Thời hiệu khởi kiện được quy định trong nhiều Luật khác nhau và tuỳ mỗi Luật lại có quy định khác nhau về khoảng thời gian của thời hiệu nhưng tựu chung đều thống nhất về khái niệm thời hiệu khởi kiện là khoảng thời gian mà một bên khởi kiện ra cơ quan tài phán để yêu cầu giải quyết tranh chấp với bên khác. Khái niệm Thời hiệu khởi kiện hầu như đều được hiểu giống nhau trong tất cả các luật duy chỉ có cách hiểu về hậu quả pháp lý khi thời hiệu kia kết thúc là còn có nhiều quan điểm khác nhau. Có quan điểm cho rằng: khi thời hiệu khởi kiện kết thúc thì mất quyền khởi kiện nghĩa là người khởi kiện không có quyền khởi kiện và họ không có quyền nộp đơn khởi kiện, bên có nghĩa vụ cũng không phải thực hiện nghĩa vụ. Nhưng cũng có quan điểm cho rằng khi thời hiệu khởi kiện kết thúc thì người khởi kiện không có quyền khởi kiện tranh chấp nhưng có quyền khởi kiện đòi nghĩa vụ phải thanh toán đã được xác định (như hợp đồng mua bán tài sản, hợp đồng dịch vụ…) và coi đây là vụ kiện đòi lại tài sản.
Trang 1
M t ộ số v n ấ đề về th i ờ hi u ệ kh i ở ki n ệ và th i ờ hi u ệ yêu c u ầ và
cách gi i ả quy t ế trong các b n ả án c a ủ toà án
Toà án nhân dân thành phố Hà N i ộ
Th iờ hi uệ kh iở ki nệ đượ quy đ nhc ị trong nhi uề Lu tậ khác nhau và tuỳ m iỗ Lu tậ l iạ
có quy đ nhị khác nhau về kho ngả th iờ gian c aủ th iờ hi uệ nh ngư t uự chung đ uề th ngố nh tấ
v khái ni m “th i hi u kh i ki n” là kho ng th i gian mà m t bên kh i ki n ra c quan tàiề ệ ờ ệ ở ệ ả ờ ộ ở ệ ơ phán để yêu c uầ gi iả quy tế tranh ch pấ v iớ bên khác Khái ni mệ Th iờ hi uệ kh iở ki nệ h uầ
nh đ uư ề đượ hi uc ể gi ngố nhau trong t tấ cả các lu tậ duy chỉ có cách hi uể về h uậ quả pháp
lý khi th i hi u kia k t thúc là còn có nhi u quan đi m khác nhau Có quan đi m cho r ng:ờ ệ ế ề ể ể ằ khi th i hi u kh i ki n k t thúc thì m t quy n kh i ki n nghĩa là ngờ ệ ở ệ ế ấ ề ở ệ ười kh i ki n không cóở ệ quy nề kh iở ki nệ và họ không có quy nề n pộ đ nơ kh iở ki n,ệ bên có nghĩa vụ cũng không
ph i th cả ự hi nệ nghĩa v ụ Nh ngư cũng có quan đi mể cho r ngằ khi th iờ hi uệ kh iở ki nệ k tế thúc thì ngườ kh ii ở ki nệ không có quy nề kh iở ki nệ tranh ch pấ nh ngư có quy nề kh iở ki nệ đòi nghĩa vụ ph iả thanh toán đã đượ xác đ nhc ị (như h pợ đ ngồ mua bán tài s n,ả h pợ đ ngồ
d chị v …) vàụ coi đây là vụ ki nệ đòi l iạ tài s n.ả Các quy đ nhị c aủ pháp lu tậ về Tố t ngụ trước năm 2015 (Bộ lu tậ Tố t ngụ dân sự 2015) cũng không quy đ nhị cụ thể để phân bi tệ Th iờ
hi uệ kh iở ki n thu cệ ộ ph mạ vi thủ t cụ tố t ngụ hay thu cộ về n iộ dung vụ vi cệ tranh ch pấ để các cơ quan Tài phán th lý hay không th lý đ n (tr l i đ n) Chính vì th mà trong nhi uụ ụ ơ ả ạ ơ ế ề năm qua có nhi u v án liên quan đ n th i hi u kh i ki n l i có nh ng k t qu gi i quy tề ụ ế ờ ệ ở ệ ạ ữ ế ả ả ế khác nhau: bác đ n,ơ đình chỉ trả l iạ đ n,ơ ch pấ nh nậ đòi l iạ tài s nả (ti nề nợ g c),ố không thụ
lý (trả l i đ n)…ạ ơ Tuy nhiên Bộ lu tậ Tố t ngụ dân sự 2015 đã quy đ nhị Toà án chỉ trả l iạ đ nơ
kh iở ki n khiệ có căn cứ rõ ràng về ngườ kh ii ở ki nệ không có quy nề kh iở ki nệ mà không quy
đ nhị tr l iả ạ đ nơ khi h tế th iờ hi uệ kh iở ki nệ (có nghĩa là Toà án sẽ v nẫ thụ lý vụ án), v nấ đề
về th i hi u kh i ki n đờ ệ ở ệ ược xác đ nh theo quy đ nh B lu t dân s B Lu t dân s 2015 đãị ị ộ ậ ự ộ ậ ự
có nh ngữ quy đ nhị thay đ iổ theo đó Toà án chỉ xem xét th iờ hi uệ khi có yêu c uầ c aủ các bên,
trườ h png ợ không có yêu c uầ áp d ngụ th iờ hi uệ thì vụ án v nẫ đượ gi ic ả quy tế bình thường theo thủ t cụ chung Các quy đ nhị này đã kh cắ ph cụ nh ngữ cách hi u,ể v nậ d ngụ khác nhau
