THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIÁM SÁT VÀ PHẢN BIỆN XÃ HỘI CỦA ỦY BAN MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM HUYỆN THĂNG BÌNH, TỈNH QUẢNG NAM

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là cơ sở chính trị vững chắc của chính quyền nhân dân; đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhân dân; tăng cường đồng thuận xã hội; giám sát, phản biệ

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN VĂN ĐÔNG

THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIÁM SÁT VÀ PHẢN BIỆN XÃ HỘI CỦA ỦY BAN MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM

HUYỆN THĂNG BÌNH, TỈNH QUẢNG NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG

HÀ NỘI, năm 2020

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN VĂN ĐÔNG

THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIÁM SÁT VÀ PHẢN BIỆN XÃ HỘI CỦA ỦY BAN MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM

HUYỆN THĂNG BÌNH, TỈNH QUẢNG NAM

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định

Quảng Nam, ngày tháng năm 2020

Tác giả luận văn

Nguyễn Văn Đông

LỜI CẢM ƠN

Để có thể hoàn thành đề tài luận văn thạc sĩ một cách hoàn chỉnh, bên cạnh

sự nỗ lực cố gắng của bản thân còn có sự hướng dẫn nhiệt tình của quý Thầy Cô, cũng như sự động viên ủng hộ của gia đình và bạn bè trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và thực hiện luận văn thạc sĩ

Xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến Thầy Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Đính, người đã hết lòng giúp đỡ và tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi hoàn thành luận văn này Xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến toàn thể giảng viên Học viện khoa học xã hội và quý thầy cô trong Viện khoa học xã hội vùng Trung bộ tại thành phố Đà Nẵng đã tận tình truyền đạt những kiến thức quý báu, cũng như tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho tôi trong suốt quá trình học tập nghiên cứu và cho đến khi thực hiện đề tài luận văn Xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến các cơ quan có liên quan đã hỗ trợ và tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi trong suốt thời gian nghiên cứu và thực hiện luận văn

Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn đến gia đình, các anh chị và các bạn đồng nghiệp đã hỗ trợ cho tôi rất nhiều trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện đề tài luận văn thạc sĩ một cách hoàn chỉnh

Xin chân thành cám ơn!

Quảng Nam, tháng 3 năm 2020

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIÁM SÁT VÀ PHẢN BIỆN XÃ HỘI CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM 10

1.1 Những khái niệm cơ bản 10 1.2 Vị trí, vai trò và những yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam 16 1.3 Nội dung, hình thức thực hiện chính sách giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam 21 1.4 Giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ở một số địa phương

và bài học kinh nghiệm cho huyện Thăng Bình, Tỉnh Quảng Nam 24

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG GIÁM SÁT VÀ PHẢN BIỆN XÃ HỘI CỦA ỦY BAN MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM HUYỆN THĂNG BÌNH, TỈNH QUẢNG NAM THỜI GIAN QUA 29

2.1 Khái quát về huyện Thăng Bình và những yếu tố tác động đến thực hiện chính sách giám sát và phản biện xã hội của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam 29 2.2 Thực trạng thực hiện chính sách giám sát và phản biện xã hội của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam huyện Thăng Bình trong thời gian qua 37 2.3 Đánh giá thực trạng thực hiện chính sách giám sát và phản biện xã hội của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam huyện Thăng Bình trong thời gian qua 51

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIÁM SÁT VÀ PHẢN BIỆN XÃ HỘI CỦA ỦY BAN MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM HUYỆN THĂNG BÌNH TRONG THỜI GIAN ĐẾN 53

3.1 Phương hướng, mục tiêu 53 3.2 Một số giải pháp 56

KẾT LUẬN 73 TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

3 CNH, HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

4 ĐBQH Đại biểu Quốc hội

5 GS, PBXH Giám sát, phản biện xã hội

6 HĐND Hội đồng nhân dân

7 MTTQ Mặt trận Tổ quốc

8 MTTQVN Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

10 TTND Thanh tra nhân dân

11 TQVN Tổ quốc Việt Nam

12 UBND Ủy ban nhân dân

13 XHCN Xã hội chủ nghĩa

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của luận văn

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là bộ phận của hệ thống chính trị của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo; là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân; nơi thể hiện ý chí, nguyện vọng, tập hợp khối đại đoàn kết toàn dân, phát huy quyền làm chủ của nhân dân; nơi hiệp thương, phối hợp và thống nhất hành động của các thành viên Gần 90 năm hình thành và phát triển, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội đã có vai trò rất to lớn trong công tác vận động, tập hợp các tầng lớp quần chúng nhân dân thực hiện thắng lợi hai cuộc kháng chiến chống xâm lược, đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất nước nhà

Qua quá trình xây dựng và củng cố Nhà nước, Hiến pháp năm 2013 đã khẳng định: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức chính trị, liên hiệp tự nguyện của tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội và các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, tầng lớp xã hội, dân tộc, tôn giáo Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là cơ sở chính trị vững chắc của chính quyền nhân dân; đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhân dân; tăng cường đồng thuận xã hội; giám sát, phản biện xã hội; tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước, hoạt động đối ngoại nhân dân góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; tập hợp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, thực hiện dân chủ [19]

Nghị quyết Đại hội XI của Đảng đã nêu: Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân tiếp tục tăng cường tổ chức, đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, phát huy vai trò nòng cốt tập hợp, đoàn kết nhân dân xây dựng cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, khắc phục tình trạng hành chính hóa; giám sát và phản biện

xã hội, thực hiện dân chủ; tổ chức các phong trào thi đua yêu nước, vận động nhân dân thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc

phòng; tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước trong sạch, vững mạnh [7]

Đây là một chủ trương lớn nhằm phát huy vai trò làm chủ của nhân dân trong việc tham gia góp ý xây dựng và tổ chức thực hiện thắng lợi đường lối, chủ trương,

2

chính sách của Đảng, Nhà nước; góp phần hoàn thiện các đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật, nghị quyết sát với đời sống xã hội và thực tiễn của cuộc sống; đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân Thông qua công tác giám sát và phản biện xã hội để nâng cao vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội trong việc tập hợp quần chúng nhân dân, xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ

nghĩa của dân, do dân, vì dân

Thực hiện Nghị quyết của Đảng bộ huyện Thăng Bình, chính quyền các cấp, các ngành, các cơ sở kinh tế và nhân dân huyện nhà đã xây dựng và ban hành Nghị quyết phát triển kinh tế theo 3 vùng cùng với đó là các giải pháp về cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, khởi nghiệp, phát triển du lịch theo định hướng phát triển vùng đông nam của tỉnh Quảng Nam, triển khai thực hiện đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp, giải pháp về đảm bảo an ninh trật tự, an toàn giao thông…

Tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức và nâng cao vai trò của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội trong hoạt động và tổ chức các phong trào, các cuộc vận động Tiếp tục phát huy tiềm năng, lợi thế của huyện để phát triển kinh tế -

xã hội theo định hướng phát triển kinh tế vùng (vùng Tây, vùng Trung, vùng Đông) Trong đó, xác định vùng Đông là vùng động lực theo định hướng phát triển vùng Đông Nam của tỉnh Vận dụng các cơ chế, chính sách của Trung ương và tỉnh, phát huy nội lực, tranh thủ ngoại lực, đẩy mạnh thu hút đầu tư, thúc đẩy tiến độ triển khai thực hiện các dự án quan trọng, các công trình trọng điểm, nhất là các dự án trọng điểm đang có chủ trương đầu tư tại vùng Đông nhằm tạo động lực, sức bậc trong phát triển kinh tế - xã hội Huy động các cơ sỏ vật chất để tập trung xây dựng NTM, phát triển các thị trấn, thị tứ và các chương trình mục tiêu khác theo lộ trình Phát triển văn hóa - xã hội đồng bộ với phát triển kinh tế; tập trung xây dựng, phát triển văn hóa và con người Việt Nam trên địa bàn huyện đáp ứng yêu cầu phát triển; nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo, y tế, dân số, kế hoạch hóa gia đình, trẻ em Thực hiện tốt công tác đào tạo nghề, tạo việc làm mới, chính sách đối với gia đình

có công với nước, các chính sách an sinh xã hội Tiếp tục thực hiện chủ trương,

3

chính sách của Đảng và Nhà nước về cải cách hành chính; xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức huyện Thăng Bình đáp ứng yêu cầu và ngang tầm nhiệm vụ trong thời đại công nghệ 4.0; từng bước cải thiện môi trường đầu tư, tăng cường công tác hỗ trợ người dân và doanh nghiệp, nâng cao năng lực cạnh tranh của huyện

so với các địa phương khác

Thăng Bình hiện là một huyện đang trong quá trình hội nhập cùng với cả tỉnh, cả nước; Cùng với quá trình phát triển của xã hội, huyện nhà đã đạt được nhiều thành tựu trên tất cả các lĩnh vực về kinh tế, chính trị, văn hóa, và xã hội , đời sống vật chất và tinh thần mọi mặt của người dân không ngừng được cải thiện, nâng cao và phát triển Đây còn là là kết quả của việc thực hiện chức năng giám sát và phản biện xã hội của MTTQVN và các đoàn thể chính trị xã hội huyện Thăng Bình đối với các đường lối, chủ trương, chính sách, v.v của Đảng và Nhà nước tại địa phương

