Luận án trên cơ sở nghiên cứu các vấn đề lý luận, thực trạng quy định của pháp luật và thực tiễn thực hiện chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự, luận án đưa ra những kiến nghị hoàn thiện pháp luật và giải pháp bảo đảm thực hiện chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự.
Trang 1VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
Trang 2Công trình được hoàn thành tại HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Hoàng Thị Minh Sơn
Phản biện 1:
Phản biện 2:
Phản biện 3:
Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng đánh giá luận án cấp Học viện
Địa điểm: Phòng bảo vệ luận án tiến sĩ – Phòng họp … Nhà
… , Học viện khoa học xã hội
Thời gian: vào hồi ……… giờ, ngày …… tháng …… năm
……… …
Có thể tìm hiểu luận án tại:
- Thư viện Quốc gia
- Thư viện Học viện khoa học xã hội
Trang 31
MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Xét từ góc độ quy định pháp luật, việc nghiên cứu chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự trở nên cấp thiết trong bối cảnh BLTTHS 2015
ra đời và sắp có hiệu lực trên thực tế Xét từ góc độ thực tiễn, việc thực hiện các chức năng bào chữa, chức năng buộc tội và chức năng xét xử chưa được phân biệt rõ ràng, còn xảy ra tình trạng chồng chéo nhau, các chủ thể thực hiện chức năng nêu trên chưa làm hết chức năng của mình Bên cạnh
đó, mặc dù trình độ chuyên môn nghiệp vụ của người bào chữa ngày càng được nâng cao, sự tham gia của người bào chữa ngày một nhiều hơn, nhưng chất lượng giải quyết vụ án vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu đề ra Nguyên nhân dẫn đến thực trạng này bao gồm cả nguyên nhân chủ quan từ phía người bào chữa, và nguyên nhân khách quan từ các cơ quan tiến hành tố tụng và các quy định của pháp luật Trong một số trường hợp, người bào chữa chưa thực sự được cơ quan tiến hành tố tụng tạo điều kiện để hoàn thành tốt chức năng, nhiệm vụ của mình Hơn nữa, nhận thức của cơ quan bảo vệ pháp luật về vai trò của người bào chữa chưa thực sự đúng đắn Vị trí của người bào chữa phải được xem là một bên tham gia tố tụng, ngang hàng và bình đẳng với Viện kiểm sát Cùng với các cơ quan tiến hành tố tụng, các hoạt động của người bào chữa góp phần tìm ra chân lý khách quan của vụ án Nhận thức này phải được quán triệt trong đội ngũ cán bộ làm công tác tư pháp, đặc biệt là người có thẩm quyền tiến hành tố tụng và mọi công dân
Các nội dung về bào chữa đã được nhiều tác giả quan tâm ở những khía cạnh khác nhau, thể hiện qua các luận án, luận văn thạc sỹ, bài viết trong tạp chí chuyên ngành, bài viết chuyên đề trong đề tài nghiên cứu khoa học… Đó là các nội dung liên quan đến quyền bào chữa, việc bảo đảm thực hiện quyền bào chữa, người bào chữa, vai trò của người bào chữa, chức năng của tố tụng hình sự, chức năng xét xử của tố tụng hình sự, chức năng buộc tội của tố tụng hình sự… Tuy nhiên, ở cấp độ tiến sỹ, vẫn chưa có công trình nào nghiên cứu một cách sâu rộng, toàn diện về chức năng bào
Trang 42
chữa Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài « Chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự Việt Nam » là cấp thiết và tác giả đã lựa chọn đề tài này để nghiên cứu dưới góc độ là một luận án tiến sỹ luật học
2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu các vấn đề lý luận, thực trạng quy định của pháp luật và thực tiễn thực hiện chức năng bào chữa trong TTHS, luận án đưa ra những kiến nghị hoàn thiện pháp luật và giải pháp bảo đảm thực hiện chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là những vấn đề lý luận như khái niệm, đặc điểm, mục đích ý nghĩa, nội dung, cơ sở của chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự ; các quy định pháp luật liên quan trực tiếp đến chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự Việt Nam Ngoài ra đối tượng của đề tài là thực tiễn thực hiện chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự Việt Nam, đánh giá thực tiễn để phân tích và làm rõ những vướng mắc, bất cập của pháp luật hiện hành thông qua những số liệu, ví dụ điển hình trong thực tiễn xét xử để đưa ra một số giải pháp hoàn thiện các quy định của pháp luật