1
Trang 2
c a Toà án khi gi i quy t v án có liên quan đ n th i hi u kh i ki n nh đã nêu trên.ủ ả ế ụ ế ờ ệ ở ệ ư ở
Ph m vi bài vi t này ch xin đ c p quy đ nh th i hi u trong B lu t Dân s 2015 tạ ế ỉ ề ậ ị ờ ệ ộ ậ ự ừ th cự
ti nễ thi hành m yấ năm qua để cùng trao đ iổ đúc k tế kinh nghi mệ chung
Theo BLDS năm 2015 thì th iờ hi uệ kh iở ki nệ là th iờ h nạ mà chủ thể đượ quy nc ề
kh i ki nở ệ để yêu c uầ Tòa án gi iả quy tế vụ vi cệ dân sự b oả vệ quy nề và l iợ ích h pợ pháp bị xâm ph m;ạ n uế th iờ h nạ đó k tế thúc thì m tấ quy nề kh iở ki n.ệ Th iờ hi uệ kh iở ki nệ vụ án dân s đự ượ tính từ ngày ngc ườ có quy ni ề yêu c uầ bi tế ho cặ ph iả bi tế quy n,ề l iợ ích h pợ pháp c a mìnhủ bị xâm ph m,ạ trừ trườ h png ợ pháp lu tậ có quy đ nhị khác Theo quy đ nhị c aủ BLTTDS năm 2015 thì th iờ hi uệ kh iở ki nệ đượ th cc ự hi nệ theo quy đ nhị c aủ BLDS năm 2015
Nh ng quy đ nh c a pháp lu t v th i hi u kh i ki n và th i hi u yêu c u nh sau:ữ ị ủ ậ ề ờ ệ ở ệ ờ ệ ầ ư
I M t s quy đ nh chung v th i hi u kh iộ ố ị ề ờ ệ ở ki nệ
1.1 Áp d ng quy đ nh v th iụ ị ề ờ hi uệ
Căn c kho n 2 Đi u 184 B lu t t t ng dân s năm 2015 v th i hi u gi i quy tứ ả ề ộ ậ ố ụ ự ề ờ ệ ả ế
vi c dân s quy đ nh:ệ ự ị
“1 Tòa án chỉ áp d ngụ quy đ nhị về th iờ hi uệ theo yêu c uầ áp d ngụ th iờ hi uệ c aủ m tộ bên ho cặ các bên v iớ đi uề ki nệ yêu c uầ này ph iả đượ đ ac ư ra trướ khi Tòa án c pc ấ sơ th mẩ
ra b n án, quy t đ nh gi i quy t vả ế ị ả ế ụ vi c.ệ
2 Ngườ ượi đ c hưởng l i t vi c áp d ng th i hi u có quy n t ch i áp d ng th iợ ừ ệ ụ ờ ệ ề ừ ố ụ ờ
hi u, tr trệ ừ ường h p vi c t ch i đó nh m m c đích tr n tránh th c hi n nghĩa v ”.ợ ệ ừ ố ằ ụ ố ự ệ ụ
So v iớ BLTTDS năm 2004 thì trườ h png ợ đươ sự n png ộ đ nơ kh iở ki nệ khi vụ án đã
h tế th iờ hi uệ kh iở ki nệ theo BLTTDS 2015 thì Toà án v nẫ ph iả nh nậ đ nơ kh iở ki nệ và thụ
lý đ n kh i ki n theo quy đ nh c aơ ở ệ ị ủ BLTTDS
Sau khi thụ lý đ nơ kh iở ki nệ trong quá trình gi iả quy tế vụ vi cệ dân sự thì vi cệ áp
d ngụ th iờ hi uệ th cự hi nệ t iạ đi mể e kho nả 1 Đi uề 217 Bộ lu tậ tố t ngụ dân sự năm 2015:
“1 Sau khi thụ lý vụ án thu cộ th mẩ quy nề c aủ mình, Tòa án ra quy tế đ nhị đình ch ỉ
gi iả quy tế vụ án dân sự trong các trườ h png ợ sau đây:
…e) Đươ sự có yêu c ung ầ áp d ngụ th iờ hi uệ trướ khi Tòa án c pc ấ sơ th mẩ ra b nả án, quy tế đ nhị gi iả quy tế vụ án và th iờ hi uệ kh iở ki nệ đã h t”.ế
Trang 3
Th c ti n vi c gi i quy t v án dân s t i Tòa án sẽ g p m t s khó khăn, c thự ễ ệ ả ế ụ ự ạ ặ ộ ố ụ ể
nh sau:ư
Thứ nh t ấ , kho nả 2 Đi uề 184 BLTTDS 2015 quy đ nhị Tòa án chỉ áp d ngụ th iờ hi uệ khi
đươ sự có yêu c ung ầ trướ khi Tòa án c pc ấ sơ th mẩ ra b nả án, quy tế đ nh,ị n iộ dung này cho
th yấ đây là quy nề c aủ đươ sự đng ượ yêu c uc ầ Tòa án áp d ngụ th iờ hi uệ để gi iả quy t.ế Tuy nhiên, pháp lu t không quy đ nh Tòa án ph i gi i thích cho đậ ị ả ả ương s đự ược bi t đ th cế ể ự
hi nệ quy nề này V iớ trình độ hi uể bi tế pháp lu tậ c aủ đa số các đươ sự hi nng ệ nay, vi cệ
hi u vàể n mắ đượ quy nc ề yêu c uầ áp d ngụ th iờ hi uệ là m tộ v nấ đề khó khăn Pháp lu tậ quy
đ nh choị đươ sự có quy n,ng ề nh ngư th cự tế đươ sự không bi tng ế để th cự hi nệ quy nề này,
đi u nàyề d nẫ đ nế pháp lu tậ ch aư đi vào đ iờ s ngố nhân dân tính xã h i ộ c aủ pháp lu tậ ch aư
được đ mả b o.ả
Th hai ứ , v i quy đ nh t i kho n 2 Đi u 184 BLTTDS 2015 t o cho các Tòa án cóớ ị ạ ả ề ạ nhi uề cách hi uể khác nhau, th mậ chí các Th mẩ phán trong cùng m tộ Tòa án cũng có th cóể nhi uề cách hi uể khác nhau Có Th mẩ phán hi uể và phổ bi nế quy nề này và gi iả thích h uậ quả pháp lý cho đươ s ,ng ự ngượ l ic ạ có Th mẩ phán không phổ bi nế và ti pế t cụ gi iả quy tế