Với những kết quả đã đạt được, thì công tác giám sát và phản biện xã hội của

ủy ban Mặt trận TQVN huyện Thăng Bình vẫn còn một số hạn chế là: còn lúng túng

về nội dung, phương pháp triển khai thực hiện, chưa phát huy được tác dụng kiểm soát quyền lực, chất lượng giám sát, phản biện chưa đáp ứng tình hình phát triển

xã hội nói chung và sự mong đợi của người dân Thực hiện chính sách giám sát và phản biện xã hội của Ủy ban Mặt trận TQVN là một nhiệm vụ mới, rất quan trọng

và nhạy cảm nhưng chưa có quy định cụ thể, rõ ràng

Trước những yêu cầu về đổi mới hoạt động của ủy ban Mặt trận các cấp cũng như thực tiễn để thực tốt chính sách giám sát và phản biện xã hội của MTTQ trên

địa bàn huyện, việc chọn đề tài "Thực hiện chính sách giám sát và phản biện xã hội của Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam" để nghiên cứu là hết sức cần thiết; có ý nghĩa về lý luận và thực tiễn và qua

đó đề xuất những giải pháp trong thời gian đến

2 Tình hình nghiên cứu

Đến nay đã có nhiều nghiên cứu về các nhiệm vụ khác nhau của MTTQ, tuy nhiên việc đề cập đến GS, PBXH của Mặt trận vẫn còn ít

2.1 Về bài viết công bố trên các Tạp chí quốc gia, Báo:

- Vũ Ngọc Lân (2006), “Suy nghĩ bước đầu về vai trò phản biện xã hội của Mặt

4

trận Tổ quốc Việt Nam”,Tạp chí Mặt trận, (27), tr.42-45: Bài viết đã phân tích được

các nội dung về tính cấp thiết và mục đích,vai trò phản biện xã hội của MTTQVN

- Lê Văn Đính (2007),“Phản biện xã hội - một trong những phương hướng đặc trưng của thực thi dân chủ ở nước ta hiện nay”, Tạp chí Dân vận, (3), tr.13-14: Bài

viết đã phân tích được khái niệm, mục đích, tính chất, nội dung và những vấn đề đặt

ra trong phản biện xã hội nhằm thực thi dân chủ ở nước ta hiện nay

- Trương Thị Hồng Hà (2007),“Xây dựng cơ chế pháp lý bảo đảm cho nhân dân tham gia hoạt động giám sát và phản biện xã hội”, Tạp chí Cộng sản, (8), tr.23-24; Lưu Văn Quảng (2018), “Một số ý kiến về thực hiện cơ chế phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam”,Tạp chí Cộng sản chuyên đề cơ sở, (134),

tr.60: Các bài viết chỉ rõ những bất cập thuộc về cơ chế và nhấn mạnh phải có cơ sở pháp lý bảo đảm cho việc thực hiện phản biện xã hội một cách đúng đắn và có hiệu quả, cần sớm ban hành cơ chế và xác định phạm vi, trình tự, thủ tục phản biện thống nhất

- Hoàng Hải (2007), “Về phản biện và giám sát xã hội”,Tạp chí Xây dựng

Đảng, (9), tr.7-8 Hoàng Thị Ngân (2010), “Giám sát và phản biện xã hội”,Tạp chí

Nhà nước và pháp luật, (9), tr.31 – 35: Bài viết đã phân tích được tính cấp thiết và

mục đích,vai trò của giám sát, phản biện xã hội

- Trần Ngọc Nhẫn (2007), “Một số đề xuất về giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và nhân dân”,Tạp chí

Mặt trận, (56), tr.35-36: Bài viết chỉ rõ những bất cập liên quan đến chất lượng, hiệu quả giám sát, phản biện xã hội và đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận TQVN, các tổ chức chính trị - xã hội và nhân dân

- Lê Thị Minh Hà, Nguyễn Thị Mai Anh (2015),“Phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp tham gia xây dựng Đảng và Nhà nước”,Tạp chí Cộng sản, (17), tr.25-26, Lê Thị Minh Hà, Nguyễn Thị Mai Anh (2015),“Phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp tham gia xây dựng Đảng và Nhà nước”,Tạp chí Cộng sản, (17), tr.25-26: Các bài viết đã khái quát thực trạng và đề

xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và nhân dân góp phần xây dựng Đảng

và Nhà nước trong sạch, vững mạnh,

biện xã hội đáp ứng yêu cầu, nguyện vọng của các tầng lớp nhân dân của Mặt trận

Tổ quốc Việt Nam các cấp trong việc chức năng đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích

hợp pháp, chính đáng của nhân dân

- Ngô Sách Thực (2018), “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị -

xã hội và Nhân dân giám sát việc thực hiện đạo đức cách mạng, tuân thủ pháp luật của cán bộ, đảng viên”, Tạp chí Cộng sản, (904), tr.54: Bài viết chỉ rõ nội dung

.giám sát việc thực hiện đạo đức cách mạng, tuân thủ pháp luật của cán bộ, đảng

viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và Nhân dân

trận Tổ quốc Việt Nam trong việc chức năng đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp

pháp, chính đáng của nhân dân

- Thang Văn Phúc, Nguyễn Minh Phương (2007), Đổi mới tổ chức và hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội ở nước ta hiện nay, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội: Cuốn sách phân tích khái quát những bất cập trong tổ chức, hoạt động và đề xuất giải pháp đổi mới tổ chức và hoạt động của Mặt trận Tổ

quốc và các tổ chức chính trị - xã hội ở nước ta hiện nay, trong đó nhấn mạnh vai trò giám sát, phản biện xã hội

- Hồ Bá Thâm-Nguyễn Tôn Thị Tường Vân (Đồng chủ biên) (2009), Phản biện

xã hội và phát huy dân chủ pháp quyền, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội: Cuốn sách

nhấn mạnh hoạt động phản biện xã hội và một trong những phương thức của dân

chủ pháp quyền

- Nguyễn Văn Vĩnh, Lê Văn Đính (2013), Giáo trình Chính trị học đại cương, Nxb Giáo dục Việt Nam, Hà Nội – 2013; Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Sổ tay công tác giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Nxb Lao động, Hà Nội – 2017: Các chuyên đề về giám sát và phản biện

xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã thể hiện các nội dung về khái niệm, chức năng, vai trò, nội dung, phương thức và giải pháp nâng cao hiêu quả hoạt động giám sát, phản biện xã hội của của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

2.3 Về đề tài khoa học, có các công trình như sau:

- Ngô Bích Ngọc, Nguyễn Xuân Thủy (2008), Quan niệm về giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội, Kỷ yếu đề tài khoa học cấp Bộ, Hà Nội: Đề tài đã phân tích khá rõ nét các quan niệm về giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội -Tô Duy Nghĩa (2008), Những nhân tố tác động và những yêu cầu đặt ra trong

giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã

hội, Đề tài khoa học cấp bộ, Hà Nội: Đề tài đã phân tích các nhân tố khách quan, chủ quan tác động đến chất lượng giám sát và phản biện xã hội của MTTQ và các

đoàn thể chính trị - xã hội; đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt

động giám sát và phản biện xã hội của MTTQ và các đoàn thể chính trị - xã hội -Vũ Xuân Thủy (2008), Phát huy vai trò của Mặt trận và các đoàn thể chính trị

- xã hội trong hoạt động phản biện xã hội ở Quảng Nam, Đề tài khoa học cấp cơ sở

2008, Học viện Chính trị - Hành chính khu vực III: Đề tài đã phân tích thực trạng và

đề xuất giải pháp nâng cao hiêu quả hoạt động giám sát, phản biện xã hội của của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Quảng Nam

-Trần Hậu (2009), Các hình thức và giải pháp thực hiện giám sát xã hộivà phản biện xã hội đối với hệ thống chính trị, Đề tài khoa học cấp bộ, Hà Nội: Đề tài đã

phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp về phương thức để nâng cao hiêu quả hoạt

7

động giám sát, phản biện xã hội của của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

2.4 Về Luận văn, Luận án:

-Lê Thị Mộng Diễm (2008), Thực hiện chức năng phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Luận văn Thạc sĩ Chính trị học, Học viện Chính trị - Hành

chính quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội: Luận văn đã phân tích thực trạng thực hiện và

đề xuất giải pháp hoàn thiện chức năng phản biện xã hội của Mặt trận TQVN

- Nguyễn Trọng Cảnh (2012), Thực hiện chức năng giám sát xã hội của Mặt trận Tổ quốc tỉnh Phú Yên hiện nay, Luận văn Thạc sĩ chính trị học, Học viện CTQG Hồ Chí Minh Phạm Thế Dân (2015), Thực hiện phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Tỉnh Ninh Bình, Luận văn Thạc sĩ chính trị học, Học viện CTQG Hồ

Chí Minh: Các Luận văn đã đã phân tích thực trạng thực hiện và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh

Phú Yên và Tỉnh Ninh Bình

Từ các luận văn, luận án trước đó; Luận văn muốn làm sáng tỏ thêm một số nội cũng như kiến nghị các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động giám sát và phản biện xã hội của Ủy ban Mặt trận TQVN trong điều kiện huyện

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu thực trạng và đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả việc thực hiện chính sách giám sát và phản biện xã hội của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hoá và làm rõ thêm cơ sở lý luận về hoạt động giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận TQVN nói chung và của của Ủy ban MTTQVN nói riêng

- Phân tích thực trạng và khảo sát thực tế làm sáng tỏ những kết quả đạt được, những hạn chế, bất cập cần khắc phục và một số vấn đề đặt ra trong thực hiện chính sách giám sát và phản biện xã hội của Ủy ban Mặt trận TQVN huyện Thăng Bình thời gian qua

- Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát và phản biện xã hội của Ủy ban Mặt trận TQVN huyện Thăng Bình thời gian đến

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

8

Luận văn tập trung nghiên cứu việc thực hiện chính sách giám sát và phản biện xã hội của Ủy ban Mặt trận TQVN huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2014 - 2019 và đề xuất các giải pháp cho các năm tiếp theo

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Quan điểm chủ nghĩa Mac-Lenin, tư tưởng Hồ Chí Minh; đường lối, quan điểm, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của nNhà nước về việc thựcc hiện chính sách giáms sát và phảnr biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội

5.2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê kết hợp giám sát thực tế, đối chiếu các quy định hiện hành về thực hiện chính sách giám sát và phản biện xã hội của Ủy ban Mặt trận TQVN với thực tế thực hiện ở địa phương để áp dụng trong thực hiện chính sách giám sát và phản biện xã hội của Ủy ban Mặt trận TQVN huyện Thăng Bình

- Đồng thời so sánh những yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động giám sát và phản biện xã hội của Ủy ban Mặt trận TQVN huyện Thăng Bình

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn

- Trên cơ sở luận cứ khoa học về giám sát và phản biện xã hội luận văn cần phân tích làm sáng tỏ những kết quả đạt được, những hạn chế cần khắc phục và làm rõ vai trò tất yếu của việc giám sát và phản biện xã hội của Ủy ban Mặt trận TQVN đối với việc thực thi quyền lực của Nhân dân

- Đề xuất các phương hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả giám sát và phản biện xã hội của Ủy ban Mặt trận TQVN huyện Thăng Bình hiện nay

7 Kết cấu của luận văn:

Ngoài các phần đã nêu; luận văn được thiết kế như sau:

Chương 1: Những vấn đề lý luận và thực tiễn về thực hiện chính sách giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Chương 2: Thực trạng thực hiện chính sách giám sát và phản biện xã hội của

Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam thời gian qua

9

Chương 3: Phương hướng, giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách giám sát, phản biện xã hội của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam huyện Thăng Bình trong thời gian đến

10

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIÁM SÁT VÀ PHẢN BIỆN XÃ HỘI

CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM

1.1 Những khái niệm cơ bản

1.1.1 Chính sách, giám sát, phản biện

1.1.1.1 Khái niệm chính sách:

- Chính sách là hệ thống chương trình hành động, bằng các giải pháp để định hướng, ứng xử các tác động trong đời sống xã hội để hướng đến một đất nước công bằng, tiến bộ Chính sách công là tập hợp các quyết định chính trị có liên quan của nhà nước nhằm lựa chọn các mục tiêu cụ thể với các giải pháp công cụ thực hiện giải quyết các vấn đề của xã hội theo mục tiêu xác định của đảng cầm quyền

1.1.1.2 Khái niệm giám sát

Hiện nay, thuật ngữ giám sát được sử dụng rộng rãi trong các văn bản sau:

- Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam năm 2015: “Thực hiện giám sát và phản biện xã hội”; “Nhân dân giám sát hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam để bảo

đảm Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thực hiện đầy đủ quyền và trách nhiệm theo quy

định của pháp luật”; “Chương V: Hoạt động giám sát”; [20]

- Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015: “Chính quyền địa phương tạo điều kiện để Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội động viên Nhân dân tham gia xây dựng và củng cố chính quyền nhân

dân, tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật của Nhà nước, giám sát, phản biện xã

hội đối với hoạt động của chính quyền địa phương”; [21]

Như vậy, Giám sát là một phạm trù dùng để chỉ các hoạt động theo dõi, xem xét, kiểm tra và nhận định về một việc làm nào đấy, xem việc làm đó đã được thực hiện đúng hoặc sai những điều đã quy định

1.1.1.3 Khái niệm phản biện, phản biện xã hội

Ngày nay, thuật ngữ phản biện và PBXH đã có nhiều tác giả, các nhà nghiên đưa ra nhiều định nghĩa khác nhau:

11

-Theo âm Hán Việt, phản biện được hiểu là “sự bàn luận theo hướng ngược

lại”, là sự tranh luận, tranh cãi, là “việc dùng chứng cứ, lập luận để bác bỏ chứng

cứ, lập luận đã được đưa ra trước đó” Theo từ điển Tiếng Việt do Hoàng Phê chủ

biên thì thuật ngữ phản biện được nêu là: “Đánh giá chất lượng một công trình khoa

học khi công trình được đưa ra bảo vệ để lấy học vị của hội đồng chấm thi” [17, tr.764] Phản biện là một nội dung hoạt động khoa học, là quá trình đánh giá, phân tích, lập luận, thẩm định chất lượng, nhằm chứng minh, khẳng định, bổ sung hay bác bỏ một phần hay toàn bộ công trình nghiên cứu của cá nhân hoặc một nhóm người

Theo tác giả Trần Đăng Tuấn, “Phản biện có thể dẫn đến kiểm tra, rà soát, bổ khuyết và có thể cả phê phán, thậm chí bác bỏ phương án được đưa ra để trưng cầu phản biện” [23, tr.161] Theo quyết định 22/2002/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, phản biện là hoạt động cung cấp thông tin, tư liệu, ý kiến phân tích, đánh giá tính khả thi và kiến nghị về sự phù hợp của nội dung đề án đối với các mục tiêu và các điều kiện ràng buộc ban đầu hoặc thực trạng đặt ra Các tác giả cuốn “Tìm hiểu một số thuật ngữ trong Văn kiện Đại hội X của Đảng” thì cho rằng: Phản biện là

"nhận xét, đánh giá, bình luận, thẩm định công trình khoa học, dự án, đề án trong các lĩnh vực khác nhau" [4, tr.182] Từ các quan niệm trên, có thể nêu khái niệm phản biện

như sau: Phản biện là sự nhận xét, đánh giá hay thẩm định một vấn đề nào đó, phát hiện và loại bỏ những yếu tố sai lầm, hướng tới sự đúng đắn và hợp lý đáp ứng những yêu cầu và mục tiêu nhất định

-Còn phản biện xã hội, theo các nhà khoa học, là những ý kiến nhận xét,

đánh giá, bình luận của xã hội, nhân dân và các nhà khoa học về các chương trình, chính sách, quy hoạch ,dự án, đề án, của Đảng, Nhà nước và các tổ chức liên quan Theo đó phản biện xã hội thường nhằm vào những điểm yếu, hạn chế, sai sót

để đưa ra các lập luận, chứng cứ, đánh giá, bổ sung, phản bác một phần hoặc toàn

bộ dự thảo phương án, chương trình, chính sách nhất định Loại phản biện mang tính xã hội nhằm phân biệt với phản biện Nhà nước, nằm “ngoài” Nhà nước

Tác giả Trần Thái Dương cho rằng, “Phản biện xã hội theo nghĩa rộng như vậy được thể hiện ở toàn bộ cách thức mà các lực lượng xã hội phản ứng ngược trở lại (phản hồi) trước những tác động của lực lượng lãnh đạo, quản lý xã hội như dư luận xã

12

hội, phê phán xã hội, giám sát xã hội, tham gia xã hội” [3, tr.15] Như vậy, phản biện

xã hội là hoạt động rộng rãi mang tính nhân dân và tổ chức, là việc một tổ chức đưa

ra những chứng lý, lý lẽ, căn cứ khoa học để làm rõ bản chất của một vấn đề, một sự kiện nào đó, là cơ sở để đưa ra một chủ trương, chính sách, quyết định hợp lý, hợp

pháp Tác giả Hồ Bá Thâm cho rằng, “Phản biện xã hội là sự phản biện nói chung

của Nhân dân và các tổ chức chính trị - xã hội về nội dung, phương hướng, chủ trương, chính sách, pháp luật, giải pháp phát triển kinh tế - xã hội, khoa học - công nghệ, giáo dục - đào tạo, y tế, môi trường, trật tự an ninh… của Đảng, Nhà nước và các tổ chức liên quan ban hành nhằm mục tiêu phát triển” [24, tr.21]

Các tác giả sách “Một số thuật ngữ trong văn kiện Đại hội X của Đảng” cho

rằng: Phản biện xã hội là phát huy dân chủ XHCN và quyền làm chủ của Nhân dân,

ý thức trách nhiệm của Nhân dân trong việc tham gia quản lý nhà nước, góp ý kiến với cán bộ, công chức và các cơ quan Nhà nước để đảm bảo mọi đường lối, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước đều phục vụ lợi ích của đại đa số Nhân dân Nhân dân với tư cách là người chủ của Nhà nước thì phải có quyền và có trách nhiệm tham gia quá trình hoạch định, thực thi và đảm bảo cho chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước sớm đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả thiết thực … Trong điều kiện Đảng lãnh đạo toàn bộ hệ thống chính trị, cần có cơ chế cụ thể, rõ ràng để Nhân dân mạnh dạn bày tỏ thẳng thắn ý kiến và trực tiếp tham gia phản biện đối với các dự thảo, dự án, đề án quy hoạch và những quyết định lớn của Đảng, Nhà nước Ngược lại Đảng, Nhà nước cũng phải sẵn sàng lắng nghe, tiếp thu những ý kiến ngược chiều để góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả chính sách [4, tr.182] Phản biện xã hội được thể hiện và định nghĩa trong Quyết định 217-QĐ/TW [1]

