MỞ ĐẦU.1.1 Lý do chọn đề tài Để bắt nhịp với thời đại, ngành Giáo dục đã và đang tập trung vào đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực, tức là giáo viên đóng vai trò định hướng q
Trang 11 MỞ ĐẦU.
1.1 Lý do chọn đề tài
Để bắt nhịp với thời đại, ngành Giáo dục đã và đang tập trung vào đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực, tức là giáo viên đóng vai trò định hướng quá trình nhận thức của học sinh nhằm phát huy tính chủ động, tích cực, sáng tạo của người học Bên cạnh đó, mục tiêu của bộ môn Sinh học THPT là giúp học sinh phát triển bốn nhóm kĩ năng là: nhóm kỹ năng nhận thức; nhóm
kỹ năng thực hành, thực tiễn; nhóm kỹ năng xã hội và nhóm kỹ năng nhận thức
cá nhân
“Theo Tổ chức Y tế thế giới, khu vực châu Á – Thái Bình Dương là nơi có tỷ
lệ sinh thấp nhất và tỷ lệ vô sinh cao nhất Trong đó Việt Nam có tỉ lệ vô sinh đáng báo động” [3] Vì vậy, cần phải có nhận thức đúng đắn về vấn đề vô sinh ở người và học sinh THPT cần được biết, được tìm hiểu và rút ra kiến thức cho bản thân mình về vấn đề đó
Trong phần sinh sản lớp 11, bài “Cơ chế điều hòa sinh sản” , là bài có khả năng liên hệ kiến thức thực tiễn rộng nhưng sách giáo khoa chưa đề cập hết được, và trong một tiết học giáo viên chỉ vội vàng dạy nội dung kiến thức sách giáo khoa mà chưa liên hệ kiến thức thực tiễn, vì vậy lại càng không thể giúp học sinh được nhận thức và rút được kĩ năng cho bản thân
Qua tìm hiểu các tài liệu từ nhiều nguồn khác nhau cho thấy không có tài liệu nào nghiên cứu, bàn sâu về vấn đề “ cơ chế điều hòa sinh sản với vấn đề vô sinh” để giảng dạy trong trường trung học phổ thông Các đồng nghiệp cùng đơn
vị với tôi cũng chưa có bất kỳ sáng kiến, giải pháp nào về vấn đề này
Mong muốn của tôi là tiết học diễn ra sôi nổi, vừa phát triển kiến thức vừa phát triển kĩ năng, đặc biệt là kĩ năng “mềm” trong vấn đề vô sinh ở người Vì
vậy tôi đưa ra đề tài: Đổi mới cách tiếp cận bài “Cơ chế điều hòa sinh sản”, sinh học 11 theo hướng phát triển năng lực và cung cấp kĩ năng sống liên quan đến vấn đề vô sinh ở người cho học sinh.
1.2 Mục đích nghiên cứu.
Thiết kế và tổ chức dạy học bài “ Cơ chế đều hòa sinh sản” thuộc chương trình sinh học 11, giúp học sinh tiếp nhận kiến thức một cách chủ động, đồng thời có nhận thức và thái độ đúng đắn về vấn đề vô sinh ở người
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
Tìm hiểu “Cơ chế điều hòa sinh sản với vấn đề vô sinh ở người”, trong giới hạn bài 46“ Cơ chế đều hòa sinh sản” thuộc chương trình sinh học 11
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
Đề tài có sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau: Nghiên cứu tài liệu, thiết
Trang 22 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lí luận
Mục tiêu bộ môn Sinh học THPT là cung cấp kiến thức, kỹ năng và thái độ cho học sinh “UNESCO đã đưa ra một tầm nhìn về giáo dục cho thế kỉ 21 dựa trên bốn trụ cột: Học để biết; Học để làm; Học để chung sống và Học để tự khẳng định mình” [4] Bốn trụ cột của sự học do UNESCO đề xuất chính là sự tương ứng với bốn nhóm kỹ năng sống cơ bản cần phát triển ở lứa tuổi học sinh là: nhóm kỹ năng nhận thức; nhóm kỹ năng thực hành, thực tiễn; nhóm kỹ năng
xã hội và nhóm kỹ năng nhận thức cá nhân
Dạy học theo hướng phát triển năng lực là mô hình dạy học theo mô hình dạy học nhằm phát triển tối đa năng lực người học, trong đó, người học tự mình hình thành nhiệm vụ nhận thức dưới sự tổ chức, hướng dẫn của người dạy Quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chât người học [5]
“Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh, với bản chất là hình thành và phát triển cho các em khả năng làm chủ bản thân, khả năng ứng xử với người khác và với
xã hội, khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống ” [6] Khi nói về vấn đề vô sinh, một vấn đề khá mới trong giáo dục trung học phổ thông, nhưng lại là vấn đề đáng báo động của xã hội “Dẫn chứng thống kê của
Tổ chức Y tế thế giới (WHO), các chuyên gia cho biết, ở thế kỷ 21, vô sinh và hiếm muộn là căn bệnh nguy hiểm thứ 3 (chỉ đứng sau ung thư, bệnh tim mạch)
và Việt Nam là một trong những nước có tỷ lệ vô sinh cao trên thế giới” [7]
2.2 Thực trạng vấn đề
Thực tế ở trường phổ thông việc khai thác sử dụng công nghệ thông tin của giáo viên đã khá phổ biến, nên cần được phát huy hơn nữa.Nhưng việc học sinh biết và sử dụng công nghệ thông tin, tham gia các hoạt động nhóm nghiên cứa còn rất hạn chế vì vậy cần khai thác khả năng này ở học sinh
Trong chương trình sinh học 11, đặc biệt ở chương 4: “sinh sản” có rất nhiều kiến thức gắn liền với thực tiễn Nhưng còn nhiều lí do “thời gian tiết học ngắn, nhiều lí thuyết hàn lâm, giáo viên chưa đưa ra phương pháp hợp lí cho nên bài học trở nên rời rạc, nặng kiến thức, học sinh chưa liên hệ thực tiễn, chưa hình thành kĩ năng “mềm” cho bản thân
Bài “ Cơ chế điều hòa sinh sản” trong chương trình sinh học 11 là một bài
“mở” cho phép giáo viên có thể liên hệ nhiều kiến thức thực tiễn, trong đó vấn
đề “Vô sinh ở người” ở nước ta có thực trạng “tỉ lệ vô sinh ở Việt Nam cao, nhưng hiểu biết về nguy cơ lại thấp” [7], đây lại là phần kiến thức khá mới mẽ, nhạy cảm với học sinh, nhưng cần thiết và học sinh phải biết để để có thái độ đúng đắn về vấn đề này
Từ thực trạng trên, tôi mạnh dạn đổi mới cách tiếp cận bài “Cơ chế điều hòa sinh sản” theo hướng phát triển năng lực và cung cấp kĩ năng sống liên quan đến
Trang 32.3 Một số biện pháp và tổ chức thực hiện
2.3.1 Giải pháp
Theo phân phối chương trình bài này được tổ chức trong 1 tiết, tôi sẽ tổ chức dạy trong 2 tiết, trong đó 1 tiết theo phân phối thời khóa biểu, 1 tiết thêm ở tiết
tự chọn đọc của lớp
Định hướng tên bài: “Cơ chế điều hòa sinh sản với vấn đề vô sinh”
Tổ chức phần kiến thức “ cơ chế điều hòa sinh sản” theo hướng phát triển năng lực quan sát, phản ứng nhanh, hoạt động nhóm, của học sinh, theo phương pháp dạy học tích cực
Tổ chức phần kiến thức “ vấn đề vô sinh” theo hướng phát triển hoạt động nhóm, cemena, kĩ năng mềm, của học sinh, bằng cách giao cho các nhóm làm bài thuyết trình về “ vấn đề vô sinh nam, vấn đề vô sinh nữ”
2.3.2 Tổ chức
a Mục tiêu bài học
* Kiến thức
- Thông qua trò chơi ô chữ củng cố lại kiến thức đã học: khái niệm sinh sản, nơi sản xuất các loại hoocmon điều hòa sinh trưởng và phát triển ở động vật…
- Trình bày tên, nơi sản xuất và tác động sinh lí của các hoocmon tham gia cơ chế điều hòa sinh tinh và sinh trứng
* Kĩ năng
- Phát triển kĩ năng nghe- hiểu, hoạt động nhóm, tìm kiếm tài liệu, thuyết trình
- Phát triển kĩ năng thao tác trên máy tính
- Phát triển kĩ năng liên hệ kiến thức thực tiễn
* Thái độ
- Giúp học sinh có lòng yêu thích môn học
- Có hiểu biết, có thái độ đúng đắn về vấn đề vô sinh ở
người b Phương tiện
- Tivi
- Bài giảng của giáo viên
- Các bài báo cáo của học sinh
c Phương pháp
Phương pháp thuyết trình, thảo luận nhóm, cemena
Trang 4d Chuẩn bị trước buổi học (chuẩn bị trước một tuần)
- Mỗi lớp, thành lập 2 nhóm học sinh, mỗi nhóm 5 em, đảm bảo một số điều kiện: học sinh trong mỗi nhóm ở gần nhau, có máy tính, biết thao tác trên powerpoit, …
- Giao nhiệm vụ cho các nhóm
+ Nhóm 1: Vô sinh là gì? Tìm hiểu vấn đề vô sinh ở nam giới ( nguyên nhân, cách phòng tránh?
