đã khai ra với cơ quan điều tra cũng như

sợ hãi về việc họ sẽ bị bắt giữ và bị xử lý về hình sự do đã thực hiện tội phạm Đối tượng các nhà điều tra hướng tới thường là những người trẻ tuổi, bởi họ là nhóm có nguy cơ phạm tội cao

Hai là, Phương pháp điều tra về nạn nhân của tội phạm: Nạn nhân là các đối

tượng đặc biệt, họ bị tổn thất về sức khỏe, tinh thần và vật chất do hành vi phạm tội gây ra Khác với phương pháp điều tra về tội phạm tự tường thuật, điều tra về nạn nhân của tội phạm cũng có cách thức điều tra khác biệt Qua đó bức tranh về tình hình tội phạm sẽ đầy đủ hơn và giúp cho công tác phòng ngừa tội phạm đạt được kết quả tốt hơn

Ngoài ra hai phương pháp trên, trong một số trường hợp có thể sử dụng

phương pháp khác như thăm dò xã hội

Qua đó có thể nhận định là tội phạm ẩn có thể tồn tại ở mọi nhóm tội khác nhau và xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau Tuy nhiên, cho dù xuất phát từ nguyên nhân nào đi nữa thì việc tồn tại tội phạm ẩn đã dẫn đến việc đánh giá tình hình tội phạm khó khăn hơn, từ đó các biện pháp đấu tranh phòng ngừa tình hình tội phạm sẽ khó để phát huy hết giá trị trên thực tế

1.2 Tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ, TP Đà Nẵng

1.2.1 Phần hiện của tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ, TP

Tất cả số liệu về thực trạng tình hình tội phạm trên điạ bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Năng đã được tác giả thu thập từ các báo cáo tổng kết tại Cơ quan cảnh sát điều tra Công an quận Cẩm Lệ, Viện kiểm sát nhân dân quận Cẩm Lệ, Tòa

án nhân dân quận Cẩm Lệ, Tòa án nhân dân thành phố Đà Nẵng trong thời gian từ năm 2015 đến năm 2019

a Mức độ tổng quan tuyệt đối

Theo số liệu thống kê của Tòa án nhân dân thành phố Đà Nẵng được mô tả tại Bảng 1.1 (Phần phụ lục) cho thấy mức độ tổng quan tuyệt đối của tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng trong 05 năm qua (từ năm

2015 đến năm 2019) là 256 vụ án/295 bị cáo bị xét xử, ngoài ra có thể thấy số vụ phạm tội và số bị cáo trên địa bàn Quận có xu hướng tăng từ 44 vụ/52 bị cáo vào năm 2015 lên 65 vụ/74 bị cáo vào năm 2019

b Mức độ tổng quan so sánh

Khi đánh giá về mức độ tổng quan của tình hình tội phạm trên địa bàn quận

Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng so với toàn thành phố Đà Nẵng trong thời gian 05 năm

từ năm 2015 đến năm 2019, tác giả đã khái quát chung lại trên cơ sở tổng số vụ/số

bị cáo phải xét xử sơ thẩm ở quận Cẩm Lệ so với tổng số vụ/số bị cáo phải xét xử

sơ thẩm trên toàn thành phố Đà Nẵng (nội dung này được mô tả tại Bảng 1.2 phần phụ lục)

Xem xét về tỷ lệ số vụ án đã xét xử trên địa bàn quận Cẩm Lệ trên tổng số vụ

án đã xét xử trên toàn thành phố Đà Nẵng được mô tả tại Bảng 1.2 (Phần phụ lục)

có thể thấy tỷ lệ qua các năm từ năm 2015 đến năm 2019 xu hướng tăng về số vụ phạm tội được nhìn thấy ở cả trên địa bàn quận Cẩm Lệ và toàn thành phố, tuy nhiên khi so với sự gia tăng của toàn thành phố Đà Nẵng có thể thấy là tỷ lệ số vụ phạm tội của quận Cẩm Lệ tăng từ đầu thời kỳ đến cuối thời kỳ đánh giá Cụ thể số

vụ án được đưa ra xét xử ở quận Cẩm Lệ so với thành phố Đà Nẵng qua các năm như sau:

và 4.98%), điều này chứng tỏ mức độ phức tạp của tình hình tội phạm ngày càng gia tăng, mỗi vụ án không đơn thuần chỉ có một bị cáo mà có thể có nhiều bị cáo phạm tội có tổ chức phát sinh trên địa bàn Quận Nhìn chung, số lượng bị cáo trên địa bàn quận Cẩm Lệ và toàn thành phố đều tăng trong suốt thời kỳ khảo sát, chỉ duy nhất giảm vào năm 2017 với chỉ 51 bị cáo ở quận Cẩm Lệ Số liệu này cho thấy công tác phòng ngừa tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ chưa mang lại hiệu quả cao, mức độ tăng về số vụ và số lượng bị cáo so vơi toàn thành phố còn nhiều

Đánh giá xu hướng của tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ, Tp Đà Nẵng: Với những nhận định trên cơ sở số liệu thống kê xét xử hình sự của TAND quận Cẩm Lệ và TAND Tp Đà Nẵng trong thời gian từ năm 2015 đến năm 2019 như đã phân tích trên, cho phép đánh giá xu hướng của tình hình tội phạm như sau: Trước hết tình hình tội phạm luôn biến động, có thể có phát sinh tăng hoặc giảm nhưng mức độ biến động tăng không lớn, cụ thể biến động ít nhất là năm 2015,

2016 và 2017, theo đó trong 03 năm này, số vụ chỉ chênh lệnh nhau 01 vụ, tuy nhiên sau đó chứng kiến sự biến động tăng cao nhất vào năm 2018 tăng 14 vụ so với năm 2017 (từ 44 vụ lên 58 vụ, tăng 31,82%), tiếp tục tăng vào năm 2019 (từ 58

vụ lên 65 vụ, tăng 12,07%) Trong những năm tới chính quyền địa phương đang tăng cường kiểm soát tình hình tội phạm, nên số vụ án và tỷ lệ vụ án so với toàn thành phố Đà Nẵng được kỳ vọng sẽ giảm Tuy nhiên, điều này phụ thuộc ở những yếu tố kinh tế xã hội và hiệu quả thực tế của công tác phòng ngừa tình hình tội phạm trên địa bàn Quận cũng như địa bàn toàn thành phố trong thời gian tới