Từ các quan niệm trên, có thể định nghĩa: Phản biện xã hội là phản biện mang tính xã hội, phản ánh sự nhìn nhận, đánh giá của các lực lượng xã hội đối với quá trình hoạch định đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, nhằm làm cho đường lối, chính sách ấy phù hợp và đáp ứng các yêu cầu phát triển của xã hội

1.1.2 Giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

1.1.2.1 Giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

13

Theo Quyết định số 217-QĐ/TW của Bộ Chính trị thì giám sát của Mặt trận

Tổ quốc Việt Nam là việc chủ thể giám sát theo dõi, phát hiện, xem xét, đánh giá, kiến nghị nhằm tác động đối với đối tượng giám sát về việc thực hiện các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước [1]

Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam năm 2015 định nghĩa: Giám sát của Mặt

trận Tổ quốc Việt Nam là việc Uỷ ban MTTQVN các cấp trực tiếp hoặc đề nghị các

tổ chức thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam theo dõi, xem xét, đánh giá, kiến nghị đối với hoạt động của cơ quan, tổ chức, đại biểu dân cử, cán bộ, công chức,

viên chức trong việc thực hiện chính sách, pháp luật [20, tr.24]

Không chỉ trực tiếp chủ trì giám sát, Mặt trận còn được mời tham gia các đoàn giám sát của các cơ quan, tổ chức theo luật định Như Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND, khoản 1 Điều 9 ghi rõ: Uỷ ban MTTQVN, các tổ chức thành viên của Mặt trận có thể được mời tham gia hoạt động giám sát

Như vậy, có thể quan niệm: Giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là việc

Uỷ ban MTTQVN trực tiếp (hoặc phối hợp với các tổ chức thành viên, các cơ quan,

tổ chức khác theo luật định) theo dõi, phát hiện, xem xét, đánh giá, kiến nghị đối với hoạt động của cơ quan, tổ chức và cán bộ, đảng viên, đại biểu dân cử, công chức, viên chức nhà nước về việc thực hiện các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước

- Chủ thể, đối tượng giám sát: Hoạt động giám sát của Mặt trận Tổ quốc

Việt Nam có chủ thể là hệ thống tổ chức của Uỷ ban MTTQVN các cấp, bao gồm:

Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp, mà trực tiếp và thường xuyên là Ban Thường trực Uỷ ban MTTQVN: là cơ quan chủ trì, trực tiếp giám sát, hoặc là cơ quan phối hợp với các cơ quan, tổ chức khác trong hệ thống chính trị để giám sát Các tổ chức, cá nhân thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp: tham gia

giám sát dưới sự chủ trì của Uỷ ban MTTQVN cùng cấp

-Tính chất của giám sát của Mặt trận là giám sát xã hội, giám sát mang tính

nhân dân và sau giám sát là đề xuất, kiến nghị Không phải là giám sát mang tính quyền lực Nhà nước hoặc giám sát trong Đảng

-Mục đích giám sát:

14

Giám sát nhằm kịp thời phát hiện những sai phạm, khuyết điểm, hạn chế, vướng mắc trong quá trình xây dựng chính sách, pháp luật; qua đó đề xuất, kiến nghị cơ quan có thẩm quyền kịp thời sửa đổi, bổ sung, thay thế chính sách, pháp luật nhằm đảm bảo phù hợp với thực tiễn cuộc sống, đem lại lợi ích chính đáng cho nhân dân; đồng thời thông qua giám sát sẽ phát hiện, phổ biến, nhân rộng những nhân tố mới, các điển hình tiên tiến

và những mặt tích cực trong quá trình xây dựng và thực thi chính sách, pháp luật

Thông qua hoạt động giám sát, nâng cao vai trò và trách nhiệm của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức thành viên và nhân dân trong việc tham gia quản lý xã hội, tăng cường mối quan hệ mật thiết giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân; thực hiện vai trò kiểm soát quyền lực của Nhân dân; phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, góp phần xây dựng Đảng, Nhà nước trong sạch, vững mạnh

1.1.2.2 Phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam:

Từ Quyết định 217 của Bộ Chính trị và Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam năm

2015, có thể khái quát: Phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là việc Uỷ ban MTTQVN các cấp và các tổ chức thành viên nhận xét, đánh giá, nêu chính kiến, kiến nghị đối với dự thảo các chủ trương, đường lối của Đảng, dự thảo văn bản pháp luật, quy hoạch, kế hoạch, chương trình, dự án, đề án của cơ quan Nhà nước cùng cấp

- Chủ thể phản biện xã hội cũng là chủ thể giám sát nói trên, bao gồm hệ thống

Uỷ ban MTTQVN từ Trung ương đến cơ sở

- Đối tượng phản biện xã hội là dự thảo văn bản của cấp ủy Đảng và cơ quan

nhà nước cùng cấp

- Tính chất phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là mang tính nhân

dân, tính dân chủ XHCN, tính xây dựng, tính khoa học và thực tiễn Phản biện mang tính nhân dân và chỉ ở mức nhận xét, đánh giá, nêu chính kiến, kiến nghị đối với dự thảo các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước để các cơ quan, tổ chức chủ trì soạn thảo tham khảo, tiếp thu, hoàn chỉnh dự thảo văn bản của mình

Việc tiếp thu ý kiến phản biện xã hội đến đâu, đánh giá việc nhận xét, kiến nghị phản biện xã hội của MTTQVN như thế nào là quyền của cơ quan, tổ chức được

- Thực thi chính sách và chu trình thực thi chính sách:Thực thi chính sách

(Policy Implementation) là quá trình biến các chính sách thành những kết quả trên thực tế thông qua các hoạt động có tổ chức trong bộ máy nhà nước, nhằm hiện thực hoá những mục tiêu mà chính sách đã đề ra; là toàn bộ quá trình hoạt động của chủ thể theo các cách thức khác nhau nhằm hiện thực hóa nội dung chính sách công một cách có hiệu quả [9, tr.127]

Việc thực thi chính sách bao gồm các bước cơ bản sau đây: Bước 1: xây

dựng kế hoạch triển khai thực hiện chính sách Bước 2: Phổ biến tuyên truyền chính sách; Bước 3: Phân công phối hợp thực hiện chính sách; Bước 4: Duy trì chính sách; Bước 5: Điều chỉnh chính sách; Bước 6: Theo dõi, kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện chính sách; Bước 7: Đánh giá tổng kết rút kinh nghiệm [9, tr.131, 136]

-Thực hiện chính sách giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam: Chính sách giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận TQVN là hệ thống quan

điểm, chủ trương, phương hướng và biện pháp của các chủ thể chính trị có thẩm quyền nhằm kiểm soát quyền lực (khắc phục xu hướng lạm quyền, tha hóa quyền lực), đảm bảo có hiệu quả việc thực thi dân chủ

Thực thi chính sách giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là quá trình biến các chủ trương, phương hướng và biện pháp liên quan đến hoạt động giám sát và phản biện xã hội thành những kết quả trên thực tế thông qua các hoạt động có tổ chức trong bộ máy của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và sự tham gia rộng rãi của các tổ chức, cá nhân trong toàn xã hội, nhằm hiện thực hoá những mục tiêu mà chính sách đã đề ra

Chính sách giám sát nhằm góp phần xây dựng, hoàn thiện và thực thi đúng chủ trương, đường lối của Đảng; chính sách, pháp luật của Nhà nước, các mục tiêu chương trình kinh tế, văn hóa, chính trị, xã hội, an ninh, quốc phòng, ngoại giao phát huy quyền làm chủ của nhân dân, góp phần xây dựng Đảng, Nhà nước trong sạch, vững mạnh; kịp thời phát hiện những khuyết điểm, hạn chế, sai sót, yếu kém

16

và kiến nghị bổ sung, sửa đổi đường lối, chủ trương, chính sách cho phù hợp; phát hiện, phát huy, phổ biến nhân rộng những mặt tích cực, những nhân tố mới

Chính sách phản biện xã hội của MTTQVN và các tổ chức chính trị - xã hội

là hoạt động về cơ bản để Đảng, Nhà nước và các tổ chức liên quan quan tâm lắng nghe tiếng nói của nhân dân, phát huy trí tuệ trong dân trước khi ban hành các quyết sách, quyết định, nhất là các vấn đề trọng đại của quốc gia hoặc liên quan trực tiếp đến cuộc sống của người dân; phát hiện những nội dung chưa đúng, chưa sâu sát, chưa phù hợp, những nội dung còn thiếu trong các văn bản dự thảo của các cơ quan Đảng, Nhà nước; kiến nghị những nội dung thiết thực, sát với tình hình cuộc sống, phù hợp với thực tiễn đời sống xã hội, góp phần đảm bảo tính đúng đắn và hiệu quả trong công tác hoạch định chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân; tăng cường sự đồng thuận xã hội, phát huy dân chủ Phản biện xã hội là hoạt động quan trọng để đạt được đồng thuận giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân

Quyết định số 217-QĐ/TW ngày 12/12/2013 về việc ban hành Quy chế giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận TQVN các cấp và các đoàn thể chính trị - xã hội, quy định rõ ràng về mục đích, tính chất, nguyên tắc, đối tượng, nội dung, phạm

vi, phương pháp, quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong hoạt động phản biện xã hội Đây là cơ sở mang tính pháp lý quan trọng để MTTQVN các cấp thực hiện tốt

chính sách giám sát và phản biện xã hội

1.2 Vị trí, vai trò và những yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

1.2.1 Khái quát vị trí của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội trong hệ thống chính trị nước ta

Ngày nay, trong quá trình hội nhập và phát triển; Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội luôn luôn phát huy vai trò, vị trí của mình:

Thứ nhất, Mặt trận ngày nay là sự kế tục truyền thống, kinh nghiệm quý báu

của Mặt trận dân tộc thống nhất trong sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc cũng như truyền thống của nền chính trị dựa vào sức mạnh của nhân dân, vị trí của Mặt trận trong giai đoạn hiện nay thực sự là đòi hỏi khách quan của sự nghiệp đổi mới

17

Thứ hai, Nhằm phát huy quyền lực nhân dân và các giai tầng xã hội tạo ra sự

đồng thuận trong xã hội, trước những quan hệ chính trị - xã hội phức tạp, nhạy cảm của các tổ chức, giai cấp, dân tộc, tôn giáo, nếu chỉ đơn thuần giải quyết bằng thể chế, pháp luật của Nhà nước mà thiếu những biện pháp vận động, thuyết phục, hoà giải, tuyên truyền, hiệp thương của Mặt trận và các đoàn thể thì hiệu quả tập hợp lực lượng nhân dân không cao

Thứ ba, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội trong hệ thống

chính trị còn là trung tâm của khối đại đoàn kết toàn dân tộc và là đặc trưng cơ bản của hệ thống chính trị ở nước ta hiện nay

1.2.2 Vai trò giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Vai trò tất yếu của giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận TQVN, các tổ chức chính trị - xã hội thể hiện ở những phương diện sau

- Để lãnh đạo nhà nước và xã hội đòi hỏi đảng phải trong sạch, vững mạnh

Để hoàn thành sứ mạng đó, đòi hỏi Đảng phải có đường lối đúng, phải hình thành

và có cơ chế vận hành hệ thống chính trị một cách khoa học, phải có đội ngũ đảng viên xứng tầm với yêu cầu nhiệm vụ chính trị và phải được tín nhiệm của nhân dân, Đối với một đảng cầm quyền, trách nhiệm của đảng là phải đưa ra định hướng chính trị, tổ chức bộ máy nhà nước và giữ quan hệ với cử tri, công chúng phát triển kinh

tế xã hội phù hợp với xu thế thế giới và khu vực

- Lãnh đạo bằng đường lối, chủ trương, nghị quyết, quan điểm là một trong những nội dung cấu thành phương thức lãnh đạo của Đảng: Đường lối, chủ trương, nghị quyết của Đảng định hướng hoạt động cho cả hệ thống chính trị và toàn xã hội Trong giai đoạn hiện nay, đòi hỏi Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị

- xã hội phải tăng cường thực hiện tốt chức năng giám sát và phản biện xã hội Nếu không thực hiện tốt chức năng này thì MTTQVN và các tổ chức chính trị - xã hội không thể hoàn thành tốt các chức năng tập hợp đoàn kết, vận động quần chúng và đại diện dân chủ thì vai trò của MTTQVN và các tổ chức chính trị - xã hội trong đời sống sẽ mờ nhạt Khi đó, Mặt trận TQVN và các tổ chức chính trị - xã hội không còn là tổ chức đúng nghĩa của dân, của Đảng Như vậy, thực hiện chức năng giám

Có thể nói, hoạt động giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị-xã hội có vai trò tác động tích cực lên cả hệ thống chính trị và quan hệ của nó với nhân dân Vì vậy, giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội trở thành một phần tất yếu của đời sống chính trị-xã hội ở nước ta

-Giámn sát và phản biện xã hội của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đảm bảo quyền phản hồi xã hội trực tiếp hoặc gián tiếp đối với thể chế cầm quyền

Đảng Cộng sản Việt Nam từ khi ra đời cho đến khi trở thành đảng cầm quyền, đến nay trải qua 90 năm đều luôn đặt mục tiêu dân chủ XHCN lên vị trí quan trọng

Để hiện thực hoá tinh thần đó, Đảng đặt ra yêu cầu phát huy vai trò và tạo điều kiện thuận lợi để Mặt trận và các đoàn thể nhân dân tham gia xây dựng đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước, thực hiện vai trò giám sát và phản biện xã hội, đồng thời chỉ rõ Nhà nước ban hành và bổ sung pháp luật để Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân thực hiện tốt vai trò giám sát và phản biện xã hội Ngày 12/12/2013, Bộ Chính trị ban hành Quyết định 217-QĐ/TW đã tạo công

cụ chính trị - pháp lý quan trọng để Nhân dân, thông qua các tổ chức đại diện của mình thực thi quyền làm chủ, và để các tổ chức đảng, đảng viên, cán bộ, công chức, viên chức của hệ thống chính trị trong quá trình thực thi quyền lực chính trị, quyền lực nhà nước phải chịu sự giám sát, phản biện của Nhân dân

Giám sát và phản biện xã hội là một yêu cầu khách quan trong quá trình phát huy dân chủ, xây dựng chính quyền thực sự của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân

19

dân Do đó, Đại hội lần thứ XII của Đảng yêu cầu: Bảo đảm để Nhân dân tham gia

ở tất cả các khâu của quá trình đưa ra những quyết định liên quan đến lợi ích, cuộc sống của Nhân dân, từ nêu sáng kiến, tham gia thảo luận, tranh luận đến giám sát quá trình thực hiện [8, tr.169]

Thông qua hoạt động giám sát và phản biện xã hội của MTTQVN, trí tuệ, quyền và trách nhiệm của Nhân dân được phát huy trong quá trình hoạch định và thực thi đường lối, chính sách; tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền trong sạch, vững mạnh; khơi dậy tính chủ động, năng động, sáng tạo của Nhân dân, thực sự phát huy quyền làm chủ của Nhân dân Đồng thời, tính tích cực xã hội của Nhân dân ngày càng được nâng cao trong quá trình xây dựng nền dân chủ XHCN, một nền dân chủ mà tất cả quyền lực nhà nước đều thuộc về Nhân dân

-Giám sát và phản biện xã hội của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có vai trò kiểm soáts quyền lực nhà nước sau quá trình uỷ quyền

Trong nền dân chủ XHCN, Nhà nước XHCN đóng vai trò nòng cốt của hệ thống chính trị Thông qua Nhà nước, Đảng Cộng sản thực hiện vai trò lãnh đạo toàn xã hội để Nhân dân phát huy và thực hiện đầy đủ quyền làm chủ của mình Tuy nhiên, quyền lực luôn có nguy cơ bị tha hóa Khi bị tha hóa quyền lực, các lực lượng nắm quyền không thực thi đầy đủ quyền lực do Nhân dân giao và tất nhiên sẽ tác động tiêu cực cho sự phát triển chung của xã hội Do đó, kiểm soát để quyền lực chính trị và quyền lực nhà nước không bị tha hoá là yêu cầu của sự phát triển

Ở Việt Nam hiện nay, việc Nhân dân phải thực hành kiểm soát quyền lực chính trị, quyền lực nhà nước là yêu cầu tất yếu, bắt nguồn từ bản chất của Đảng Cộng sản Việt Nam là đội tiền phong của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam; từ nguồn gốc và bản chất của Nhà nước ta là nhà nước pháp quyền XHCN của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân Tất cả quyền lực của Đảng, của Nhà nước thực tế là do Nhân dân ủy quyền, giao quyền cho đội ngũ cán bộ, đảng viên trong bộ máy quyền lực đó Và vì thế, kiểm soát quyền lực của Nhân dân, với kênh quan trọng là giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, là một phương thức kiểm soát quyền lực hết sức cần thiết Góp phần xây dựng Đảng

và Nhà nước trong sạch, vững mạnh và tăng cường đồng thuận xã hội

- Giám sát và phản biện xã hội của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có

20

tác dụngk khắc phục các biểu hiện dân chủ hình thức

Thực hành dân chủ là việc làm thường xuyên và chịu sự giám sát và phản biện

xã hội của nhân dân, vì vậy cần phải công khai, thông tin minh bạch khi thực hiện các chương trình, dự án có liên quan và tác động đến đời sống nhân dân Điều đó góp phần củng cố và đem lại lòng tin trong Nhân dân

- Giám sát và phản biện xã hội của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có tác dụng trực tiếp chống lãng phí, thực hành tiết kiệm

Thông qua hoạt động phản biện xã hội nhiều chương trình, dự án đã được điều chỉnh phù hợp với thực tế, tiết kiệm ngân sách được quần chúng nhân dân đồng tình ủng hội Tóm lại, giám sát và phản biện xã hội của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam góp phần quan trọng trong thực hành dân chủ, năng động hoá sự cầm quyền, tăng cường chất lượng thể chế, nâng cao ý thức, năng lực làm chủ của người dân