vụ án theo thủ t cụ chung Từ đó d nẫ đ n,ế có nh ngữ vụ án có tính ch tấ tươ tự nhau, th ing ờ
hi uệ kh iở ki nệ đã h tế như nhau, nh ngư có thể cùng m tộ Tòa án các Th mẩ phán l iạ có nhi uề cách gi iả quy tế vụ án khác nhau, ho cặ là đình chỉ (do đươ sự yêu c ung ầ áp d ngụ th iờ hi u)ệ
ho c là ti p t c gi i quy t và ban hành b n án, quy t đ nh, đi u này t o c m giác khôngặ ế ụ ả ế ả ế ị ề ạ ả
công b ngằ trong nhân dân, nh hả ưởng đ n s tin tế ự ưởng c a nhân dân đ i v i c quan ủ ố ớ ơ xét xử
Thứ ba, pháp lu tậ tố t ngụ dân sự quy đ nhị đươ sự đng ượ th cc ự hi nệ quy nề yêu c uầ Tòa án áp d ngụ th iờ hi uệ trướ khi Tòa án ra b nc ả án, quy tế đ nhị gi iả quy tế vụ vi c.ệ N uế quy đ nhị như v y,ậ đươ sự không bi tng ế quy nề này và không yêu c uầ áp d ngụ th iờ hi uệ nên Tòa án v nẫ ti nế hành gi iả quy tế vụ án theo thủ t cụ chung, đ nế khi h tế th iờ gian chu nẩ bị
xét
xử
sơ th mẩ (từ 04 đ nế 06 tháng), Tòa án đ aư vụ án ra xét x ,ử th mậ chí trướ khic H i đ ngộ ồ xét
x ngh ánử ị là ph n ầ tranh lu nậ c a các đủ ương s , lúc đó đự ương s m i yêu c u H i đ ng xétự ớ ầ ộ ồ
xử áp d ngụ th iờ hi uệ để gi iả quy tế vụ án thì lúc này n uế h tế th iờ hi uệ kh iở ki nệ Tòa án
ph i ra quy t đ nh đình ch gi i quy t v án theo đi m e kho n 1 Đi u 217 BLTTDS 2015:ả ế ị ỉ ả ế ụ ể ả ề
“1 Sau khi thụ lý vụ án thu c ộ th m ẩ quy n ề c a ủ mình, Tòa án ra quy t ế đ nh ị đình chỉ gi i quy t ả ế
v án dân s trong các tr ụ ự ườ ng h p sau đây: Đ ợ ươ ng s có yêu c u áp d ng th i ự ầ ụ ờ hi u ệ
Trang 4
tr ướ khi Tòa án c p c ấ sơ th m ẩ ra b n ả án, quy t ế đ nh ị gi i ả quy t ế vụ án và th i ờ hi u ệ kh i ở ki n ệ
đã h t” ế
Trong trường h p v án có tính ch t ph c t p, th i gian t t ng kéo dài, ph i tr iợ ụ ấ ứ ạ ờ ố ụ ả ả qua nhi u th t c t t ng t n kém nh đã đo đ c, vẽ lề ủ ụ ố ụ ố ư ạ ược đ ,ồ th m đ nhẩ ị , đ nh giá, thu th pị ậ
ch ngứ cứ xác minh, yủ thác tư pháp… Các chi phí, lệ phí do đươ sự đã t mng ạ ngứ khi Tòa án đình chỉ sẽ gi iả quy tế như thế nào? Khi đó, các đươ sự bị nhng ả hưở từ vi cng ệ Tòa án đình chỉ do áp d ngụ th iờ hi uệ theo yêu c uầ c aủ đươ sự khác sẽng khi uế n i ạ và yêu c u Tòaầ án
gi iả thích pháp lu tậ Tóm l i,ạ vi cệ quy đ nhị đươ sự đng ượ quy nc ề yêu c uầ Tòa án áp d ngụ
th iờ hi uệ ở th iờ đ mể trướ khi Tòa án c pc ấ sơ th mẩ ra b nả án, quy tế đ nhị sẽ d nẫ đ n nhi uế ề
vướng m c,ắ b tấ c p .ậ
1.2 Không áp d ng th i hi u kh iụ ờ ệ ở ki nệ
Theo quy đ nh t i Đi u 155 c a BLDS năm 2015 thì th i hi u kh i ki n không áp ị ạ ề ủ ờ ệ ở ệ
d ng trong trụ ường h p sau đây:ợ
– Yêu c uầ b oả vệ quy nề nhân thân không g nắ v iớ tài s n.ả
– Yêu c uầ b oả vệ quy nề sở h u,ữ trừ trườ h png ợ Bộ lu tậ này, lu tậ khác có liên quan quy đ nh khác.ị
– Tranh ch pấ về quy nề sử d ngụ đ tấ theo quy đ nhị c aủ Lu tậ Đ tấ đai
– Trường h p khác do lu t quyợ ậ đ nh.ị
1.3 Th iờ gian không tính vào th iờ hi uệ kh iở ki nệ vụ án dân s ,ự th iờ hi uệ yêu c uầ
gi i quy t vi c dânả ế ệ sự
T i Đi u 156 c a BLDS năm 2015 có quy đ nh nh sau: Th i gian không tính vàoạ ề ủ ị ư ờ
th i hi u kh i ki n v án dân s , th i hi u yêu c u gi i quy t vi c dân s là kho ng th iờ ệ ở ệ ụ ự ờ ệ ầ ả ế ệ ự ả ờ gian x y ra m t trong các s ki n sau đây:ả ộ ự ệ
– Sự ki nệ b tấ khả kháng ho cặ trở ng iạ khách quan làm cho chủ thể có quy nề kh i ki n,ở ệ quy nề yêu c uầ không thể kh iở ki n,ệ yêu c uầ trong ph mạ vi th iờ hi u.ệ
