Mục tiêu của đề tài là Con đường dẫn đến chiến tranh thế giới thứ hai (1939 – 1945). Nắm được những mốc chính, các sự kiện tiêu biểu trong diễn biến của cuộc chiến tranh. Hiểu rõ vai trò của Liên Xô và các lực lượng Đồng minh cùng nhân dân các nước bị phe Trục chiếm đóng trong cuộc chiến đấu chống phát xít và đi đến tiêu diệt hoàn toàn CNPX. Những sự kiện có liên quan đến Lịch sử Đông Nam Á, Lịch sử Đông Dương trong đó có Việt Nam.
Trang 1BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN
TÊN SÁNG KIẾN:
SỬ DỤNG PHẦN MỀM MICROSOFT POWER POINT TRONG DẠY HỌC BÀI CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ HAI (1939-1945) – LỊCH SỬ LỚP 11
CHƯƠNG TRÌNH CƠ BẢN
1 Lời giới thiệu:
Quá trình nhận thức nói chung, nhận thức trong học tập Lịch sử của HS nói
riêng theo quy luật “Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn” Tuy nhiên, so với kiến thức của các môn học khác, kiến thức
Lịch sử mang những đặc trưng như tính quá khứ, tính không lặp lại, tính cụ thể… Vìvậy, trong dạy học bộ môn, ĐDTQ không chỉ để minh họa kiến thức mà còn tồn tạivới vai trò là nguồn cung cấp kiến thức mới, góp phần định hướng thái độ và rèn kĩ
năng HS; ĐDTQ trở thành “cầu nối” sinh động giữa hiện tại với quá khứ lịch sử Sử dụng ĐDTQ trong dạy học nói chung, dạy học bộ môn nói riêng trở thành “nguyên tắc vàng” (Cômenxki) chỉ đạo quá trình dạy học.
Hệ thống ĐDTQ trong DHLS rất phong phú Bên cạnh những ĐDTQ có tínhchất truyền thống như tranh ảnh, bản đồ… Hiện nay, các thiết bị điện tử, các phầnmềm dạy học… được vận dụng ngày càng nhiều trong dạy học bộ môn Vận dụngthành công những thiết bị điện tử, những phần mềm điện tử vào dạy học Lịch sử trởthành xu hướng chủ đạo của giáo dục hiện đại - xu hướng ứng dụng CNTT Nghị
quyết Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ hai, khoá VIII nhấn mạnh: “Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác giáo dục và đào tạo ở các cấp học, bậc học, ngành học… phát triển mạng máy tính phục vụ cho giáo dục và đào tạo, kết nối Internet tới tất cả sở Giáo dục và Đào tạo”.
Thực chất việc ứng dụng CNTT trong dạy học nói chung, DHLS nói riêngtrước hết và trên hết là sử dụng hiệu quả các phần mềm dạy học So với các phầnmềm dạy học hiện nay, phần mềm M PowerPoint có những ưu thế nổi bật như dễ sửdụng, hiệu ứng linh hoạt, tính đại chúng… Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạtđược, việc ứng dụng phần mềm M PowerPoint trong DHLS ở trường phổ thông còngặp nhiều vướng mắc, hạn chế như có một bộ phận khá đông GV chỉ thay đổi cáchdạy học đơn thuần từ nghe - chép sang nhìn - chép; GV chưa nhận thức đầy đủ về đổimới PPDH nên sử dụng CNTT mang tính chất đối phó hay việc ứng dụng CNTTkhông đồng đều giữa các vùng miền, việc thiếu phương tiện kĩ thuật một cách trầm
Trang 2trọng… Vì vậy, trên thực tế, ứng dụng CNTT, hiệu quả bài học Lịch sử chưa được cảithiện rõ rệt, thậm chí, có những trường hợp còn làm giảm hiệu quả bài học so với việctiến hành bằng các PPDH truyền thống Vấn đề bức thiết mà thực tiễn dạy học đặt ra
là trong xu hướng đổi mới PPDH hiện nay, vận dụng phần mềm M PowerPoint nhưthế nào để góp phần thiết thực vào việc nâng cao hiệu quả bài học
Chương trình Lịch sử lớp 11 cũng như chương trình Lịch sử phổ thông hiệnhành đều nhấn mạnh đến đổi mới PPDH Nội dung Chiến tranh thế giới thứ hai (1939
- 1945) là một trong những nội dung khó, phức tạp bậc nhất của khoá trình Lịch sử ởtrường phổ thông
2 Tên sáng kiến:
“Sử dụng phần mềm Microsoft Power Point trong dạy học bài Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 - 1945), Lịch sử lớp 11 THPT, Chương trình cơ bản”.