Để nghiên cứu mức độ của tình hình tội phạm trên một địa bàn trong khoảng thời gian nhất định, cần nghiên cứu cả cơ số tội phạm, bởi cơ số tội phạm là chỉ số khái quát nhất về mức độ của tình hình tội phạm đối với một đơn vị hành chính, trong một đơn vị thời gian nhất định là 1 năm và được tính bằng số tội phạm hoặc

số người phạm tội trên 100.000 dân hoặc trên 10.000 dân (Bảng 1.3 phần phụ lục)

Theo số liệu của cục thống kê thành phố Đà Nẵng, dân số quận Cẩm Lệ lần lượt trong các năm từ 2015 đến 2019 là: 108.704 người, 111.468 người, 114.270 người, 133.813 người, 159.295 người Trên cơ sở dân số của quận Cẩm Lệ và thành phố Đà Nẵng kết hợp với số liệu vụ án và bị cáo xét xử sơ thẩm ở quận Cẩm Lệ trong 05 năm từ năm 2015 đến năm 2019 ta sẽ xây dựng được cơ số phạm tội trên địa bàn quận Cẩm Lệ theo Bảng 1.3 (Phần phụ lục)

Từ số liệu thống kê trên cho thấy, trên địa bàn quận Cẩm Lệ có cơ số tội phạm thấp, tức là mức độ tội phạm phổ biến trong dân cư thấp, cứ trong 10.000 dân thì năm 2015 có 4,05vụ/4,78 bị cáo; năm 2016 có 4,04 vụ/5,02 bị cáo; năm 2017 có 3,85 vụ/4,46 bị cáo; năm 2018 có 4,33 vụ/4,63 bị cáo; năm 2019 có 4,08 vụ/4,65 bị

cáo Biến động về cơ số tội phạm trên địa bàn tương đối đều trong thời gian từ năm

2015 đến 2019 về cả số vụ và số bị cáo, trong đó về số vụ thì có sự tăng nhẹ ở cuối

kỳ so với đầu kỳ, tuy nhiên điều đặc biệt là ghi nhận một sự giảm mạnh vào năm

2017 với tỷ lệ thấp nhất về số vụ/10.000 dân (chỉ 3,85 vụ/10.000 dân), về số lượng

bị cáo thì ghi nhận sự giảm nhẹ ở cuối kỳ so với đầu kỳ, tuy nhiên có sự tăng lớn về

số lượng bị cáo vào năm 2016 với tỷ lệ 5,02 bị cáo/10.000 dân Số liệu này cho thấy tính trên 10.000 dân thì số vụ phạm tội tuy không giảm mạnh nhưng mức tăng tương đối thấp, còn số bị cáo thì có xu hướng giảm, cho thấy chính quyền đã đảm bảo kiểm soát và khống chế tốt tình hình tội phạm tuy nhiên cơ số bị cáo đã xét xử không giảm tương ứng, điều này phản ánh mức độ nguy hiểm, tính chất phức tạp của mỗi tội phạm ngày càng tăng

Tỷ lệ giữa số bị cáo và số vụ: Mức độ tổng quan của tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ còn được làm rõ hơn qua việc tính toán tỷ lệ giữa số bị cáo với số vụ Trên địa bàn quận Cẩm Lệ bình quân tỷ lệ chênh lệch giữa số bị cáo với

số vụ án trong 05 năm từ năm 2015 đến năm 2019 là: 1,16, tức là cứ trung bình 01

vụ án có 1,16 bị cáo Tỷ lệ này có sự biến động qua các năm từ năm 2015 đến năm

2019, cụ thể: từ tỷ lệ 1,18 vào năm 2015, tăng lên 1,24 vào năm 2016, rồi lại giảm xuống 1,16 vào năm 2017 và đạt mức thấp nhất là 1,07 vào 2018, sau đó lại tăng lên 1,14 vào năm 2019 Tính toán trên toàn thành phố thì tỷ lệ chênh lệch giữa số bị cáo với số vụ án cũng có những biến động tăng giảm qua mỗi năm, cụ thể: từ 1,69 vào năm 2015, giảm xuống và đạt mức thấp nhất là 1,62 vào năm 2016, sau lại tăng lên

là 1,74 vào 2017 và 1,87 vào 2018, tỷ lệ này giảm xuống còn 1,84 ở năm 2019 (bảng 1.4 phần phụ lục)

Với tỷ lệ số bị cáo đã xét xử ở Tòa án nhân dân quận Cẩm Lệ nói riêng và thành phố Đà Nẵng nói chung có sự biến động nhẹ từ năm 2015 đến năm 2019, trong đó khi xét trên điạ bàn quận Cẩm Lệ thì tỷ lệ cuối kỳ thấp hơn so với đầu kỳ, điều này cho thấy số vụ phạm tội đơn nhất xảy ra trên địa bàn có xu hướng ngày càng tăng lên, còn tội phạm có tổ chức có xu hướng giảm xuống Còn khi xét trên phạm vi toàn thành phố thì qua số liệu thấy có sự tăng vào cuối kỳ, điều này cho

thấy mức độ nguy hiểm, phức tạp của tội phạm trên địa bàn toàn thành phố; số vụ phạm tội đơn nhất ngày càng ít đi, thay vào đó số vụ phạm tội có đồng phạm, có tổ chức ngày càng nhiều hơn

b Mức độ nhóm: Như đã trình bày ở trên, thực trạng của tình hình tội phạm

tính theo nhóm là tổng số vụ phạm tội của một nhóm tội phạm nào đó trong tổng số

vụ án đã xảy ra Chính vì vậy, khi nghiên cứu cơ cấu và động thái của tình hình tội phạm cần xem xét chia tội phạm theo từng nhóm tương ứng với các nhóm khách thể khác nhau được luật hình sự bảo vệ

Số liệu được thống kê tại Bảng 1.5 (Phần phụ lục) cho thấy diễn biến về cơ cấu, động thái của tình hình tội phạm có sự biến động không giống nhau đối với mỗi nhóm tội trong mỗi năm và cả trong thời gian 05 năm qua

Từ số liệu thống kê nhận thấy: Thực tế địa bàn quận Cẩm Lệ trong 05 năm qua chỉ có 07 nhóm tội danh có đời sống thực tế, trong mỗi nhóm có phát sinh số tội phạm khác nhau, cụ thể như sau:

- Nhóm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người gồm có 03 tội danh;

- Nhóm tội tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân gồm 01 tội danh;

- Nhóm các tội xâm phạm sở hữu có 04 tội danh;

- Nhóm các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế có 01 tội danh;

- Nhóm tội phạm môi trường có 01 tội danh;

- Nhóm tội phạm về ma túy có 02 tội danh;

- Nhóm các tội xâm phạm an toàn, trật tự công cộng có 03 tội danh;

Ngoài ra, có 05 nhóm không có tội danh đời sống thực tế là:

- Nhóm tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính;

- Nhóm các tội xâm phạm an ninh quốc gia;

- Nhóm các tội xâm phạm chế độ hôn nhân gia đình;

- Nhóm các tội phạm về chức vụ;

- Nhóm các tội xâm phạm hoạt động tư pháp

Căn cứ số liệu về số bị cáo mà Tòa án nhân dân quận Cẩm Lệ đã xét xử hình

sự sơ thẩm từ năm 2015 đến năm 2019, tỷ lệ được phân bổ theo các nhóm tội là: Nhóm nhiều nhất là Chương 20 (Các tội phạm về ma túy) có 94 bị cáo, chiếm 31,86%, kế tiếp thứ tự là các nhóm: Chương 16 (Các tội xâm phạm sở hữu) có 67 bị cáo, chiếm 22,71%; Chương 14 (Các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh sự, nhân phẩm) có 65 bị cáo, chiếm 22,03%; Chương 21 (Các tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng) có 63 bị cáo chiếm 21,36%; Chương 18 (Tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế): có 04 bị cáo chiếm 1,36%; Chương 19 (Các tội xâm phạm môi trường) có 02 bị cáo chiếm 0,68%; Chương 15 (Các tội xâm phạm quyền

tự do của con người, quyền tự do dân chủ của công dân) có 01 bị cáo chiếm 0,34%

c Mức độ hành vi: Đây là một trong những định lượng nhằm xác định thực

trạng của tình hình tội phạm trên một phạm vi trong một đơn vị thời gian nhất định

và là mức độ chi tiết nhất trong ba mức độ để đánh giá thực trạng tình hình tội phạm Trong phạm vi luận văn, mức độ hành vi phạm tội ở một tội danh là số lần tội danh đó được Tòa án nhân dân quận Cẩm Lệ áp dụng tuyên các bị cáo phạm tội trên địa bàn Quận trong thời gian từ năm 2015 đến năm 2019 Hay có thể nói cơ số hành vi phạm tội là tổng số tội danh có đời sống thực tế, đó là số tội danh Tòa án đã dùng để tuyên phạt trong một đơn vị thời gian và phạm vi không gian nhất định, đây

là dạng chỉ số làm cơ sở để đánh giá về mức độ phù hợp của Luật hình sự với thực

tế đời sống xã hội (Bảng 1.5 phần phụ lục)

Theo kết quả thống kê tại Bảng 1.5 (Phần phụ lục) thấy là: Từ năm 2015 đến năm 2019, trên địa bàn quận Cẩm Lệ đã phát sinh 15 loại tội phạm, nghĩa là có 15 loại tội danh có đời sống thực tế

Số liệu tại Bảng 1.5 và 1.6 (Phần phụ lục) cho thấy sự phân bổ về số lượt vi phạm ở các tội theo thứ tự như sau:

Cao nhất thuộc về các tội phạm về ma túy (tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy) với 87 vụ/94 bị cáo chiếm 33,98% số vụ/31,86% số bị cáo;

Thứ hai thuộc về tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ (Điều 260) với 39vụ /45 bị cáo chiếm 15,23% số vụ/15,26% số bị cáo;

Thứ ba là tội cố ý gây thương tích (Điều 134) với 34vụ/41 bị cáo chiếm 13,28% số vụ/13,90% số bị cáo;

Tiếp theo là tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174) với 32 vụ/37 bị cáo chiếm 12,50% số vụ/12,54% số bị cáo;

Cuối cùng là tội trộm cắp tài sản (Điều 173) với 18 vụ/22 bị cáo chiếm 7,04% số vụ/7,46% số bị cáo

1.2.1.2 Động thái (diễn biến) của tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm

Lệ, TP Đà Nẵng

Động thái (diễn biến) của tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ nói

trong luận văn này là sự tăng lên hay giảm đi của các chỉ số của tình hình tội phạm như: số lượng tội phạm, số người phạm tội, cơ cấu, tính chất, hậu quả thiệt hại được tác giả đánh giá trong khoảng thời gian từ năm 2015 đến năm 2019

Qua số liệu về tỷ lệ tăng giảm số vụ án và số bị cáo trong các năm từ 2015 đến năm 2019 so với năm 2015 tại Bảng 1.7 (Phần phụ lục), thấy rằng động thái của tình hình tội phạm trong các năm này có sự tăng lên và giảm đi không tịnh tiến, cụ thể: Năm 2016, diễn biến tăng 01 vụ (tăng 102,27%), tăng 04 bị cáo (tăng 107,69%)

so với năm 2015; Năm 2017, tỷ lệ quay lại con số của năm 2015, không tăng và không giảm về số vụ, nhưng lại giảm 01 bị cáo (còn 98,08%) so với năm 2015; Năm 2018 động thái (diễn biến) tình hình tội phạm tăng cả về số vụ và số bị cáo, theo đó, tăng 14 vụ (tăng 131,82%), tăng 10 bị cáo (tăng 119,23%) so với năm

2015 Đặc biệt năm 2019 diến biến (động thái) tình hình tội phạm lại tăng mạnh về

số vụ án và số bị cáo, cụ thể: tăng 21 vụ (tăng 147,73%) và tăng 22 bị cáo (tăng 142,31%) so với năm 2015

