SKKN vận dụng sơ đồ tư duy trong dạy học mĩ thuật lớp 6

Các tiết dạy được sử dụng sơ đồ tư duy trong bài giảng tạo cho bài giảng sôi nổi hơn hẳn, các em học sinh tham gia các hoat động học một cách tích cực hơn.. đó là phụ thuộc ở người giáo

1.5 Những điểm mới của Sáng kiến kinh nghiệm 2

2.1 Cơ sở lý luận của Sáng kiến kinh nghiệp 32.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh 4

nghiệm

2.3 Các giải pháp đã sư dụng để giải quyết vấn đề 5

1 PHẦN MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài:

Mĩ thuật là nghệ thuật tạo ra cái đẹp nhằm phục vụ nhu cầu vật chất vàtinh thần của con người Đúng thật như vậy, nhà văn hào lớn của giai cấp vô sảnMác Xim Goóc Ky đã nói: “Con người bản tính là nghệ sĩ, bất cứ ở đâu và vàolúc nào con người cũng muốn đưa cái đẹp vào cuộc sống”

Hàng năm, ngành giáo dục tổ chức thi học sinh giỏi môn Mĩ thuật nhằmphát huy tinh thần học tập và phát triển toàn diện về Đức - Trí - Thể

- Mĩ nhằm phát hiện năng khiếu thực sự, từ đó có kế hoạch bồi dưỡng, Địnhhướng cho các em sau này sẽ trở thành hoạ sĩ, nhà điêu khắc, nhà kiến trúc sưtrong tương lai Để đạt được điều đó, ngoài năng khiếu bẩm sinh, sự say mê họctập của các em thì lòng nhiệt tình cũng như kinh nghiệm, kiến thức vững vàngcủa người thầy giáo Người thầy phải biết vận dụng linh hoạt các phương phápdạy học, kĩ thuật dạy học tích cực để phù hợp với thời kì mới

Đổi mới phương pháp dạy học và ứng dụng các kĩ thuật trong dạy học lànhiệm vụ cấp thiết đang đặt ra cho ngành giáo dục hiện nay Nghị quyết Đại hộiđại biểu lần IX của Đảng đã chỉ rõ: “Đổi mới phương pháp dạy và học, pháthuy tư duy sáng tạo và năng lực tự đào tạo của người học, coi trọng thực hành,thực nghiệm, ngoại khoá, làm chủ kiến thức, tránh nhồi nhét, học vẹt, họcchay” Đất nước ta đang chuyển mình mang tầm vóc lịch sử, đang từng bướchội nhập với khu vực và quốc tế Hơn bao giờ hết cuộc cách mạng khoa học kĩthuật đang diễn ra mạnh mẽ thì yêu cầu xây dựng một chiến lược con ngườitrong công cuộc đổi mới giáo dục và đào tạo đã và đang được toàn Đảng, toàndân quan tâm Công nghệ thông tin là phương tiện được ứng dụng trong rấtnhiều ngành nghề khác nhau Công nghệ thông tin hỗ trợ đắc lực cho việc áp

duy trong dạy học hiện nay Ngược lại, phương pháp dạy học và kĩ thuật dạyhọc của giáo viên cũng lại chịu sự tác động qua lại của các phương tiện dạy họchiện đại.

Thấy được vai trò và hiệu quả của sơ đồ tư duy trong dạy học, tôi đã nghiên cứu tài liệu và ứng dụng vào các tiết dạy học mĩ thuật Các tiết dạy được

sử dụng sơ đồ tư duy trong bài giảng tạo cho bài giảng sôi nổi hơn hẳn, các em học sinh tham gia các hoat động học một cách tích cực hơn Vì vậy tôi đã

nghiên cứu và lựa chon đề tài là:

“ Vận dụng sơ đồ tư duy trong dạy học mĩ thuật lớp 6 ” góp phần cho

việc ứng dụng các kĩ thuật dạy học vào các phương pháp dạy học tích cực được tốt hơn, phù hợp với sự phát triển hiện của xã hội