Sự ki nệ b tấ khả kháng là sự ki nệ x yả ra m tộ cách khách quan không thể lườ trng ướ đc ược
và không thể kh cắ ph cụ đượ m cc ặ dù đã áp d ngụ m iọ bi nệ pháp c nầ thi tế và khả năng cho phép
Trở ng iạ khách quan là nh ngữ trở ng iạ do hoàn c nhả khách quan tác đ ngộ làm cho
ngườ có quy n,i ề nghĩa vụ dân sự không thể bi tế về vi cệ quy n,ề l iợ ích h pợ pháp c aủ mình
b xâmị ph mạ ho cặ không thể th cự hi nệ đượ quy n,c ề nghĩa vụ dân sự c aủ mình;
Trang 5
– Ch a có ngư ườ ại đ i di n trong trệ ường h p ngợ ười có quy n kh i ki n, ngề ở ệ ười có quy nề yêu
c uầ là ngườ ch ai ư thành niên, m tấ năng l cự hành vi dân s ,ự có khó khăn trong nh nậ th c,ứ làm chủ hành vi ho cặ bị h nạ chế năng l cự hành vi dân s ;ự
– Người ch a thành niên, ngư ười m t năng l c hành vi dân s , ngấ ự ự ười có khó khăn trong nh nậ
th c,ứ làm chủ hành vi, ngườ bị h ni ạ chế năng l cự hành vi dân sự ch aư có ngườ ạ di ni đ i ệ khác thay thế trong trườ h png ợ sau đây:
+ Ngườ ại đ i di n ch t n u là cá nhân, ch m d t t n t i n u là pháp nhân;ệ ế ế ấ ứ ồ ạ ế
+ Ngườ ại đ i di n vì lý do chính đáng mà không th ti p t c đ i di n đệ ể ế ụ ạ ệ ược
1.4 B tắ đ uầ l iạ th iờ hi uệ kh iở ki nệ vụ án dân sự
T iạ Đi uề 157 BLDS năm 2015 quy đ nhị th iờ hi uệ kh iở ki nệ vụ án dân sự b tắ đ uầ l i ạ trong trường h p sauợ đây:
– Bên có nghĩa vụ đã th aừ nh nậ m tộ ph nầ ho cặ toàn bộ nghĩa vụ c aủ mình đ iố v i ngớ ười
kh iở ki n;ệ
– Bên có nghĩa vụ th aừ nh nậ ho cặ th cự hi nệ xong m tộ ph nầ nghĩa vụ c aủ mình đ i v i ngố ớ ười
kh iở ki n;ệ
– Các bên đã t hòa gi i v iự ả ớ nhau
Th iờ hi uệ kh iở ki nệ vụ án dân sự b tắ đ uầ l iạ kể từ ngày ti pế theo sau ngày x yả ra
s ki n theo các trự ệ ường h p nêuợ trên
II Th iờ hi uệ kh iở ki nệ đ iố v iớ m tộ số tranh ch pấ dân sự
2.1 Th i hi u th aờ ệ ừ kế
V th i hi u th a k , theo quy đ nh t i Đi u 623 c a BLDS năm 2015 thì:ề ờ ệ ừ ế ị ạ ề ủ
Th iờ hi uệ để ngườ th ai ừ kế yêu c uầ chia di s nả là 30 năm đ iố v iớ b tấ đ ngộ s n,ả 10 năm đ iố
v i đ ng s n, k t th i đi m m th aớ ộ ả ể ừ ờ ể ở ừ k ế
Th iờ hi uệ để ngườ th ai ừ kế yêu c uầ xác nh nậ quy nề th aừ kế c aủ mình ho cặ bác bỏ quy nề th aừ kế c aủ ngườ khác là 10 năm, kể từ th ii ờ đi mể mở th aừ k ế
Th iờ hi uệ yêu c uầ ngườ th ai ừ kế th cự hi nệ nghĩa vụ về tài s nả c aủ ngườ ch ti ế để
l i là 03 năm, k t th i đi m m th aạ ể ừ ờ ể ở ừ k ế
Như v y,ậ m cố th iờ gian để tính th iờ hi uệ th aừ kế là th iờ đi mể mở th aừ k ế Theo quy
đ nhị t iạ kho nả 1 Đi uề 611 c aủ BLDS năm 2015 thì th iờ đi mể mở th aừ kế là th iờ đi mể
người có tài s nả ch t.ế Trườ h png ợ Tòa án tuyên bố m tộ ngườ là đã ch ti ế thì th iờ đi mể mở
th aừ k làế ngày đượ xác đ nhc ị t iạ kho nả 2 Đi uề 71 c aủ BLDS năm 2015
Trang 6
Hi nệ nay, về cách tính th iờ hi uệ th aừ kế đ iố v iớ trườ h png ợ mở th aừ kế trướ ngàyc 01/01/2017 (ngày BLDS năm 2015 có hi uệ l c)ự có quan đi mể cho r ngằ ph iả tính từ ngày
mở th aừ kế (ngườ có tài s ni ả ch t)ế nh ngư cũng có quan đi mể cho r ngằ đ iố v iớ các trường
h p m th a k tr c ngày 10/9/1990 thì th i hi u th a k ph i tính t ngày 10/9/1990ợ ở ừ ế ứ ờ ệ ừ ế ả ừ theo quy đ nh Pháp l nh th a k năm 1990, BLDS năm 1995 và văn b n hị ệ ừ ế ả ướng d n liênẫ quan
Nghiên c uứ quy đ nhị c aủ BLDS năm 2015 và văn b nả hướ d nng ẫ liên quan, tác giả
th yấ r ng:ằ
– T iạ kho nả 1 Đi uề 688 BLDS năm 2015 quy đ nhị như sau: “1 Đ iố v iớ giao d chị dân s đự ược xác l p trậ ước ngày B lu t này có hi u l c thì vi c áp d ng pháp lu t độ ậ ệ ự ệ ụ ậ ược quy đ nhị như
sau: d) Th i ờ hi u ệ đ ượ áp d ng c ụ theo quy đ nh ị c a ủ Bộ lu t ậ này.”