Như vậy, về cơ bản thì số vụ án và số bị cáo của tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ có xu hướng tăng lên và diễn biến phức tạp Điều này xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó nguyên nhân lớn nhất là sự phát triển của điều kiện kinh tế xã hội, cụ thể thì cùng với sự phát triển chung của thành phố Đà Nẵng, quận Cẩm Lệ từ năm 2015 đến nay đang trên đà phát triển mạnh mẽ, hình thành nhiều khu dân cư mới, nhiều doanh nghiệp mới được thành lập, từ đó thu hút

nhiều lao động từ các tỉnh lân cận đến sinh sống và làm việc, đặc biệt đây là nơi tọa lạc của bến xe trung tâm Đà Nẵng, từ đó dẫn đến tình hình tội phạm đặc biệt là tội phạm về ma túy có chiều hướng ngày càng gia tăng về số lượng và tính chất của hành vi, vì các đối tượng mua bán ma túy thường chọn các địa điểm gần bến xe để giao dịch và tàng trữ nhằm thuận tiện cho việc vận chuyển cũng như lẩn trốn Ngoài

ra, việc xử lý những đối tượng nghiện ma túy theo quy định của pháp luật hiện hành gặp rất nhiều khó khăn do thủ tục rườm rà, nên đối tượng nghiện ma túy trong cả nước nói chung và trên địa bàn quận Cẩm Lệ nói riêng không những không giảm

mà còn có xu hướng tăng và diễn biến phức tạp Thêm vào đó, trong khoản thời gian từ năm 2015 đến nay, điều kiện kinh tế - xã hội phát triển của địa phương có nhiều phát triển, cơ sở hạ tầng được xây dựng, đường giao thông thuận lợi cũng như việc gia tăng số lượng người trẻ thiếu ý thức trong việc tham gia giao thông đã làm gia tăng các tội phạm về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ, bên cạnh đó

là sự phát triển mạnh của các dịch vụ đi kèm với du lịch, giao dịch về bất động sản

đã làm gia tăng các tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản

1.2.1.3 Cơ cấu của tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ, TP Đà Nẵng

Thông số về thực trạng và động thái của tình hình tội phạm phản ánh mặt lượng, tức bề ngoài của tình hình tội phạm, còn cơ cấu của tình hình tội phạm cho biết về kết cấu bên trong của các con số tạo nên tình hình tội phạm Chính vì vậy cơ cấu của tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ trong một khoảng thời gian từ năm 2015 đến năm 2019 là tỷ trọng và mối tương quan của các loại tội phạm khác nhau trong số lượng chung trên địa bàn quận Cẩm Lệ trong khoảng thời gian nói trên

a Cơ cấu tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ trong mối quan hệ với tình hình tội phạm trên địa bàn thành phố Đà Nẵng trong thời gian từ năm

2015 đến năm 2019

Từ các số liệu được mô tả tại bảng 1.2 (Phần phụ lục) thấy rằng so với toàn thành phố Đà Nẵng thì cơ cấu tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ có tỷ lệ

số vụ án xét xử sơ thẩm ở cả 05 năm đều thấp hơn 10% tổng số vụ án xét xử trên toàn thành phố Đà Nẵng Qua đó có thể đưa ra nhận định là so sánh với toàn thành phố thì số vụ phạm tội trên địa bàn quận Cẩm Lệ chiếm tỷ lệ thấp Để đạt được kết quả như trên không thể không kể đến những đóng góp tích cực của toàn dân và chính quyền trên địa bàn, đặc biệt là những đóng góp trong việc tăng cường công tác phòng ngừa, kiểm soát tình hình tội phạm của các cơ quan chức năng trên địa bàn, công tác quản lý nhà nước trong các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, từ đó góp phần vào việc hạn chế sự phát sinh của tội phạm

b Cơ cấu tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ trong thời gian từ

2015 đến năm 2019 xét theo các loại tội phạm được quy định trong các chương Phần các tội phạm của Bộ luật Hình sự

Phân tích cơ cấu tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng xét theo các chương được quy định tại Phần các tội phạm của Bộ luật Hình

sự, (Bảng 1.5 và Bảng 1.6 phần phụ lục) có thể thấy tất cả tội phạm hiện (rõ) xảy ra trên địa bàn quận Cẩm Lệ được phân bổ vào 07 chương, trong đó chủ yếu là nhóm tội phạm ma túy Nhóm tội phạm này liên tục chiếm tỷ lệ cao trong suốt 05 năm thống kê với 87 vụ/94 bị cáo, sau đó là nhóm tội phạm xâm phạm an toàn, trật tự công cộng với 57 vụ/63 bị cáo, thứ ba là nhóm tội phạm xâm phạm quyền sở hữu với 55 vụ/67 bị cáo, tiếp theo là nhóm tội phạm xâm phạm tính mang, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm cũng xảy ra ở mức cao với 51 vụ/65 bị cáo; Có một số nhóm tội chỉ phát sinh 01 tội danh trong suốt kỳ thống kê là nhóm tội xâm phạm quyền tự

do của con người, quyền tự do, dân chủ của công dân, trước năm 2017 hầu như không xuất hiện, mãi đến năm 2017 chỉ xét xử sơ thẩm 01 vụ/01 bị cáo Đồng thời qua số liệu tại Bảng 1.5 (Phần phụ lục) có thể thấy tội phạm trên địa bàn quận Cẩm

Lệ trong thời gian 05 năm trở lại đây đã xâm hại đến nhiều khách thể được luật hình

sự bảo vệ, từ đó thấy rằng tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ ngày càng phức tạp Ngoài ra, từ số liệu tại Bảng 1.5 và 1.6 (Phần phụ lục) cho thấy tất cả 07 nhóm tội đều có xu hướng tăng về cả số vụ án và số bị cáo từ năm 2015 đến năm

2019

c Cơ cấu tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ trong thời gian từ năm 2015 đến năm 2019 xét trên cơ sở tổng số dân trong sự so sánh với các địa bàn giáp ranh cùng cấp

Khi so sánh cơ cấu về mức độ tình hình tội phạm xét theo dân số trong các năm từ năm 2015 đến năm 2019 với các địa bàn giáp ranh với quận Cẩm Lệ thuộc thành phố Đà Nẵng có thể thấy số dân/01 bị cáo càng nhỏ thì mức độ tội phạm càng cao, theo Bảng 1.8 (Phần phụ lục) thể hiện, địa bàn quận Cẩm Lệ đứng ở vị trí số 06

trong số 07 quận lân cận trên địa bàn thành phố Đà Nẵng (không tính huyện đảo Hoàng Sa vì khu vực này hầu như không có dân cư), qua số liệu thống kê có thể

thấy cơ cấu về mức độ tình hình tội phạm theo dân số của quận Sơn Trà là cao nhất,

cứ 244 người dân có 01 bị cáo, quận Cẩm Lệ có mức độ tương đối thấp, cứ 425 người dân có 01 bị cáo, chỉ số này chỉ cao hơn quận Liên Chiểu với 459 người dân thì có 01 bị cáo Từ đó có thể thấy được tình hình an ninh, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn quận Cẩm Lệ về cơ bản là tương đối tốt khi so với 6 quận, huyện giáp ranh trong cùng thành phố Đà Nẵng

d Cơ cấu tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ trong thời gian từ năm 2015 đến năm 2019 trên cơ sở diện tích trong sự so sánh với các địa bàn giáp ranh cùng cấp