1.2 Mục đích nghiên cứu:

Giáo dục mĩ thuật đóng vai trò rất quan trọng trong nền giáo dục hiện nay,nhưng vấn đề đáng quan tâm ở đây là dạy mĩ thuật như thế nào? với môn mĩthuật trong trường trung học cơ sở có những phân môn như: Vẽ theo mẫu, vẽtrang trí, vẽ tranh, thường thức mĩ thuật Vậy làm sao để học sinh hứng thú vớimôn mĩ thuật? làm sao để học sinh không cảm thấy nhàm chán và khô khan? đó

là phụ thuộc ở người giáo viên, giáo viên nắm vững kiến thức điều hoà tốt cácphương pháp dạy học kết hợp với sự sáng tạo trong dạy học, làm được như vậyngười giáo viên sẽ làm chủ được mọi kiến thức và tình huống trong giảng dạy,thông qua đó học sinh sẽ cảm thấy được sự thích thú khi học môn mĩ thuật

- Giáo viên nắm được tác dụng, cách tiến hành và yêu cầu sư phạm khi sử dụng

sơ đồ tư duy

- Có kĩ năng vận dụng có hiệu quả sơ đồ Tư duy vào các phân môn mĩ thuật ở lớp 6

- Vận dụng sơ đồ tư duy trong dạy học nhằm phát huy tính tích cực trong họctập của các em Học sinh dễ dàng tiếp thu kiến thức thông qua sơ đồ tư duy

1.3 Đối tượng nghiên cứu:

Các giải pháp vận dụng “sơ đồ tư duy” trong dạy học mĩ thuật ở lớp 6 Trường THCS Bắc Sơn, Bỉm Sơn.

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

- Sử dụng phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết: thu thập tài liệu,

tự học, tự nghiên cứu qua tài liệu, sách vở, các trang mạng, các dự án đổi mớiphương pháp dạy học

- Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế, thu thập thông tin, phân tích tổng hợp

và xử lí thông tin

1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm:

Thu hẹp phạm vi nghiên cứu đồng thời nghiên cứu sâu hơn và vận dụng vàothực tiễn dạy học nhiều hơn

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm:

Ngày nay cái đẹp đã trở thành một trong những nhu cầu thiết yếu củacuộc sống con người Tất cả phục vụ cho con người đều cần đẹp về cả hình thể,màu sắc và khi cuộc sống ngày càng cao thì cái đẹp lại càng trở nên quan trọng

Có thể nói mĩ thuật đóng góp một phần quan trọng cho sự phát triển của xã hội

Căn cứ vào nhiệm vụ chủ yếu năm học 2016 – 2017 của bộ giáo dục vàđào tạo

Căn cứ vào mục tiêu, nhiệm vụ môn Mĩ thuật lớp 6 là:

- Giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các

kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hìnhthành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách vàtrách nhiệm công dân, giáo dục thẩm mĩ có mục tiêu là phát triển năng lực, thẩm

mĩ cho mỗi thành viên trong xã hội, góp phần quan trọng vào việc hình thànhcon người mới, sự phát triển năng lực thẩm mĩ sẽ giúp con người biết nhận thức

và đánh giá, biết vận động và

sáng tạo theo quy định cái đẹp, giáo dục thẩm mỹ ở trường phổ thông được thựchiện chủ yếu trong các giờ chính khoá trong nhà trường.

- Giúp học sinh tiếp thu có hiệu quả hơn tri thức ở các môn học khác vì các mônhọc có liên quan, móc nối với nhau, hơn nữa mĩ thuật tạo điều kiện cho học sinhsuy nghĩ, sáng tạo để có nhiều cách thể hiện khác nhau cho bài tập sẽ giúp các

em học tốt hơn các môn khác

- Định hướng cho một bộ phận nhỏ học sinh học tiếp ngành mĩ thuật, hay tạođiều kiện cho một số học sinh thi vào các trường chuyên nghiệp có liên quanđến mĩ thuật Dạy mĩ thuật ở trường phổ thông nói chung, ở trưởng trung học cơ

sở nói riêng là góp phần xây dựng thẩm mĩ cho xã hội, mọi người đều hướngđến cái đẹp, bíêt tạo ra cái đẹp, thưởng thức cái đẹp theo ý mình sẽ làm cho cuộcsống ngày càng trở nên tốt đẹp, phong phú và hài hoà hơn

Căn cứ vào thực tế giảng dạy: Với sự phát triển không ngừng của xã hội,đổi mới cách dạy, cách học là một yêu cầu thiết yếu trong giai đoạn hiện nay.Vận dụng linh hoạt sơ đồ tư duy vào trong dạy học mĩ thuật nhằm phát huy tínhtích cực sang tạo của học sinh từ đó tạo cho các em hứng thú học tập Nộ dungbài học được thể hiện bằng sơ đồ hóa giúp các em nắm bắt nội dung bài học mộtcách logic, có hệ thống Sơ đồ tư duy giúp các em ghi nhớ kiến thức một cáchsâu sắc hơn

