TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN CẨM LỆ, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG: TÌNH HÌNH, NGUYÊN NHÂN VÀ ĐIỀU KIỆN PHÒNG NGỪA

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI HỒ QUỐC HẢI TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN CẨM LỆ, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG: TÌNH HÌNH,

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HỒ QUỐC HẢI

TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA

GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN CẨM LỆ, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG: TÌNH HÌNH, NGUYÊN NHÂN VÀ ĐIỀU KIỆN PHÒNG NGỪA

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI, năm 2020

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HỒ QUỐC HẢI

TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA

GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN CẨM LỆ, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG: TÌNH HÌNH, NGUYÊN NHÂN VÀ ĐIỀU KIỆN PHÒNG NGỪA

Ngành: Tội phạm học và Phòng ngừa tội phạm

Mã số: 8.38.01.05

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS NGUYỄN THỊ THANH THÙY

HÀ NỘI, năm 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn là công trình nghiên cứu của bản thân, được thực hiện độc lập và dưới sự hướng dẫn của TS Nguyễn Thị Thanh Thùy

Các kết quả trong luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, bảng biểu và trích dẫn trong luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực

Tác giả luận văn

Hồ Quốc Hải

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1 TÌNH HÌNH TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN CẨM LỆ, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG 7

1.1 Những vấn đề lý luận có liên quan đến tình hình tội phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ 7 1.2 Phần hiện của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng 15 1.3 Phần ẩn của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng 31

CHƯƠNG 2 NGUYÊN NHÂN VÀ ĐIỀU KIỆN CỦA TÌNH HÌNH TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA GIAO THÔNG ĐƯỜNG

BỘ TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN CẨM LỆ, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG 35

2.1 Những vấn đề lý luận có liên quan đến nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng 35 2.2 Nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng 39

CHƯƠNG 3 DỰ BÁO VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA GIAO THÔNG ĐƯỜNG

BỘ TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN CẨM LỆ, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG 50

3.1 Dự báo tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường

bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng 50 3.2 Biện pháp phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng 52

KẾT LUẬN 73 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

TGGTĐB : Tham gia giao thông đường bộ

TTATXH : Trật tự an toàn xã hội

TTKS : Tuần tra kiểm soát

18

1.3

Cơ cấu tình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ xét theo địa bàn

20

1.4

Cơ cấu tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ theo tuyến đường

21

1.7

Cơ cấu phương tiện liên quan đến tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông trên địa bàn quận Cẩm Lệ

27

21

1.2

Biểu đồ cơ cấu tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ theo tuyến đường

22

1.3

Biểu đồ cơ cấu tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ theo nguyên nhân

24

1.4

Biểu đồ cơ cấu tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ theo độ tuổi

26

1.5

Biểu đồ cơ cấu tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ xét theo giới tính

26

1.6

Biểu đồ cơ cấu tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ xét theo phương tiện gây ra tai nạn

28

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hoạt động giao thông vận tải là huyết mạch kinh tế của mỗi quốc gia, đáp ứng những nhu cầu kinh tế, văn hoá, xã hội, đi lại, sinh hoạt của các tầng lớp dân cư Trong đó, giao thông đường bộ là loại hình giao thông rất quan trọng, xét trên tất cả các phương diện kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh quốc phòng Bởi giao thông vận tải đường bộ chiếm tỷ trọng lưu thông hàng hoá, phương tiện, đối tượng tham gia giao thông lớn nhất; chi phí cho giao thông đường bộ cũng như nhu cầu phát triển giao thông đường bộ là rất to lớn, giao thông đường bộ có ở trên mọi địa hình, khu vực … và liên quan đến mọi người tham gia giao thông Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của xã hội, của hoạt động giao thông vận tải thì tình hình tội vi phạm về quy định tham gia giao thông đường bộ cũng có những diễn biến phức tạp, ngày càng có nhiều những vụ tai nạn giao thông đặc biệt nghiêm trọng, làm chết nhiều người cũng như thiệt hại về tài sản có thể lên đến hàng tỷ đồng

Quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng là quận có diện tích 34 km², chiếm 2,63% diện tích toàn thành phố, dân số 143.632 người, chiếm 9,6% số dân toàn thành phố, mật độ dân số đạt 4.224 người/km² Hiện nay, trên địa bàn quận Cẩm Lệ đã và đang hình thành một số khu đô thị cao cấp Là quận có diện tích rộng nhất trong tất cả các quận của thành phố Đà Nẵng, hạ tầng giao thông từng bước được thành phố nâng cấp, hoàn thiện phục vụ nhu cầu giao thông vận tải ngày càng cao tuy nhiên đi kèm với đó là tình hình vi phạm quy định quy định pháp luật giao thông và tai nạn giao thông trong những năm qua vẫn có xu hướng diễn biến phức tạp Số lượng vi phạm các quy định về pháp luật giao thông năm 2014 là 2385 trường hợp đến năm 2019 tăng lên

5032 trường hợp, tăng hơn 210%, thực trạng đó kéo theo tai nạn giao thông nói chung và tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông nói riêng tăng lên, đặc biệt là trên hai tuyến Quốc lộ trọng yếu đi qua là Quốc lộ 1A và

14B, mật độ phương tiện lưu thông rất lớn mỗi ngày

Trước thực trạng như vậy mặc dù các cơ quan chức năng như Ban An toàn giao thông quận, Công an, Phòng Môi trường và đô thị, các tổ chức đoàn thể đã tăng cường các biện pháp nhằm nâng cao tính phòng ngừa tình hình tội

vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ như: Mỗi năm 02 đợt, Ban An toàn giao thông quận rà soát, kiểm tra, tổng hợp các vị trí là điểm đen, điểm tiềm ẩn tai nạn giao thông trên địa bàn quận theo tiêu chí xác định của Bộ Giao thông vận tải để báo cáo đề xuất Ban An toàn giao thông thành phố sữa chửa, khắc phục các bất cập; Công an quận cũng như các đơn vị chức năng tăng cường công tác tuần tra, kiểm soát, xử lý các vi phạm pháp luật, tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật tuy nhiên, tình hình tội

vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ tuy có giảm nhưng không mang tính bền vững

Bên cạnh đó, việc Luật Giao thông đường bộ năm 2008 bộc lộ những bất cập, hạn chế, không theo kịp với tình hình thực tiễn đã làm tồn tại một số hành vi tham gia giao thông nguy hiểm cho xã hội nhưng chưa được điều chỉnh bởi Luật Giao thông đường bộ như hành vi không chú ý quan sát khi tham gia giao thông, hiện nay chưa được quy định cụ thể trong Luật Giao thông đường bộ năm 2008, mặc dù đây là hành vi cơ bản bắt buộc phải thực hiện khi tham gia giao thông, cơ quan Công an phải vận dụng điều luật mở để

áp dụng các chế tài xử phạt đối với hành vi này

Trước thực trạng như vậy, tuy nhiên hiện nay chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu một cách đầy đủ các vấn đề về lý luận và thực tiễn về công tác phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ, do đó tác giả lựa chọn đề tài nghiên cứu:

“Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ , thành phố Đà Nẵng: tình hình, nguyên nhân và điều kiện phòng ngừa”, làm luận văn thạc sĩ nhằm đáp ứng nhu cấp cấp thiết về nghiên

cứu tổng quát các vấn đề lý luận và thực tiễn công tác phòng ngừa tai nạn giao thông trên địa bàn quận Cẩm Lệ hiện nay

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Trong thời gian qua có nhiều công trình nghiên cứu của các tác giả liên quan đến công tác phòng ngừa tình hình tội phạm nói chung trên địa bàn quận Cẩm Lệ cũng như phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ của một số địa phương khác như:

- “Phòng ngừa tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng”- Luận văn thạc sĩ Luật học, Học viện Khoa học xã hội, Hà Nội, của tác giả Phan Xuân Phúc năm 2018

Công trình nghiên cứu khoa học trên đã làm rõ được nhiều nội dung liên quan đến đặc điểm về kinh tế - xã hội, văn hóa giáo dục, vị trí địa lý…của quận Cẩm Lệ có tác động đến tình hình tội phạm cũng như công tác phòng ngừa tình hình tội phạm, tuy nhiên, công trình nghiên cứu khoa học trên chưa

đi sâu, làm rõ các nội dung về nguyên nhân, điều kiện của tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ, vì số lượng tội này so với các tội khác chiếm tỷ trọng không lớn, vì vậy không được tác giả nghiên cứu, đề xuất các giải pháp phòng ngừa một cách chuyên sâu

- “Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng: Tình hình, nguyên nhân và phòng ngừa” – Luận văn thạc sĩ Luật học, Học viện Khoa học xã hội, Hà Nội, của tác giả Đặng Phước Thủy năm 2018

Đối với công trình nghiên cứu khoa học trên đã tập trung làm rõ được nguyên nhân và điều kiện của tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ, trong đó có nhiều nguyên nhân, điều kiện tương tự như trên địa bàn quận Cẩm Lệ, tuy nhiên còn nhiều nguyên nhân, điều kiện khác về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ

mà công trình nghiên cứu khoa học trên không tập trung làm rõ được lý do vì

điều kiện kinh tế - xã hội, vị trí địa lý của huyện Hòa Vang không tương đồng như quận Cẩm Lệ

Do đó, hiện nay chưa có công trình nghiên cứu nào liên quan đến các vấn đề lý luận cũng như thực tiễn công tác phòng ngừa tội phạm trên lĩnh vực trật tự, an toàn giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ một cách chuyên sâu và đầy đủ

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Đánh giá đúng thực trạng tình hình TNGT đường bộ hiện nay trên địa bàn quận Cẩm Lệ, phân tích làm rõ nguyên nhân của tình trạng TNGT cũng như những tồn tại, hạn chế, phòng ngừa giảm TNGT Trên cơ sở đó, đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả phòng ngừa làm giảm TNGT đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ hiện nay

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nêu trên, đề tài có nhiệm vụ giải quyết những vấn

đề sau:

- Làm rõ những lý luận cơ bản về TNGT đường bộ và phòng ngừa TNGT đường bộ

- Khảo sát thực trạng phòng ngừa TNGT đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ

- Làm rõ nguyên nhân, điều kiện và các yếu tố có liên quan đến tình trạng TNGT đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ

- Đưa ra các dự báo khoa học về hoạt động giao thông vận tải có liên quan đến phòng ngừa TNGT đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ

- Đưa ra các giải pháp cơ bản góp phần nâng cao hiệu quả phũng ngừa TNGT đường bộ

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là những vấn đề lý luận và thực tiễn của

tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ cũng như thực tiễn công tác phòng ngừa TNGT đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi về không gian: Đề tài nghiên cứu tội vi phạm quy định về tham

gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ

Phạm vi về thời gian: Từ năm 2015 đến năm 2019

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Cơ sở của phương pháp luận của đề tài là phương pháp duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác - Lê Nin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm của Đảng, Nhà nước, về quản lý TTATGT nói chung và phòng ngừa TNGT đường bộ nói riêng

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở đó, quá trình nghiên cứu đề tài cũng sử dụng một số phương pháp cụ thể sau:

- Thống kê, phân tích tổng hợp để làm rõ nội dung của mục 1.2 về phần hiện của tình hình tội phạm trên địa bàn quận Cẩm Lệ trong giai đoạn

2015 – 2019, trong đó có các nội dung về thực trạng, diễn biến, cơ cấu của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ

- Điều tra, nghiên cứu, khảo sát thực tiễn công tác phòng ngừa tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ để làm rõ các nội dung tại mục 3.2.1 về thực tiễn công tác phòng ngừa tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ, các ưu điểm và hạn chế còn tồn tại của các giải pháp phòng ngừa đang áp dụng

- Toạ đàm trao đổi với một số cán bộ trực tiếp làm công tác phòng ngừa TNGT đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ được sử dụng trong tất cả các nội dung của luận văn, qua đó chọn lọc các nội dung trao đổi thực tế giữa tác giả

và cán bộ làm công tác phòng ngừa để phân tích, so sánh, làm rõ các yêu cầu đặt ra của luận văn

- Phương pháp phân tích, so sánh giữa lý luận và thực tiễn

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

6.1 Ý nghĩa lý luận

- Trên cơ sở những kết quả nghiên cứu đạt được, đề tài góp phần làm rõ hơn những vấn đề lý luận và thực tiễn về TNGT đường bộ và phòng ngừa TNGT đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ hiện nay Từ đó, đưa ra các giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động này

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

- Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ giúp các cơ quan chức năng của quận Cẩm Lệ tham khảo, vận dụng vào việc cải tiến các mặt công tác, góp phần từng bước hoàn thiện và nâng cao hiệu quả phòng ngừa TNGT đường bộ

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, đề tài được cấu trúc thành 3 chương gồm:

Chương 1: Tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường

bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng

Chương 2: Nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng Chương 3: Dự báo và biện pháp phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố

Đà Nẵng

CHƯƠNG 1 TÌNH HÌNH TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ THAM GIA GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN CẨM LỆ,

THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

1.1 Những vấn đề lý luận có liên quan đến tình hình tội phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

1.1.1 Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

Để đưa ra những giải pháp phòng ngừa tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ phù hợp với tình hình thực tế, trước hết cần phải làm rõ bản chất, hành vi khách quan của tội vi phạm quy định về TGGTĐB

Theo điều 260 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bổ sung 2017 quy định như sau:

“1 Người nào tham gia giao thông đường bộ mà vi phạm quy định về an toàn giao thông đường bộ thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:”

+ Về khách thể: Khách thể của tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ là: quy định của Nhà nước về an toàn giao thông đường bộ,

đó là những quy định nhằm đảm bảo an toàn giao thông vận tải, đảm bảo cho hoạt động vận tải đường bộ được thông suốt, được tiến hành bình thường, và bảo vệ an toàn tính mạng, sức khỏe của công dân, bảo vệ tài sản của Nhà nước, của các tổ chức và tài sản của công dân

+ Về chủ thể: Đối với người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi không phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm này, vì tội phạm này là tội phạm được thực hiện do lỗi vô ý và không có trường hợp nào là tội đặc biệt nghiêm trọng (theo quy định tại điều 12 Bộ luật Hình sự)

Chủ thể của tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ là

người từ đủ 16 tuổi trở lên, có khả năng nhận thức, khả năng điều khiển hành

vi

Điểm đặc biệt đối với chủ thể của tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ là người phạm tội có hành vi phạm tội khi đang tham gia giao thông đường bộ Theo quy định tại khoản 22 Điều 3 Luật Giao thông đường

bộ năm 2008 thì “Người tham gia giao thông gồm người điều khiển, người sử dụng phương tiện tham gia giao thông đường bộ; người điều khiển, dẫn dắt súc vật; người đi bộ trên đường bộ.”

Vậy đặc trưng cơ bản của tội vi phạm quy định về TGGTĐB đó là phải

có hành vi tham gia giao thông đường bộ mà vi phạm quy định về an toàn giao thông, và đây cũng chính là đặc trưng mà tất cả các vụ tai nạn giao thông

đường bộ đều phải có Theo Điều 5 Thông tư số 58/TT-BCA qui định và hướng dẫn, tổng hợp, xây dựng cơ sở dữ liệu, cung cấp thông tin TNGT đường bộ, quy định: “TNGT đường bộ là sự việc xảy ra do người tham gia giao thông đang hoạt động trên mạng lưới giao thông đường bộ vi phạm các qui định về trật tự, an toàn giao thông đường bộ hay gặp phải sự cố bất ngờ gây ra những thiệt hại nhất định đến tính mạng, sức khỏe của con người hoặc

tài sản của cơ quan, tổ chức, cá nhân” [6]

Điểm phân biệt giữa tai nạn giao thông đường bộ nói chung và tội vi phạm quy định về TGGTĐB nói riêng là hậu quả của các vụ việc Các quan

hệ xã hội phát sinh trong vụ TNGT đường bộ không những được luật giao thông bảo vệ mà trong trường hợp đặc biệt do người tham gia giao thông vi phạm các quy định đảm bảo an toàn giao thông gây hậu quả nghiêm trọng trở lên thì các quan hệ xã hội này còn được pháp luật hình sự bảo vệ, người gây tai nạn phải chịu trách nhiệm hình sự Trong những trường hợp như vậy, mặc dù dưới góc độ tội phạm học vụ việc đó đã cấu thành tội phạm cần được điều tra xử lý theo quy định của pháp luật hình sự, song trước hết nó vẫn được nhìn nhận, đánh giá là một vụ TNGT với đầy đủ đặc điểm, dấu hiệu để

nhận biết

Như vậy, phòng ngừa tội vi phạm quy định về TGGTĐB cũng chính là phòng ngừa tai nạn giao thông đường bộ theo một cách tổng quát, hạn chế được tai nạn giao thông đường bộ xảy ra sẽ góp phần giảm thiểu tình hình tội

vi phạm quy định về TGGTĐB

+ Về mặt khách quan: Mặt khách quan của tội phạm vi phạm quy định

về tham gia giao thông đường bộ:

Hành vi khách quan: Người phạm tội có hành vi vi phạm các quy định

về tham gia giao thông đường bộ, cụ thể: đi quá tốc độ, chở quá trọng tải quy định, tránh, vượt trái phép; đi không đúng tuyến đường, phần đường; vi phạm các quy định khác về an toàn giao thông đường bộ như chuyên chở người, hàng không đúng số lượng, trọng tải quy định; Để xác định hành vi

vi phạm các quy định về tham gia giao thông đường bộ, phải căn cứ vào các quy định tại Luật giao thông đường bộ và các văn bản hướng dẫn của các cơ quan có thẩm quyền

Phương tiện giao thông đường bộ bao gồm các loại xe có động cơ (xe hơi, máy kéo, tàu điện bánh hơi, xe gắn máy và các loại xe chuyên dùng khác)

và các loại xe thô xơ (xe thồ, xe đạp, xe được điều khiển bằng xúc vật: xe bò,

xe ngựa, ) Người điều khiển phương tiện vận tải giao thông đường bộ là người trực tiếp thực hiện chức năng vận hành phương tiện để phượng tiện chuyển động và tham gia giao thông

Hậu quả: Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ (điều 260 bộ luật hình sự) là tội phạm có cấu thành vật chất Vì vậy, hậu quả là dấu hiệu bắt buộc đối với tội này Nếu hành vi vi phạm các quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ mà chưa gây ra thiệt hại về tính mạng (làm chết người) hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng về sức khoẻ (gây thương tích), tài sản của người khác thì không cấu thành tội phạm, trừ trường hợp quy định tại khoản 4 Điều 126 Bộ luật Hình sự

Trên thực tế, hành vi vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ gây tai nạn giao thông dẫn đến chết người, thiệt hại về tài sản rất nhiều Hậu quả của tai nạn giao thông là một trong những căn cứ để xác định trách nhiệm đối với người gây tai nạn

Mối quan hệ nhân quả: Hành vi vi phạm các quy định về tham gia giao thông đường bộ là nguyên nhân dẫn đến hậu quả (tai nạn giao thông) gây thiệt hại về tài sản, sức khỏe, tính mạng của người khác Nếu thiệt hại không phải

do hành vi vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ thì không cấu thành tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

Các dấu hiệu khách quan khác: Phương tiện giao thông đường bộ; địa điểm (nơi vi phạm là công trình giao thông đường bộ)… Việc xác định các dấu hiệu khách quan này là rất quan trọng, là dấu hiệu để phân biệt giữa tội phạm này với các tội khác.Theo quy định tại khoản 1 Điều 3 Luật Giao thông đường bộ thì “Đường bộ gồm đường, cầu đường bộ, hầm đường bộ, bến phà đường bộ” Phương tiện giao thông đường bộ được quy định tại khoản 17 Điều 3 Luật giao thông đường bộ gồm “phương tiện giao thông cơ giới đường

bộ, phương tiện giao thông thô sơ đường bộ”

+ Về mặt chủ quan: Lỗi của người phạm tội vi phạm các quy định về tham gia giao thông đường bộ là lỗi vô ý Điều 11 Bộ luật Hình sự quy định

về vô ý phạm tội như sau: “Vô ý phạm tội là phạm tội trong những trường hợp sau đây: 1 Người phạm tội tuy thấy trước hành vi của mình có thể gây ra hậu quả nguy hại cho xã hội nhưng cho rằng hậu quả đó sẽ không xảy ra hoặc

có thể ngăn ngừa được; 2 Người phạm tội không thấy trước hành vi của mình

có thể gây ra hậu quả nguy hại cho xã hội, mặc dù phải thấy trước và có thể thấy trước hậu quả đó.”

1.1.2 Lý luận về tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

1.1.2.1 Khái niệm tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

Tình hình tội phạm là một khái niệm đặc thù của tội phạm học Việc nghiên cứu về tình hình tội phạm giúp ta hiểu được toàn cảnh về tội phạm, từ

đó vạch ra được những biện pháp nhằm kiểm soát tội phạm phù hợp nhất Tuy nhiên hiện nay xung quanh vấn đề này còn tồn tại những quan điểm khác nhau khi trình bày về vấn đề tình hình tội phạm:

“Tình hình tội phạm là một hiện tượng xã hội, pháp lý hình sự được thay đổi về mặt lịch sử, mang tính chất giai cấp bao gồm tổng thể thống nhất (hệ thống) các tội phạm thực hiện trong một xã hội (quốc gia) nhất định và trong

khoảng thời gian nhất định” [34]

“ Tình hình tội phạm là hiện tượng xã hội tiêu cực mang thuộc tính xã hội, thường xuyên thay đổi giai cấp, pháp luật hình sự và được phản ánh bằng toàn bộ tình hình, cơ cấu, diễn biến của tổng thể các loại hoặc một loại tội phạm đã xảy ra trong một khoảng thời gian nhất định và trong một phạm vi nhất định” “Tình hình tội phạm là hiện tượng xã hội tiêu cực, trái pháp luật hình sự, mang tính giai cấp và thay đổi theo quá trình lịch sử được thể hiện ở tổng hợp các tội phạm cụ thể đã xảy ra trong xã hội và trong khoảng thời gian

nhất định [35]

Theo GS.TS Nguyễn Ngọc Hòa: “THTP là trạng thái, xu thế vận động của tội phạm Khi nói THTP có thể hiểu là tình hình của tội phạm nói chung hoặc của nhóm tội như nhóm tội xâm phạm sở hữu hoặc của tội cụ thể như tội giết người Đồng thời khi nói THTP bao giờ cũng phải gắn với không gian và khoảng thời gian nhất định, vì tội phạm luôn xảy ra trong không gian và thời

gian xác định [17]

Còn đối với GS.TS Võ Khánh Vinh cho rằng tình hình tội phạm được

hiểu là một hiện tượng xã hội tiêu cực, được thay đổi về mặt lịch sử mang tính giai cấp bao gồm tổng thể thống nhất (hệ thống) các tội phạm thực hiện trương một xã hội (quốc gia) nhất định và khoảng thời gian nhất định trên một

địa bàn cụ thể nào đó [41]

Từ những quan điểm trên, theo tác giả có thể tổng quát khái niệm tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ là hiện tượng xã hội tiêu cực, được thay đổi về mặt lịch sử mang tính giai cấp bao gồm tổng thể thống nhất các tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trong một khoảng thời gian và trên địa bàn nhất định Tình hình tội phạm thể hiện qua phần hiện và phần ẩn, phần hiện của tình hình tội phạm là toàn bộ những hành vi phạm tội và chủ thể của các hành vi đó đã bị xử lý theo quy định của pháp luật hình sự ở từng đơn vị hành chính – lãnh thổ hay trên phạm

vi toàn quốc, trong những khoảng thời gian nhất định và được ghi nhận trong thống kê hình sự, gồm các thông số thực trạng, diễn biến, cơ cấu, tính chất; phần ẩn của tình hình tội phạm là toàn bộ những hành vi phạm tội chưa được phát hiện và xử lý, phần ẩn được thể hiện thông qua các thông số về độ ẩn, tỷ

lệ ẩn, nguyên nhân ẩn…

1.1.2.2 Khái niệm, mục đích phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định

về tham gia giao thông đường bộ

Phòng ngừa tình hình tội phạm là một trong những khái niệm quan trọng trong công tác đấu tranh với các loại tội phạm, bên cạnh kết quả khám phá, điều tra làm rõ các vụ án thì hiệu quả của công tác phòng ngừa là một trong những tiêu chí quan trọng dùng để đánh giá hiệu quả của công tác đấu tranh với các loại tội phạm Do đó, phòng ngừa tình hình tội phạm chiếm một vị trí đặc biệt của lý luận về tội phạm học Nghiên cứu về phòng ngừa tình hình tội phạm chính là nghiên cứu cơ sở, nền tảng và điểm xuất phát để tiếp tục nghiên cứu những nội dung khác trong lý luận tội phạm học Tuy nhiên hiện nay, phòng ngừa tình hình tội phạm lại chưa có một khái niệm thống nhất

Theo Từ điển Luật học: “Phòng ngừa tội phạm là ngăn ngừa tội phạm và loại trừ các nguyên nhân phát sinh tội phạm bằng toàn bộ những biện pháp

liên quan với nhau do cơ quan Nhà nước và tổ chức xã hội tiến hành” [31]

Theo GS.TS Nguyễn Xuân Yêm thì: “Phòng ngừa tội phạm là tổng hợp các biện pháp có quan hệ tác động lẫn nhau, được tiến hành bởi cơ quan nhà nước và các tổ chức xã hội nhằm mục đích ngăn chặn tội phạm và hạn chế,

loại trừ những nguyên nhân sinh ra tội phạm” [47, tr.185-199]

Theo Giáo trình Tội phạm học của trường Đại học Luật Hà Nội,

“Phòng ngừa tình hình tội phạm là việc áp dụng một cách tổng thể các biện pháp kinh tế, chính trị, tư tưởng, pháp luật… do các cơ quan, các tổ chức và công dân tiến hành dưới sự lãnh đạo của Đảng nhằm xóa bỏ hoặc vô hiệu hóa các nguyên nhân, điều kiện phạm tội; không để cho tội phạm xảy ra; làm giảm tội phạm và tiến tới loại trừ hoàn toàn tình hình tội phạm ra khỏi đời

sống xã hội” [37, tr.210]

GS.TS Võ Khánh Vinh thì cho rằng, “Phòng ngừa tình hình tội phạm là

hệ thống nhiều mức độ và biện pháp mang tính chất Nhà nước, xã hội và Nhà nước – xã hội nhằm khắc phục các nguyên nhân và điều kiện của tội phạm hoặc làm vô hiệu hóa (làm yếu; hạn chế) chúng và bằng cách đó làm giảm và

dần dần loại bỏ tình hình tội phạm” [46, tr.154]

Các quan điểm trên đều đưa ra khái niệm phòng ngừa tình hình tội phạm, mỗi quan điểm đều dựa trên những cơ sở, lý luận riêng Mặc dù có nhiều khái niệm khác nhau nhưng về bản chất, các quan điểm trên đều có một điểm chung là nhằm mục tiêu làm giảm, tiến tới loại trừ tội phạm ra khỏi đời sống

xã hội

Phòng ngừa tình hình tội phạm suy cho cùng là phải làm sáng tỏ nguyên nhân và điều kiện dẫn đến sự phạm tội và các biện pháp, phương pháp phòng ngừa hiệu quả Để làm được điều đó, đòi hỏi phải thu hút sự tham gia rộng rãi của các cấp chính quyền, các tổ chức xã hội, các nhà hoạt động chính trị xã

hội và đông đảo quần chúng lao động

Việc xây dựng chương trình phòng ngừa tình hình tội phạm cũng cần phải thực hiện trên cơ sở các đặc điểm kinh tế, tâm lý, xã hội và các đặc điểm truyền thống của từng địa phương; cần mang tính kế hoạch, thường xuyên có

sự chỉ đạo chặt chẽ của Nhà nước, Đảng và các tổ chức xã hội khác

Tóm lại, trên cơ sở tổng hợp các quan điểm khoa học đã nêu, kết hợp với thực tiễn đấu tranh phòng và chống tội phạm ở nước ta trong thời gian vừa qua, dưới góc độ tội phạm học, theo tác giả phòng ngừa tội phạm có thể được khái niệm như sau: Phòng ngừa tội phạm là hoạt động của tất cả các cơ quan bảo vệ pháp luật và Tòa án, các cơ quan Nhà nước và tổ chức xã hội và của mọi công dân trong xã hội áp dụng tổng hợp và đồng bộ các biện pháp khác nhau hướng vào thủ tiêu những nguyên nhân và điều kiện phạm tội, cũng như loại bỏ các yếu tố tiêu cực ảnh hưởng đến quá trình hình thành phẩm chất cá nhân tiêu cực, đồng thời từng bước hạn chế, đẩy lùi và tiến tới loại bỏ tội phạm ra khỏi đời sống xã hội Nói một cách ngắn gọn khác, phòng ngừa tội phạm là một bộ phận cấu thành của lý luận tội phạm học, đồng thời là hoạt động của toàn xã hội trong việc tìm ra các nguyên nhân phát sinh ra tội phạm

từ đó khắc phục, ngăn chặn, đẩy lùi và tiến tới loại bỏ tội phạm ra khỏi đời sống xã hội

Với cách tiếp cận vấn đề như đã nêu, phòng ngừa tình hình tội vi phạm các quy định tham gia giao thông đường bộ được hiểu như sau:

Phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định các tham gia giao thông đường bộ là việc sử dụng tổng hợp các lực lượng, biện pháp, phương tiện của các cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội và công dân để phát hiện, kiềm chế

sự tác động tiêu cực của các yếu tố xã hội Đóng vai trò là những nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh, phát triển tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ nhằm đẩy lùi, tiến tới làm giảm đến mức thấp nhất tai nạn giao thông đường bộ trong đời sống xã hội

Như vậy, mục đích của phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ được thể hiện ở các nội dung cơ bản sau đây:

- Mục đích trước mắt là chủ động phát hiện, kịp thời kiềm chế, tiến tới đẩy lùi tình trạng tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên

cả 3 tiêu chí (số vụ, số người chết và số người bị thương) Thông qua đó từng bước khắc phục những sơ hở, thiếu sót trong công tác quản lý TTATGT và những nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh phát triển TNGT đường bộ