và tổ chức thực hiện chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự Việt Nam
3.2 Phạm vi nghiên cứu
Về nội dung: Luận án tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận và quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam về chức năng bào chữa trong lĩnh vực tố tụng hình sự, thực trạng và giải pháp bảo đảm thực hiện có hiệu quả chức năng bào chữa trong TTHS Việt Nam
Về thời gian: Quy định của pháp luật về chức năng bào chữa được nghiên cứu trong từng giai đoạn lịch sự cụ thể như giai đoạn trước khi BLTTHS 1988 ra đời, giai đoạn BLTTHS năm 1988, BLTTHS năm 2003
và giai đoạn BLTTHS năm 2015 có hiệu lực thi hành
Về không gian : Luận án nghiên cứu các vấn đề thực tiễn thông qua việc nghiên cứu, tổng kết các vụ án có sự tham gia của NBC trong phạm vi toàn quốc và phân tích thực tiễn thực hiện chức năng bào chữa trong TTHS
Trang 53
trên cơ sở báo cáo của Liên đoàn luật sư Việt Nam, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao, phiếu khảo sát một số luật sư ở Hà Nội và địa phương
4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
4.1 Phương pháp luận và cách tiếp cận
Luận án được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật Ngoài ra, luận án được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận của Luật tố tụng hình sự kết hợp tiếp cận đa ngành, liên ngành
Cách tiếp cận: Luận án sử dụng phương pháp tiếp cận của chuyên ngành Luật tố tụng hình sự, Luật hình sự, Lý luận chung về Nhà nước và pháp luật, Khoa học điều tra hình sự, Tội phạm học và phương pháp tiếp cận lịch sử, tiếp cận đa ngành, liên ngành; tiếp cận dưới khía cạnh luật so sánh…
4.2 Phương pháp nghiên cứu
Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu chung của khoa học
xã hội và các phương pháp nghiên cứu đặc thù của luật học để nghiên cứu
đề tài.Trên cơ sở phép duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác-Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về đấu tranh phòng ngừa, chống tội phạm và vi phạm pháp luật khác, luận án sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu, cụ thể là: phương pháp hệ thống, phương pháp thống kê, phương pháp phân tích, phương pháp điều tra xã hội học, phương pháp lịch sử, so sánh, logic, tổng hợp…
5 Đóng góp mới về khoa học của luận án
Luận án là công trình nghiên cứu toàn diện dưới góc độ lý luận và thực tiễn về chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự Kết quả của luận án
đã đóng góp mới về mặt khoa học như sau :
- Thứ nhất: Luận án làm rõ và bổ sung một số vấn đề lý luận quan trọng của chức năng bào chữa trong TTHS, đồng thời, phân tích để luận giải sâu sắc hơn các quy định thể hiện chức năng bào chữa trong TTHS qua từng thời kỳ lịch sử nhất định để thấy được lịch sử lập pháp của chức năng bào chữa trong TTHS Việt Nam
Trang 64
- Thứ hai: Luận án nghiên cứu thực tiễn thực hiện chức năng bào chữa trong TTHS Việt Nam trong 10 năm trở lại đây, trên cơ sở kết hợp giữa nghiên cứu định tính và định lượng nhằm tạo ra độ tin cậy cho các kết luận
- Thứ ba: Luận án đã đưa ra các giải pháp đề xuất mang tính khả thi nhằm bảo đảm thực hiện chức năng bào chữa có hiệu quả trên thực tế
6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án
Kết quả nghiên cứu của luận án bổ sung và làm sáng tỏ những vấn