– T i Ti u m c 1 M c III Công văn s 01/GĐ-TANDTC ngày 25/7/2016 c a TANDTC gi i đápạ ể ụ ụ ố ủ ả
m t s v n đ v hình s , t t ng hình s , t t ng dân s hộ ố ấ ề ề ự ố ụ ự ố ụ ự ướng d n:ẫ “… Kể từ ngày
BLDS năm 2015 có hi u ệ l c ự thi hành, Tòa án áp d ng ụ quy đ nh ị t i ạ Đi u 623 BLDS năm 2015 ề
đ xác đ nh th i hi u đ i v i tr ể ị ờ ệ ố ớ ườ ng h p th i đi m m th a k tr ợ ờ ể ở ừ ế ướ c ngày 01-01-2017…”
T iạ kho nả 3 Đi uề 7 Nghị quy tế số 04/2017/NQ-HĐTP ngày 05/5/2017 c aủ H iộ
đ ng Th mồ ẩ phán TANDTC hướ d n:ng ẫ “Các trườ h png ợ khác theo quy đ nhị c aủ pháp lu t"ậ quy đ nhị t iạ đi mể d kho nả 3 Đi uề 192 BLTTDS năm 2015 là các trườ h png ợ trong BLTTDS năm 2015 ch aư quy đ nhị nh ngư đã đượ quy đ nhc ị trong Nghị quy tế này, các văn b nả quy
ph m phápạ lu tậ khác ho cặ trong các đi uề ướ qu cc ố tế mà nướ C ngc ộ hòa xã h iộ chủ nghĩa
Vi t Namệ là thành viên “Các trườ h png ợ khác theo quy đ nhị c aủ pháp lu t"ậ quy đ nhị trong Ngh quy t nàyị ế là:
a) Đ i v i nh ng v án dân s tranh ch p v th a k tài s n mà tr ố ớ ữ ụ ự ấ ề ừ ế ả ướ c ngày 01-01- 2017, Tòa
án đã trả l i ạ đ n ơ kh i ở ki n ệ ho c ặ ra quy t ế đ nh ị đình chỉ gi i ả quy t ế vụ án và trả l i đ n ạ ơ kh i ở
ki n ệ vì lý do "th i ờ hi u ệ kh i ở ki n ệ đã h t" ế nh ng ư theo quy đ nh ị t i ạ kho n ả 1 Đi u ề 623, đi m ể d kho n ả 1 Đi u ề 688 Bộ lu t ậ Dân sự năm 2015 th i ờ hi u ệ kh i ở ki n ệ vụ án đó v n ẫ còn, thì ng ườ i
kh i ở ki n ệ có quy n ề n p ộ đ n ơ kh i ở ki n ệ l i ạ vụ án theo quy đ nh ị t i ạ đi m ể d kho n ả 1 Đi u 688 ề
Bộ lu t ậ Dân sự năm 2015 và đi m ể d kho n ả 3 Đi u ề 192 Bộ lu t ậ tố t ng ụ dân sự năm 2015 b) Đ i ố v i ớ nh ng ữ vụ án dân sự chia tài s n ả chung là di s n ả th a ừ kế đã h t ế th i ờ h n ạ 10 năm kể
từ th i ờ đi m ể mở th a ừ kế mà tr ướ ngày 01-01-2017 Tòa án đã ra quy t c ế đ nh ị đình ch gi i ỉ ả quy t ế vụ án và trả l i ạ đ n ơ kh i ở ki n ệ vì ch a ư đủ đi u ề ki n ệ kh i ở ki n ệ chia tài s n ả
Trang 7
chung, nh ng ư theo quy đ nh ị t i ạ kho n ả 1 Đi u ề 623, đi m ể d kho n ả 1 Đi u ề 688 Bộ lu t ậ dân sự năm 2015 th i ờ hi u ệ kh i ở ki n ệ vụ án chia th a ừ kế đ i ố v i ớ di s n ả th a ừ kế đó v n ẫ còn, thì
ng ườ i kh i ở ki n ệ có quy n ề n p ộ đ n ơ kh i ở ki n ệ yêu c u ầ chia di s n ả th a ừ kế theo quy đ nh ị t i ạ
đi m ể d kho n 1 Đi u 688 và đi m d kho n 3 Đi u 192 B lu t t t ng dân s năm 2015 và ả ề ể ả ề ộ ậ ố ụ ự Tòa án xem xét thụ lý, gi i ả quy t ế theo thủ t c ụ chung.
– T iạ M cụ I về dân sự Công văn số 01/GĐ-TANDTC ngày 05/01/2018 c aủ TANDTC
gi iả đáp m tộ số v nấ đề nghi pệ vụ có hướ d n:ng ẫ
“Kể từ ngày Bộ lu t ậ Dân sự năm 2015 có hi u ệ l c ự thi hành, theo quy đ nh ị t i ạ đi m ể d kho n 1 Đi u 688 B lu t Dân s năm 2015, kho n 4 Đi u 4 Ngh quy t s 02/2016/NQ- ả ề ộ ậ ự ả ề ị ế ố HĐTP ngày 30-6-2016 c a H i đ ng Th m phán Tòa án nhân dân t i cao h ủ ộ ồ ẩ ố ướ ng d n thi hành ẫ
m t ộ số quy đ nh ị c a ủ Nghị quy t ế số 103/2015/QH13 ngày 25-11-2015 c a ủ Qu c ố h i ộ v vi c ề ệ thi hành Bộ lu t ậ Tố t ng ụ dân sự và Nghị quy t ế số 104/2015/QH13 ngày 25-11-2015 c a ủ
Qu c ố h i ộ về vi c ệ thi hành Lu t ậ Tố t ng ụ hành chính thì từ ngày 01-01-2017, Tòa án áp d ng ụ kho n ả 1 Đi u ề 623 Bộ lu t ậ Dân sự năm 2015 về th i ờ hi u ệ th a ừ kế để thụ lý, gi i ả quy t ế vụ án dân sự "Tranh ch p ấ về th a ừ kế tài s n” ả Theo đó, th i ờ hi u ệ để ng ườ th a i ừ kế yêu c u ầ chia di
s n ả là 30 năm đ i ố v i ớ b t ấ đ ng ộ s n ả kể từ th i ờ đi m ể mở th a ừ k ế
Đ i ố v i ớ tr ườ h p ng ợ th a ừ kế mở tr ướ ngày 10-9-1990 thì th i c ờ hi u ệ kh i ở ki n ệ chia di
s n ả th a ừ kế là b t ấ đ ng ộ s n ả đ ượ th c c ự hi n ệ theo quy đ nh ị t i ạ Đi u ề 36 c a ủ Pháp l nh ệ Th a ừ
k năm ế 1990 và h ướ d n ng ẫ t i ạ Nghị quy t ế số 02/HĐTP ngày 19-10-1990 c a ủ H i ộ đ ng ồ
Th m phán ẩ Tòa án nhân dân t i ố cao h ướ d n ng ẫ áp d ng ụ m t ộ số quy đ nh ị c a ủ Pháp l nh ệ
Th a ừ k , c ế ụ thể là: th i ờ hi u ệ kh i ở ki n ệ đ ượ tính từ ngày 10-9-1990 c
Khi xác đ nh th i hi u kh i ki n chia di s n th a k mà th i đi m m th a k tr ị ờ ệ ở ệ ả ừ ế ờ ể ở ừ ế ướ c ngày 01-7-1991 và di s n là nhà thì th i gian t ngày 01-7-1996 đ n ngày 01-01-1999 ả ở ờ ừ ế không tính vào thki n chia di s n th a k mà th i đi m m th a k tr ệ ả ừ ế ờ ể ở ừ ế ướ c ngày 01-7 Nam
đ nh ị cư ở n ướ ngoài tham gia; th i c ờ gian từ ngày 01-7-1996 đ n ế ngày 01-9-2006 không tính vào th i ờ hi u ệ kh i ở ki n ệ đ i ố v i ớ tr ườ h p ng ợ th a ừ kế có ng ườ Vi t i ệ Nam đ nh ị cư ở n ướ ngoài c tham gia.”
Quy đ nhị về th iờ hi uệ th aừ kế t iạ Đi uề 623 c aủ BLDS năm 2015 là quy đ nhị m iớ so
v i quy đ nh v th a k c a BLDS năm 2005 Theo quy đ nh t i Đi u 645 c a BLDS nămớ ị ề ừ ế ủ ị ạ ề ủ
2005, th iờ hi uệ kh iở ki nệ để ngườ th ai ừ kế yêu c uầ chia di s n,ả xác nh nậ quy nề th aừ kế
c a mìnhủ ho cặ bác bỏ quy nề th aừ kế c aủ ngườ khác là mi ườ năm, kể từ th ii ờ đi mể mở
th aừ k ế
Trang 8
Th iờ hi uệ kh iở ki nệ để yêu c uầ ngườ th ai ừ kế th cự hi nệ nghĩa vụ về tài s nả c aủ người
ch t đế ể l iạ là ba năm, kể từ th iờ đi mể mở th aừ k ế
2.2 Th iờ hi uệ kh iở ki nệ yêu c uầ b iồ thườ thi tng ệ h iạ
Theo quy đ nhị t iạ Đi uề 588 c aủ BLDS năm 2015 thì th iờ hi uệ kh iở ki nệ yêu c uầ b iồ
thườ thi tng ệ h iạ là 03 năm, kể từ ngày ngườ có quy ni ề yêu c uầ bi tế ho cặ ph iả bi tế quy n,ề
l i ích h p pháp c a mình b xâmợ ợ ủ ị ph m.ạ
Đây là đi mể m iớ so v iớ quy đ nhị c aủ BLDS năm 2005 Theo quy đ nhị t iạ Đi uề 607
c a BLDS năm 2005 thì th i hi u kh i ki n yêu c u b i thủ ờ ệ ở ệ ầ ồ ường thi t h i là 02 năm, kệ ạ ể từ ngày quy nề và l iợ ích h pợ pháp c aủ cá nhân, pháp nhân, các chủ thể khác bị x mạ h i.ạ
2.3 Th iờ hi uệ yêu c uầ Tòa án tuyên bố giao d chị vô hi uệ
Theo quy đ nhị t iạ kho nả 1 Đi uề 132 c aủ BLDS năm 2015 thì th iờ hi uệ yêu c uầ Tòa