- Mục đích chiến lược là loại trừ những nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh, phát triển tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ nhằm đẩy lùi, tiến tới làm giảm đến mức thấp nhất TNGT trong đời sống xã hội

- Mục đích mang tính kinh tế, xã hội của phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ là đảm bảo hoạt động giao thông vận tải đường bộ luôn được trật tự, an toàn và thông suốt; phục vụ đắc lực cho việc phát triển kinh tế xã hội và nhu cầu đi lại của công dân; đảm bảo tiết kiệm, giảm chi phí không cần thiết cho việc khắc phục thiệt hại vật chất

do TNGT đường bộ đưa ra

1.2 Phần hiện của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng

1.2.1 Thực trạng

Như nội dung ở mục 1.1 đã có nêu, phần hiện của tình hình tội phạm gồm các thông số thực trạng, diễn biến, cơ cấu, tính chất Thực trạng của tình hình tội phạm được tạo ra bởi 2 bộ phận khác nhau: Số tội phạm và người phạm tội đã qua xét xử, số liệu cơ bản phản ánh phần hiện cũng như thực trạng của tình hình tội phạm nói chung; Số tội phạm và người phạm tội không qua xét xử, sở dĩ có lọai số liệu này và mức độ của nó lớn hay nhỏ là phụ thuộc vào chính sách hình sự cũng như khả năng năng lực thực tế của các cơ quan bảo vệ pháp luật, đặc biệt là cơ quan điều tra

– Số tội phạm và người phạm tội đã qua xét xử:

+ Số liệu cơ bản nhất, ít sai số nhất phản ánh về tình hình tội phạm nói chung và về phần hiện của nó nói riêng, phải là số liệu thống kê về số người phạm tội và những hành vi phạm tội của họ đã qua xét xử hình sự Trên thực

tế của hoạt động tố tụng hình sự ở Việt Nam, cho đến nay không tồn tại số liệu thống kê cụ thể Vì thế, số tội phạm và người phạm tội qua xét xử, chỉ có thể được chắt lọc trên cơ sở của các số liệu thống kê hiện có

+ Xét về tổng số, những con số tuyệt đối của thống kê xét xử sơ thẩm hình sự của Toà án nhân dân tối cao, tuy còn hàm chứa những dung sai nhất định nhưng trên thực tế không có số liệu thống kê nào khác sát với thực tế hơn với số tội phạm và người phạm tội theo đúng nghĩa pháp lý đích thực của

nó

+ Số liệu thống kê xét xử sơ thẩm hình sự có thể xếp vào loại số lớn và đặc biệt có cấu trúc chi tiết và chính xác từ các nhóm, cũng như từ từng tội phạm khác nhau Vì thế nó rất phù hợp cho nhiều mục đích nghiên cứu tội phạm học Đối với phần hiện của tình hình tội phạm, số liệu thống kê này hoàn toàn bảo đảm yêu cầu hội tụ các nguồn số liệu án hình sự đã qua xét xử

và sự hội tụ này diễn ra một cách tự nhiên, hợp lý đối với trình tự tố tụng hình

sự

– Số tội phạm và người phạm tội không qua xét xử:

+ Chính sách hình sự của Nhà nước ta không đòi hỏi mọi hành vi phạm tội đều phải đưa ra xét xử mà chỉ yêu cầu mọi hành vi phạm tội phải được phát hiện kịp thời, xử lý nhanh chóng, công minh theo đúng pháp luật Pháp luật hình sự cũng đã quy định ngày càng hoàn thiện các giải pháp cho những trường hợp phạm tội nhưng thực tế không đủ điều kiện hoặc không cần thiết

áp dụng thủ tục xét xử

+ Những trường hợp khó xác định được dấu hiệu cơ bản của tội phạm tức là hành vi nguy hiểm cho xã hội ở mức độ tội phạm thực tế đã được thực

hiện Ví dụ như có người bị giết chết nhưng theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự, cuộc điều tra phải bị đình chỉ vì một trong những lý do: Đã hết thời hạn điều tra mà không chứng minh được bị can đã thực hiện tội phạm; Người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội chưa đến tuổi chịu trách nhiệm hình sự; Đã hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự; Tội phạm đã được đại xá; Người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội đã chết

+ Những trường hợp tạm đình chỉ điều tra hoặc tạm đình chỉ vụ án vì lý

do chưa xác định được bị can hoặc không biết rõ bị can đang ở đâu mà không được phục hồi điều tra khi đã hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự + Nếu như khoa học luật hình sự có đối tượng nghiên cứu chủ yếu là tội phạm với tính cách là hành vi của cá nhân con người và nhiệm vụ cơ bản của

nó là xác định những cơ sở cho việc cá thể hoá trách nhiệm hình sự, thì tội phạm học lại có đối tượng nghiên cứu chủ yếu là tình hình tội phạm với tính cách là một hiện tượng xã hội và có nhiệm vụ chủ yếu là chỉ ra càng đầy đủ càng tốt, càng chính xác càng tốt những biểu hiện của căn bệnh xã hội – tội phạm và các nguyên nhân của nó vì mục đích phòng ngừa Vì phải cá thể hoá trách nhiệm hình sự nên Luật hình sự không cho phép xem xét các dấu hiệu của tội phạm một cách tách rời nhau mà phải đồng bộ; Còn tội phạm học, vì mục đích phòng ngừa tội phạm cho nên buộc phải xem xét đến từng dấu hiệu của tội phạm, đặc biệt là dấu hiệu bản chất của nó, tức là nguy hiểm đối với

xã hội của hành vi Vì thế, mọi hành vi nguy hiểm đối với xã hội ở mức độ tội phạm đã xảy ra nhưng chưa hoặc không đủ điều kiện để đưa ra xét xử thì không thể không tập hợp vào phạm trù tình hình tội phạm

Như vậy, thực trạng của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ được phản ánh bằng tổng số các tội phạm vi phạm quy định tham giao thông đường bộ và tổng số người phạm tội gây ra trên địa bàn trong khoảng thời gian nghiên cứu là 2015 đến năm 2019 trên địa bàn quận Cẩm Lệ

Bảng 1.1 Số vụ án xét xử tội vi phạm quy định về tham gia giao thông

đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ (từ năm 2015 – 2019)

Nguồn: Tòa án nhân dân quận Cẩm Lệ

Như vậy, qua bảng 1.1 chúng ta có thể thấy, số vụ án về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trong 5 năm từ năm 2015 đến năm

2019 là 40 vụ, trung bình mỗi năm trên địa bàn quận Cẩm Lệ xảy ra 8 vụ, so với tổng số các vụ phạm pháp hình sự trên địa bàn quận Cẩm Lệ hằng năm là khoảng 90 vụ, thì tỷ lệ các vụ án về vi phạm các quy định tham giao thông đường bộ trong tổng số các tội phạm là khoảng 8,8%

1.2.2 Diễn biến

Diễn biến của tình hình tội phạm là sự thay đổi thực trạng của tội phạm xét về mức độ và về tính chất theo thời gian, trong đơn vị thời gian xác định Diễn biến của tội phạm là một trong những nội dung của tình hình tội phạm mà việc phân tích nội dung này cho phép dự đoán xu hướng vận động của tội phạm trong thời gian tiếp theo

Để đánh giá diễn biến của tội phạm người nghiên cứu phải dựa trên các kết quả thu được về thực trạng của tội phạm theo từng năm trong đơn vị thời gian nghiên cứu

Kết quả phản ánh thực trạng của tội phạm ở năm thứ nhất của đơn vị thời gian nghiên cứu được coi là kết quả gốc Kết quả thu được về thực trạng của

tội phạm trong các năm tiếp theo được đối chiếu với kết quả gốc và với kết quả của năm trước đó Kết quả so sánh cho phép người nghiên cứu đưa ra các nhận định về xu hướng vận động và mức độ vận động của tội phạm trong đơn

vị thời gian nghiên cứu

Xét về mức độ, đó có thể là: Tương đối ổn định, có xu hướng tăng, có xu hướng giảm hoặc trong tình trạng dao động khi tăng khi giảm Xét về tính chất, có thể có các nhận xét về sự ổn định hay thay đổi của tính nghiêm trọng nói chung hay của tính nghiêm trọng ở một khía cạnh cụ thể như khía cạnh tái phạm, khía cạnh chủ thể là người chưa thành niên hay khía cạnh mức độ; tính chất của hậu quả của tội phạm v.v…

Bảng 1.2 Diễn biến tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao

thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ

Nguồn: Tòa án nhân dân quận Cẩm Lệ

Đối với diễn biến thực trạng tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ trong thời gian từ năm 2015 đến năm

2019 qua Bảng 1.1 chúng ta có thể nhận thấy diễn biến của tình hình tội phạm diễn biến phức tạp, có giai đoạn tăng (2015 – 2016), có giai đoạn tăng mạnh (2016 – 2017) nhưng cũng có giai đoạn giảm mạnh (2017 – 2019) Điều này cho thấy, công tác phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ của các cơ quan chức năng vẫn chưa có những giải pháp ổn định, hiệu quả lâu dài

1.2.3 Cơ cấu

Cơ cấu của tình hình tội phạm là thành phần, tỉ trọng và sự tương quan giữa các tội phạm, loại tội phạm trong chỉnh thể THTP Biểu thị bằng chỉ số tương đối phản ánh mối tương quan giữa các tội phạm, các loại tội phạm trong THTP

Nghiên cứu về cơ cấu tình hình tội phạm có vai trò quan trọng trong việc đánh giá mức độ, tính chất nguy hiểm của THTP Là cơ sở đánh giá hiệu quả hoạt động phòng ngừa tội phạm, phát hiện các quy luật tồn tại, phát triển của tội phạm, là cơ sở hoạch định kế hoạch phòng chống tội phạm

*Cơ cấu của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ xét theo địa bàn

Bảng 1.3 Cơ cấu tình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường

bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ xét theo địa bàn

Biểu đồ 1.1 Biểu đồ cơ cấu tình hình tội vi phạm quy định về tham gia

giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ xét theo địa bàn

Qua bảng 1.3 có thể thấy, tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ xảy ra không đều giữa các địa bàn của các phường Điều này xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau trong đó chủ yếu xuất phát từ đặc điểm về hạ tầng giao thông, kinh tế xã hội của các phường thuộc địa bàn quận Cẩm Lệ Dựa trên số liệu tại bảng 1.2 chúng ta có thể thấy, tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ chủ yếu tập trung tại hai địa bàn là phường Hòa Xuân và phường Hòa An

*Cơ cấu tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ theo tuyến đường

Bảng 1.4 Cơ cấu tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông

đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ theo tuyến đường

Đường hẻm, kiệt Tổng

Đường hẻm, kiệt Tổng

Nguồn: Đội Cảnh sát giao thông, trật tự Công an quận Cẩm Lệ

Biểu đồ 1.2 Biểu đồ cơ cấu tình hình tội vi phạm quy định về tham gia

giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ theo tuyến đường

Mạng lưới đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ bao gồm các loại đường

là Quốc lộ (quốc lộ 1A, 14B), đường tỉnh lộ, đường đô thị và các đường hẻm, kiệt nhỏ Qua bảng 1.3 chúng ta có thể thấy, hầu hết các tội vi phạm quy định

về tham gia giao thông đường bộ xảy ra trên hai tuyến quốc lộ trọng yếu đi qua địa bàn quận là Quốc lộ 1A, và Quốc lộ 14B, đây là hai tuyến Quốc lộ quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội đối với thành phố Đà Nẵng nói riêng và cả khu vực miền Trung – Tây Nguyên nói chung Quốc lộ 1A là tuyến đường xuyên Việt, còn tuyến Quốc lộ 14B tuyến giao thông cấp quốc gia nối cảng Tiên Sa và thành phố Đà Nẵng với Tây Quảng Nam và Tây Nguyên, một phần của đường Xuyên Á AH17, vì những đặc điểm trọng yếu như vậy nên mật độ phương tiện lưu thông trên hai tuyến đường này chiếm tỷ trọng rất lớn so với các loại đường còn lại, điều này cũng lý giải vì sao số lượng các tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ xảy ra trên các tuyến Quốc lộ thuộc địa bàn quận Cẩm Lệ có tỷ lệ cao

Đối với các đường tỉnh lộ và đường đô thị trên địa bàn quận Cẩm Lệ không có sự chênh lệch quá lớn về số vụ phạm tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ, còn đối với các đường hẻm, kiệt trong thời gian gần đây không xảy ra các vụ án về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ Về diễn biến qua các năm có thể thấy, số vụ phạm tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ xảy ra không đều qua các năm trên cùng một loại đường, không có loại đường nào tăng đột biến hay giảm đột biến về tỷ trọng so với các loại đường còn lại về số vụ phạm tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

*Cơ cấu của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ theo nguyên nhân, lỗi vi phạm

Bảng 1.5 Nguyên nhân, lỗi vi phạm trong tội vi phạm quy định về tham

gia giao thông trên địa bàn quận Cẩm Lệ

Biểu đồ 1.3 Biểu đồ cơ cấu tình hình tội vi phạm quy định về tham gia

giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ theo nguyên nhân

Đối với nguyên nhân gây nên tai nạn giao thông đường bộ có thể chia ra thành 03 nhóm nguyên nhân chính là nguyên nhân do ý thức của người tham gia giao thông (không chấp hành các quy tắc an toàn khi tham gia giao thông), nguyên nhân do kỹ thuật an toàn của phương tiện (phương tiện gặp sự cố về

hệ thống phanh, hệ thống chuyển hướng, hệ thống điện…) và nguyên nhân do điều kiện về cơ sở hạ tầng giao thông (tổ chức giao thông không phù hợp, không có biển báo hiệu, bán kính đường cong của đường không phù hợp đối với các phương tiện lưu thông…)

Trên địa bàn quận Cẩm Lệ, Qua bảng 1.4, biểu đồ 1.3 có thể thấy trong

cơ cấu về nguyên nhân và lỗi vi phạm tập trung ở nhóm nguyên nhân do ý thức của người tham gia giao thông hay nói cách khác là các tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ là do người tham gia giao thông đã có các hành vi vi phạm quy tắc tham gia giao thông đường bộ, còn đối với hai nhóm nguyên nhân còn lại, trên địa bàn quận Cẩm Lệ chưa xảy ra các vụ án

về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ Điều này cho thấy

ý thức của người tham gia giao thông đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc đảm bảo quá trình tham gia giao thông an toàn, các điều kiện về an toàn

kỹ thuật của phương tiện hay điều kiện về cơ sở hạ tầng giao thông cho đến nay đã có nhiều văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh và các cơ quan chức năng trên địa bàn quận Cẩm Lệ đang thực hiện tốt việc quản lý, kiểm tra vì vậy, việc xảy ra các tai nạn giao thông do nguyên nhân từ điều kiện kỹ thuật của phương tiện hay điều kiện cơ sở hạ tầng là rất ít khi xảy ra