Khi so sánh cơ cấu tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ trên đơn vị diện tích so với các địa bàn cùng cấp thì theo như kết quả thống kê tại Bảng 1.9 (Phần phụ lục) có thể thấy địa bàn quận Cẩm Lệ có tỷ lệ đứng ở vị trí thứ 4, vị trí

trung bình so với 07 khu vực lân cận (trong đó không tính huyện đảo Trường Sa vì hầu như không có dân cư), với 8,74 bị cáo/01km2, tỷ lệ cao nhất thuộc về quận Thanh Khê với 54,62 bị cáo/01km2, thấp nhất là huyện Hòa Vang với tỷ lệ 0,43 bị cáo/01 km2 Như vậy, khi tính về số lượng bị cáo trên đơn vị diện tích thì thấy là tình hình về tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ cũng đang ở mức cao, từ đó đặt ra yêu cầu cần phải có biện pháp để giảm thiểu số lượng tội phạm trên địa bàn

e Cơ cấu tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ trong thời gian từ năm 2015 đến năm 2019 được tính trên cơ sở kết hợp yếu tố dân cư, diện tích trong

sự so sánh với các địa bàn giáp ranh cùng cấp

Cơ cấu tình hình tội phạm tính trên cơ sở kết hợp yếu tố dân cư, diện tích cho thấy cấp độ nguy hiểm được hình thành trên cơ sở tổng hệ số tiêu cực trên diện tích

và trên dân số (Bảng 1.10 phần phụ lục), nếu hệ số tiêu cực càng nhỏ thì mức độ nguy hiểm càng lớn và ngược lại Theo thống kê cho thấy địa bàn quận Cẩm Lệ có cấp độ tình hình tội phạm nguy hiểm là số 4, đây chưa phải là con số nguy hiểm nhất so với toàn thành phố Đà Nẵng Thứ tự cao nhất thuộc về quận Hải Châu và quận Sơn Trà, tiếp theo thuộc về quận Thanh Khê, thấp nhất thuộc về quận Liên Chiểu, sau đó đến huyện Hòa Vang

Tuy địa bàn quận Cẩm Lệ có tuyến đường quốc lộ 1A chạy qua, ngoài ra còn

là địa điểm đặt bến xe trung tâm của thành phố Đà Nẵng, nhưng khi xét về cơ cấu tình hình tội phạm tính trên đơn vị diện tích và dân cư thì ở mức trung bình so với 6

quận huyện còn lại (trong đó không bao gồm huyện đảo Trường Sa) Qua đó chứng

tỏ rằng chính quyền quận Cẩm Lệ và người dân trên địa bàn đã chung tay trong công tác phòng ngừa tình hình tội phạm, từ đó tình hình an ninh trật tự trên địa bàn

đã đạt được những kết quả đáng khích lệ, bên cạnh đó từ hệ số tiêu cực cũng phản ánh tình hình tội phạm của địa bàn quận Cẩm Lệ vẫn còn ở mức cao nên chính quyền địa phương và người dân cần có nhiều biện pháp thiết thực hơn nữa trong việc đẩy lùi các hoạt động tội phạm trên địa bàn

f Cơ cấu tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ trong thời gian từ năm 2015 đến năm 2019 xét theo địa điểm gây án

Quận Cẩm Lệ gồm có 06 phường, với những đặc điểm địa hình là có đường quốc lộ 1A chạy qua, nhiều khu dân cư mới được hình thành, nhất là khu vực Hòa Xuân, bên cạnh đó quận Cẩm Lệ tiếp giáp với tỉnh Quảng Nam và Quốc lộ 1A đi qua và trải dài theo địa bàn nên tình hình an ninh trật tự trong khu vực cũng có nhiều vấn đề đáng lo ngại, nhất là khi tình hình kinh tế của Quận nói riêng và toàn thành phố Đà Nẵng nói chung đang có xu hướng phát triển, kéo theo nhiều hệ lụy

về nhập cư và tranh chấp liên quan đến tài sản Từ số liệu của Bảng 1.11 (Phần phụ lục), có thể thấy là số vụ án được xét xử ở các phường có sự phân bổ khác nhau, trong đó, cao nhất thuộc về phường Hòa An với 76 vụ, tiếp theo là phường Hòa Xuân với 68 vụ, rồi đến phường Hòa Phát với 58 vụ, thứ tư thuộc về phường Khuê Trung với 50 vụ, thứ năm thuộc về phường Hòa Thọ Tây với 26 vụ và thấp nhất thuộc về phường Hòa Thọ Đông với chỉ 17 vụ Sở dĩ có sự chênh lệch giữa các phường khác nhau trong quận Cẩm Lệ, đặc biệt là phường Hòa An và phường Hòa Xuân có tỷ lệ cao nhất là vì 02 phường này là phường mới và có vị trí thuận lợi về giao thông nên là nơi tập trung nhiều người dân từ các địa phương khác đến, từ đó dẫn đến mất an ninh trật tự trên địa bàn phường Còn phường Hòa Xuân, từ năm

2015 đến nay thì đây là khu vực phát triển mạnh về lĩnh vực bất động sản, từ đó các tranh chấp về tài sản diễn ra ngày càng nhiều, bên cạnh đó sự hình thành của nhiều khu dân cư dẫn đến thu hút nhiều người dân đến sinh sống và làm việc, từ đó dẫn đến mất an ninh trật tự và gia tăng số lượng các vụ phạm tội

g Cơ cấu tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ trong thời gian từ năm 2015 đến năm 2019 xét theo hình phạt đã áp dụng