án tuyên b giao d ch dân s vô hi u đ i v i: [1] giao d ch dân s vô hi u do ngố ị ự ệ ố ớ ị ự ệ ười ch aư thành niên, người m t năng l c hành vi dân s , ngấ ự ự ười có khó khăn trong nh n th c, làm chậ ứ ủ hành vi, ngườ bị h ni ạ chế năng l cự hành vi dân sự xác l p,ậ th cự hi n;[2]ệ giao d chị dân sự vô
hi uệ do bị nh mầ l n;ẫ [3] giao d chị dân sự vô hi uệ do bị l aừ d i,ố đe d a,ọ cưỡ ép; [4] giaong
d chị dân sự vô hi uệ do ngườ xác l pi ậ không nh nậ th cứ và làm chủ đượ hành vi c a mìnhc ủ
và [5] giao d chị dân sự vô hi uệ do không tuân thủ quy đ nhị về hình th cứ là 02 năm, k tể ừ ngày:
– Ngườ ại đ i di n c a ngệ ủ ười ch a thành niên, ngư ười m t năng l c hành vi dân s , ngấ ự ự ườ cói khó khăn trong nh nậ th c,ứ làm chủ hành vi, ngườ bị h ni ạ chế năng l cự hành vi dân sự bi tế
ho cặ ph iả bi tế ngườ đi ượ đ ic ạ di nệ tự mình xác l p,ậ th cự hi nệ giao d ch;ị
– Ngườ ịi b nh m l n, b l a d i bi t ho c ph i bi t giao d ch đầ ẫ ị ừ ố ế ặ ả ế ị ược xác l p do b nh m l n, doậ ị ầ ẫ
b l aị ừ d i;ố
– Ngườ có hành vi đe d a,i ọ cưỡ ép ch mng ấ d tứ hành vi đe d a,ọ cưỡ ép;ng
– Ngườ không nh ni ậ th cứ và làm chủ đượ hành vi c ac ủ mình xác l pậ giao d ch;ị – Giao d chị dân sự đượ xác l pc ậ trong trườ h png ợ giao d chị dân sự không tuân th quy đ nhủ ị
v hìnhề th c.ứ
Đ iố v iớ giao d chị dân sự vô hi uệ do vi ph mạ đi uề c mấ c aủ lu t,ậ trái đ oạ đ cứ xã h i;ộ giao d chị dân sự vô hi uệ do giả t oạ thì th iờ hi uệ yêu c uầ Tòa án tuyên bố giao d chị dân sự
vô hi u không b h nệ ị ạ ch ế
Đây là đi mể m iớ so v iớ quy đ nhị c aủ BLDS năm 2005 Theo quy đ nhị t iạ Đi uề 136
c aủ BLDS năm 2005 thì th iờ hi uệ yêu c uầ Toà án tuyên bố giao d chị dân sự vô hi uệ đ iố v i:ớ
Trang 9[1] giao d chị dân sự vô hi uệ do ngườ ch ai ư thành niên, ngườ m ti ấ năng l cự hành vi dân s ,ự
ngườ bị h ni ạ chế năng l cự hành vi dân sự xác l p,ậ th cự hi n;ệ [2] giao d chị dân sự vô hi uệ do
bị nh mầ l n;ẫ [3] giao d chị dân sự vô hi uệ do bị l aừ d i,ố đe d a;ọ [4] giao d chị dân sự vô hi uệ
do ngườ xác l pi ậ không nh nậ th cứ và làm chủ đượ hành vi c ac ủ mình; [5] giao d chị dân sự
vô hi u do không tuân th quy đ nh v hình th c là hai năm, k t ngày giao ệ ủ ị ề ứ ể ừ d ch ị dân sự
đượ xác l p.c ậ Đ iố v iớ giao d chị dân sự vô hi uệ do vi ph mạ đi uề c mấ c aủ pháp lu t,ậ trái đ oạ
đ c xã h i và giao d ch dân s vô hi u do gi t o thì th i hi u yêu c u Toà án tuyên b giaoứ ộ ị ự ệ ả ạ ờ ệ ầ ố
d ch dân s vô hi u không b h nị ự ệ ị ạ ch ế
2.4 Th iờ hi uệ kh iở ki nệ để yêu c uầ Tòa án gi iả quy tế tranh ch pấ h pợ đ ng.ồ
Theo quy đ nhị t iạ Đi uề 429 c aủ BLDS năm 2015 thì th iờ hi uệ kh iở ki nệ để yêu c uầ Tòa án gi iả quy tế tranh ch pấ h pợ đ ngồ là 03 năm, kể từ ngày ngườ có quy ni ề yêu c uầ bi tế
ho cặ ph iả bi tế quy nề và l iợ ích h pợ pháp c aủ mình bị xâm ph m.ạ
Đây là đi m m i so v i quy đ nh c a BLDS năm 2005 Theo quy đ nh t i Đi u 427 c a BLDSể ớ ớ ị ủ ị ạ ề ủ năm 2005 thì th iờ hi uệ kh iở ki nệ để yêu c uầ Tòa án gi iả quy tế tranh ch pấ h pợ đ ng làồ 02 năm, kể từ ngày quy nề và l iợ ích h pợ pháp c aủ cá nhân, pháp nhân, các chủ thể khác b xâmị
h i.ạ
2.5 Th iờ hi uệ kh iở ki nệ theo quy đ nhị c aủ lu tậ khác có liên quan
1 Trong th iờ h nạ 30 ngày, kể từ ngày nh nậ đượ phán quy tc ế tr ngọ tài, n uế m tộ bên có đ cănủ
c đ ch ng minh đứ ể ứ ượ ằc r ng H i đ ng tr ng tài đã ra phán quy t thu c m t trongộ ồ ọ ế ộ ộ nh ngữ