đề lý luận về chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự Luận án có ý nghĩa thực tiễn rất lớn và là nguồn tư liệu có ý nghĩa để các cá nhân, cơ quan, tổ chức tham khảo, nghiên cứu trong quá trình góp ý, hoàn thiện quy định của pháp luật
7 Kết cấu của luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận
án được chia thành bốn chương:
Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu
Chương 2: Những vấn đề lý luận về chức năng bào chữa trong tố tụng hình
sự Việt Nam
Chương 3: Quy định của pháp luật thể hiện chức năng bào chữa trong tố
tụng hình sự Việt Nam và thực tiễn thực hiện
Chương 4: Quan điểm và các giải pháp bảo đảm thực hiện chức năng bào
chữa trong tố tụng hình sự Việt Nam
Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
1.1 Tình hình nghiên cứu ở ngoài nước
Tại nhiều quốc gia trên thế giới, các vấn đề về bào chữa được nghiên cứu từ nhiều khía cạnh, chẳng hạn về quyền bào chữa, người bào chữa, việc tham gia tố tụng của người bào chữa… Đó là nền tảng khoa học cho việc xây dựng, thực hiện các quy định pháp luật về chức năng bào chữa
Nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản của mô hình tố tụng hình
sự là rất cần thiết đối với nghiên cứu sinh, bởi vì mô hình tố tụng hình sự là
Trang 75
phương thức để thực hiện các chức năng của tố tụng hình sự Các công
trình này bao gồm: “Major legal systems in world today” (tạm dịch: Những
hệ thống pháp luật chính trong thế giới đương đại) của Rene David, John
E.C.Brierly, The Free Press năm 1978; Cuốn sách “Những mô hình tố tụng
hình sự trên thế giới” của tác giả Jean-Phillipe Rivaud năm 2000 … Cuốn
sách “Tư pháp hình sự so sánh” của tác giả Phillip.L.Reichel (bản dịch
tiếng việt của Viện nghiên cứu khoa học pháp lý năm 1999; Bài viết
“Rethinking the functions of criminal Proceduce” (tạm dịch: bàn về các chức năng của tố tụng hình sự) năm 2010 của tác giả Peter A Renella…
Các bài viết về chức năng bào chữa có thể kể đến như: bài viết
“Defense function” ( tạm dịch: chức năng bào chữa) của Đoàn luật sư Hoa
Kỳ đã nêu lên các tiêu chuẩn chung của người bào chữa và các chức năng
của luật sư bào chữa Bài viết “Functions of the police, prosecutor, court
workers, defense counsel, Judge in aiding Juvenile Justice” (tạm dịch:
Chức năng của cảnh sát, công tố viên, công chức của tòa án, luật sư bào chữa, thẩm phán) năm 2009 của tác giả Donald J.Newman, Ph.D (Lecturer
in law University Wiseunsin, Modison) đã khẳng định: Các chức năng bào chữa có vai trò quan trọng gấp đôi trong giai đoạn điều tra của quá trình TTHS so với các giai đoạn tố tụng khác, bởi chức năng bào chữa trong giai đoạn điều tra với mục đích để hỗ trợ nghi can trong việc thu thập chứng cứ
và để bảo vệ anh ta từ hành vi vi phạm các quyền của mình trong tay những người bảo vệ pháp luật (người tiến hành tố tụng)…
Một số công trình nghiên cứu có đề cập tới các nội dung của quyền
con người nói chung và quyền bào chữa nói riêng như: Bài viết “the
guarantees for accused peorsons under Article 6 of the European convention on Human Righs” (tạm dịch: Đảm bảo quyền cho người bị buộc
tội theo điều 6 công ước châu âu về nhân quyền) của tác giả Stephanos stavros (nhà xuất bản Sweet and maxwell, Anh quốc, năm 1993), trong đó tập trung phân tích quyền tự bào chữa và quyền được nhờ người khác bào
chữa của người bị buộc tội Cuốn sách “Criminal process and human
rights” (tạm dịch: Tố tụng hình sự và vấn đề quyền con người) của tập thể
Trang 86
tác giả là các giáo sư, phó giáo sư của trường Đại học Luật tại Melbourne, Australia, năm 2001 về các quyền con người nói chung và quyền bào chữa của người bị buộc tội nói riêng, trong đó nhấn mạnh quyền được tiếp cận người bào chữa, quyền được liên lạc với người bào chữa, quyền được có người bào chữa miễn phí đối với nhóm người dễ bị tổn thương như người chưa thành niên hoặc người khuyết tật…
1.2 Tình hình nghiên cứu ở trong nước
1.2.1 Nhóm các công trình liên quan đến lý luận của chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự
Trong khoa học pháp lý, các vấn đề có liên quan đến cơ sở lý luận của luận án đã có khá nhiều công trình, bài viết ở các cấp độ khác nhau được công bố
* Trước tiên phải kể đến nhóm các công trình khoa học nghiên cứu
lý luận về chức năng của TTHS, trong đó có chức năng bào chữa Có thể kể
đến các công trình nghiên cứu như “Mô hình TTHS Việt Nam” do
VKSNDTC chủ trì soạn thảo trong Đề án về Mô hình TTHS Việt Nam
(năm 2010) ; Bài viết “Các chức năng của tố tụng hình sự và vấn đề hoàn
thiện mô hình TTHS ở Việt Nam hiện nay” của tác giả PGS.TS Nguyễn
Thái Phúc ; Bài tham luận của tác giả TS Đinh Thị Mai tại hội thảo khoa
học “Các chức năng của tố tụng hình sự trong bối cảnh cải cách tư pháp ở
Việt Nam hiện nay ” (năm 2015)
* Những công trình nghiên cứu về quyền con người trong mối quan
hệ với quyền bào chữa của người bị buộc tội :
* Các công trình nghiên cứu về khái niệm, đặc điểm của các chức
năng tố tụng hình sự: Bài viết “Bàn về chức năng buộc tội, bào chữa, xét
xử trong tố tụng hình sự” năm 2003 của tác giả Hoàng Thị Sơn; Báo cáo
tham luận của tác giả PGS.TS Hoàng Thị Minh Sơn tại Hội thảo khoa học
“ Các chức năng của tố tụng hình sự trong bối cảnh cải cách tư pháp ở Việt Nam hiện nay ”(năm 2015)
* Các công trình nghiên cứu về tranh tụng cũng là nguồn tài liệu hữu ích có liên quan đến cơ sở lý luận của luận án Có thể kể đến luận án
Trang 97
tiến sĩ “Nguyên tắc tranh tụng trong TTHS Việt Nam - những vấn đề lý luận
và thực tiễn” của tác giả Nguyễn Văn Hiển, năm 2010…
1.2.2 Nhóm các công trình liên quan trực tiếp đến nội dung luận án
* Nhóm các công trình nghiên cứu về quyền bào chữa:
* Nhóm các công trình liên quan đến thực trạng, giải pháp hoàn thiện chức năng bào chữa
1.3 Đánh giá tình hình nghiên cứu
1.3.1 Các vấn đề lý luận về chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự
Trong các công trình nghiên cứu khoa học kể trên đã nêu lên được khái niệm, vai trò, nội dung của chức năng bào chữa Tuy nhiên: - Về cơ sở quy định chức năng bào chữa : chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện
về nội dung này, một số rất ít công trình nghiên cứu về nguồn gốc, cơ sở xuất hiện chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự - Về khái niệm chức năng bào chữa: vẫn còn nhiều quan điểm và ý kiến khác nhau - Về vai trò của chức năng bào chữa : mới chỉ nêu lên một cách khái quát, chưa có sự luận giải, phân tích; chưa đi sâu nghiên cứu về vai trò của chức năng bào chữa Các công trình nghiên cứu hầu như chưa có sự nhận thức mới về chức năng bào chữa- là một trong ba chức năng cơ bản của TTHS - Về nội dung của chức năng bào chữa : mặc dù vẫn còn một vài quan điểm chưa thống nhất về nội dung của chức năng bào chữa, nhưng hầu hết đều đã khẳng nội dung của chức năng bào chữa chính là những hoạt động của chủ thể bào chữa - Về đặc điểm của chức năng bào chữa : vẫn chưa có công trình nào
khái quát được đặc điểm của chức năng bào chữa - Về mối quan hệ giữa các chức năng TTHS : Đa số các công trình nghiên cứu đều nêu lên được
mối quan hệ giữa các chức năng TTHS, đó là mối quan hệ giữa chức năng buộc tội, chức năng bào chữa và chức năng xét xử Các chức năng này có mối quan hệ mật thiết, gắn bó chặt chẽ với nhau, cùng tồn tại và phát triển Tuy nhiên, việc phân tích mối quan hệ của chức năng bào chữa so với hai chức năng còn lại trong TTHS vẫn chưa được nghiên cứu sâu sắc, cụ thể, mới chỉ dừng lại ở mức độ nêu khái quát, phân tích ngắn gọn \
Trang 10có công trình nào viết và nghiên cứu về vấn đề này Đối với các quy định về chức năng bào chữa ở nước ngoài, một số công trình nghiên cứu ở ngoài nước và trong nước đã nêu được khái quát quyền bào chữa, người bào chữa… ở một số quốc gia như Nhật Bản, Pháp, Đức,… Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu sâu rộng về chức năng bào chữa ở một số quốc gia nhất định
- Về thực trạng thực hiện chức năng bào chữa: Các công trình nghiên cứu đều đã nêu lên được thực trạng thực hiện quyền bào chữa, thực trạng hoạt động bào chữa của người bào chữa trong các giai đoạn TTHS như trong giai đoạn điều tra, giai đoạn xét xử tại thời điểm áp dụng BLTTHS 2003 Đa số đều chỉ ra thực trạng thực hiện quyền bào chữa như: Thực trạng của việc cấp giấy chứng nhận bào chữa; Thực trạng trong việc thu thập tài liệu, đồ vật, tình tiết của người bào chữa; Thực trạng trong việc luật sư tiếp xúc với người bị buộc tội, bị can, bị cáo; Thực trạng của luật sư tại phiên tòa xét xử sơ thẩm, đặc biệt trong phần tranh luận, đối đáp với đại diện VKS…
Đa số các công trình đều viết về thực trạng thực hiện dưới góc độ quyền bào chữa là chủ yếu Rất ít các công trình viết về thực trạng hoạt động bào chữa của người bào chữa, đặc biệt thực trạng của những người bào chữa khác như : bào chữa viên nhân dân, đại diện hợp pháp của bị can, bị cáo rất hiếm Đặc biệt, chưa có công trình nào viết về thực trạng thực hiện chức năng bào chữa của người bào chữa và người bị buộc tội theo BLTTHS 2015
1.3.3 Về các giải pháp hoàn thiện pháp luật và bảo đảm thực hiện chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự Việt Nam
Các công trình nghiên cứu đã nêu lên được một số biện pháp hoàn thiện các quy định về quyền bào chữa, nâng cao hiệu quả hoạt động bào
Trang 119
chữa của người bào chữa Ví dụ: Bổ sung một số quyền và cơ chế để bảo đảm cho người bào chữa thực hiện tốt các quyền luật định;Mở rộng một số quyền năng của người bào chữa như quyền thu thập chứng cứ…Quy định trách nhiệm của các cơ quan và người tiến hành tố tụng phải tôn trọng kết quả bào chữa, trách nhiệm trong việc bảo đảm thực hiện quyền của người bào chữa, biện pháp xử lý trong trường hợp vi phạm; Sửa đổi, bổ sung các quy định để tạo điều kiện thuận lợi cho người bào chữa nhanh chóng tham gia tố tụng, tiếp cận với quá trình giải quyết vụ án theo hướng đơn giản hóa các thủ tục cấp giấy chứng nhận bào chữa và các thủ tục tham gia bào chữa…Tuy nhiên, việc đánh giá các quy định của BLTTHS 2015 về chức năng bào chữa, những nội dung chưa hợp lý về chức năng bào chữa được pháp điển hóa trong BLTTHS 2015 …thì chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu về vấn đề này Từ đó, việc đưa ra các biện pháp nhằm bảo đảm thực hiện chức năng bào chữa và hoàn thiện các quy định của pháp luật về chức năng bào chữa trong BLTTHS 2015 cũng chưa được nghiên cứu một cách toàn diện
1.3.4 Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu
Thứ nhất : Luận án cần tiếp tục nghiên cứu một số vấn đề về lý
luận như : khái niệm chức năng bào chữa tuy đã đươc một số nhà nghiên cứu trong nước sử dụng, đề cập nhưng lại chưa có sự thống nhất và chưa nghiên cứu luận giải để đưa ra khái niệm và phân tích nội hàm của khái niệm này; Đặc điểm của chức năng bào chữa trong TTHS cũng chưa có công trình nghiên cứu khoa học nào đề cập đến.Vai trò của chức năng bào chữa được nhắc đến thông qua vai trò của chức năng TTHS nói chung, do đó, vẫn chưa có sự khái quát và phân tích sâu hơn về nội dung này Một số vấn đề lý luận đã có công trình nghiên cứu đề cập đến nhưng chưa có sự phân tích, luận giải chuyên sâu như: Hình thức thực hiện chức năng bào chữa trong TTHS ; Sự tồn tại của chức năng bào chữa trong các mô hình tố tụng hình sự được nhắc đến thông qua việc phân tích chức năng TTHS trong các mô hình TTHS nhưng còn mờ nhạt; mối quan hệ giữa chức năng bào chữa với chức năng buộc tội và chức năng xét xử