3 Tác giả sáng kiến:
- Họ và tên: Nguyễn Hồ Thủy
- Địa chỉ: Trường THPT Tam Đảo 2, Bồ Lý – Tam Đảo – Vĩnh Phúc
- Số điện thoại: 0975.523.229 E_mail: thuytamdao2@gmail.com
4 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Là tác giả sáng kiến
5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến:
Môn Lịch sử lớp 11, giảng dạy trong các nhà trường THPT
6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: 10/01/2018
7 Mô tả bản chất của sáng kiến:
7.1 Mục tiêu và nội dung bài Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 - 1945), Lịch sử
11 THPT, Chương trình cơ bản
7.1.1 Mục tiêu
- Về mặt kiến thức: Bài học sẽ giúp HS hiểu:
+ Con đường dẫn đến chiến tranh thế giới thứ hai (1939 – 1945)
+ Nắm được những mốc chính, các sự kiện tiêu biểu trong diễn biến của cuộcchiến tranh
+ Hiểu rõ vai trò của Liên Xô và các lực lượng Đồng minh cùng nhân dân cácnước bị phe Trục chiếm đóng trong cuộc chiến đấu chống phát xít và đi đến tiêu diệthoàn toàn CNPX
+ Những sự kiện có liên quan đến Lịch sử Đông Nam Á, Lịch sử Đông Dươngtrong đó có Việt Nam
+ Kết cục, hậu quả và ảnh hưởng của chiến tranh đối với sự phát triển của tìnhhình thế giới sau chiến tranh
- Về mặt kĩ năng:
Trang 3+ Rèn luyện kĩ năng quan sát, phân tích bản đồ, tranh ảnh.
+ Rèn luyện kĩ năng diễn đạt (kĩ năng nói) bằng ngôn từ riêng, kĩ năng đánh giácác sự kiện lịch sử…
+ Phân biệt được khái niệm “chiến tranh phi nghĩa” và “chiến tranh chínhnghĩa”
Theo phân phối chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành, bài
“Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 – 1945)” được tiến hành trong hai tiết, bao gồmnhững nội dung chính sau:
- Con đường dẫn đến chiến tranh:
+ Sự hình thành Trục phát xít Beclin – Roma – Tokio và các hoạt động đẩymạnh xâm lược
+ Thái độ của các nước lớn như Liên Xô, Anh, Pháp, Mỹ và tác động của nóđối với sự lớn mạnh của chủ nghĩa phát xít
+ Hội nghị Muy – ních đỉnh cao của chính sách dung dưỡng, thảo hiệp của cácnước phương Tây đối với phe phát xít, ngòi nổ trực tiếp của Chiến tranh thế giới thứhai
=> Thủ phạm chính gây nên chiến tranh thế giới thứ hai chính là phe Trục màcầm đầu là phát xít Đức Bên cạnh đó, Anh – Pháp – Mỹ với chính sách dung dưỡng,thảo hiệp đã gián tiếp trở thành kể tiếp tay cho các thế lực phát xít thực hiện âm mưucủa mình
- Diễn biến chiến tranh:
+ Phát xít Đức tấn công Ba Lan (1/9/1939) Anh – Pháp tuyên chiến với Đức.Chiến tranh thế giới thứ hai chính thức bùng nổ
-> Đức tiếp tục tấn công các nước ở Tây Âu, Đông Âu, Nam Âu và liên tiếpgiành thắng lợi Tính chất cuộc chiến tranh lúc này là cuộc chiến tranh phi nghĩa,chiến tranh đế quốc Cả châu Âu gần như nằm trong tay Đức
+ Ngày 22/6/1941, Đức bất ngờ tấn công Liên Xô, buộc Liên Xô tham chiến.Tính chất cuộc chiến tranh thay đổi từ chiến tranh phi nghĩa sang chiến tranh chínhnghĩa vì an ninh và nền hòa bình thế giới
Trang 4+ Ngày 7/12/1941, Nhật cũng bất ngờ tấn công căn cứ hải quân hải quân của
Mỹ tại cảng Trân châu, buộc Mỹ phải trực tiếp nhảy vào vòng chiến Chiến tranh lanrộng trên phạm vi toàn thế giới
+ Ngày 1/1/1942, khối Đồng minh chống phát xít được thành lập, cũng từ đâylực lượng quân Đồng minh chuyển sang phản công trên khắp các mặt trận Ưu thế củacuộc chiến tranh đã chuyển sang phe Đồng minh
+ Dưới những đòn tấn công dồn dập của quân Đồng minh, phe phát xít liên tiếpthất bại trên khắp chiến trường Ngày 9/5/1945, nước Đức kí văn bản đầu hàng Đồngminh không điều kiện, chiến tranh chấm dứt ở châu Âu Ngày 15/8/1945, Nhật Bảncũng chấp nhận đầu hàng không điều kiện Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc
- Kết cục của Chiến tranh thế giới thứ hai:
Chiến tranh thế giới thứ hai là cuộc chiến tranh có quy mô lớn nhất, ác liệt nhất
và gây nên những hậu quả tàn khốc nhất trong lịch sử nhân loại Cho đến nay nhiềuhậu quả mà cuộc chiến tranh này để lại vẫn chưa hoàn toàn được khắc phục
7.2 Sử dụng phần mềm Microsoft PowerPoint trong dạy học bài Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 – 1945)
7.2.1 Sử dụng phần mềm Microsoft PowerPoint hỗ trợ công việc kiểm tra bài cũ
Trong tiến trình tổ chức dạy học, kiểm tra bài cũ có một vai trò quan trọng Đây
là công việc đầu tiên của một bài nghiên cứu kiến thức mới Kiểm tra bài cũ có tác
dụng lớn trong việc phát huy khả năng ghi nhớ, “tư duy tái tạo” những kiến thức HS
đã học để chuẩn bị cho bài nghiên cứu kiến thức mới Đồng thời, công việc này giúp
GV hiểu rõ HS làm cơ sở để GV điều chỉnh kế hoạch sư phạm, phương pháp dạy họcnhằm không ngừng nâng cao hiệu quả bài học
Việc kiểm tra bài cũ còn góp phần phát triển ở HS tinh thần tự giác, ý thức tựhọc ở nhà và củng cố những kiến thức mà HS đã tiếp thu được một cách vững chắchơn
Bên cạnh đó, kiểm tra bài cũ còn phát triển ở HS khả năng tư duy ngôn ngữ,năng lực diễn đạt bằng lời nói
Tuy nhiên, việc kiểm tra bài cũ thường được tiến hành ở đầu giờ học với lượngthời gian rất ngắn Do đó, số lượng HS được kiểm tra bài cũ là tương đối ít Cũng cónhững trường hợp khi GV đưa ra câu hỏi kiểm tra, nhiều học sinh không nghe rõ câuhỏi (đặc biệt là phía cuối lớp) hoặc do không chú ý nên các em thường không chuẩn
bị trước câu trả lời mà theo tinh thần ai bị gọi lên bảng thì người đó sẽ trả lời
Vận dụng những ưu thế của phần mềm M PowerPoint hỗ trợ công việc kiểmtra bài cũ sẽ giúp GV tiết kiệm thời gian, cùng một lúc kiểm tra được nhiều HS, kiểm
Trang 5tra bằng nhiều cách thức (qua câu hỏi tự luận, bài tập trắc nghiệm khách quan hoặcqua ĐDTQ,…), từ đó sẽ hấp dẫn và tạo điều kiện phát huy tính tích cực của HS.
