SKKNMột số biện pháp nâng cao kĩ năng vận dụng kiến thức sinh học vào thực tiễn cho học sinh lớp 10

Hiện nay việc học còn mang nặng tính lí thuyết, có thể học sinh giỏi trong vấn đề học thuộc nhưng khả năng vận dụng kiến thức để giải thích cáá́c hiện tượng thực tế lại rất kém.. Vì vậy

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT MƯỜNG LÁT

MỤC LỤC

Trang

1 MỞ ĐẦU………1

1.1 Lí do chọn đề tài………1

1.2 Mục đích của đề tài……… 1

1.3 Đối tượng nghiên cứu……… 1

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 1.4 Phương pháp nghiên cưu……… 1

2 NỘI DUNG………1

2.1 Cơ sở lí luận của đề tài……… 1

2.2.Thực trạng của việc giảng dạy vận dụng kiến thức vào thực tiễn ở trường THPT Mường Láá́t……… 2

2.3 Giải pháá́p thực hiện……….2

2.3.1 Đặt câu hỏi, ví dụ liên quan đến thực tế và giải thích……….2

2.3.2MÔTLàmbàiSÔtập BIỆNvậndụngPHÁP………NÂNGCAOKỸNĂNGVÂN3 2.3.3 Tiến hành thí nghiệm – thực hành……… 3

2.3.4DỤNG.QuansátKIÊNthựctế vàTHỨCthamquanSINHthiên HỌCnhiên……… VÀOTHỰCTIỄN4 2.3.5 Xây dựng bài tập tình huống………4

CHO HỌC SINH LỚP 10 2.3.6 Lồng ghép giáo dục giới tính, sức khỏe vào chương trình học…………5

2.3.7 Đánh giá kết quả thông qua bài kiểm tra khảo sát……… 6

3 KẾT LUẬN VÀ KIÊN NGHỊ……….6

3.1 Kêt luân………6

3.2 Kiến nghị……….7

TÀI LIỆU THAM KHẢO………7

PHỤ LỤC……… 8

Người thực hiện: Hà Thị Ban Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc lĩnh vực: Sinh học

MỤC LỤC

Trang

1 MỞ ĐẦU………2

1.1 Lí do chọn đề tài………2

1.2 Mục đích của đề tài……… 2

1.3 Đối tượng nghiên cứu……… 2

1.4 Phương pháp nghiên cưu……… 2

2 NỘI DUNG……….2

2.1 Cơ sở lí luận của đề tài……… 2

2.2 Thực trạng của việc giảng dạy vận dụng kiến thức vào thực tiễn ở trường THPT Mường Láá́t………3

2.3.Giải pháá́p thực hiện……… 3

2.3.1 Đặt câu hỏi, ví dụ liên quan đến thực tế và giải thích……… 3

2.3.2 Làm bài tập vận dụng……… 4

2.3.3 Tiến hành thí nghiệm – thực hành………4

2.3.4 Quan sát thực tế và tham quan thiên nhiên………5

2.3.5 Xây dựng bài tập tình huống……….5

2.3.6 Lồng ghép giáo dục giới tính, sức khỏe vào chương trình học……….5

2.3.7 Đánh giá kết quả thông qua bài kiểm tra khảo sát………7

3 KẾT LUẬN VÀ KIÊN NGHỊ……… 7

3.1 Kêt luân……….7

3.2 Kiến nghị……… 7

TÀI LIỆU THAM KHẢO……….8

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọọ̣n đề tàà̀i

Sinh học là một môn khoa học tự nhiên mang tính ứng dụng cao Lượng kiến thức của môn học rất rộng, tuy nhiên không quáá́ khó Nếu học sinh thực sự quan tâm , yêu thích thì bộ môn này sẽ trở nên dễ dàng tiếp thu và rất có ý nghĩa thực tiễn

Đa số học sinh có học lực trung bình, động cơ học tập không rõ ràng, việc học mang tính đối phó, học xong không biết để làm gì, vì thế giáá́o viên rất vất vả trong quáá́ trình giảng dạy

Hiện nay việc học còn mang nặng tính lí thuyết, có thể học sinh giỏi trong vấn đề học thuộc nhưng khả năng vận dụng kiến thức để giải thích cáá́c hiện tượng thực tế lại rất kém

Vì vậy, trong năm học tôi đã triển khai dạy học có kết hợp giải thích cơ sở của nhiều hiện tượng mà cáá́c em gặp trong thực tế đời sống, từ đó tổng hợp lại

thành đề tài: “Một số biện pháp nâng cao kĩ năng vận dụng kiến thức Sinh học vào thực tiễn cho học sinh lớp 10”.