1.2.3 Những yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện chính sách giám sát

và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

1.2.3.1 Yếu tố về nhận thức

Có sự lãnh đạo của Đảng là nhân tố hàng đầu đem lại hiệu quả cho công tác

GS, PBXH Mặc dù trong những năm gần đây, nhận thức của cấp ủy đảng các cấp

về vị trí, vai trò của MTTQVN nói chung và về chức năng, nhiệm vụ GS,PBXH của MTTQVN nói riêng đã có những chuyển biến tích cực; huy động và phát huy được sức mạnh của các tổ chức thành viên và nhân dân tham gia hoạt động GS,PBXH đồng thời là quyền, trách nhiệm của Mặt trận với dân, với Đảng Khắc phục được những khiếm khuyết, thiếu tính khả thi và hình thức trong quá trình xây dựng đồng thời chất lượng xây dựng văn bản từng bước được nâng cao

1.2.3.2 Yếu tố về pháp lý

Cần nghiên cứu để sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện một bước Quy chế về MTTQVN và các đoàn thể chính trị - xã hội tham gia GSPBXH, trong đó tiếp tục hoàn thiện hơn cơ chế MTTQVN và các đoàn thể chính trị - xã hội giám sát đối với

tổ chức đảng và đảng viên; xác định rõ hơn, cụ thể hơn trách nhiệm của tổ chức và đảng viên đối với hoạt động giám sát và cơ chế tiếp thu, thực hiện các kiến nghị, yêu cầu sau giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Đồng thời, tiếp tục hoàn thiện

và thực hiện tốt các văn bản hiện hành, trong thời gian tới, cần tiếp tục nghiên cứu

về kinh tế, tôn giáo, văn hoá, xã hội Công tác quy hoạch, đào tạo và tạo nguồn cán

bộ trẻ kế cận được nhiều quan tâm, hằng năm được các cấp ủy đảng cho đi học các lớp chính trị, chuyên môn nghiệp vụ và các lớp bồi dưỡng về công tác mặt trận đã từng bước góp phần nâng cao chất lượng giám sát và phản biện xã hội

1.3 Nội dung, hình thức thực hiện chính sách giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

1.3.1 Cơ sở pháp lý để thực hiện chính sách giám sát và phản biện xã hội

Trong báo cáo chính trị Đại hội IX; Văn kiện Đại hội lần thứ X, [6, tr.124]

và Văn kiện Đại hội lần thứ XI của Đảng tiếp tục khẳng định " Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân tiếp tục tăng cường tổ chức…; thực hiện dân chủ, giám sát

và phản biện xã hội…" [7, tr 246 ]

Vai trò giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc đã được khẳng định trong Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ

nghĩa Việt Nam Cụ thể tại Điều 3 Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, năm 2015 quy

định Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có 07 nhiệm vụ [20];

22

Căn cứ Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; Điều lệ Đảng; Quy chế làm việc và Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị và Ban Bí thư khóa XI; ngày 12/12/2013, Bộ Chính trị đã ban hành Quyết định số 217-QĐ/TW về ban hành Quy chế giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội; Quyết định số 218- QĐ/TW về ban hành Quy định Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể chính trị - xã hội và nhân dân tham gia góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền

Thực hiện Kế hoạch số 471/KH-MTTW-BTT của Ban Thường trực ủy Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Theo đó, hằng năm, ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội chủ trì xây dựng kế hoạch cụ thể để phối hợp và triển khai giám sát ở các lĩnh vực, nội dung liên quan đến quyền lợi dân sinh, nhu cầu của nhân dân và sự phát triển của địa phương

-Pháp lệnh số 34/2007/PL/UBTVQH11 ngày 20-04-2007 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn; Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn năm 2007, sửa đổi bổ sung năm 2012

Một số văn bản pháp luật khác như: Luật thanh tra năm 2010; Nghị định số 86/2011/NĐ-CP ngày 22/9/2011 của Chính phủ “Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Thanh tra”; Nghị định số 84/2015/NĐ-CP ngày 30/9/2015 của Chính phủ về giám sát và đánh giá đầu tư; Nghị định số 159/2016/ NĐ-CP ngày 29-11-2016 của Chính Phủ Quy định chi tiết và biện pháp thi hành một số điều của Luật thanh tra về tổ chức và hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân; Thành lập Ban giám sát đầu tư của cộng đồng theo từng chương trình, dự án được quy định tại luật đầu tư công năm 2019

Thông tri số 23/TTr-MTTW-BTT ngày 21 tháng 7 năm 2017 của Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hướng dẫn quy trình giám sát và quy trình phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Như vậy Giám sát và phản biện xã hội là một nhiệm vụ quan trọng của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội được cả hệ thống chính trị và các tầng lớp nhân dân trong xã hội đang quan tâm

23

1.3.2 Nội dung thực hiện chính sách giám sát và phản biện xã hội của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

-Một là, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thực hiện giám sát các hoạt động của cơ

quan Nhà nước bao gồm: Quốc hội, HĐND, hoạt động xây dựng pháp luật, quản lý, điều hành và thực thi pháp luật của Chính phủ, Ủy ban nhân dân các cấp, hoạt động điều tra, truy xét, xét xử, thi hành án của các cơ quan tư pháp

-Hai là, giám sát hoạt động đại biểu dân cử Giám sát việc chấp hành chủ

trương, đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước, các quy ước ở khu dân cư

-Ba là, giám sát cán bộ, công chức Nhà nước, đảng viên ở khu dân cư Được

quy định cụ thể trong Pháp lệnh thực hiện dân chủ, ở xã, phường, thị trấn; Giám sát cán bộ, công chức theo quy định của Luật phòng, chống tham nhũng; Luật thực hành tiết kiệm, chống lãng phí

1.3.3 Hình thức thực hiện chính sách giám sát và phản biện xã hội của

Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Thứ nhất: Vận động nhân dân giám sát

Thông qua hoạt động của ban thanh tra nhân dân và ban giám sát đầu tư cộng đồng với một số cơ chế sau: Cơ quan Nhà nước khi thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, thanh tra ở địa phương có trách nhiệm nghiên cứu, xem xét tiếp thu kiến nghị của

Uỷ ban MTTQ cùng cấp, của ban TTND hoặc tham gia cung đoàn thanh tra và tiếp thu ý kiến của các tầng lớp nhân dân phản ánh thông qua MTTQ

Thứ hai: Tham gia giám sát với Hội đồng nhân dân (HĐND)

Theo quy định tại Điều 13 Nghị định 50/CP của Chính phủ và Nghị quyết số

753 ngày 2/4/2005 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định: HĐND các cấp khi thực hiện nhiệm vụ giám sát có trách nhiệm: Mời đại diện ban thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam cùng cấp tham gia hoạt động giám sát của HĐND Cung cấp thông tin có liên quan đến công tác giám sát của HĐND, tạo điều kiện để đại diện ban thường trực UBMTTQ đưa các kiến nghị liên quan đến nội dung giám sát

Thứ ba: Tự mình thực hiện giám sát

Trong trường hợp MTTQ tổ chức hoạt động giám sát thì người đứng đầu cơ quan Nhà nước có trách nhiệm:

Để tăng cường hoạt động giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Quảng Nam trong thời gian đến, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp chủ yếu, từ nâng cao nhận thức và trách nhiệm của hệ thống chính trị và Nhân dân đến hoàn thiện thể chế về công tác giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, đổi mới tổ chức bộ máy và hoạt động của Uỷ ban MTTQVN các cấp, nâng cao văn hóa thực hành dân chủ cho cán bộ, đảng viên và Nhân dân địa

25

phương và tạo lập các điều kiện, phương tiện, môi trường đảm bảo nâng cao chất lượng hoạt động giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Quảng Nam trong thời gian tới

1.4.2 Tỉnh Phú Yên

Trong những năm qua, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội tỉnh Phú Yên đã thực hiện được một số nội dung giám sát, phản biện và thu được kết quả bước đầu, rõ nét nhất là trên các lĩnh vực Tuy nhiên, hoạt động giám sát và phản biện của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội trong tỉnh, nhìn chung còn mang tính thụ động, hình thức và kém hiệu quả Là do bản thân Mặt trận

Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội cũng còn thiếu về điều kiện, năng lực còn hạn chế , bản lĩnh để thực hiện chức năng giám sát và phản biện của mình

Để thực hiện chức năng giám sát và phản biện mang lại hiệu quả thiết thực đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp đổi mới, trước hết đòi hỏi Mặt trận Tổ quốc và các

tổ chức chính trị - xã hội phải đổi mới về nhận thức, về tổ chức - cán bộ và phương thức hoạt động

Giám sát và phản biện là quyền của nhân dân, là trách nhiệm của Mặt trận và các đoàn thể với nhân dân, với Đảng Đảng vừa là người lãnh đạo, vừa là thành viên của Mặt trận, Đảng cần tạo mọi điều kiện để Mặt trận và các đoàn thể hoàn thành nhiệm vụ, đưa giám sát và phản biện vào cuộc sống, trở thành một nếp sinh hoạt

thường xuyên ở mọi lúc, mọi nơi

xã hội Đây là dấu hiệu chuyển biến tích cực của người dân chuyển từ trạng thái bị động sang trạng thái tích cực tham gia ngày càng nhiều hơn vào sự phát triển của xã hội Cùng với chủ trương xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, một nhà nước do dân, vì dân đã và đang làm thay đổi nhận thức của người dân về việc phát huy dân chủ thông qua việc tăng cường hoạt động giám sát và PBXH