Đối với bài Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 - 1945), GV có thể tiến hànhkiểm tra bài cũ bằng các cách sau:
Cách 1, GV chia lớp làm 4 nhóm và trình chiếu câu hỏi thảo luận: “Em hãy kể tên những nội dung cơ bản của lịch sử thế giới hiện đại giai đoạn 1917 - 1945 mà các
em đã được học?” Trên cơ sở câu trả lời của các nhóm HS, GV hoàn chỉnh vấn đề và
đặt cơ sở cho công việc chuẩn bị nghiên cứu kiến thức mới
Cách 2, GV có thể trình chiếu và yêu cầu HS tiến hành các bài tập trắc nghiệmkhách quan kết hợp với tự luận như:
Câu 1 Cuộc khủng hoảng kinh tế 1929 - 1933 đã gây ra những hậu quả nghiêmtrọng gì cho các nước tư bản chủ nghĩa?
A Nền kinh tế các nước tư bản chủ nghĩa bị tàn phá nặng nề
B Hàng triệu công nhân thất nghiệp, nông dân mất ruộng,… Các cuộc đấutranh, biểu tình,… của công nhân, của người lao động dâng cao
C Chủ nghĩa phát xít xuất hiện, nguy cơ một cuộc chiến tranh thế giới mới trựctiếp đe dọa nhân loại
D Tất cả các ý kiến trên
Câu 2 Trong các hậu quả nêu trên, đâu là hậu quả đáng lo ngại nhất đối với nềnhòa bình và an ninh nhân loại? Vì sao?
Cách 3, GV có thể cho HS theo dõi đoạn phim tư liệu về cuộc khủng hoảng
kinh tế 1929 - 1933 (ngắt lời bình) và yêu cầu HS trả lời câu hỏi: “Em hãy cho biết, đoạn tư liệu phản ảnh hiện tượng gì trong lịch sử thế giới hiện đại những năm 1929- 1933? Hậu quả của hiện tượng này là gì? ”
Trong quá trình thực hiện bài học, ở mỗi lớp, tùy điều kiện cụ thể, GV có thểtiến hành một trong những cách kiểm tra bài cũ nêu trên hoặc kết hợp giữa các cách.Điều quan trọng là câu trả lời của công việc kiểm tra bài cũ cần hướng vào chuẩn bịcho HS nghiên cứu kiến thức mới (vào bài mới) vừa đảm bảo lô-gic lịch sử vừa tiếtkiệm thời gian
7.2.2 Sử dụng phần mềm Microsoft PowerPoint hỗ trợ công việc chuẩn bị cho
HS nghiên cứu kiến thức mới
Chuẩn bị cho HS nghiên cứu kiến thức mới là công việc mà chúng ta vẫnthường gọi là vào bài mới Trong bài nghiên cứu kiến thức mới, công việc này không
có tính chất bắt buộc song nếu GV tiến hành tốt sẽ có ý nghĩa quan trọng trong việcgiúp HS hiểu được lô-gic giữa các kiến thức cũ mà các em đã học với kiến thức mớicác em chuẩn bị nghiên cứu đảm bảo tiến trình lịch sử giữa các bài học là một hệ
Trang 6thống mật thiết, từ đó sẽ giúp HS hiểu sâu sắc và có cái nhìn khái quát, tổng hợp vềbức tranh lịch sử thông qua các bài học Mặt khác, thực hiện tốt công việc này, GV sẽhấp dẫn HS cũng như định hướng tư duy HS ngay từ đầu bài học bằng những bài tậpnhận thức, những tình huống có vấn đề Đó thực sự là nguồn cảm hứng quan trọng mà
GV cần gieo vào HS ngay từ thời điểm đầu tiên thực hiện bài học Tuy nhiên, mộttrong những yêu cầu có tính chất nguyên tắc là khi tiến hành công việc chuẩn bị cho
HS nghiên cứu kiến thức mới, GV một mặt phải có khả năng xâu chuỗi những vấn đề
đã tiến hành kiểm tra bài cũ HS ở đầu bài học, mặt khác cần có năng lực khái quát vấn
đề chung của bài học dưới dạng những bài tập nhận thức, đặc biệt là dưới dạng nhữngtình huống có vấn đề, tránh trường hợp GV dẫn dắt một cách khiên cưỡng hoặc đơn
thuần là mệnh lệnh thức một cách rập khuôn, kiểu như “các em theo theo dõi bài học
để trả lời câu hỏi vì sao chiến tranh bùng nổ? Thủ phạm chiến tranh là lực lượng nào? Diễn biến chiến tranh ra sao? Hậu quả của nó như thế nào”,…
Phần mềm M PowerPoint cho phép GV trình chiếu những bài tập nhận thức,những tình huống có vấn đề, những ĐDTQ, những sơ đồ bảng biểu,… khi thực hiệncông việc chuẩn bị cho HS nghiên cứu kiến thức mới đảm bảo hấp dẫn và định hướng