Từ những nội dung trên ta thấy được sơ đồ tư duy rất cần thiết trong quátrình dạy học của giáo viên và quá trình học tập của các em nên tôi đã nghiêncứu và làm đề tài về cách vận dụng sơ đồ tư duy trong dạy học mĩ thuật

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:

Từ lâu, dạy học theo kiểu “đọc – chép” được coi là một phương phápdạy học để truyền tải kiến thức cho học sinh và được sử dụng phổ biến ở nhiềutrường trong cả nước Ngành Giáo dục và Đào tạo cũng đã có nhiều cuộc hộithảo và cũng đã đưa ra nhiều phương pháp dạy học tích cực hơn… nhưng hiệntại không ít giáo viên vẫn sử dụng cách dạy học theo kiểu “Thầy đọc – Tròchép”

Phải nói rằng trong một tiết dạy, cũng có lúc giáo viên cần phải đọc chohọc sinh chép như môn chính tả ở bậc Tiểu học, đọc hoặc ghi lên bảng cáccông thức toán học, bảng cửu chương, một sự kiện lịch sử, một số yếu tố địa lý,đoạn thơ, các khái niệm ở bậc Trung học, điều này không có nghĩa là giáo viên

đã sử dụng phương pháp “đọc – chép”

Với cách dạy học truyền thống, người thầy đã máy móc, rập khuôntrong dạy học, dễ có tư tưởng phó mặc, không hứng thú trong cập nhật kiếnthức, không sáng tạo trong việc tìm kiếm các phương án thiết kế bài dạy phùhợp với mọi đối tượng học sinh trong lớp mình phụ trách để kết quả giảng dạyđạt mức tối ưu Người học theo cách này sẽ trở nên thụ động, chỉ biết thu nhậnkiến thức một chiều, không động não suy nghĩ, không biết tự mình chiếm lĩnh trithức, khó vận dụng kiến thức vào cuộc sống

Việc giáo viên sử dụng cách dạy học theo kiểu đọc – chép, có thể kể

ra một số nguyên nhân sau:

Do một số bài học của chương trình có lượng kiến thức nhiều, trong mộttiết học chỉ có 45 phút, mà đã mất 10 đến 15 phút ổn định tổ chức, kiểm tra bài

Chất lượng đầu năm

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề:

2.3.1 Khái niệm sơ đồ tư duy:

Sơ đồ tư duy là một sơ đồ được trình bày một cách rõ ràng những ý tưởngmang tính kế hoạch hay kết quả làm việc của cá nhân hay nhóm về một chủ đề

Sơ đồ tư duy có thể được viết trên giấy, trên giấy trong, trên bảng hay thực hiệntrên máy tính

2.3.2 Ưu điểm – Nhược điểm:

a Ưu điểm:

- Ôn tập và ghi nhớ hệ thống kiến thức sẽ hiệu quả và nhanh hơn

- Mỗi sơ đồ sẽ phân biệt nhau tạo sự dễ dàng cho việc gợi nhớ.

- Tạo ra thêm ý tưởng về sơ đồ tư duy

- Các sơ đồ giấy thường khó lưu trữ, thay đổi, chỉnh sửa, tốn kém chi phí

- Số học sinh yếu có thể không hình dung ra sơ đồ tư duy

Sơ đồ tư duy là một kỹ thuật hình họa, với sự kết hợp giữa từ ngữ, hình ảnh, đường nét, màu sắc phù hợp, tương thích với cấu trúc, hoạt động và chức năng của não bộ Sơ đồ tư duy hoạt động dựa trên hai nguyên tắc chủ chốt là tưởng tượng và liên kết Não bộ của con người chính là bộ máy nhân và nó nhâncác ý tưởng bằng sự liên kết

Mô hình các bước thiết kế bài dạy theo hướng đổi mới là:

Lựa chọn bài dạy.

bài.

Mức độ cần đạt được trong từng phần.

Lựa chọn thể hiện thông tin.

Xử lý thông tin.

HS tự đánh giá Đánh giá của giáo viên.