Số liệu thống kê tại Bảng 1.12 (Phần phụ lục) cho thấy, giai đoạn từ năm

2015 đến năm 2019, TAND quận Cẩm Lệ đã tiến hành xét xử sơ thẩm và đã áp dụng mức hình phạt dưới 7 năm tù giam là chủ yếu, trong tổng số 295 bị cáo bị xét

xử, có 169 bị cáo bị áp dụng hình phạt tù giam chiếm 57,29%, số bị cáo bị áp dụng mức phạt trên 7 năm tù chỉ có 08 bị cáo, còn lại là áp dụng hình phạt dưới 7 năm

tù, áp dụng hình phạt tù cho hưởng án treo là 77 bị cáo, chiếm 26,10%, và 41 trường hợp bị áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ; Ngoài ra trong tổng số 295

bị cáo có 06 bị cáo bị áp dụng hình phạt bổ sung, chiếm 2,034%, với hình phạt chủ yếu là cấm hành nghề trong thời gian nhất định hoặc phạt tiền

h Cơ cấu tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ trong thời gian từ năm 2015 đến năm 2019 xét theo đặc điểm nhân thân của người phạm tội

Đặc điểm nhân thân người phạm tội là một trong những nội dung được nghiên cứu trong luật hình sự, có giá trị trong việc xây dựng các biện pháp đấu

tranh và phòng ngừa tình hình tội phạm Vì đặc điểm nhân thân người phạm tội là những đặc điểm được hình thành trong suốt quá trình sống, phản ánh bản chất xã hội của đối tượng khi họ tham gia vào các mối quan hệ xã hội Những đặc điểm nhân thân của người phạm tội được tội phạm học nghiên cứu bao gồm: Đặc điểm sinh học như độ tuổi, giới tính; Đặc điểm xã hội như trình độ học vấn, nơi cư trú, nghề nghiệp; Đặc điểm tâm lý phản ánh nhận thức xã hội tiêu cực của người phạm tội; Đặc điểm nhân thân mang tính pháp lý hình sự

Xuất phát từ giá trị của việc nghiên cứu nhân thân người phạm tội đối với công tác phòng ngừa và dự báo tình hình tội phạm nên trong quá trình nghiên cứu

về tình hình tội phạm việc thống kê tình hình tội phạm căn cứ trên đặc điểm về nhân thân người phạm tội được áp dụng một cách phổ biến trên cả phạm vi toàn quốc, phạm vi tỉnh và quận huyện, trong đó có quận Cẩm Lệ

Thống kê về cơ cấu tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ trong thời gian từ năm 2015 đến năm 2019 căn cứ vào các đặc điểm nhân thân người phạm tội sau:

* Cơ cấu tình hình tội phạm xác định theo giới tính và độ tuổi của người phạm tội:

Từ số liệu tại Bảng 1.13 và 1.14 (Phần phụ lục) cho thấy: Tỷ lệ người phạm tội là nam giới và cao hơn nữ giới, điều này không chỉ xảy ra trên địa bàn quận Cẩm

Lệ mà cả thành phố và độ tuổi từ 18 đến 30 tuổi và thấp nhất là nhóm từ 45 tuổi trở lên Cụ thể, trung bình số nam giới phạm tội là 192 người (chiếm 65,08%) và chủ yếu tội phạm là người từ 18 đến 30 tuổi với 176 người, chiếm 59,66%, xếp sau đó là nhóm từ 14 đến 18 tuổi với 56 bị cáo Trong khi đó, tỷ lệ này ở nữ giới chỉ chiếm hơn ½ ở nam giới và tỷ lệ phạm tội thấp ở các nhóm tuổi còn lại, trong số đó, thấp nhât thuộc về nhóm tuổi từ 45 trở lên với chỉ 6,78%

* Cơ cấu tình hình tội phạm xét theo trình độ học vấn, nghề nghiệp và tiền

án tiền sự của người phạm tội:

Từ Bảng 1.15, 1.16 và 1.17 (Phần phụ lục) cho thấy: Số lượng lớn tội phạm cao nhất rơi vào nhóm những người không có văn hóa, họ thường là những người

không có nghề nghiệp hoặc lao động phổ thông như: làm thuê, phụ hồ, công nhân thời vụ, bốc vác… có xu hướng chiếm tỷ lệ cao hơn trong cơ cấu tình hình tội phạm, ngoài ra nhóm học sinh lớp 11, 12 cũng chiếm tỷ lệ lớn do thiếu quan tâm từ gia đình, sa đà vào nghiện ngập, chơi game, nhóm này chủ yếu phạm các tội về ma túy, cố ý gây thương tích, trộm cắp Cụ thể: Số lượng những người không có văn hóa phạm tội chiếm tỷ lệ cao với 72 người, tiếp theo là trình độ lớp 11 và 12 với số lượng lần lượt là 61 và 51, thấp nhất là nhóm trình độ lớp 2, 3 và 4 với số lượng chỉ 1 hoặc 2 Bên cạnh đó có thể thấy rõ là nhóm người không có nghề nghiệp và lao động phổ thông có tỷ lệ phạm tội cao với với số lượng lần lượt là 77 và 91, tiếp theo là học sinh, sinh viên với số lượng là 65 Ngoài ra, trên địa bàn quận Cẩm Lệ, số người có tiền án, tiền sự phạm tội chiếm tỷ lệ tương đối cao, với 27,12%, chủ yếu phạm các tội xâm phạm sở hữu, tàng trữ, ma túy, cố ý gây thương tích, trộm cắp tài sản

1.2.1.4 Tính chất của tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ, TP Đà Nẵng

Tính chất của tình hình tình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ là đặc điểm mang tính định tính, phản ánh mức độ nguy hiểm, nghiêm trọng khác nhau của tình hình tội phạm ở từng thời gian và không gian khác nhau thông qua mối tương quan

và tỷ lệ giữa các yếu tố hợp thành tình hình tội phạm Cụ thể, tính chất của tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ là kết quả của sự đánh giá mức độ, động thái và

cơ cấu của tình hình tội phạm trên phạm vi địa bàn

Khi căn cứ vào các tiêu chí khác nhau để đánh giá về tính chất của tình hình tội phạm, có thể rút ra một số đặc điểm về tính chất của tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ như sau:

- Tính chất của tình hình tội phạm xét theo địa điểm và thời gian gây án

Với ý nghĩa là một trong những căn cứ để xây dựng biện pháp phòng ngừa tình hình tội phạm, yếu tố thời gian và địa điểm gây án luôn nhận được nhiều sự quan tâm nghiên cứu của các cơ quan ban hành pháp luật và chính quyền địa phương, từ đó xây dựng biện pháp phòng ngừa thiết thực và hiệu quả