rõ nét tư duy HS ngày từ đầu bài học Bởi lẽ, việc trình chiếu bài tập nhận thức, tìnhhuống có vấn đề,… trên phần mềm M PowerPoint sẽ giúp HS nhớ nhiệm vụ nhậnthức sâu sắc hơn, từ đó góp phần giải quyết bài tập trong suốt tiến trình thực hiện bàihọc Điều này khắc phục tình trạng GV nêu bài tập nhận thức đầu bài học cũng chỉ làhình thức
Chẳng hạn, khi thực hiện “Bài 17 Chiến tranh Thế giới lần thứ hai (1939 1945)”, GV tiến hành kết hợp kiểm tra bài cũ với công việc chuẩn bị cho HS nghiên
-cứu kiến thức mới như sau:
- GV chia lớp làm 4 nhóm và trình chiếu câu hỏi thảo luận: “Em hãy kể tên những nội dung cơ bản của lịch sử thế giới hiện đại giai đoạn 1917 - 1945 mà các em
trình chiếu tiêu đề bài học, sơ đồ về nhiệm vụ nhận thức có trong slide 2 kết hợp ghi
Trang 7bảng và nêu cụ thể nhiệm vụ nhận thức: “Nội dung thứ nhất, chúng ta sẽ tìm hiểu về con đường dẫn đến chiến tranh và rút ra được, từ con đường đó, nguyên nhân dẫn đến cuộc chiến là gì? Thủ phạm gây chiến là lực lượng nào?; Thứ hai, chúng ta sẽ tìm hiểu diễn biến cuộc chiến qua ba giai đoạn tương ứng với ba mục có trong sách giáo khoa tuy nhiên từ diễn biến của từng giai đoạn, các em cần rút ra quy mô, phạm
vi chiến tranh? Tính chất chiến tranh? Ưu thế chiến tranh của từng giai đoạn?; Thứ
ba là tìm hiểu về kết cục và tác động của Chiến tranh Thế giới thứ hai đối với lịch sử hiện đại Vì sao nó là mốc kết thúc giai đoạn 1917 - 1945?” Với những nhiệm vụ
nhận thức này kết hợp sơ đồ được thiết kế trong slide 2 của BGĐT kèm theo, HS cóđược sự định hướng nhận thức rõ nét hơn
7.2.3 Sử dụng phần mềm Microsoft PowerPoint hỗ trợ công việc nghiên cứu kiến thức mới
Nghiên cứu kiến thức mới công việc chủ yếu của bài nghiên cứu kiến thức mới.Nhiệm vụ quan trọng nhất của công việc này là làm giàu thêm những hiểu biết của HS
về tri thức lịch sử và định hướng thái độ, rèn kĩ năng HS Vì vậy, để thực hiện nhiệm
vụ quan trọng này, GV cần lựa chọn các hình thức tổ chức hoạt động nhận thức, cácphương pháp dạy học, các phương tiện dạy học phù hợp Trong đó, phần mềm M.PowerPoint với những ưu thế đã phân tích ở trên sẽ hỗ trợ đắc lực cho quá trìnhnghiên cứu kiến thức mới của HS nhằm góp phần quan trọng để thực hiện mục tiêubài học
Vận dụng cụ thể những ưu thế của phần mềm M PowerPoint trong quá trình
nghiên cứu kiến thức mới khi tiến hành dạy học “Bài 17 Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 – 1945)” trên các phương diện chủ yếu sau:
a Vận dụng phần mềm M PowerPoint để chèn hệ thống các tranh, ảnh lịch sử
- Căn cứ tình hình thực tiễn, hệ thống các tranh, ảnh lịch sử chủ yếu sử dụngtrong quá trình nghiên cứu kiến thức mới khi thực hiện nội dung Chiến tranh Thế giớilần thứ hai bao gồm:
1 Tranh biếm họa về Híte
2 Ảnh quân Đức tiến vào thủ đô Pari của Pháp tháng 6/1940
3 Ảnh Hồng quân Liên Xô cắm cờ trên nóc nhà Quốc hội Đức
4 Ảnh Quân Mĩ dựng cờ chiến thắng ở Ivôghima
Tuy nhiên, để ưu tiên cho các đoạn phim tư liệu, lược đồ động, niên biểu cótrong BGĐT và do phần lớn các tranh, ảnh lịch sử này đều có trong sách giáo khoa,theo chúng tôi, các tranh, ảnh lịch sử này chủ yếu dùng để minh hoạ sau khi nghiêncứu diễn biến của những sự kiện liên quan Do đó, nếu có thời gian, GV sẽ hướng dẫn
HS sử dụng những tranh ảnh nêu trên trong quá trình nghiên cứu kiến thức mới hoặc
Trang 8nếu quỹ thời gian không cho phép, GV có thể hướng dẫn ngắn gọn để HS về nhà tựtìm hiểu, tránh trường hợp quá tải trong sử dụng ĐDTQ
- Hướng dẫn kĩ thuật chèn tranh ảnh lịch sử, bản đồ lịch sử:
Để tiến hành chèn các tranh ảnh lịch sử, bản đồ lịch sử… trước hết đòi hỏinguồn tư liệu trực quan này có trong máy tính hoặc trong thiết bị điện tử kết nối nhưUSB, thẻ nhớ… Trên cơ sở đó, thao tác chèn các các tư liệu trực quan này đuợc tiếnhành theo trình tự sau:
Bước 1 Chọn slide cần chèn hình ảnh
Bước 2 Vào Menu Insert chọn "Picture"
Bước 3 Trong Menu Picture có chứa nhiều menu nhỏ, chúng ta chọn From File(nếu hình ảnh lưu trong file ảnh của máy vi tính, USB ), chọn Clipl Art (nếu hìnhảnh được lưu sẵn trong Clip Art), chọn Auto Shapes (nếu hình có dạng theo mẫu)…
Bước 4 Lựa chọn hình ảnh bằng cách nháy kép chuột trái hoặc nhấn Insert.Bước 5 Nhấn Close trên bảng hộp thoại Cip Art để hoàn tất
Ví dụ: Chúng ta có hình ảnh "Tranh biếm họa về Hítle" trong ổ D của máy tính,nếu GV muốn chèn hình ảnh này trên slide khi dạy về nội dung "Từ hội nghị Muy -ních đến chiến tranh thế giới", ta làm như sau:
Bước 1 Chọn một slide cần chèn hình ảnh
Bước 2 Mở Menu Insert chọn Picture
Bước 3 Trong Menu Picture chọn From File (vì hình ảnh lưu trong File củamáy tinh - ổ D) Tiếp đó, GV đưa trỏ chuột vào hộp "Look in" để chọn ổ D và nháykép chuột trái vào hình ảnh "Hội nghị Muy - ních" để hoàn tất
Ngoài ra, GV có thể mở trực tiếp file hoặc thiết bị điện tử kết nối có chứa hìnhảnh về "Hội nghị Muy - ních" để Coppy; sau đó mở slide bài giảng và chọn Paste
Sau khi đã chèn xong hình ảnh, GV chỉnh sửa kích cỡ, vị trí của ĐDTQ chophù hợp với ý đồ sư phạm của mình
- Cách thức sử dụng cụ thể:
1 Tranh biếm họa về Hítle
+ Nội dung: Hítle được ví như một nguời khổng lồ, xung quanh Hítle là nhữngchính khách châu Âu mang hình dáng nhỏ bé vây xung quanh Hitle, thể hiện sự quythuận của chính khách châu Âu đối với Đức, tạo điều kiện cho Đức thực hiện âm mưutiến hành cuộc chiến tranh xâm lược của mình
+ Cách sử dụng: Bức tranh này được sử dụng khi dạy xong mục 2 "Từ Hộinghị Muy - ních đến chiến tranh thế giới" GV sử dụng bức tranh biếm họa này saukhi đã cung cấp cho HS nguyên nhân, nội dung, hậu quả của Hội nghị Muy-ních GVyêu cầu HS quan sát bức tranh và đặt câu hỏi: “Hítle được ví như nguời khổng lồ
Trang 9nằm ở trung tâm của bức tranh, còn các chính khách châu Âu được ví như nhữngnguời nhỏ bé đang vây quanh Hítle, nội dung này nói lên điều gì”?
Với câu hỏi này, HS trả lời sẽ dần dần làm sáng tỏ nội dung trong bức tranh:
Đó là chính sách dung dưỡng, thỏa hiệp của hầu hết các nước phương Tây đối với sựbành trướng gây chiến của phát xít Đức, đứng đầu là Hitle
Cuối cùng GV tổng kết lại về nội dung bức tranh: Hítle được ví như một ngườikhổng lồ, xung quanh là các nước Đồng minh đã quy thuận Đức; thể hiện sự dungdưỡng, nhượng bộ của các nước phương Tây đối với Đức, âm mưu đẩy Đức tấn côngLiên Xô và như thế "Cò ngao tranh chấp, ngư ông thủ lợi" Chính thái độ nhượngbộ,dung dưỡng của Mĩ, Anh, Pháp đã tạo điều kiện thuận lợi để phe phát xít thực hiện
âm mưu gây chiến tranh xâm lược
2 Ảnh quân Đức tiến công vào Pari thủ đô của Pháp tháng 6/1940
+ Nội dung: Sau khi đánh chiếm các nước Tây Âu, quân Đức thực hiện chiếnlược "chiến tranh chớp nhoáng" thọc sâu vào đất Pháp Ngày 10/6/1940, chính phủPháp rời bỏ Pari chạy về Tua Quân Đức tràn vào đất Pháp, sau 6 tuần chiến đấu Phápphải kí Hiệp định đình chiến (22/6/1940)
Trong ảnh là đoàn quân Đức qua Khải hoàn môn kéo vào Pari mà không cómột bóng quân Pháp Trong một thời gian ngắn sau đó, hầu hết lãnh thổ Pháp đều rơivào tay phát xít Đức
+ Cách sử dụng: Hình ảnh này được sử dụng để cụ thể hóa sự kiện Đức tấncông Pháp (6/1940) cho thấy sự đầu hàng nhanh chóng của chính phủ Pháp
GV hướng dẫn HS quan sát hình và phát vấn: “Tại sao quân Đức có thể tiến vào Khải hoàn môn một cách dễ dàng như vậy? Hiện tượng này có mối liên hệ như thế nào với chính sách dung duỡng, thoả hiệp của chính phủ Pháp truớc đó?”
Sau khi HS trả lời, GV chốt lại theo nội dung trên và nhấn mạnh: Khải hoànmôn là một công trình kiến trúc nổi tiếng biểu tượng cho sức mạnh chiến thắng vàvinh quang của nước Pháp Việc quân Đức tiến qua Khải hoàn môn nói lên sự thất bạinặng nề của nước Pháp trước sức mạnh của quân Đức Việc quân Pháp nhanh chóng
bị thất thủ là do sự chủ quan, bị tấn công bất ngờ và ưu thế quân sự của quân đội Đức
Đó là kết quả tất yếu của chính sách thoả hiệp, dung dưỡng
3 Ảnh Hồng quân Liên Xô cắm cờ trên nóc nhà Quốc hội Đức
+ Nội dung: Ngày 16/4/1945, Hồng quân Liên Xô mở cuộc tấn công vào Béclin– sào huyệt cuối cùng của phát xít Hítle Trên đuờng vào Béclin, phát xít Đức đã bốtrí một lực luơng lớn mạnh với hơn 90 sư đoàn, trên 1 triệu quân, 10 nghìn pháo vàsúng cối, 1500 xe tăng và pháo tự hành, 3000 máy bay chiến đấu Trong thành phốBéclin, chúng bố trí 20 vạn dân phòng vệ Hồng quân Liên Xô có 68 sư đoàn bộ binh,
Trang 103155 xe tăng và pháo tự hành, khoang 2200 đại bác và súng cối Trong ngày đầu tấncông Béclin, pháo binh Liên Xô bắn trên 1 triệu viên đạn Ngày 21/4/1945, Hồngquân Liên Xô tiếp cận trung tâm Béclin và gặp sức kháng cự mạnh mẽ của quân Đức,đặc biệt là trận đánh chiếm nhà Quốc hội Đức Chiều 30/4/1945, Hồng quân Liên Xô
đã chiếm được một bộ phận chủ yếu của tòa nhà Quốc hội Trong thế cùng, Hítle đã
tự sát Ngày 2/5/1945, Hồng quân Liên Xô chiếm toàn bộ thành phố Béclin, 7 vạnquân Đức trong thành phố đã đầu hàng không điều kiện Ngày 9/5/1945, Đức kí vănkiện đầu hàng không điều kiện Chiến tranh thế giới thứ hai chấm dứt
Hình ảnh chụp 3 chiến sĩ Hồng quân Liên Xô đang cắm cờ chiến thắng trên nócnhà Quốc hội Đức vào lúc 15 giờ ngày 30/4/1945 sau 2 tuần chiến đấu gian khổ và hisinh Lá cờ của Đức Quốc xã đã bị hạ xuống đuợc thay bằng lá cờ đỏ búa liềm củaLiên Xô đang tung bay trước gió Đó là bằng chứng chứng tỏ sự thất bại hoàn toàncủa phát xít Đức và sự thắng lợi của Hồng quân Liên Xô trong trận công phá Béclin
+ Cách sử dụng: Hình ảnh này được kết hợp sử dụng khi GV trình bày sự kiệnngày 9/5/1945, Đức kí văn bản đầu hàng không điều kiện
GV cho HS quan sát bức tranh này và đặt câu hỏi: "Việc Hồng quân Liên Xôcắm cờ chiến thắng trên nóc nhà Quốc hội Đức chứng tỏ điều gì?"
Sau khi HS phát biểu, GV khẳng định: Việc chiếm được tòa nhà Quốc hội Đứcchứng tỏ sào huyệt cuối cùng của Đức Quốc xã đã bị tiêu diệt Hồng quân Liên Xô cóvai trò đi đầu trong việc tiêu diệt phát xít Đức, kết thúc chiến tranh ở châu Âu
4 Ảnh quân Mĩ dựng cờ chiến thắng ở Ivôghima
+ Nội dung: Ivôghima là đảo ở cực Nam Nhật Bản bị quân Mĩ đánh chiếm vàotháng 2/1945, tiêu diệt phần lớn hải quân và không quân Nhật Sau khi chiếm đượcđảo này, Mĩ đã dựng cột, treo cờ, xác định sự chiến thắng của mình…
Hình ảnh là cảnh 5 người lính thủy đánh bộ và 1 bác sĩ hải quân Mĩ dựng cờ Mĩtrên đỉnh núi Suribachi, báo hiệu sự chiến thắng của Đồng minh Các nhân vật tronghình đều quay lại phía người chụp, trong khoảnh khắc ngắn ngủi, 3 người trong số họ
đã vĩnh viễn nằm xuống trên đảo Ivôghima Chiến thắng Ivôghima đã trở thành sựkiện tiêu biểu trong chiến tranh thế giới thứ hai
+ Cách sử dụng: GV nêu câu hỏi: “Việc quân Mĩ đánh và chiếm đảo Ivôghima
- một đảo cực nam của phát xít Nhật chứng tỏ điều gì về thế của quân Nhật ở chiếntrường châu Á – Thái Bình Dương?”
Trên cơ sở câu trả lời của HS, GV khẳng định: Việc quân Mĩ chiếm đảoIvôghima của quân Nhật chứng tỏ Nhật đang bại trận
Hình ảnh này được sử dụng để minh họa cho sự kiện: Ngày 19/2/1945, lính Mĩ
đổ bộ lên Ivôghima
Trang 11b Vận dụng phần mềm M PowerPoint để chèn hệ thống các đoạn phim tư liệu lịch sử
Trong quá trình dạy học Lịch sử nói chung, quá trình nghiên cứu kiến thức mớicủa bài nghiên cứu kiến thức mới nói riêng, việc vận dụng các đoạn phim tư liệu lịch
sử có ý nghĩa, ưu thế đặc biệt quan trọng Trước hết, phim tư liệu lịch sử là những đồdùng trực quan tạo hình có tính động, đặc biệt với những thước phim quay vào thờiđiểm diễn ra sự kiện sẽ là tư liệu lịch sử quý giá nhất; nên có ưu thế số một trong việcgóp phần tạo các biểu tượng lịch sử sâu sắc, sinh động và chân thật trong óc HS Cácđoạn phim tư liệu còn là nguồn cung cấp kiến thức mới quan trọng cho HS thông quaviệc GV định hướng cho HS khai thác những kiến thức lịch sử từ những đoạn phim tưliệu lịch Trên cơ sở đó, phim tư liệu lịch sử có vai trò đắc lực trong con đường hìnhthành kiến thức lịch sử cho HS Không dừng lại ở đó, sử dụng các đoạn phim tư liệulịch sử còn có ý nghĩa lớn trong định hướng hướng thái độ và rèn kĩ năng HS Nhữnghình ảnh chân thật, sống động của lịch sử được phản ánh trong những đoạn phim tưliệu lịch sử và được tái hiện trong óc HS sẽ có tác dụng lớn trong việc hướng thái độ
HS Đặc biệt, trong phim tư liệu còn có lời bình, nền nhạc, ánh sang sẽ góp phần đắclực trong rèn kĩ năng ngôn ngữ, giáo dục óc thẩm mĩ… cho HS
- Dựa trên cơ sở nguồn tư liệu và ý nghĩa to lớn của việc sử dụng phim tư liệutrong dạy học Lịch sử, hệ thống các đoạn phim tư liệu lịch sử được chúng tôi thiết kếtrong BGĐT gồm:
1 Con đường dẫn tới chiến tranh;
2 Đức đánh chiếm Châu Âu;
3 Đức tấn công Liên Xô;
4 Nhật tấn công Trân Châu cảng;
5 Phát xít Đức đầu hàng;
6 Phát xít Nhật bị tiêu diệt
- Hướng dẫn chung về kĩ thuật chèn phim tư liệu lịch sử trong phần mềm M.PowerPoint:
+ Muốn chèn một đoạn phim tư liệu, GV cần thực hiện các thao tác sau:
GV chọn Slide cần chèn đoạn phim, nhấn đúp chuột trái vào Menu Insert trênthanh công cụ, chọn “Movies and Sound” Trong menu “Movies and Sound” có chứanhiều menu, ta chọn Movie from File (nếu đoạn phim tư liệu ghi trong File của máytính hoặc USB…)
Kích chuột vào OK (hoặc nháy kép vào đoạn phim đó) Trên màn
Trang 12hình, PowerPoint sẽ hỏi “Automatically or When Clicked” (tức là khi mở đoạn phimtrình chiếu chúng ta thích đoạn phim chạy tự động hay khi nào GV kích chuột thìđoạn phim mới chạy), rồi nhấn chuột để hoàn tất.
+ Chỉnh sửa khung đoạn phim tư liệu:
Nhấn chuột vào đoạn phim tư liệu đã chèn, các góc và biên hình của khung sẽxuất hiện các nút hình tròn
Đặt con trỏ chuột lên các nút Khi trỏ chuột biến thành mũi tên hai đầu, nhấnvào chuột trái và kéo rê khung phim theo ý muốn
Nếu GV muốn di chuyển khung phim, chỉ cần nhấn con trỏ chuột vào khungđoạn phim, khi con trỏ chuột hiện hình mũi tên bốn chiều thì bấm chuột và kéo rêsang vị trí cần di chuyển (cũng có thể dùng mũi tên ← → ↑ ↓ trên bàn phím để điềukhiển)
Ví dụ: Khi muốn chèn đoạn phim tư liệu “Con đường dẫn tới chiến tranh”, tathực hiện các thao tác sau: Chọn Slide cần chèn đoạn phim (nên là một Slide trống),chọn Menu Insert → chọn Movied and Sound → Movie from file → Computer →chọn thư mục có chứa đoạn phim tư liệu (trong máy tính hoặc USB, thể nhớ…) →
mở thư mục, sau đó kích chuột vào đoạn phim “Con đường dẫn tới chiến tranh” →
OK (hoặc kích đúp chuột), trên màn hình sẽ hiển thị “Automatically or WhenClicked”, sau đó nhấn chuột để hoàn tất Tiếp đó ta có thể căn chỉnh lề đoạn phim tưliệu cho phù hợp bằng những thao tác hướng dẫn nêu trên
- Cách thức sử dụng các đoạn phim tư liệu lịch sử:
1 Đoạn phim tư liệu “Con đường dẫn tới chiến tranh”
+ Nội dung: Đoạn phim khái quát về sự thiết lập của chủ nghĩa phát xít tạiĐức, Italia sau khủng hoảng kinh tế thế giới 1929 – 1933 Đây cũng chính là mộttrong những nguyên nhân dẫn tới sự bùng nổ của Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 –1945)
+ Thời điểm và cách thức sử dụng: Sau khi tổ chức cho HS nghiên cứu mục 1
“Các nước phát xít đẩy mạnh xâm lược (1931 – 1937)”, GV chiếu đoạn phim tư liệu
“Con đường dẫn tới chiến tranh” Trên cơ sở HS đã theo dõi, GV phát vấn: “Bằngnhững kiến thức đã học và qua theo dõi đoạn phim tư liệu trên, các em hãy cho thầybiết trên con đường dẫn tới chiến tranh, thủ phạm là ai? Thủ phạm đó có những thuậnlợi gì….?”
Như vậy, trên con đường dẫn tới chiến tranh thế giới thứ hai, thủ phạm chiếntranh chính là bọn phát xít Đức – Italia – Nhật Bản; bên cạnh đó, chính sách dungdưỡng, thỏa hiệp của các nước Mỹ, Anh, Pháp cũng là những điều kiện hết sức thuậnlợi cho CNPX tăng cường các hoạt động gây chiến, bành trướng của mình
Trang 132 Đoạn phim tư liệu “Đức đánh chiếm châu Âu”
+ Nội dung: Đoạn phim trình bày về sự kiện phát xít Đức tấn công BaLan, Anh - Pháp tuyên chiến với Đức, Chiến tranh thế giới thứ hai chính thức bùng
nổ Sau đó, Đức tiếp tục tấn công hàng loạt các nước khác ở khu vực Tây Âu như ĐanMạch, Na Uy, Bỉ, Lucxămbua, Pháp, Anh
+ Thời điểm và cách thức sử dụng: Đoạn phim được sử dụng vào cuối mục 2
“Phe phát xít bành trướng ở Đông và Nam Âu (từ tháng 9/1940 đến tháng 6/1941)”.Sau khi GV lược thuật trên GĐGK, cho HS xem đoạn phim tư liệu “Đức đánh chiếmchâu Âu” Trên cơ sở HS đã theo dõi, GV đặt câu hỏi “Qua đoạn phim tư liệu trên, emhãy cho biết trong giai đoạn đầu ưu thế chiến tranh thuộc về lực lượng nào? Phạm vichiến tranh? Tính chất chiến tranh? Vì sao ưu thế chiến tranh thuộc về lực lượngnày?”
Trên cơ sở câu trả lời của HS, GV chốt ý: Đến giữa năm 1940 ưu thế chiếntranh hoàn toàn thuộc về phát xít Cuộc chiến tranh đã bùng nổ và lan rộng ở châu Âu.Tính chất chiến tranh giai đoạn này là cuộc chiến tranh đế quốc phi nghĩa Sở dĩ giaiđoạn này ưu thế chiến tranh thuộc phe phát xít do: Đức lợi dụng sự thiếu phòng bịcủa chính phủ các nước Tây Âu, thực hiện chiến tranh chớp nhoáng nên đã nhanhchóng giành được thắng lợi trên chiến trường
3 Đoạn phim tư liệu “Đức tấn công Liên Xô”
+ Nội dung: Đoạn phim trình bày sự kiện phát xít Đức vi phạm “Hiệpước Xô – Đức không xâm lược nhau” kí kết năm 1939, ồ ạt đưa quân tràn vào lãnhthổ Liên Xô Tuy nhiên, do vấp phải sự kháng cự quyết liệt của nhân dân và Hồngquân Liên Xô nên tất cả các mũi tấn công của phát xít Đức đều bị đập tan, nhờ đó Thủ
đô Matxcơva, Lêningrat, Ucraina… được bảo vệ Trên cơ sở đó, Hồng quân Liên Xôtiếp tục phản công và đẩy lùi quân Đức
+ Thời điểm và cách thức sử dụng: Đoạn phim được sử dụng sau khi GV đãkhái lược xong quá trình phát xít Đức tấn công Liên Xô Tuy nhiên, do đoạn phim khádài nên chúng tôi chỉ cho trình chiếu một đoạn minh họa cho sự kiện này Sau khi HSxem đoạn phim trên, GV có thể nêu câu hỏi phát vấn sau: “Theo em việc Liên Xôtham chiến đã ảnh hưởng như thế nào đến tính chất của cuộc chiến tranh lúc này?”
Trên cơ sở câu trả lời của HS, GV chốt ý: Việc Liên Xô tham gia vào chiếntranh thế giới thứ hai đã làm thay đổi về căn bản tính chất của cuộc chiến tranh, đứng
về phía Liên Xô là chiến tranh chính nghĩa bảo vệ nền độc lập dân tộc và nền hòabình thế giới
4 Đoạn phim tư liệu “Nhật tấn công Trân Châu cảng”