Các bước tiến hành:

Bước 1: Viết những ý liên quan tỏa ra từ ý tưởng trung tâm

Bước 2: Tìm ra những ý tưởng liên quan từ tiêu đề

Bước 3: Kết nối giữa những ý tưởng lại với nhau

Có hai cách vẽ sơ đồ tư duy: vẽ bằng tay hoặc bằng máy vi tính Nếu vẽbằng tay thì người học chỉ cần một tờ giấy A4 hoặc lớn hơn, một hộp bút màuloại có đầu nhọn Còn vẽ bằng máy vi tính thì người học có thể sử dụng cácphần mềm Mind Mapping như phần mềm Mindjet MindManager Pro7, Corelhoặc vẽ bằng chương trình Microsoft Word Đối với học sinh phổ thông thì vẽbản đồ tư duy bằng tay sẽ dễ dàng và thiết thực hơn cho việc học Cụ thể là:Viết tên chủ đề ở trung tâm, hay vẽ một hình ảnh phản ánh chủ đề Từ chủ

đề trung tâm, vẽ các nhánh chính Trên mỗi nhánh chính viết một khái niệm, phản ánh một nội dung lớn của chủ đề, viết bằng CHỮ IN HOA Nhánh và chữ viết trên đó được vẽ và viết cùng một màu Nhánh chính đó được nối với chủ đề trung tâm Chỉ sử dụng các thuật ngữ quan trọng để viết trên các nhánh

Từ mỗi nhánh chính vẽ tiếp các nhánh phụ để viết tiếp những nội dung thuộcnhánh chính đó Các chữ trên nhánh phụ được viết bằng chữ in thường Tiếp tụcnhư vậy ở các tầng phụ tiếp theo

2.3.3 Cách đọc sơ đồ tư duy:

Cấu trúc của bản đồ tư duy không xuất phát từ trái sang phải và từ trên xuốngdưới theo kiểu truyền thống Thay vào đó, sơ đồ tư duy được vẽ, viết và đọctheo hướng bắt nguồn từ trung tâm di chuyển ra phía ngoài và sau đó là theochiều kim đồng hồ Các mũi tên xung quanh sơ đồ tư duy ở hình 2 chỉ ra cáchđọc thông tin trong sơ đồ và các số thứ tự cũng chính là thứ tự ghi và đọc cácthông tin trong sơ đồ

2.3.4 Cách vận dụng sơ đồ tư duy trong dạy học:

Sơ đồ tư duy là một công cụ hữu ích trong giảng dạy và học tập ở trường phổthông cũng như ở các bậc học cao hơn vì nó giúp giáo viên và HS trong việc trình

bày các ý tưởng một cách rõ ràng, suy nghĩ sáng tạo, học tập thông qua sơ đồ, tóm tắt thông tin của một bài học hay một cuốn sách, bài báo, hệ thống lại kiến.thức đã học, tăng cường khả năng ghi nhớ, đưa ra ý tưởng mới… Sau đây là một

số ứng dụng cụ thể của sơ đồ tư duy trong dạy học ở trường trung học cơ sở:

* Lập kế hoạch :

Giáo viên dùng sơ đồ tư duy để lập kế hoạch giảng dạy, kế hoạch chủ nhiệm cho một năm học, một học kỳ, một tháng hay kế hoạch cho một tuần cụ thể Còn học sinh thì có thể xây dựng sơ đồ tư duy cho các kế hoạch học tập, cũng như kế hoạch cho các hoạt động khác như thể dục, thể thao, các hoạt

động ngoại khóa

Ví dụ: Giáo viên lên kế hoạch công việc tuần 22 bằng sơ đồ tư duy.

Thảo luận nhóm:

Sơ đồ tư duy tạo nên sự đồng thuận trong nhóm, các thành viên đều suy nghĩ tập trung vào một vấn đề chung cần giải quyết, các ý kiến đưa ra của mỗi

cá nhân đều được liên kết với chủ đề, tránh được hiện tượng lan man và đi lạc chủ đề Mọi thành viên trong nhóm đều đóng góp ý kiến và cùng nhau xây dựng

sơ đồ tư duy do nhóm mình thiết kế

* Vận dụng vào bài: Vẽ theo mẫu:

Sau khi tiến hành hoạt động quan sát, nhận xét và hướng dẫn cách vẽ xong:+ Giáo viên cho học sinh thảo luận theo nhóm để trình bày nội dung bài học bằng Sơ đồ tư duy

Ví dụ: Sơ đồ tư duy của Bài 15-Tiết 16: Mẫu dạng hình trụ và hình cầu

(Tiết 1 – Vẽ hình) có lồng ghép thêm hình ảnh cho các em dễ dàng hình dung nội dung bài học

+ Củng cố bài học bằng Sơ đồ tư duy: Gv treo bảng phụ vẽ sơ đồ tư duy Bài Tiết 16: Mẫu dạng hình trụ và hình cầu (Tiết 1 – Vẽ hình) Tuy nhiên chưa có

15-nội dung Yêu cầu học sinh lên điền 15-nội dung để sơ đồ tư duy thêm hoàn chỉnh

+ Giao bài tập về nhà bằng cách: Trình bày nội dung bài học bằng sơ đồ tư duy Tuần tới giáo viên kiểm tra chỉnh sửa cho các em.