Theo kết quả thống kê tại Bảng 1.6 (Phần phụ lục), thấy rằng địa bàn quận

Cẩm Lệ phổ biến với các nhóm tội về ma túy, nhóm tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ, nhóm tội xâm phạm an toàn trật tự công cộng, nhóm tội xâm phạm quyền sở hữu và nhóm tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm Đa số các tội được thực hiện vào ban đêm, kẻ phạm tội lợi dụng sự thuận tiện về giao thông, bến xe trung tâm, lợi dụng sơ hở của người dân để thực hiện hành vi phạm tội nhằm tránh sự phát hiện của lực lượng chức năng

và người dân Bên cạnh đó, các vụ án vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ co xu hướng thường xảy ra sau 19 giờ tối và vào thứ bảy, chủ nhật hoặc các kỳ nghỉ lễ, lý do là vào thứ bảy, chủ nhật là ngày nghỉ hàng tuần của học sinh, sinh viên, người lao động và các bộ công chức trên địa bàn nên người dân thường tụ tập tiệc tùng, sau khi sử dụng rượu bia từ các bữa ăn nhậu, những người này tham gia giao thông, không kiểm soát được tốc độ nên gây tai nạn Đặc biệt các

vụ vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng thường xảy ra vào ban đêm do các bị cáo là lái xe tải, xe khách đường dài gây ra trên các tuyến quốc lộ đi qua địa bàn Quận

- Tính chất của tình hình tội phạm xét theo đặc điểm pháp lý hình sự của nhân thân người phạm tội

Từ số liệu thống kê tại Bảng số 1.17 (Phần phụ lục) cho thấy tính chất của tình hình tội phạm xét theo tiền án tiền sự của người phạm tội, số bị cáo có tiền án, tiền sự chiếm tỷ lệ tương đối trong cơ cấu tình hình tội phạm Đây không chỉ là những đặc điểm về nhân thân tội phạm có ở quận Cẩm Lệ mà cũng là đặc điểm chung về tình hình tội phạm trên địa bàn thành phố Đà nẵng

Như vậy, địa bàn quận Cẩm Lệ khoảng thời gian từ năm 2015 đến năm 2019 tội phạm nguy hiểm nhất cho xã hội là các tội phạm về ma túy và tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ, các tội này đã để lại hệ lụy lớn cho Quận nói riêng và toàn xã hội nói chung, gây thiệt hại về tính mạng, sức khỏe và tài sản của người dân, gây mất an ninh trật tự khu vực

1.2.2 Phần ẩn của tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ, TP Đà Nẵng

Phần ẩn của tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ là các tội phạm đã thực tế xảy ra trên địa bàn nhưng thống kê tội phạm không ghi nhận thông tin, nguyên nhân có thể do những hành vi phạm tội đã không bị phát hiện và xử lý hình

sự, hoặc tuy hành vi phạm tội đã bị phát hiện nhưng không được xử lý về hình sự, hay có thể các tội phạm đã được xử lý hình sự nhưng không được đưa vào thống kê tội phạm Căn cứ vào tình hình kinh tế - xã hội, an ninh chính trị - trật tự trên địa bàn quận cũng như kết quả phát hiện và xử lý hành vi phạm tội của các cơ quan tư pháp trên địa bàn quận Cẩm Lệ trong những năm qua, thấy rằng số vụ và số bị cáo

bị xét xử mới chỉ phản ánh phần nào tình trạng thực tế của tội phạm trên địa bàn, nhiều trong số các vụ vẫn chưa bị phát hiện và xử lý

* Độ ẩn của tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng trong thời gian từ năm 2015 đến năm 2019: Độ ẩn của tình hình tội phạm là

mức độ kín đáo, lộ liễu hay còn gọi là mức độ ẩn khuất khác nhau của từng loại tội phạm Thực tế hiện nay, có không ít loại tội phạm mặc dù đã xảy ra nhưng bị che dấu nên rất lâu sau các cơ quan chức năng mới phát hiện và xử lý, đó gọi là mức độ

ẩn của tội phạm Khi xét về độ ẩn của tội phạm, tội phạm học Việt Nam chia độ ẩn thành 04 mức độ khác nhau căn cứ vào mức độ tinh vi, kín đáo hay lộ liễu của hành

vi phạm tội

Xuất phát từ những đặc trưng về vị trí địa lý, điều kiện kinh tế xã hội mà tình hình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ từ năm 2015 đến năm 2019 có độ ẩn thường là mức 2 và 3 Vì thực tế những tội phạm này có lộ liễu nhưng hạn chế hoặc khó bị phát hiện, số lượng thông tin về tội phạm không nhiều, thường chỉ có người phạm tội và nạn nhân biết Việc cơ quan chức năng trên địa bàn khó hoặc không thể phát hiện được xuất phát từ một số các nguyên nhân sau: Xuất phát từ việc bị hại, người làm chứng đã không trình báo các cơ quan chức năng trên địa phương vì họ

sợ phiền hà hoặc không tin tưởng cơ quan chức năng; một số loại tội trộm cắp tài sản, lừa đảo chiếm đoạt tài sản mà bị hại không bị thiệt hại nhiều; đối với các tội

phạm về ma túy, người dân sợ bị các đối tượng đe dọa, trả thù hoặc nạn nhân, hoặc với các loại tội xâm phạm sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của cá nhân, nạn nhân hoặc người thân thích của nạn nhân xấu hổ, sợ dư luận biết hoặc sợ ảnh hưởng đến cuộc sống của mình nên nạn nhân hoặc người thân của nạn nhân thường giữ im lặng hoặc cam chịu thay vì tố giác tội phạm