Qua bảng 1.4 một vấn đề nữa chúng ta cũng có thể nhận ra đó là nguyên nhân về vi phạm các quy tắc về nhường đường khi qua nơi giao nhau chiếm tỷ trọng lớn so với các nguyên nhân còn lại, vấn đề này bắt nguồn từ đặc điểm của cơ sở hạ tầng giao thông trên địa bàn quận Cẩm Lệ, đặc biệt là trên địa bàn phường Hòa Xuân, Hòa An hiện nay có hình dạng các tuyến đường là ô bàn cờ vì vậy mật độ các giao lộ có trên địa bàn là rất lớn

*Cơ cấu của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ xét theo độ tuổi và giới tính của người phạm tội

Bảng 1.6 Cơ cấu bị can phạm tội vi phạm quy định về tham gia giao

thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ

Biểu đồ 1.4 Biểu đồ cơ cấu tình hình tội vi phạm quy định về tham gia

giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ theo độ tuổi

Biểu đồ 1.5 Biểu đồ cơ cấu tình hình tội vi phạm quy định về tham gia

giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ xét theo giới tính

Qua bảng 1.6 và 02 biểu đồ trên có thể thấy, cơ cấu về độ tuổi, giới tính của người thực hiện hành vi phạm tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ tập trung ở nam giới độ tuổi từ 18 đến 35 tuổi Đây là một đặc điểm phổ biến không chỉ đối với người thực hiện hành vi phạm tội trên địa bàn quận Cẩm Lệ mà còn ở các địa phương khác, nó phản ánh đúng các đặc điểm về nhân thân, đặc điểm về tâm lý lứa tuổi Đây là một cơ cấu quan trọng, làm cơ sở cho các công tác phòng ngừa tình hình tội

vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ cần tập trung vào đối tượng này Mặt khác, trong công tác xử lý vi phạm hành chính cần phải thực hiện xử phạt nghiêm, ren đe đủ mạnh để thành phần nam giới trong độ tuổi từ 18 đến 35 tuổi phải nâng cao ý thức tham gia giao thông của mình Về công tác xã hội cần nhận thấy, ở thành phần này chiếm một tỷ lệ lớn những người thất nghiệp, công việc không ổn định, vì vậy, việc thường xuyên tụ tập, sử dụng rượu bia, thực hiện các hành vi vi phạm quy định của pháp luật giao thông đường bộ là thường xuyên, do đó trong quá trình quản lý nhà nước cần tạo nhiều môi trường việc làm lành mạnh, thúc đẩy tình thần lao động đối với công dân thuộc thành phần này

*Cơ cấu về phương tiện liên quan đến tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông trên địa bàn quận Cẩm Lệ

Bảng 1.7 Cơ cấu phương tiện liên quan đến tình hình tội vi phạm quy

định về tham gia giao thông trên địa bàn quận Cẩm Lệ

Biểu đồ 1.6 Biểu đồ cơ cấu tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ xét theo phương tiện gây

ra tai nạn

Bảng 1.7 phản ánh cơ cấu loại phương tiện liên quan trong các vụ án về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm

Lệ, qua Bảng 1.7., biểu đồ 1.6 chúng ta có thể nhận thấy, tỷ lệ phương tiện xe

mô tô, xe gắn máy liên quan trong các vụ án về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ chiếm tỷ lệ tương đối lớn 70% so với phương tiện xe

ô tô chiếm 35% và xe đạp, xe thô sơ chiếm 0% Điều này phản ánh đúng thực trạng về tình hình các loại phương tiện tham gia giao thông đường bộ hiện nay trên địa bàn quận Cẩm Lệ Số lượng phương tiện mô tô, xe gắn máy lưu thông hằng ngày chiếm tỷ trọng lớn so với các loại phương tiện còn lại Đây

là cơ sở để công tác phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ cần tập trung vào nhóm đối tượng là người điều khiển phương tiện xe mô tô, xe gắn máy Một nội dung lâu nay chúng ta chưa thật

sự quan tâm đó là kỹ năng điều khiển xe mô tô, xe gắn máy như thế nào để đảm bảo an toàn khi lưu thông trên đường, vấn đề này cũng là một yếu tố khiến cho quá trình điều khiển phương tiện mô tô, xe gắn máy của người dân tham gia giao thông hiện nay tiềm ẩn rất nhiều nguy hiểm có thể dẫn đến tai

nạn giao thông đường bộ, trong trường hợp không may mắn hơn có thể trở thành chủ thể hoặc khách thể của tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

1.2.4 Tính chất

GS.TS Võ Khánh Vinh khẳng định: “Tính chất của tình hình tội phạm thể hiện ở số lượng của các tội phạm nguy hiểm nhất cho xã hội trong cơ cấu của tình hình tội phạm cũng như các đặc điểm nhân thân của những người thực hiện tội phạm Tính chất của tình hình tội phạm được làm sáng tỏ thông qua cơ cấu của nó Tình hình tội phạm bộc lộ bản chất của nó qua những thông số phản ánh về số lượng và tính chất của nó, hay còn gọi là những chỉ

số định lượng và định tính của tình hình tội phạm, trong đó, các thông số phản ánh về số lượng được biểu thị bằng các khái niệm tình trạng (hay mức độ) và động thái của tình hình tội phạm, còn thông số phản ánh về mặt định tính của hiện tượng được biểu thị bằng khái niệm cơ cấu và tính chất của tình hình tội

phạm” [41, tr.22, 24] Nói cách khác thì tội phạm học xem tính chất của tình

hình tội phạm cũng là một đặc điểm định tính của tình hình tội phạm Nó phản ánh mức độ nguy hiểm, mức độ nghiêm trọng khác nhau của tình hình tội phạm ở từng thời gian và không gian khác nhau thông qua tương quan và

tỷ lệ giữa các thành phần tạo nên cơ cấu của tình hình tội phạm

Như vậy, qua nghiên cứu định lượng về tình hình tội vi phạm quy định

về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ ở mục 1.2.3., chúng ta có thể đánh giá về tính chất của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia gia thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ như sau:

Một là, tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ đang có xu hướng giảm, tuy nhiên, theo đánh giá của tác giả, việc số lượng các vụ án về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ có xu hướng giảm trong hai năm 2018, 2019 là do có sự thay đổi về mặt định lượng trong Bộ luật hình sự Nếu như trước đây, điều 202, Bộ

luật hình sự năm 1999 quy định hậu quả gây ra được xem là tội phạm là gây thương tích cho 01 người từ 31%, hoặc gây thiệt hại về tài sản từ 50 triệu đồng đến 100 triệu đồng, thì trong Bộ luật hình sự 2015, sửa đổi năm 2017 đã tăng mức định lượng về hậu quả đối với tội này, cụ thể: Hậu quả gây ra được xem là tội phạm khi gây thương tích cho 01 người từ 61% trở lên, hoặc gây thiệt hại tài sản từ 100 triệu đồng đến 500 triệu đồng Vì vậy, về mặt tổng quát theo đánh giá của tác giả, tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ thời gian qua tuy có xu hướng giảm nhưng chưa bền vững

Hai là, tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ hầu hết nguyên nhân là do ý thức tham gia giao thông của người dân, nội dung này phản ảnh đúng thực trạng về ý thức tham gia giao thông của người dân hiện nay, không chỉ là trên địa bàn quận Cẩm Lệ

mà còn trên địa bàn toàn thành phố Đà Nẵng, mặt khác, điều này đặt ra yêu cầu trong công tác phòng ngừa tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ cần tác động đến nhiều nội dung như công tác đào tạo, sát hạch, cấp giấy phép lái xe, công tác tuyên truyền, giáo dục ý thức, pháp luật cho người tham gia giao thông, công tác quản lý nhà nước về trật tự, an toàn giao thông đường bộ…

Ba là, về vị trí, đặc điểm đoạn đường thường xảy ra các vụ vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ đó là các đoạn đường nằm trên các tuyến Quốc lộ; thuộc các địa bàn phường Hòa Xuân, Hòa An, đây là các khu vực, vị trí có mật độ tham gia giao thông đông đúc, nhiều loại phương tiện có tốc độ cao tham gia lưu thông

Bốn là, về đặc điểm nhân thân của người thực hiện hành vi phạm tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ, theo số liệu ở mục 1.2.3 có thể thấy, người phạm tội tập trung ở nam giới điều khiển phương tiện mô tô, xe gắn máy, có độ tuổi từ 18 đến 35 tuổi

1.3 Phần ẩn của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng

1.3.1 Đánh giá về loại tội phạm ẩn

Hiện nay, khái niệm về tội phạm ẩn đang được hiểu theo nhiều góc độ khác nhau Theo Timothy Mason, “tội phạm ẩn là tội phạm có thực nhưng

không được tường thuật với cảnh sát” [2]; Frank Schmalleger cho rằng, “tội

phạm ẩn là thuật ngữ được đưa ra bởi các nhà tội phạm học và xã hội học mô

tả số lượng tội phạm không được tường thuật hoặc không bị phát hiện và nó

trả lời cho câu hỏi về độ tin cậy của thống kê tội phạm chính thức” [12] Theo

PGS.TS Phạm Văn Tỉnh, “phần ẩn của tình hình tội phạm là tổng thể các hành vi phạm tội (cùng các chủ thể của hành vi đó) đã xảy ra trên thực tế, song không được phát hiện, không bị xử lý theo quy định của pháp luật hình

sự hoặc không có trong thống kê hình sự ” Còn GS.TS Nguyễn Xuân Yêm cho rằng, “tội phạm ẩn là khái niệm chỉ một phần trong tổng thể các tội phạm

đã xảy ra trong một khoảng thời gian và trên một địa bàn nhất định mà chưa được các cơ quan bảo vệ pháp luật (Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án

và các cơ quan khác của Công an có chức năng tiếp nhận tin tố giác và phát hiện tội phạm) phát hiện về sự kiện nói chung hoặc chưa nhận biết được sự

kiện, hành vi đã phát hiện là tội phạm” [47, tr.93]

Tổng hợp các quan điểm nêu trên, kết hợp với thực tiễn nghiên cứu, tác giả đưa ra khái niệm về tội phạm ẩn như sau: Tội phạm ẩn là số lượng hành vi phạm tội đã xảy ra nhưng không được phát hiện, không được tường thuật, không bị xử lý theo quy định của pháp luật hình sự hoặc không có trong thống

kê hình sự

1.3.2 Đánh giá về một số thông số ẩn

- Về độ ẩn: “Độ ẩn được hiểu là khả năng ẩn khuất khác nhau của từng

loại tội phạm hoặc của từng nhóm tội” [49, tr.36] Độ ẩn được xét theo từng

tội phạm cụ thể hoặc từng nhóm tội phạm, phụ thuộc vào khả năng che dấu

của người phạm tội, đối tượng bị tác động, nạn nhân, khả năng phát hiện, xử

lí tội phạm của các cơ quan có thẩm quyền Theo nghiên cứu của Viện Nhà nước và pháp luật ở nước ta thì mức độ ẩn của tình hình tội phạm có 04 cấp

độ, (từ độ ẩn cấp I đến độ ẩn cấp IV)

Theo đánh giá của tác giả thì tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ là loại tội phạm có độ ẩn cao, điều này xuất phát từ vấn đề giải quyết hậu quả của vụ tai nạn giao thông, hai bên sau khi xảy ra tai nạn vì nhiều nguyên nhân khác nhau như sợ phiền phức, sợ bị tạm giữ phương tiện… nên đã thỏa thuận đền bù dân sự cho nhau mà không trình báo cho cơ quan công an Mặt khác, ngay cả khi đã báo công an, các bên trong quá trình giải quyết vẫn tiếp tục thương lượng để đền bù dân sự, từ đó dẫn đến việc sau khi đạt được thỏa thuận các bên đã làm đơn từ chối các yêu cầu về giám định thương tật cũng như tài sản, đây là vấn đề thường xuyên xảy ra trong quá trình giải quyết các vụ tai nạn giao thông, cũng là vấn đề còn bất cập, hạn chế,

bỏ lọt tội phạm đối với tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường

bộ, việc các bên từ chối giám định đã làm cho cơ quan công an không có cơ

sở để khởi tố vụ án, khởi tố bị can, làm rõ bản chất của vụ việc

- Về tỷ lệ ẩn: Tỉ lệ ẩn được hiểu là tỉ lệ tương quan giữa tội phạm bị phát hiện và tội phạm chưa bị phát hiện Để có cơ sở tính toán một cách tương đối chính xác tỉ lệ tội phạm ẩn phải dựa vào nhiều nguồn số liệu khác nhau (nạn nhân, cơ quan tư pháp hình sự ) Đối với tỷ lệ ẩn của tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ, qua nghiên cứu hơn 1.000 hồ sơ giải quyết tai nạn giao thông tại Đội Cảnh sát giao thông, trật tự - Công an quận Cẩm Lệ trong thời gian qua, cho thấy số lượng các vụ việc từ chối giám định tỷ lệ thương tật cũng như tài sản chiếm hơn 400 trường hợp, còn các trường hợp còn lại chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm Như vậy, so với con số 40 vụ án về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ trong thời gian qua cho thấy tỷ lệ ẩn của loại tội

phạm này trên địa bàn quận Cẩm Lệ là rất lớn

- Về nguyên nhân ẩn:

+ Nguyên nhân chủ quan: Một trong những nguyên nhân chủ quan dẫn đến ẩn của tình hình tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn quận Cẩm Lệ là sự phối kết hợp giữa Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án trong việc giải quyết các vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ đôi khi còn chưa tốt, chưa tạo ra sự đồng thuận trong quá trình giải quyết vụ án Điều đó làm tỷ lệ ẩn của tình hình tội phạm này còn rất cao

+ Nguyên nhân khách quan: Tội phạm ẩn khách quan có lý do xuất phát

từ phía bị hại Khi vụ tai nạn xảy ra, do nhận thức là lỗi vô ý nên bị hại và người gây tai nạn thường có thể thông cảm cho nhau và bị hại nhiều trường hợp khi nhận bồi thường thoả đáng thì không tố giác tội phạm và chấp nhận giải quyết theo con đường dân sự, không nhờ sự can thiệp của cơ quan chức năng và mong muốn giữ kín sự kiện phạm tội Nhận thức chưa đầy đủ về mức

độ nguy hiểm của hành vi phạm tội và bị chi phối bởi yếu tố kinh tế đã dẫn đến việc bị hại, gia đình bị hại từ chối phối hợp với cơ quan hữu quan làm rõ tội phạm và lại chính là nguyên nhân gây ẩn rất lớn đối với loại tội phạm này + Tội phạm ẩn thống kê:

Đôi khi những vụ tai nạn giao thông lại chính là phần hiện của một loại tội phạm khác vẫn còn ẩn ở phía sau, do đó khi các cơ quan tiến hành tố tục điều tra, xét xử cần phải xem xét sâu sắc trên cơ sở đánh giá kết quả khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi để có thể tìm ra sự thực đang được

ẩn giấu của vụ án tai nạn giao thông, tìm ra hung thủ và mục đích thực sự của chúng Rõ ràng có một số lượng đáng kể các tội phạm vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ rơi vào trạng thái ẩn thống kê Tuy nhiên, trạng thái ẩn thống kê này có khả năng gây ra những sai lệch không nhỏ