1.2 Mục đích của đề tàà̀i

Giúp học sinh học tốt môn sinh học 10, từ đó biết vận dụng kiến thức đã học vào thực tế để giải thích cáá́c hiện tượng, nêu được cơ sở khoa học của cáá́c biện pháá́p kĩ thuật

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là cáá́c bài học trong chương trình sinh học cơ bản lớp 10

Đối tượng nhận thức là học sinh khối lớp 10 gồm cáá́c lớp 10A, 10B, 10C, 10D, 10E, 10G trường THPT Mường Láá́t

1.4 Phương phap nghiên cưu

Trong quá trinh thưc hiên đê tai tác gia co sử dung phương pháp phân tich, tông hơp, thưc hanh, khao sát chât lương đê rut ra đươc mưc đô hiêu qua cua phương pháp sử dung trong đê tai

2 NỘI DUNG

2.1 Cơ sở lí luận của đề tàà̀i

Cáá́c môn học nói chung và môn Sinh học nói riêng đều có giáá́ trị và ý nghĩa thực tiễn rất cao Nếu biết vận dụng linh hoạt giữa lí luận và thực tiễn thì chúng ta sẽ thấy môn học rất thú vị và bổ ích

Tuy vậy, đa số học sinh trong quáá́ trình học có tư tưởng học cho qua, học để lấy điểm mà không hề nhận ra giáá́ trị thực tế của mỗi môn học Điều này một phần

do chính giáá́o viên bộ môn không hoặc ít quan tâm đến vấn đề này, chủ yếu dạy đầy đủ kiến thức là được nên cáá́c em có khi học rất giỏi nhưng lại không

biết vận dụng kiến thức đã học để giải thích hiện tượng thực tế hay xửử̉ lí một tình huống liên quan hoặc vận dụng kiến thức vào đời sống sản xuất

Bên cạnh cáá́c kĩ năng dạy học kháá́c , việc rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào cuộc sống có ý nghĩa hết sức quan trọng, vì thực tiễn luôn đặt ra những câu hỏi, những tình huống cần giải quyết, hơn nữa là viêc ứng dụng khoa học trong hoạt động sản xuất

2.2 Thực trạng của việc giảng dạy vận dụng kiến thức vàà̀o thực tiễn ở trường THPT Mường Lát.

Học sinh THPT Mường Láá́t có chất lượng tương đối thấp, để dạy cho cáá́c

em có thể nhớ được kiến thức lí thuyết đã rất khó, việc vận dụng lại càng khó khăn hơn

Cơ sở vật chất về thực hành thí nghiệm đang còn thiếu thốn, môi trương thực địa còn hạn chế nên học sinh chưa được thực nghiệm nhiều

2.3 Giải pháp thực hiện

2.3.1 Đặt câu hỏi, ví dụ liên quan đến thực tế và giải thích.

Trong đời sống chúng ta có thực hiện rất nhiều quy trình sinh học, thấy nhiều hiện tượng sinh học nhưng đa số cáá́c em không giải thích được cơ sở khoa học của cáá́c quy trình đó Trong quáá́ trình giảng dạy, giáá́o viên cần đưa nhiều câu hỏi liên quan và giải thích, như vậy học sinh sẽ hiểu được tận cùng cáá́c vấn đề và khắc sâu kiến thức

Ví dụ:

Trong bài 17: Chu kì tế bào và quáá́ trình nguyên phân (sinh hoc 10 cơ ban)có thể đặt câu hỏi như sau

- Giải thích hiện tượng trẻ đồng sinh cùng trứng lại giống nhau?

Vì trong lần phân chia đầu tiên hợp tửử̉ phân chia thành 2 hợp tửử̉, như vậy

2 hợp tửử̉ này có vật chất di truyền giống nhau Vật chất di truyền quy định mọi đặc điểm của cơ thể nên 2 anh em sinh đôi cùng trứng có cáá́c đặc điểm giống nhau về hình tháá́i, giới tính, tính cáá́ch…

Trong bài 11: vận chuyển cáá́c chất qua màng sinh chất (sinh hoc 10 cơ ban)

- Tại sao cần phải ngâm rau sống trong nước muối loãng? Nếu ngâm

muối quá đặc sẽ dẫn đến hiện tượng gì?