+ Nhóm 2: Tìm hiểu vấn đề vô sinh ở nữ giới ( nguyên nhân, cách phòng tránh?
Yêu cầu mỗi nhóm chỉ được trình bày bài thuyết trình trong thời gian tương ứng: nhóm 1-10 phút; nhóm 2- 10 phút
- Các học sinh còn lại trong lớp cũng chia thành hai tổ, các thành viên trong tổ
về tìm hiểu hai vấn đề trên
e Tiến trình
TIẾT 1 Hoạt động 1: Tổ chức trò chơi ô chữ (10 phút)
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung
Giáo viên lấy tinh thần xung phong của học
sinh chọn câu hỏi, đọc câu hỏi Ô chữ (phụ lục 1)
Học sinh trả lời, cho điểm những học sinh
trả lời đúng
Hoạt động 2: Tìm hiểu cơ chế điều hòa sinh tinh (15 phút)
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung
- Gv giới thiệu về 3 cấu trúc: vùng dưới đồi, tuyến
yên, tinh hoàn ở giới đực (phụ lục 2)
- Gv yêu cầu hs nghiên cứu sách giáo khoa, quan sát
slides (phụ lục 3), hoàn thành phiếu học tập I Cơ chế điều hòa
- Hs quan sát, thảo luận hoàn thành phiếu học tập
sinh tinh(phụ lục 4)
Hoạt động 3: Tìm hiểu về vấn đề vô sinh nam (10 phút)
Đại diện nhóm học sinh trình bày ( phụ lục 8)
Hoạt động 4: Đánh giá bài thuyết trình, củng cố kiến thức (10
phút) Giáo viên đánh giá bài thuyết trình của nhóm, cho điểm nhóm.
+ Giải thích một số vấn đề trong bài thuyết trình
+ Đánh giá hoạt động của cả lớp về tiết học
Trang 5TIẾT 2 Hoạt động 1: Tìm hiểu cơ chế điều hòa sinh trứng (20 phút)
- Gv giới thiệu về cấu trúc tử cung động vật cái
(phụ lục 5)
- Gv yêu cầu hs nghiên cứu sách giáo khoa, quan
sát slides (phụ lục 6), hoàn thành phiếu học tập II Cơ chế điều hòa
- Hs quan sát, thảo luận hoàn thành phiếu học tập
sinh trứng
- Giáo viên đưa ra các câu hỏi, yêu cầu từng bàn (phụ lục 7)
thảo luận trả lời:
1 Bản chất các viên thuốc tránh thai là loại
hoocmon nào? Tại sao?
2 Nguyên nhân gây ra chu kì kinh nguyệt ở động
vật cái?
3 Phụ nữ mang thai còn chu kì kinh nguyệt và chu
kì rụng trứng không? Tại sao?
- Học sinh thảo luận trả lời
Hoạt động 2: Tìm hiểu về vấn đề vô sinh nữ (10 phút)
Đại diện nhóm học sinh trình bày ( phụ lục 9)
Hoạt động 3: Đánh giá bài thuyết trình, củng cố kiến thức (10
phút) Giáo viên đánh giá bài thuyết trình của nhóm, cho điểm nhóm.
+ Giải thích một số vấn đề trong bài thuyết trình
+ Đánh giá hoạt động của cả lớp về tiết học
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm
Trong năm học 2018- 2019, tôi đã tổ chức tiết 1ở lớp 11A1, tiết 2 ở lớp 11A2 tại trường THPT Tĩnh Gia 1 và thu được kết quả sau:
Kết quả định tính
- Học sinh sôi nổi tham gia đăng kí thuyết trình, thái độ, ý thức chuẩn bị bài báo cáo của các nhóm rất tốt
- Học sinh tự tin thuyết trình trước lớp
- Các em trong lớp chăm chú nghe bạn thuyết trình và đặc biệt sau tiết học có học sinh đặt câu hỏi thắc mắc
Trang 6Kết quả định lượng
- Tôi đã thống kê được kết quả qua những câu hỏi kiến thức tiết 1 ở lớp 11A1 (được tổ chức thuyết trình) và lớp 11A2 (tổ chức thông thường) Tiết 2 ở lớp 11A2 (được tổ chức thuyết trình) và lớp 11A1 (tổ chức thông thường) thu được kết quả % các điểm như sau:
Tiết 1
Kết quả
bình
( 46 học sinh)
( 46 học sinh)
Tiết 2
Kết quả
bình
( 46 học sinh)
( 45 học sinh)
Trang 73 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
3.1 Kết luận