Qua đó để có những quan điểm và tính định hướng về yêu cầu, điều kiện và một số giải pháp cơ bản để tiếp tục nâng cao chất lượng và hiệu quả của việc thực hiện chức năng giám sát và PBXH của MTTQ Việt Nam thành phố Đà Nẵng là: Tăng cường công tác tuyên truyền trên báo chí, các phương tiện thông tin đại chúng

để nâng cao nhận thức của các cấp uỷ đảng, chính quyền, các cấp Mặt trận và các tầng lớp nhân dân về vai trò, vị trí, chức năng, nhiệm vụ của MTTQ Bên cạnh đó, cần phải hoàn thiện hệ thống pháp luật và cơ chế, chính sách để Mặt trận có đủ điều kiện và cơ sở pháp lý thực hiện chức năng của mình Cần chú trọng đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ Mặt trận, không ngừng đẩy mạnh xây dựng đội ngũ cán

bộ Mặt trận gương mẫu, nhiệt tình và tự nguyện hoạt động; có bản lĩnh chính trị, có trình độ chuyên môn, năng lực nhìn nhận vấn đề để đáp ứng yêu cầu thực hiện giám sát và phản biện của Mặt trận Vì vậy cần phải tăng cường, đổi mới sự lãnh đạo, quản lý của các cấp ủy Đảng, chính quyền, tạo điều kiện thuận lợi để Mặt trận thành phố thực hiện tốt chức năng giám sát và PBXH, phát huy được quyền làm chủ của

người dân tạo được sự đồng thuận về nhận thức và thống nhất về hành động đáp

ứng yêu cầu CNH, HĐH và phát triển KT - XH của thành phố

1.4.4 Bài học kinh nghiệm cho huyện Thăng Bình, Tỉnh Quảng Nam

Trong những năm qua, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội huyện Thăng Bình đã thực hiện được một số nội dung giám sát, phản biện và thu được kết quả bước đầu, rõ nét nhất là trên các lĩnh vực của đời sống xã hội; tổ chức

27

phản biện và góp ý vào dự thảo các văn bản của Đảng và Nhà nước; tổ chức các đoàn giám sát liên ngành giám sát các chuyên đề ở một số cơ quan, đơn vị; nâng cao chất lượng hoạt động Ban TTND, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng ở xã, thị trấn; động viên nhân dân thực hiện tốt quy chế dân chủ ở cơ sở; tổng hợp kiến nghị của nhân dân để phản ánh cho các cơ quan có thẩm quyền xem xét xử lý; … Đã góp phần làm cho các chính sách của Đảng và Nhà nước sát với thực tiễn cuộc sống, khắc phục các hạn chế, thiếu sót trong công tác điều hành, quản lý nhà nước và việc chấp hành pháp luật ở địa phương Qua hoạt động giám sát và phản biện xã hội của

Ủy ban MTTQVN huyện Thăng Bình có thể rút ra một số kinh nghiệm sau:

- Có sự lãnh, chỉ đạo sâu sát của cấp ủy các cấp khi giám sát và góp ý xây dựng Đảng, chính quyền việc tổng hợp ý kiến, kết quả phải chính xác, trung thực, đảm bảo đúng theo quy định của Quyết định 217-QĐ/TW, 218-QĐ/TW

- Phải lựa chọn nội dung giám sát, phản biện xã hội phù hợp, có liên quan đến quyền, lợi ích hợp pháp chính đáng của nhân dân và phù hợp với năng lực, chuyên môn Không chọn nội dung tràn lan, quá rộng rất khó khăn trong quá trình triển khai thực hiện Qua giám sát để kịp thời góp ý những hạn chế thiếu sót của tập thể, cá nhân để khắc phục góp phần xây dựng Đảng, chính quyền trong sạch vững mạnh

- Khi thực hiện giám sát, phản biện xã hội phải chọn người hiểu biết về nội dung và nắm vững các văn bản có liên quan Khi giám sát phát hiện sai phạm thì xử

lý đúng nguyên tắc có tình, có lý không làm ảnh hưởng đến danh dự đơn vị, cá nhân chọn giám sát gây mất đoàn kết

- Quan điểm của đơn vị, cá nhân được chọn giám sát, góp ý phải rõ ràng, góp

ý là để góp phần xây dựng cho tổ chức, cá nhân hoàn thiện hơn, từ đó tập thể, cá nhân mới tạo điều kiện phục vụ tốt và có sự nhận thức tiếp thu nghiêm túc các kiến nghị, đề xuất khắc phục những khuyết điểm, sai phạm mà giám sát, góp ý đã chỉ ra

Tiểu kết chương 1

Giám sát và phản biện xã hội là nhu cầu tất yếu, khách quan để phát triển xã hội Nhất là trong xã hội dân chủ văn minh hiện nay, việc giám sát, phản biện xã hội được xem là hoạt động không thể thiếu Đây cũng là dấu hiệu đặc trưng trong việc thực hiện dân chủ, bởi vì không thể có dân chủ trong một xã hội không có giám sát

và phản biện và ngược lại Thực thi tốt hoạt động giám sát và phản biện xã hội góp phần tích cực trong thực hiện đường lối, chủ trương Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước Đồng thời, hạn chế căn bệnh chủ quan, duy ý chí, chuyên quyền, lộng quyền của lực lượng lãnh đạo

Hiện nay, nước ta trong điều kiện một đảng duy nhất cầm quyền thì việc thực hiện chức năng giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng

29

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG GIÁM SÁT VÀ PHẢN BIỆN XÃ HỘI CỦA ỦY BAN MẶT

TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM HUYỆN THĂNG BÌNH,

TỈNH QUẢNG NAM THỜI GIAN QUA

2.1 Khái quát về huyện Thăng Bình và những yếu tố tác động đến thực hiện chính sách giám sát và phản biện xã hội của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam

2.1.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên – xã hội của huyện Thăng Bình

Thăng Bình là huyện nằm cách thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam 25 km

về phía đông Bắc, cách Phố cổ Hội An theo đường biển gần 10 km về phía Nam Phía Bắc giáp Huyện Duy Xuyên, Quế Sơn, phía Nam giáp huyện Phú Ninh và T.P Tam Kỳ, phía Tây giáp huyện Hiệp Đức và Quế Sơn, phía Đông giáp Biển Đông

Có 22 đơn vị hành chính gồm 21 xã và 01 thị trấn Diện tích đất đai toàn huyện là 385,6 km2, dân số tính đến 2019 là khoảng 182.000 người

Khí hậu Thăng Bình mang tính chất nhiệt đới gió mùa điển hình của vùng duyên hải Nam Trung Bộ và có hai mùa rõ rệt Mùa mưa tập trung từ các tháng 10 đến tháng 12 Mùa khô kéo dài từ tháng 1 đến tháng 9 Địa hình Thăng Bình chia 03 vùng khác nhau: vùng đông; vùng trung; vùng tây Có chiều dài bờ biển gần 25 km chạy qua các xã phía Đông của huyện và nằm trong khu vực phòng thủ có tính chiến lược của tỉnh, của quân khu…Các xã ven biển có bãi tắm đẹp, thuận lợi phát triển du lịch biển Kinh tế của huyện tiếp tục tăng trưởng khá, tổng giá trị sản xuất

các ngành kinh tế năm 2019 trên địa bàn huyện đạt 12.651 tỷ đồng (theo giá so sánh 2010), tốc độ tăng trưởng bình quân hằng năm đạt 14,68%/năm Cơ cấu giá trị sản

xuất chuyển dịch theo hướng tăng dần tỷ trọng xây dựng - dịch vụ; Tỷ trọng Nông, lâm nghiệp, thủy sản - Công nghiệp, xây dựng - Dịch vụ tương ứng là 14,8% - 37,2% - 48% Thu nhập bình quân đầu người đến năm 2020 ước đạt là 42 triệu đồng/người/năm

Giáo dục- đào tạo có những chuyển biến tích cực, chất lượng giáo dục từng bước được nâng lên Công tác quy hoạch, sắp xếp, xây dựng hệ thống trường lớp được quan tâm Cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học được đầu tư cơ bản đáp ứng

Từ những yếu tố cấu thành trên nên huyện Thăng Bình được định hình theo

03 vùng Vùng Tây được khuyến khích phát triển rừng, kinh tế vườn đồi, kinh tế trang trại theo mô hình kinh tế nông lâm kết hợp Vùng Trung, tích cực huy động các nguồn lực để đầu tư phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng đô thị thị trấn Hà Lam; xây dựng thị trấn Hà Lam đạt chuẩn đô thị loại IV vào năm 2020 Đầu tư hoàn thiện Cụm công nghiệp Hà Lam - Chợ Được; đẩy mạnh thu hút các doanh nghiệp vào đầu

tư và nâng cao tỷ lệ lấp đầy vào cụm công nghiệp Tập trung đẩy mạnh phát triển các loại hình dịch vụ Vùng Đông, Tập trung phát triển kinh tế biển, khai thác, đánh bắt xa bờ; chú trọng phát triển dịch vụ hậu cần nghề cá; đẩy mạnh phát triển nuôi trồng thủy sản Dự án khu phức hợp du lịch, nghỉ dưỡng Vinpearl Nam Hội An hoàn thành đi vào hoạt động cùng với Dự án Khu du lịch, nghĩ dưỡng Nam Hội An được mở rộng triển khai thực hiện trên địa bàn huyện đã và đang trở thành động lực phát triển du lịch, dịch vụ tại vùng Đông của huyện Triển khai thực hiện Dự án mở rộng khu công nghiệp Tam Thăng (Tam Kỳ) trên địa bàn xã Bình Nam với diện tích gần 40ha Quy hoạch, xây dựng đô thị Bình Minh trở thành đô thị loại V năm 2020