Rau sống có chứa nhiều vi khuẩn.Trong nước muối có nồng độ cao hơn trong tế bào Như vậy nước trong tế bào vi khuẩn sẽ vận chuyển ra ngoài, tế bào

vi khuẩn bị mất nước sẽ không thể phân chia hoặc bị chết Bàng cáá́ch này có thể loại bớt vi khuẩn ra khỏi rau

Trong bài 26: cáá́c yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng của vi sinh vật (sinh hoc 10 cơ ban):

- Tại sao thức ăn chứa nhiều nước dễ bị nhiễm khuẩn?

Vi khuẩn sinh trưởng tốt trong điều kiện độ ẩm cao, vì thế thức ăn chứa nhiều nước là môi trường lí tưởng cho vi khuẩn hoạt động Vì thế có thể bảo quản một số sản phẩm bằng cáá́ch làm khô

2.3.2 Làm bài tập vận dụng

Sinh học THPT có một số đơn vị kiến thức liên quan đến tính toáá́n số học như phần nguyên phân – giảm phân, Sinh trưởng của vi sinh vật Tăng cường cho học sinh giải bài tập giúp học sinh hình thành kĩ năng tính toáá́n, nhận biết cáá́c dạng bài tập…

Ví dụ:

Bài tập 1: 10 tế bào sinh dục sơ khai phân bào liên tiếp với số lần như

nhau ở vùng sinh sản, môi trường cung cấp 2480 nhiễm sắc thể đơn, tất cả các

tế bào con đến vùng chín giảm phân đã đòi hỏi môi trường tế bào cung cấp thêm 2560 nhiễm sắc thể đơn Hiệu xuất thụ tinh của giao tử là 10 % và tạo ra

128 hợp tử Biết không có hiện tượng trao đổi chéo xảy ra trong giảm phân Hãy xác định:

a Bộ nhiễm sắc thể 2n của loài và tên của loài đó

b Tế bào sinh dục sơ khai là đực hay cái? Giải thích?

Cáá́ch giải

a Gọi x là số lần nguyên phân của tế bào sinh dục sơ khai, 2n là bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội của loài, ta có:

2n(2x - 1)10 = 2480 và 2n2x10 = 2560 → n = 8 (ruồi giấm)

2n.2x.10 = 2560 → x = 5

b Số tế bào con sinh ra: 320

Số giao tửử̉ tham gia thụ tinh: 128/10 100 = 1280

Số giao tửử̉ hình thành từ mỗi tế bào sinh giao tửử̉: 1280/320 = 4 suy ra là con đực

Bài tập 2: Môt loài vi khuẩn có thời gian thế hệ là 20 phút Tiến hành

nuôi cấy 1000 tế bào trong thời gian 3 giờ Tính số lương tế bào được sinh ra? Cáá́ch giải

Vì thời gian thế hệ là 20 phút nên trong 3 giờ sẽ phân chia được 9

lần ADCT: N = N0 2n = 1000 29 = 512000 (tế bào)

2.3.3 Tiến hành thí nghiệệ̣m – thực hành

Khi có kĩ năng làm thí nghiệm thực hành, HS sẽ được cụ thể hóa kiến thức vừa học, có được kĩ năng quan sáá́t, phân tích, so sáá́nh kết quả thí nghiệm… đồng thời rút ra được kinh nghiệm để vận dụng vào thực tế Cáá́c thí nghiệm thực hành có thể được bố trí để mở bài hoặc sửử̉ dụng để minh họa cho cáá́c phần kiến thức hoặc trong cáá́c bài thực hành

Ví dụ:

Trong bài 24: Quá trình tổng hợp và phân giải ở vi sinh vật (sinh hoc 10

cơ ban) có thể cho học sinh làm thí nghiệm muối dưa chua.

Bước 1: Chọn và làm sạch nguyên liệu, dụng cụ Mục đích là loại bó cáá́c tạp chất có hại như đất, sâu bệnh, vi sinh vật

Bước 2: Phơi cho rau hơi héo để làm bớt hàm lượng nước trong rau

Bước 3: Cho vào bình, thêm muối, đường Bước này là tạo môi trường cho vi khuẩn lăctic pháá́t triển, khi vi khuẩn này pháá́t triển tạo ra axit chua kìm hãm cáá́c loại vi sinh vật có hại kháá́c

Bước 4: Đậy kín Vi khuẩn lên men dưa chua pháá́t triển trong điều kiện kị khí nên cần đậy kín

2.3.4 Quan sáá́t thực tế và tham quan thiên nhiên

Thực địa giúp học sinh cụ thể hóa bài học, khắc sâu kiến thức, tạo hứng thú học tập

Nếu có điều kiện nên tổ chức cho học sinh tham quan một số mô hình sản xuất như nhà máá́y sản xuất sữa chua, sản xuất phân bón, thuốc trừ sâu sinh học

2.3.5 Xây dựng bài tập tình huốá́ng

Trong cuộc sống cáá́c em gặp rất nhiều tình huống xảy ra nhưng lại không biết cáá́ch xửử̉ lí hoặc xửử̉ lí tình huống chậm Nếu nắm được kiến thức cơ bản và

có khả năng vận dụng thì sẽ dễ dàng xửử̉ lí hơn

Ví dụ:

Khi học về bệnh truyền nhiễm có thể đặt tình huống: Khi bị chó cắn thì nên xử lí như thế nào?

Cho cắn có thể do chó bị dại hoặc do chó hung dữ Nếu chó bị dại thì trong nước bọt của chó có chứa virut bệnh dại, sẽ lây sang người qua vết thương Cho thường bị chết trong vòng một tuần sau đó Trong trường hợp này người bệnh cần phải tiêm phòng dại càng sớm càng tốt Nếu không tiêm phòng thì sau khoảng 1 tháá́ng thì người sẽ pháá́t bệnh dại và tửử̉ vong

Khi học về miễn dịch đặc hiệu có thể đặt tình huống: Trẻ em đi tiêm

phòng thường bị sốt, tại sao? Cách xử lí?

Tiêm văcxin thực ra là đưa một lượng virut đã được làm suy yếu vào cơ thể, mục đích là để cơ thể sản xuất ra kháá́ng thể chống lại cáá́c virut đó Vì thế khi tiêm phòng sẽ có hiện tượng sốt, đó chính là cơ thể đang hoạt động chống lại virut Có thể hạ sốt bằng cáá́ch sửử̉ dụng khăn chườm tráá́n, lau người, dùng thuốc

hạ sốt Nếu sốt quáá́ cao ,có hiện tượng co giật hoặc đuối sức cần đưa đến cáá́c cơ

sở y tế gần nhất để kịp thời xửử̉ lí

2.3.6 Lồng ghép giáá́o dục giới tính, sức khỏe vào chương trình học

Kiến thức về giải phẫu sinh lí người học sinh đã được tìm hiểu ở lớp 8 nhưng thực tế là nhiều học sinh vẫn chưa hiểu hết về cơ thể, về sức khỏe, cáá́ch

vệ sinh, phòng tráá́nh cáá́c bệnh truyền nhiễm Chính vì thế giáá́o viên cần thường xuyên lồng ghép cáá́c kiến thức đó vào môn học

Ví dụ:

Khi học về bệnh truyền nhiễm do virut, giáá́o viên nêu ra một số bệnh

truyền nhiễm, táá́c nhân và con đường lây bệnh…để cáá́c em biết cáá́ch mà phòng tráá́nh

Bệnh đường hô hấp: 90% cáá́c bệnh đường hô hấp là do virut như cúm, viêm phổi, viêm phế quản

Bệnh đường tiêu hóa: viêm gan, quai bị, tiêu chảy…virut xâm nhập qua đường tiêu hóa vào máá́u rồi theo phân ra ngoài

Bệnh lây qua đường tình dục: HIV, viêm gan B, mụn cơm sinh dục…

Để phòng tráá́nh cáá́c bệnh truyền nhiễm do virut, ta căn cứ vào con đường lây nhiễm để phòng bệnh, tiêm văcxin nếu có, đồng thời vệ sinh cơ thể, ăn uống hợp lí để tăng sức đề kháá́ng cho cơ thể

Khi học về HIV/AIDS, giáo viên nêu cơ chế gây bệnh, các con đường lây nhiễm, các giai đoạn phát triển bệnh, từ đó rút ra cách phòng tránh.

Cơ chế gây bệnh: HIV lây nhiễm vào cáá́c tế bào hệ miễn dịch là tế bào limpho T và đại thực bào, pháá́ hủy cáá́c tế bào này Cơ thể mất khả năng miễm dịch sẽ bị mắc cáá́c bệnh cơ hội như cúm, tiêu chảy, lở loét, ho lao…và tửử̉ vong

do cáá́c bệnh đó

Cáá́c con đường lây nhiễm: Qua đường máá́u (dùng chung bơm kim tiêm, truyền máá́u, ghép tạng…), qua quan hệ tình dục không an toàn, lây từ mẹ sang con

Cáá́c giai đoạn pháá́t triển bệnh:

- Giai đoạn sơ nhiễm: kéo dài từ 2 tuần đến 3 tháá́ng, chưa biểu hiện triệu chứng, khó nhận biết vì thế khả năng lây lan rất cao Cần chủ động xem xét qua một số táá́c động như chẳng may giẫm phải bơm kim tiêm hoặc dụng cụ có máá́u không rõ nguồn gốc, quan hệ tình dục không an toàn, tiếp xúc vết thương với những người nghi bị HIV…

- Giai đoạn ủ bệnh: kéo dài từ 1 đến 10 năm tùy vào thể trạng từng người Đây

là thời gian mà virut đang nhân lên Hiện nay có thể dùng thuôc ARV để làm chậm tiến trình nhân lên của virut, kéo dài thời gian sống cho người bệnh

- Giai đoạn AIDS: Cơ thể mất hoàn toàn khả năng miễn dịch, bị mắc cáá́c bệnh

cơ hội và tửử̉ vong

Cáá́ch phòng tráá́nh: thực hiện lối sống lành mạnh, xét nghiệm máá́u định kì

để biết tình trạng cơ thể

Trên đây chỉ là một số ví dụ minh họa cho cáá́c giải pháá́p, thực tế trong chương trình sinh học 10 còn có thể đưa ra rất nhiều câu hỏi, tình huống kháá́c nữa

2.3.7 Đáá́nh giáá́ kết quả thông qua bài kiểm tra khảo sáá́t.

Việc kiểm tra sẽ đáá́nh giáá́ được hiệu quả của phương pháá́p sửử̉ dụng, từ đó

có cáá́ch điều chỉnh cho phù hợp với đối tượng học sinh

Kết quả bài khảo sáá́t chất lượng về khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn:

Lớp 10A 10B 10C 10D 10E 10G Tổng

XL (32) (42) (37) (34) (37) (35) (217)

Qua kêt qua khao sát co thê thây chât lương đat đươc chưa cao Nguyên nhân phân nhiêu la do hoc sinh chưa co y thưc tư giác hoc bai va lam đê cương

ôn tâp, môt sô em mơi chi cô găng hoc thuôc nhưng phân li thuyêt ma chưa linh hoat trong vân dung, đăc biêt la phân bai tâp tinh toán sô hoc

Nhưng bai khao sát đat điêm yêu kem chu yêu la do viêt sai lôi chinh ta, câu truc ngư pháp, co em chưa hiêu hêt nghia cua tư dân đên câu tra lơi cua các

em không đung ban chât sinh hoc

Trong nhưng năm hoc tiêp theo tôi se tiêp tuc áp dung các biên pháp đa nêu, thưc hiên triêt đê, chăt che hơn, đăc biêt la công tác đôn đôc hoc sinh tư hoc; tăng cương thưc hanh đê hoc sinh thêm phân hưng thu, như vây se đat kêt qua cao hơn

3 KẾT LUẬN VÀ KIÊN NGHỊ

3.1 Kêt luân

Trong thời gian qua, với cương vị là giáá́o viên giảng dạy môn Sinh học lớp 10, tôi đã cố gắng định hướng, rèn luyện cho cáá́c em kĩ năng vận dụng kiến thức giải thích cáá́c hiện tượng thực tiễn Học sinh nắm được kiến thức, có thể vận dụng trong một số trường hợp nhất định

3.2 Kiến nghịọ̣

Giáá́o viên cần tăng cường hơn nữa việc giảng dạy lí thuyết kết hợp với thực tiễn cuộc sống, hình thành kĩ năng cho học sinh hơn là đặt nặng quáá́ nhiều

lí thuyết

Bố trí nhiều hơn cáá́c tiết luyện tập, đặt nhiều câu hỏi, bài tập, tăng cường cáá́c giờ thực hành để học sinh được trực tiếp thao táá́c, quan sáá́t hiện tượng

TÀà̀I LIỆọ̣U THAM KHẢẢ̉O

1 Vũ Văn Vu, Vũ Đưc Lưu, Nguyên Như Hiên, Ngô Văn Hưng, Nguyên

Đinh Quyên, Trân Quy Thăng, SGK Sinh hoc 10 nâng cao Tái ban lân thư 4

2 Nguyên Thanh Đat, Pham Văn Lâp, Trân Du Chi, Trinh Nguyên Giao,

Pham Văn Ty, SGK Sinh hoc 10 cơ ban Tái ban lân thư 5.

XÁC NHÂN CỦA HIỆU TRƯƠNG Mương Lat ngay 19 thang 5 năm 2018

Tôi xin cam đoan đây la SKKN cua minh viêt, không sao chep nôi dung cua ngươi

khác Ngươi viêt

Ha Thi Ban