Việc tổ chức dạy học theo phương pháp này thực tế rất hiệu quả vì tạo sự hứng thú trong học tập cho học sinh, phát triển khả năng tự học, hoạt động nhóm, thuyết trình được rèn luyện Đặc biệt sau tiết học giúp cho học sinh biết, hiểu một phần nào đó về nguyên nhân và các biện pháp phóng chống vô sinh ở người
từ đó rút ra kĩ năng sống cho bản thân
3.2 Kiến nghị
- Hiện nay, ở các trường THPT dạy học để học sinh tiếp cận với kĩ năng
“mềm” chưa nhiều, vì vậy tôi kiến nghị với Ban giám hiệu, các tổ chuyên môn
và các giáo viên quan tâm hơn nữa
- Giáo viên các trường THPT cũng có thể thực hiện ở bài 47 sinh học 11- Điều khiển sinh sản ở động vật…, phần chuyển hóa vật chất và năng lượng ở động vật
- Tuy nhiên, phương pháp và kỹ thuật dạy học, kiến thức thực tiễn rất phong phú nên khi áp dụng không tránh khỏi những sai sót Vì vậy tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp của thầy cô, đồng nghiệp
XÁC NHẬN CỦA HIỆU TRƯỞNG Thanh Hóa, ngày 21 tháng 5 năm 2019
CAM KẾT KHÔNG COPY
Trần Thị Bắc
Trang 8TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Sách giáo khoa sinh học 11, cơ bản- Nguyễn Thành Đạt (tổng chủ biên) - Nhà xuất bản GD 2007
[2] Sách giáo khoa sinh học 11, nâng cao- Vũ Văn Vụ (tổng chủ biên)-Nhà xuất bản GD 2006
[3].https://www.google.com.vn/url?
sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=1&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEw iynum_sKviAhXF-GEKHfBqADQQFjAAegQIAxAB&url=https%3A%2F
%2Fwww.tienphong.vn%2Fsuc-khoe%2Fbao-dong-ty-le-vo-sinh-o-viet-nam-
dang-thuoc-hang-cao-nhat-the-gioi-1397960.tpo&usg=AOvVaw2z4d5PpskvUxhQsSuyPWsB
[4]
http://tiasang.com.vn/-giao-duc/bon-tru-cot-la-triet-ly-giao-duc-cua-unesco-7701
[5]
http://luanvan.net.vn/luan-van/day-hoc-theo-dinh-huong-phat-trien-nang-luc-74259/
[6]
http://thuviengiaoan.vn/giao-an/tich-hop-giao-duc-ky-nang-song-cho-hoc-sinh-trong-giang-day-sinh-hoc-8-2518/
[7].http://www.google.com.vn/url?
sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=11&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKE wiynum_sKviAhXFGEKHfBqADQQFjAKegQIBBAB&url=http%3A%2F
%2Fwww.sggp.org.vn%2Fviet-nam-thuoc-nhom-co-ty-le-vo-sinh-cao-tren-the-gioi 585361.html&usg=AOvVaw1fEMvCWkXJqGmnUXbuOplE
Trang 9DANH MỤC SKKN ĐÃ ĐƯỢC XẾP LOẠI
LOẠI
1 Tổ chức thực hành bằng hình thức Cemena C 2012 – 2013
Trang 10PHẦN PHỤ LỤC
Phụ lục 1
1 Đây là nơi sản xuất ra hoocmon ơstrogen? Buồng
7 chữ cái
3 Đây là nơi sản xuất ra hoocmon testosteron? Tinh hoàn
8 chữ cái
4 Tên hoocmon điều hòa sự phát triển ở giới Testosteron
5 Quá trình nào tạo ra cá thể mới đảm bảo tính Sinh sản
7 chữ cái phát triển liên tục của loài?
6 Đây là nơi sản xuất ra hoocmon GH? Tuyến yên
8 chữ cái
7 Tên hoocmon điều hòa sự phát triển ở giớ Ơstrogen
Trang 11Phụ lục 2a Phụ lục 2b
Phụ lục 3
Trang 12Phục lục 4 Tiết 48, bài 46
CƠ CHẾ ĐIỀU HÒA SINH SẢN
Phiếu học tập số 1
Nghiên cứu nội dung SGK mục I.1 và diễn biến slide, hoàn thành phiếu sau: STT Tên hoocmon Nơi sản xuất Tác động sinh lí
4 Testosteron
Trang 13Phục lục 5
Phục lục 6
Trang 14Phụ lục 7 Tiết 48, bài 46
CƠ CHẾ ĐIỀU HÒA SINH SẢN
Phiếu học tập số 2
Nghiên cứu nội dung SGK mục I.2 và diễn biến slide, hoàn thành phiếu sau: STT Tên hoocmon Nơi sản xuất Tác động sinh lí
4 Ơstrogen và
progesteron
Trang 15Phụ lục 8
Trang 16Phụ lục 9