Hỗ trợ xây dựng, quảng bá thương hiệu và hoạt động của các làng nghề như: nước mắm Cửa Khe, làng rau sạch Mỹ Hưng

2.1.2 Những yếu tố tác động đến thực hiện chính sách giám sát và phản biện xã hội của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam huyện Thăng Bình

2.1.2.1 Những thuận lợi

Được lãnh đạo cấp ủy các cấp chỉ đạo sâu sát, các ủy viên UBMTTQ Việt

Nam, các Ban tư vấn hưởng ứng tham gia tích cực, các tổ chức chính trị - xã hội phối hợp chặt chẽ Các ý kiến góp ý tại hội nghị rất dân chủ, công khai, khách quan,

có tính xây dựng, phù hợp với các quy định hiện hành của Đảng và Nhà nước;

2.1.2.2 Những khó khăn

a) Về hoạt động phản biện

Hoạt động phản biện xã hội của ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam huyện

Thăng Bình trong thời gian quan đã đạt được những kết quả đáng kể, tuy nhiên hoạt động phản biện xã hội cũng gặp một số khó khăn sau:

Một là, do yếu tố văn hóa, truyền thống, tàn dư của phong cách từ một nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu Việc thiếu kỹ năng cũng như tư duy phản biện ở nước

ta hiện nay một phần quan trọng là từ hệ quả của một nền giáo dục thụ động, áp đặt,

ít sáng tạo Tâm lý ngại phản biện, ngại tranh luận đã trở thành một thói quen không chỉ ở một thế hệ người Việt Chính vì vậy, phản biện còn là một khái niệm còn rất mới ở Việt Nam

Hai là, nhận thức về phản biện đối với nhiều người, ngay cả đối với các cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền, có liên quan đến hoạt động PBXH còn nhiều hạn chế Vẫn còn quan niệm phản biện là chống đối, là đối lập…, từ đó ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình tổ chức PBXH của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Ba là, cơ chế của Nhà nước, cũng như ngay trong hệ thống Mặt trận đến nay chưa rõ ràng, cụ thể để xây dựng được một lực lượng phản biện chuyên nghiệp Hệ thống tổ chức chưa hoàn thiện; đội ngũ cán bộ làm PBXH chưa chuyên nghiệp, chưa có một giáo trình cụ thể về PBXH và cán bộ chưa được đào tạo chuyên sâu về PBXH; điều kiện về cơ sở vật chất, đào tạo, bồi dưỡng của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hiện nay chưa được đầu tư, là những nguyên nhân quan trọng ảnh hưởng tiêu cực tới chất lượng PBXH của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

32

Bốn là, đẩy mạnh thực hiện dân chủ xã hội đã tạo nhiều điều kiện cho người dân được thể hiện quan điểm, tiếng nói của mình, nhưng nói chung vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu trên thực tế Đối với đối tượng chịu sự phản biện, do tâm lý sợ phức tạp, do sự bảo thủ trì trệ, sợ thay đổi nên có thành kiến với việc PBXH Đối với đối tượng thực hiện PBXH, do tâm lý sợ quyền lực, ngại va chạm nên việc phản biện mang nặng tính hình thức, không dám nói thẳng, nói thật Yêu cầu hiện nay là phải làm rõ, giải quyết được mối quan hệ này, cũng như chứng minh được PBXH chính là động lực cho sự phát triển, thì khi đó việc xây dựng và hoàn thiện cơ chế, cũng như các điều kiện cho PBXH của MTTQVN theo được yêu cầu của thực tiễn

b) Về hoạt động giám sát

- Việc thực hiện quy trình trong công tác giám sát của các chủ thể giám sát còn có tính thống nhất chưa cao Đối tượng, nội dung giám sát còn quá rộng, dàn trải nên báo cáo đánh giá còn chưa đầy đủ, khách quan, kiến nghị đưa ra còn thiếu

cụ thể, mặc khác đối tượng giám sát chủ yếu vẫn là các cơ quan, tổ chức, chưa thực hiện đối vói cá nhân Một số địa phương xây dựng kế hoạch chưa cụ thể, phương pháp giám sát còn chưa đa dạng, chủ yếu giám sát theo chương trình, kế hoạch do vậy chưa phát huy đầy đủ vai trò của đoàn viên, hội viên và của nhân dân tham gia giám sát; đội ngũ cán bộ tham gia giám sát còn hạn chế về kinh nghiệm, kiến thức chuyên môn; công tác nắm tình hình, tổng hợp ý kiến nhân dân của MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội ở một số nơi còn hạn chế, chưa phản ảnh đầy đủ, kịp thời

- Giám sát của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội không có kết luận giám sát như là giám sát của cơ quan quyền lực nhà nước các cấp Ủy ban Mặt trận chỉ thông báo kết quả giám sát Do vậy, việc tiếp thu đến đâu, tiếp như thế nào thì cũng tùy thuộc vào cấp ủy, chính quyền và cơ quan chuyên môn nơi đó là chủ yếu Công tác giải quyết và giải trình thông tin đến cử tri còn chưa cụ thể, còn

chậm, một số văn bản trả lời còn chưa sát với nội dung cử tri kiến nghị

2.1.3 Mặt trận Tổ quốc Việt Nam huyện Thăng Bình với chức năng thực hiện giám sát và phản biện xã hội

2.1.3.1 Khái quát về tổ chức bộ máy của Ủy ban Mặt trận TQVN huyện Thăng Bình

33

Ủy ban MTTQVN huyện Thăng Bình: Số lượng 63 vị (Tại Đại hội đại biểu Mặt trận Tổ quốc Việt Nam huyện Thăng Bình, lần thứ X hiệp thương thống nhất cử ra 59/63 vị) Ban Thường trực và bộ máy chuyên môn của Ủy ban MTTQ huyện có

04 người, gồm có Chủ tịch, 02 Phó Chủ tịch và 01 Ủy viên Thường trực Về trình

độ chuyên môn: 01 thạc sỹ, 03 Đại học Về trình độ Cao cấp chính trị: 04 đồng chí

Cơ quan Mặt trận huyện có: 08 người, Trong đó, trình độ chuyên môn: Thạc sĩ:

01 và đại học: 05, chiếm 75%; trung cấp, sơ cấp: 02, chiếm 25% Trình độ lý luận chính trị: Cao cấp: 04 người; trung cấp: 02 người

Ở các địa phương, Ủy ban MTTQVN các cấp tiếp tục được củng cố, kiện toàn theo quy định của Điều lệ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Chủ tịch Ủy ban MTTQVN

xã nhiệm kỳ 2019 - 2024 là ủy viên BTV Đảng ủy là 100% Có 106 Trưởng ban Công tác Mặt trận là đảng viên Ngoài đội ngũ cán bộ, công chức chuyên trách, Ủy ban MTTQVN huyện thành lập 02 Ban Tư vấn (Kinh tế - xã hội; Dân chủ - pháp luật

và Tôn giáo) gồm 10 thành viên là các Cá nhân tiêu biểu, người uy tín trong các tôn giáo, cán bộ lãnh đạo các cơ quan, tổ chức về hưu có kinh nghiệm và trình độ chuyên môn trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, có bản lĩnh chính trị vững vàng, có tâm huyết với hoạt động, công tác Mặt trận… Ủy ban Mặt trận TQVN xã, thị trấn thành lập các Ban Tư vấn tương ứng, đến nay Mặt trận 22 xã, thị trấn có 66 vị, (trong đó: 22 chủ tịch, 01 Phó Chủ tịch, 01 ủy viên Thường trực); Các Ban Tư Tư vấn theo Hướng dẫn số 94/HD-MTTW-BTT ngày 30/11/2017

2.1.3.2 Khái quát về hoạt động của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam huyện Thăng Bình

Trong thời gian qua, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp trên địa bàn huyện Thăng Bình đã có nhiều cố gắng trong công tác tập hợp khối đại đoàn kết toàn dân trong huyện, tích cực đổi mới, phát huy dân chủ, hướng về cơ sở, triển khai thực hiện đạt kết quả đề ra hằng năm

- Thông qua việc đa dạng hóa các hình thức vận động, tập hợp các tầng lớp nhân dân, phát triển các tổ chức thành viên và các cá nhân tiêu biểu trong Mặt trận, coi trọng chất lượng, hiệu quả hoạt động của Mặt trận trong tộc họ, các tôn giáo Trong mỗi tổ chức thành viên của Mặt trận, hội viên, đoàn viên có vai trò làm nòng cốt phong trào, trong các buổi sinh hoạt tại khu dân cư (KDC), thu hút đông đảo các