Qua số liệu thống kê về tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ có thể thấy các tội phạm được phát hiện và xử lý chủ yếu là các nhóm tội về ma túy, vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ, xâm phạm quyền sở hữu, cố ý gây thương tích mà chưa thấy các tội phạm liên quan đến chức vụ, kinh tế hay các tội xâm phạm hoạt động tư pháp Thực tế hiện nay khi mà Chính phủ đang đẩy mạnh phong trào phòng chống tham nhũng cũng như nâng cao hiệu qỉa hoạt động của các cơ quan tư pháp thì cùng với đó số lượng các tội phạm về tham nhũng, chức

vụ, tội phạm về kinh tế và xâm phạm hoạt động tư pháp đang ngày càng bị phát hiện, bị đưa ra truy tố và xét xử nghiêm minh Nếu số liệu thống kê đúng với thực tế tình hình tội phạm thì đó là một tín hiệu đáng mừng, tuy nhiên vấn đề đặt ra là liệu thực tế có hay không các tội phạm tham nhũng chức vụ, cố ý làm trái hay xâm phạm hoạt động tư pháp xảy ra trên địa bàn mà không bị phát hiện và xử lý hình sự Chính vì vậy, kết quả thống kê án kinh tế chức vụ, tham nhũng và xâm phạm hoạt động tư pháp đã xét xử sơ thẩm trên địa bàn không có, đây là một kết quả đáng phải suy nghĩ, vì điều đó cho thấy rõ thực tế tham nhũng, cố ý làm trái, hành vi nhận hối

lộ của những người có chức vụ và các hành vi xâm phạm hoạt động tư pháp rất tinh

vi với thủ đoạn nguy hiểm và hậu quả lớn hơn rất nhiều Trong giai đoạn hiện nay, Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội đang tiến hành xét xử Phan Văn Anh Vũ cùng với 02 cựu chủ tịch thành phố Đà Nẵng là ông Trần Văn Minh và Văn Hữu Chiến đều bị truy tố về tội vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát lảng phí, tội vi phạm quy định về quản lý đất đai xảy ra trên địa bàn thành phố

Đà Nẵng Trên đây là vụ án nghiêm trọng diễn ra trên phạm vi toàn thành phố Đà Nẵng, còn theo kết quả thống kê thì ở quận Cẩm Lệ chưa có vụ nào bị phát hiện và

xử lý Như vậy, liệu trên thực tế có xảy ra tình trạng cán bộ công chức tại địa

phương có vi phạm các tội về tham nhũng, chức vụ, quản lý kinh tế hay xâm phạm hoạt động tư pháp nhưng chưa bị phát hiện và xử lý hay không

Thêm vào đó, địa bàn quận Cẩm Lệ là nơi tọa lạc của bến xe trung tâm thành phố Đà Nẵng, với tình hình giao thương buôn bán, tình trạng buôn bán hàng giả, hàng nhái hàng kém chất lượng cũng là một trong những vấn đề đáng lo ngại trong giai đoạn hiện nay Tuy nhiên, thực tế thì thống kê không có số liệu về các loại tội này, từ đó tồn tại nguy cơ là có tội phạm ẩn trong các lĩnh vực này nhưng chưa bị phát hiện và xử lý

*Nguyên nhân ẩn (lý do ẩn) của tình hình tội phạm: Việc tồn tại tội phạm ẩn

trên địa bàn quận Cẩm Lệ có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau phụ thuộc vào từng nhóm tội, tuy nhiên về cơ bản thì có những nguyên nhân chính như sau:

Một là, phương thức, thủ đoạn của các đối tượng trên địa bàn quận Cẩm Lệ

được che đậy tinh vi: Theo đó, cùng với sự phát triển của điều kiện kinh tế xã hội, các công cụ phương tiện được các đối tượng sử dụng để thực hiện tội phạm ngày một nhiều, với những phương thức thủ đoạn hết sức tinh vi, đặc biệt là đối với nhóm tội về tham nhũng chức vụ thì việc phát hiện và xử lý hình sự là vấn đề vô cùng khó khăn và gian nan

Hai là, xuất phát từ tâm lý của người dân trên địa bàn Quận là ngại tố cáo vì

theo nhận thức của họ, việc phát hiện và đấu tranh với tội phạm thuộc trách nhiệm của các cơ quan có thẩm quyền, hay do người dân có tâm lý sợ bị trả thù, bị trù dập,

bị phá hoại không cho làm ăn, sinh sống nên nạn nhân, nhân chứng thường có tâm

lý không hợp tác trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm

Ba là, sự hạn chế về trình độ, năng lực của bộ phận cán bộ công chức làm

công tác phát hiện, xử lý cũng như phòng chống tội phạm trên địa bàn Quận, nên đã không phát hiện, điều tra ra người thực hiện hành vi phạm tội hoặc điều tra ra nhưng không xử lý, xử lý không đúng quy định hay thậm chí là có tiêu cực trong xử

lý tội phạm, đặc biệt là các tội tham nhũng chức vụ, các tội phạm về kinh tế và tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp

Tiểu kết Chương 1

Như vậy, Chương 1 đã trình bày khái quát lý luận về tình hình tội phạm nói chung, bên canh đó tác giả phân tích, đánh giá tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng trong khoảng thời gian 05 năm, từ 2015 đến năm

2019, qua số liệu thống kê có thể rút ra một số nhận xét về tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ như sau:

So với tình hình tội phạm trên toàn thành phố Đà Nẵng thì tình hình tội phạm

ở địa bàn quận Cẩm Lệ cả về số vụ và số bị cáo đều chiếm tỷ lệ chưa đến 10%, đây

là con số khá thấp so với toàn thành phố

Diễn biến của tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ tăng cả về số vụ

án và số bị cáo, tuy nhiên mức tăng không nhiều

Xét về sự phân bổ của tội phạm có thể thấy phần lớn tội phạm tập trung vào nhóm tội phạm về ma túy và nhóm tội phạm về an toàn trật tự công cộng

Tính chất của tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ khá nghiêm trọng

và phức tạp, chủ yếu rơi vào nhóm không có trình độ văn hóa, lao động phổ thông hặc không có nghề nghiệp

Ngoài ra tình tình tội phạm ẩn trên địa bàn cũng là vấn đề đáng lo ngại đặc biệt là các tội phạm về tham nhũng chức vụ xâm phạm hoạt động tư pháp, buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng

Qua phân tích về tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng từ năm 2015 đến năm 2019 cho thấy một cách tổng thể về thực trạng, xu hướng cũng như tính chất của tình hình tội phạm trên địa bàn Đây là cơ sở để các nhà hoạch định chính sách xây dựng các biện pháp phòng ngừa cũng như đấu tranh phòng chống tội phạm trên địa bàn Quận nói riêng và toàn thành phố Đà Nẵng nói chung