Trang 1210
Thứ hai: Các quy định thể hiện chức năng bào chữa trong từng giai
đoạn lịch sử nhất định cần được phân tích và luận giải sâu sắc hơn, đặc biệt là việc đánh giá các quy định của BLTTHS năm 2015 về chức năng bào chữa Việc nghiên cứu thực trạng thực hiện chức năng bào chữa theo BLTTHS năm
2015 cần tiến hành trên cơ sở thu thập số liệu báo cáo từ các cơ quan tiến hành
tố tụng, liên đoàn luật sư Việt Nam và tiến hành khảo sát, phỏng vấn môt số luật sư ở Hà Nội và địa phương
Thứ ba: Các giải pháp hoàn thiện pháp luật và giải pháp tổ chức thực
hiện chức năng bào chữa trong TTHS phù hợp với tình hình Việt Nam hiện nay
và phù hợp với quan điểm của Đảng, Nhà nước về bảo đảm thực hiện chức năng bào chữa trong TTHS định hướng phát triển đến năm 2030
Chương 2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHỨC NĂNG BÀO CHỮA
TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ 2.1 Khái niệm, đặc điểm của chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự
2.1.1 Khái niệm chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự
* Nhận thức về chức năng
Chức năng TTHS là một bộ phận hợp thành TTHS Do đó, cần nhận thức các chức năng của TTHS nói chung và chức năng bào chữa trong TTHS nói riêng dựa trên nền tảng chức năng luận để luận giải sâu sắc hơn vấn đề nghiên cứu
* Khái niệm chức năng tố tụng hình sự
*Khái niệm chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự
Cơ sở hình thành chức năng bào chữa trong TTHS: Sự xuất hiện và
ra đời của chức năng bào chữa trong TTHS là một tất yếu khách quan Có thể nói, bản chất dân chủ, nhân văn của chế độ xã hội là cơ sở để xuất hiện chức năng bào chữa trong TTHS Bản chất của xã hội dân chủ cho thấy, nếu
có chức năng buộc tội thì phải có chức năng gỡ tội – bào chữa để đảm bảo một sự vật, hiện tượng, một hành vi được đánh giá nhiều chiều khác nhau,
để xác định sự thật khách quan, không làm oan người vô tội; đồng thời,
Trang 13Dưới góc độ là chức năng tố tụng, chức năng bào chữa có phạm vi rộng hơn và phức tạp hơn Về mặt lý luận, chức năng pháp luật được phân loại thành chức năng điều chỉnh và chức năng bảo vệ “Chức năng bảo vệ của hệ thống pháp luật được xác định bởi sự cần thiết trong việc bảo vệ quan hệ xã hội, bảo vệ các lợi ích của công dân, của nhóm xã hội, của các tầng lớp, giai cấp và toàn xã hội” [78, tr.108] Đặc trưng cơ bản của các quan hệ xã hội bảo vệ là ở trong phạm vi của các quan hệ đó các biện pháp cưỡng chế nhà nước được áp dụng, trách nhiệm pháp lý được thực hiện Theo PGS.TS Võ Khánh Vinh, trong lĩnh vực các quan hệ TTHS, chức năng bảo vệ của pháp luật thể hiện ở ba dạng của việc thực hiện trách nhiệm: ở dạng các biện pháp bảo đảm, các biện pháp bảo vệ, các biện pháp phục hồi Từ sự phân tích trên có thể thấy, chức năng bào chữa trong TTHS thuộc chức năng bảo vệ Chức năng bào chữa xuất hiện là một tất yếu khách quan với mục đích bảo vệ quyền và lợi ích của người bị buộc tội, bảo vệ chủ thể yếu thế trong xã hội trước những quyết định mang tính quyền lực nhà nước và bảo đảm cho quyền của người bị buộc tội được thực thi trên thực tế Khía cạnh bảo vệ trong chức năng bào chữa được thể hiện ở chỗ chỉ
ra các phương án cho các hoạt động bào chữa, bảo vệ và việc thực hiện các hoạt động này mang tính lợi ích chung, phòng ngừa các vi phạm pháp luật đến từ những người tiến hành tố tụng, đặc biệt là các chủ thể buộc tội
Để hiểu rõ hơn về chức năng bào chữa trong TTHS cần phải đặt nó trong mối quan hệ với mục đích, nhiệm vụ của TTHS, nguyên tắc TTHS
Về khái niệm chức năng bào chữa trong TTHS vẫn chưa có sự thống nhất và hiện nay còn nhiều ý kiến khác nhau Có thể thấy rằng, tố