trườ h png ợ quy đ nhị t iạ kho nả 2 Đi uề 68 c aủ Lu tậ này, thì có quy nề làm đ n g iơ ử Toà án có
th mẩ quy nề yêu c uầ huỷ phán quy tế tr ngọ tài Đ nơ yêu c uầ h yủ phán quy t tr ng tài ph iế ọ ả kèm theo các tài li u, ch ng c ch ng minh cho yêu c u h y phán quy t tr ng tài là có cănệ ứ ứ ứ ầ ủ ế ọ
c và h pứ ợ pháp
2.Trườ h png ợ g iử đ nơ quá h nạ vì sự ki nệ b tấ khả kháng thì th iờ gian có sự ki nệ b t khấ ả kháng không đượ tính vào th ic ờ h nạ yêu c uầ h yủ phán quy tế tr ngọ tài”
9
- Thời hiệu khởi kiện áp dụng đối với các tranh chấp thương mại là 02 năm, kể
từ thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm, trừ trường hợp quy định tại điểm e khoản 1 Điều 237 Luật này (Điều 319 Luật thương mại năm 2005);
- Thời hiệu khởi kiện yêu cầu huỷ phán quyết trọng tài theo Luật trọng tài thương mại năm 2010: “Điều 69 Quyền yêu cầu huỷ phán quyết trọng tài
Trang 10- Th iờ hi uệ kh iở ki nệ về h pợ đ ngồ b oả hi mể là 03 năm, kể từ th iờ đi mể phát sinh tranh ch pấ (Đi uề 30 Lu tậ Kinh doanh b oả hi mể năm 2000 (lu tậ này đượ s ac ử đ iổ bổ sung năm 2019);
– Kh i ki n v tai n n đâm va: 02 năm, k t ngày x y ra tai n n (Đi u 290 B lu tở ệ ề ạ ể ừ ả ạ ề ộ ậ Hàng h i 2015).ả
…
Như v y,ậ trong gi iả quy tế các tranh ch pấ thươ m ing ạ t iạ Toà án thì vi cệ xem xét th iờ
hi uệ là y uế tố quan tr ngọ hàng đ uầ trong quá trình hình thành đườ l ing ố gi iả quy tế vụ án
đ i v i các th m phán Toàố ớ ẩ án
Nhân đây cũng xin trao đ iổ thêm về v nấ đề th iờ hi uệ kh iở ki nệ thu cộ ph mạ vi lu tậ
t t ng hay thu c lu t n i dung liên quan đ n vi c Toà án xem xét yêu c u hu các phánố ụ ộ ậ ộ ế ệ ầ ỷ quy tế Tr ngọ tài thươ m i.ng ạ Th cự ti nễ gi iả quy tế yêu c uầ này, ngườ yêu c ui ầ thườ đ ang ư
ra nhi uề lý do trong đó có cả lý do th iờ hi uệ để l pậ lu nậ r ngằ Phán quy tế c aủ H iộ đ ngồ
tr ng tàiọ đã vi ph mạ nguyên t cắ cơ b nả pháp lu tậ Vi tệ Nam về xác đ nhị th iờ hi u.ệ Cũng có nhi u ýề ki nế khác nhau xung quanh vi cệ xác đ nhị xem th iờ hi uệ có thu cộ ph mạ vi thủ t cụ
tố t ng hayụ thu cộ ph mạ vi n iộ dung vụ án Tuy nhiên như đã phân tích ở trên, Bộ lu tậ tố
t ngụ dân sự 2015 đã quy đ nhị th iờ hi uệ đượ th cc ự hi nệ theo quy đ nhị c aủ Bộ lu tậ Dân s ,ự
đi uề này cũng đã chỉ rõ th iờ hi uệ thu cộ ph mạ vi c aủ lu tậ n iộ dung Mà th cự tế gi iả quy tế các vụ án
- Thời hiệu khởi kiện liên quan đến hợp đồng bảo hiểm hàng hải được hướng dẫn
tại Điều 336 Bộ luật hàng hải Việt Nam 2015 (có hiệu lực từ ngày 01/07/2017), theo đó: “Điều 336 Thời hiệu khởi kiện liên quan đến hợp đồng bảo hiểm hàng hải: Thời hiệu khởi kiện liên quan đến hợp đồng bảo hiểm hàng hải là 02 năm kể từ ngày phát sinh tranh chấp Khởi kiện đòi bồi thường tổn thất do hành khách chết, bị thương hoặc tổn hại khác về sức khỏe và mất mát, hư hỏng hành lý: 02 năm từ ngày hành khách rời tàu (trường hợp hành khách bị thương); 02 năm từ ngày lẽ ra hành khách rời tàu (trường hợp hành khách chết trong thời gian vận chuyển); 02 năm từ ngày người đó chết, nhưng không được quá 03 năm kể từ ngày rời tàu (trường hợp hành khách bị thương trong quá trình vận chuyển dẫn đến hậu quả hành khách đó chết sau khi rời tàu); 02 năm từ ngày hành khách rời tàu hoặc ngày lẽ ra hành khách rời tàu, tùy thuộc vào thời điểm nào muộn hơn (trường hợp mất mát, hư hỏng hành lý) (Điều 214 Bộ luật Hàng hải 2015)
1 0