Ví dụ: Bài 4-Tiết 4: CÁCH VẼ THEO MẪU

Giáo viên giao bài về nhà cho từng nhóm (Mỗi nhóm 3 – 4 em) dựa vào bài vừa học để trình bày nội dung bài học bằng Sơ đồ tư duy vào tờ giấy A4 Bàitập này sẽ giúp học sinh hệ thống lại được kiến thức đã học bằng sơ đồ tư duy

* Vận dụng bài: Thường thức mĩ thuật:

+ Sau khi học xong bài, giáo viên cần củng cố kiến thức bài học bằng cách: Trình chiếu sơ đồ tư duy bằng máy chiếu và yêu cầu học sinh nhìn vào sơ đồ tư duy để trình bày nội dung bài học một cách logic

? để có bài vẽ theo mẫu đẹp chúng ta phải tiến hành những bước nào? (Quan sát , Nhận xét, bày mẫu, vẽ hình, vẽ đậm nhạt)

? Khi quan sát ta cần chú ý cái gì? ( Từ bao quát tới chi tiết)

? Em có nhận xét gì về mẫu ? ( Hình dáng, kích thước, cấu tạo )

?Nêu các bước vẽ hình? (Vẽ khung hình chung, riêng, vẽ phác, chỉnh sửa)

? Vẽ đậm nhạt chúng ta càn chú ý gì? (Hướng ánh sáng, các độ đạm nhạt, phân mảng đậm nhạt, cách đánh đậm nhạt)

Ví dụ: Bài 9 - Tiết 9: SƠ LƯỢC VỀ MĨ THUẬT THỜI LÝ (1010 – 1225)

Giáo viên chuẩn bị hệ thống câu hỏi gợi mở để cho học sinh trình bày

đúng hướng

? Mĩ thuật thời lý bát đầu từ năm nào và kết thúc vào năm nào? (1010 – 1225)

? Mĩ thuật thời Lý có những loại hình mĩ thuật nào? (Kiến trúc, điêu khắc

và trang trí, đồ gốm)

? Có những loại hình kiến trúc gì? ( Kiến trúc Phật giáo và kiến trúc

Cung đình)

? Có những loại tượng gì? ( Người và thú)

? Có những loại hình trang trí gì? ( Hình con rồng, hoa văn)

? Có những loại men gốm gì? ( Men da lương, men ngọc, Trắng ngà)

Ví dụ: Sơ đồ tư duy bài: Bài 10 – Tiết 10:

MỘT SỐ CÔNG TRÌNH TIÊU BIỂU CỦA MĨ THUẬT THỜI LÝ

Giáo viên trình chiếu sơ đồ tư duy, cho học sinh lên nhìn sơ đồ tư duy và

nêu nội dung bài theo thứ tự danh mục.

? Mĩ thuật thời Lý có những công trình nào tiêu biểu về kiến trúc, điêu khắc,chạm khắc, gốm?( Chùa Một cột, tượng A-di-đà, chạm khắc Rồng, gốm)

- Chùa Một cột có những đắc điểm gì?( Thể loại, địa điểm, bố cục, nghệ

thuật ) - Một số đặc điểm của tượng A-di-đà? (Chất liệu, kích thước, bố cục…)

- Hình tượng con rồng thời Lý có đặc điểm? ( Đường nét, ý

nghĩa ) - Gốm thời Lý có đặc điểm gì? ( Men gốm, xương gốm )

Luy ý: Khi học sinh trình bày cần chú ý trình bày từ trung tâm trước(ý chính), sau đó trình bày đến từng các nhánh, và trình bày tiếp đến các nhánh nhỏ tủa

ra từ nhánh lớn Trình bày cần ngắn gọn, xúc tích, dễ hiểu Tránh trình bày lan man Trình bày đến đâu chỉ thước đến đấy để cả lớp đều có thể quan sát.

Ví dụ: Sơ đồ tư duy khái quát nội dung bài: