Luận án xem xét ảnh hưởng của các nhân tố thể chế và đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) lên tinh thần lập nghiệp ở 39 thị trường mới nổi trong giai đoạn 2004–2015. Mở rộng các nghiên cứu trước đây về lý thuyết thể chế và lý thuyết tác động lan tỏa của FDI, nghiên cứu làm sáng tỏ hơn về mối quan hệ giữa thể chế, FDI và tinh thần lập nghiệp trong bối cảnh các thị trường mới nổi.
Trang 1B GIÁO D C VÀ ĐÀO T O Ộ Ụ Ạ
TR ƯỜ NG Đ I H C KINH T TP.H CHÍ MINH Ạ Ọ Ế Ồ
VÕ PHAN QUANG THẾ
Chuyên Ngành: Tài chính – Ngân hàng
Mã s : 9340201 ố
Tp. H Chí Minh – Năm 2020 ồ
Trang 2Công trình Nghiên c u đ ứ ượ c hoàn thành t i: ạ
TR ƯỜ NG Đ I H C KINH T TP.HCM Ạ Ọ Ế
Ng ườ ướ i h ng d n khoa h c 1: ẫ ọ
PGS.TS. Nguy n Th Ng c Trang ễ ị ọ
Ng ườ ướ i h ng d n khoa h c 2: ẫ ọ
PGS.TS. Nguy n Kh c Qu c B o ễ ắ ố ả
Ph n bi n 1: ……… ả ệ
Ph n bi n 2: ……… ả ệ
Ph n bi n 3: ……… ả ệ
Lu n án s đ ậ ẽ ượ c b o v tr ả ệ ướ c h i đ ng ch m lu n án c p tr ộ ồ ấ ậ ấ ườ ng h p t i: ọ ạ
……….……….
……… Vào h i gi ngày tháng năm ồ ờ
Có th tìm hi u lu n án t i th vi n: ……… ể ể ậ ạ ư ệ
Trang 3TÓM T T:Ắ
Nghiên c u này xem xét nh hứ ả ưởng c a các nhân t th ch và đ u t tr c ti p nủ ố ể ế ầ ư ự ế ước ngoài (FDI) lên tinh th n l p nghi p 39 th trầ ậ ệ ở ị ường m i n i trong giai đo n 2004–2015. M r ng các nghiên c uớ ổ ạ ở ộ ứ
trước đây v lý thuy t th ch và lý thuy t tác đ ng lan t a c a FDI, nghiên c u làm sáng t h n về ế ể ế ế ộ ỏ ủ ứ ỏ ơ ề
m i quan h gi a th ch , FDI và tinh th n l p nghi p trong b i c nh các th trố ệ ữ ể ế ầ ậ ệ ố ả ị ường m i n i. K tớ ổ ế
qu nghiên c u c ng c các tranh lu n đ a ra trả ứ ủ ố ậ ư ước đó r ng th ch chính th c, ví d nh y u t tằ ể ế ứ ụ ư ế ố ự
do kinh doanh, tác đ ng ngh ch bi n lên tinh th n l p nghi p t ng th và v n FDI đi vào s khuy nộ ị ế ầ ậ ệ ổ ể ố ẽ ế khích ho t đ ng l p nghi p. Góp ph n vào lý thuy t l p nghi p hi n hành, các phát hi n hàm ý r ngạ ộ ậ ệ ầ ế ậ ệ ệ ệ ằ
th ch qu n tr tác đ ng đ n các hành vi l p nghi p thông qua các hi u ng đi u ti t c a nó lên cể ế ả ị ộ ế ậ ệ ệ ứ ề ế ủ ả dòng FDI đi vào và dòng FDI đi ra. S tự ương tác gi a ch t lữ ấ ượng th ch và FDI t o ra các hi u ngể ế ạ ệ ứ
đ i l p lên tinh th n l p nghi p c h i và tinh th n l p nghi p c n thi t. Trong khi l p nghi p cố ậ ầ ậ ệ ơ ộ ầ ậ ệ ầ ế ậ ệ ơ
h i độ ược thúc đ y khi dòng FDI đi vào và b suy gi m khi dòng FDI đi ra trong các th trẩ ị ả ị ường m i n iớ ổ
có ch t lấ ượng th ch th p, tinh th n l p nghi p c n thi t không để ế ấ ầ ậ ệ ầ ế ược khuy n khích khi FDI đi vàoế
mà được thúc đ y khi FDI đi ra các th trẩ ị ường m i n i có ch t lớ ổ ấ ượng th ch cao.ể ế
1. Đ T V N Đ :Ặ Ấ Ề
V i s đóng góp ngày càng l n c a các n n kinh t th trớ ự ớ ủ ề ế ị ường m i n i vào n n kinh t toàn c u,ớ ổ ề ế ầ
ho t đ ng l p nghi p trong các th trạ ộ ậ ệ ị ường m i n i là m t v n đ c n đớ ổ ộ ấ ề ầ ược nghiên c u sâu r ng. V iứ ộ ớ các th trị ường này, m t s nhân t thúc đ y tăng trộ ố ố ẩ ưởng kinh t đế ược ghi nh n nh v n đ u t tr cậ ư ố ầ ư ự
ti p nế ước ngoài (FDI) và ch t lấ ượng th ch cũng s tr thành nh ng y u t có th quy t đ nh đ nể ế ẽ ở ữ ế ố ể ế ị ế tinh th n l p nghi p (HerreraEcheverri và c ng s , 2014). Tuy nhiên, các nghiên c u v tinh th nầ ậ ệ ộ ự ứ ề ầ
l p nghi p các th trậ ệ ở ị ường m i n i v n ch a đi sâu vào phân tích các nhân t quan tr ng này. Thớ ổ ẫ ư ố ọ ứ
nh t, các nghiên c u qu c t trong lĩnh v c này v n ch a xem xét th u đáo s khác bi t gi a FDI điấ ứ ố ế ự ẫ ư ấ ự ệ ữ vào và FDI đi ra. Bên c nh đó, vai trò c a th ch qu c gia trong vi c chi ph i m i quan h c a FDIạ ủ ể ế ố ệ ố ố ệ ủ (đi vào/đi ra) lên ho t đ ng l p nghi p v n còn đ ng Th t s , s đa d ng và phân hóa cao v m cạ ộ ậ ệ ẫ ể ỏ ậ ự ự ạ ề ứ
đ phát tri n th ch trong các th trộ ể ể ế ị ường m i n i là m t c h i đ nghiên c u đi sâu vào xem xét cácớ ổ ộ ơ ộ ể ứ
m i quan h mang tính ràng bu c này.ố ệ ộ
Vi c xem xét s tác đ ng c a các y u t th ch và FDI đ n tinh th n l p nghi p là vô cùng quanệ ự ộ ủ ế ố ể ế ế ầ ậ ệ
tr ng vì chúng đóng vai trò nh ch t xúc tác đ kh i t o doanh nghi p. Họ ư ấ ể ở ạ ệ ướng nghiên c u này sứ ẽ cung c p m t góc nhìn sâu s c h n v vai trò c a các đ c đi m môi trấ ộ ắ ơ ề ủ ặ ể ường đ i v i ho t đ ng l pố ớ ạ ộ ậ nghi p. Qua đó, các tác gi đánh giá kh năng các qu c gia h p th các l i ích t s lan t a c a cácệ ả ả ố ấ ụ ợ ừ ự ỏ ủ
y u t trên, c th là y u t v n FDI và th ch kinh t T đó, các qu c gia có th l a ch n nh ngế ố ụ ể ế ố ố ể ế ế ừ ố ể ự ọ ữ
Trang 4cách th c phù h p nh m kh i t o nhi u c h i h n cho các doanh nghi p tri n khai ý tứ ợ ằ ở ạ ề ơ ộ ơ ệ ể ưởng kinh doanh m i, đ ng th i giúp các ngu n l c xã h i đớ ồ ờ ồ ự ộ ược phân b h p lý và không b nh hổ ợ ị ả ưởng b t l iấ ợ trong môi trường đ u t chuyên bi t c a t ng qu c gia (Javorcik (2004), Aparicio và c ng s (2016),ầ ư ệ ủ ừ ố ộ ự HerreraEcheverri và c ng s (2014), Rusu và c ng s (2017)).ộ ự ộ ự
Nghiên c u này m r ng các nghiên c u trứ ở ộ ứ ước đây và là nghiên c u đ u tiên xem xét m i quan hứ ầ ố ệ
gi a th ch , FDI và tinh th n l p nghi p các n n kinh t m i n i d a trên s phân bi t rõ m c đữ ể ế ầ ậ ệ ở ề ế ớ ổ ự ự ệ ứ ộ
tương tác gi a các thành t c th g m th ch chính th c và th ch qu n tr , dòng v n FDI đi vàoữ ố ụ ể ồ ể ế ứ ể ế ả ị ố
và dòng v n FDI đi ra, l p nghi p c n thi t và l p nghi p c h i. K t qu cho th y rõ s khác bi tố ậ ệ ầ ế ậ ệ ơ ộ ế ả ấ ự ệ
v m c đ nh hề ứ ộ ả ưởng gi a c a các thành t đữ ủ ố ược phân lo i này, đ c bi t là khi xem xét vai trò đi uạ ặ ệ ề
ti t c a th ch đ i v i s tác đ ng c a FDI lên tinh th n l p nghi p. T đó, nghiên c u cung c pế ủ ể ế ố ớ ự ộ ủ ầ ậ ệ ừ ứ ấ
m t h th ng lý thuy t và b ng ch ng th c nghi m m i cho m i quan h gi a th ch , FDI và tinhộ ệ ố ế ằ ứ ự ệ ớ ố ệ ữ ể ế
th n l p nghi p các th trầ ậ ệ ở ị ường m i n i mà các nghiên c u trớ ổ ứ ước đây ch a xem xét hoàn ch nh.ư ỉ
2 C S LÝ THUY T:Ơ Ở Ế
2.1 Lý thuy t lan t a FDI và tinh th n l p nghi p:ế ỏ ầ ậ ệ
2.1.1 Hi u ng lan t a tích c c ệ ứ ỏ ự
Tác đ ng lan t a tích c c c a FDI lên tinh th n l p nghi p t i qu c gia s t i độ ỏ ự ủ ầ ậ ệ ạ ố ở ạ ược th hi n thôngể ệ qua s lan truy n v công ngh m i và tri th c (k năng đi u hành) v vi c ki n t o các th trự ề ề ệ ớ ứ ỹ ề ề ệ ế ạ ị ườ ng
m i và hình thành các ho t đ ng ph tr , v kh năng truy c p các ngu n l c quan tr ng ho c th mớ ạ ộ ụ ợ ề ả ậ ồ ự ọ ặ ậ chí là các h tr tài chính do các công ty nỗ ợ ước ngoài cung c p. Các hi u ng này có th x y ra theoấ ệ ứ ể ả chi u ngang ho c chi u d c (Bowen và De Clercq, 2008, De Maeseneire và c ng s , 2012, Javorcik,ề ặ ề ọ ộ ự
2004, Pitelis, 2010)
Nhi u b ng ch ng th c nghi m đ n nay xác nh n s hi n di n c a hi u ng lan t a tích c c c pề ằ ứ ự ệ ế ậ ự ệ ệ ủ ệ ứ ỏ ự ở ấ
đ chuyên bi t qu c gia (Barbosa và Eiriz (2009), Ayyagari và Kosová (2010), Görg và Strobl, (2002)).ộ ệ ố
c p đ t p h p các qu c gia, Doytch (2012) phát hi n FDI tác đ ng tích c c lên tinh th n l p
nghi p ch trong nhóm các nệ ỉ ước có thu nh p trung bình. Kim và Li (2014) xem xét d li u t i 104ậ ữ ệ ạ
qu c gia và cho th y có m t m i quan h đ ng bi n gi a FDI và m c đ t o l p công ty nh ngố ấ ộ ố ệ ồ ế ữ ứ ộ ạ ậ ở ữ vùng có s h tr th ch y u, t c là FDI có vai trò tích c c đ i v i l p nghi p, đ c bi t trongự ỗ ợ ể ế ế ứ ự ố ớ ậ ệ ặ ệ
nh ng qu c gia ít phát tri n mà thi u s h tr th ch , n đ nh chính tr và ch t lữ ố ể ế ự ỗ ợ ể ế ổ ị ị ấ ượng ngu n nhânồ
l c. Albulescu và c ng s (2014) phát hi n dòng v n FDI ch y vào khu v c các qu c gia châu Âuự ộ ự ệ ố ả ự ố ở
có tác đ ng tích c c đ i v i tinh th n l p nghi p c h i đây.ộ ự ố ớ ầ ậ ệ ơ ộ ở
T nh ng phân tích trên v m i quan h gi a đ u t tr c ti p nừ ữ ề ố ệ ữ ầ ư ự ế ước ngoài (FDI) và tinh th n l pầ ậ nghi p, tác gi đ xu t gi thuy t nghiên c u nh sau:ệ ả ề ấ ả ế ứ ư
Gi thuy t 1: Đ u t tr c ti p nả ế ầ ư ự ế ước ngoài s tác đ ng tích c c đ n tinh th n l p nghi p các n nẽ ộ ự ế ầ ậ ệ ở ề kinh t m i n i.ế ớ ổ
Gi thuy t m r ng h n s bao g m vi c phân bi t dòng v n FDI đi vào và dòng v n FDI đi ra, vàả ế ở ộ ơ ẽ ồ ệ ệ ố ố tinh th n l p nghi p c h i và c n thi t.ầ ậ ệ ơ ộ ầ ế
Trang 52.1.2 Hi u ng lan t a tiêu c c ệ ứ ỏ ự
Tác đ ng lan t a tiêu c c có th x y ra khi các công ty nộ ỏ ự ể ả ước ngoài tham gia c nh tranh vào cùng đ iạ ố
tượng khách hàng và khi n các công ty n i đ a b đ y lùi (De Backer và Sleuwaegen, 2003). S xu tế ộ ị ị ẩ ự ấ
hi n c a các công ty nệ ủ ước ngoài trong m t ngành nào đó có th gây ra tác đ ng tiêu c c lên kh năngộ ể ộ ự ả gia nh p c a các công ty n i đ a vì làm gia tăng các rào c n công ngh đ i v i vi c gia nh pậ ủ ộ ị ả ệ ố ớ ệ ậ (Ayyagari và Kosová, 2010). Ngoài ra, s hi n di n c a đ u t nự ệ ệ ủ ầ ư ước ngoài s làm tăng s bi n đ ngẽ ự ế ộ trong c u đi theo chu i cung ng, bao g m liên k t đ u vào và liên k t đ u ra (Kim và Li, 2014).ầ ỗ ứ ồ ế ầ ế ầ Tác đ ng tiêu c c c a FDI đ i v i tinh th n l p nghi p độ ự ủ ố ớ ầ ậ ệ ược nhi u nghiên c u th c nghi m xácề ứ ự ệ
nh n. Đ i v i các n n kinh t chuy n đ i, hi u ng này ho c đã đậ ố ớ ề ế ể ổ ệ ứ ặ ược tìm th y ho c ch a đấ ặ ư ược tìm
th y nh nghiên c u c a Djankov và Hoekman (2000), Konings (2001). Hi u ng lan t a tiêu c cấ ư ứ ủ ệ ứ ỏ ự cũng được Barbosa và Eiriz ghi nh n t i B Đào Nha dậ ạ ồ ướ ại d ng m t tác đ ng biên trên c s đ u tộ ộ ơ ở ầ ư FDI tăng thêm (Barbosa và Eiriz, 2009). M i tố ương quan âm cũng được De Backer và Sleuwaegen (2003) tìm th y khi nghiên c u m i quan h gi a FDI và l p nghi p gi a các ngành s n xu t t i B ấ ứ ố ệ ữ ậ ệ ữ ả ấ ạ ỉ
Ti p c n t góc đ đa qu c gia, Danakol và cs. Danakol và c ng s (2016) tìm th y m i quan hế ậ ừ ộ ố ộ ự ấ ố ệ ngh ch bi n xét v t ng th và xét theo ngành gi a FDI và l p nghi p n i đ a 70 qu c gia đang phátị ế ề ổ ể ữ ậ ệ ộ ị ở ố tri n trong giai đo n 2000–2009.ể ạ
T nh ng phân tích trên v m i quan h gi a đ u t tr c ti p nừ ữ ề ố ệ ữ ầ ư ự ế ước ngoài (FDI) và tinh th n l pầ ậ nghi p, tác gi đ xu t gi thuy t nghiên c u nh sau:ệ ả ề ấ ả ế ứ ư
Gi thuy t 2: Đ u t tr c ti p nả ế ầ ư ự ế ước ngoài s tác đ ng tiêu c c đ n tinh th n l p nghi p các n nẽ ộ ự ế ầ ậ ệ ở ề kinh t m i n i.ế ớ ổ
Gi thuy t m r ng h n s bao g m vi c phân bi t dòng v n FDI đi vào và dòng v n FDI đi ra, vàả ế ở ộ ơ ẽ ồ ệ ệ ố ố tinh th n l p nghi p c h i và c n thi t.ầ ậ ệ ơ ộ ầ ế
2.2 Vai trò c a th ch đ i v i tinh th n l p nghi p:ủ ể ế ố ớ ầ ậ ệ
Nghiên c u v m i quan h gi a th ch và tinh th n l p nghi p, các nhà nghiên c u cho r ng thứ ề ố ệ ữ ể ế ầ ậ ệ ứ ằ ể
ch có th nh hế ể ả ưởng tr c ti p ho c gián ti p đ n tinh th n l p nghi p trong nự ế ặ ế ế ầ ậ ệ ước. Acs và c ng s ,ộ ự (2008) cho th y r ng th ch nh hấ ằ ể ế ả ưởng đ n tinh th n l p nghi p có th khác nhau tùy thu c vàoế ầ ậ ệ ể ộ
m c đ phát tri n kinh t c a đ t nứ ộ ể ế ủ ấ ước và chính sách l p nghi p. M c đ phát tri n doanh nghi pậ ệ ứ ộ ể ệ
m i trong m t xã h i có liên quan tr c ti p đ n các quy đ nh và chính sách c a xã h i v phân ph iớ ộ ộ ự ế ế ị ủ ộ ề ố thu nh p (Baumol, 1990). M t s qu c gia có các tiêu chu n, quy t c t o đi u ki n và thúc đ y tinhậ ộ ố ố ẩ ắ ạ ề ệ ẩ
th n l p nghi p, trong khi m t s qu c gia khác có th làm cho tinh th n l p nghi p tr nên khóầ ậ ệ ở ộ ố ố ể ầ ậ ệ ở khăn h n (Baumol, 1990).ơ
SimónMoya và c ng s (2014) nghiên c u trên t p h p 68 qu c gia nh m đánh giá m c đ nhộ ự ứ ậ ợ ố ằ ứ ộ ả
hưởng c a môi trủ ường th ch đ n đ ng c l p nghi p. Các tác gi cho th y r ng tinh th n l pể ế ế ộ ơ ậ ệ ả ấ ằ ầ ậ nghi p thệ ường m nh m h n các qu c gia có m c đ phát tri n th p h n, b t bình đ ng v thuạ ẽ ơ ở ố ứ ộ ể ấ ơ ấ ẳ ề
nh p cao h n và có t l th t nghi p cao. Ngậ ơ ỷ ệ ấ ệ ượ ạ ởc l i, các qu c gia phát tri n h n, t l l p nghi pố ể ơ ỷ ệ ậ ệ
th p h n đáng k Lo i hình l p nghi p c n thi t ít ph bi n h n và k t qu đ i m i đấ ơ ể ạ ậ ệ ầ ế ổ ế ơ ế ả ổ ớ ượ ảc c i thi nệ đáng k H cho r ng vi c c i thi n môi trể ọ ằ ệ ả ệ ường th ch s t o đi u ki n thu n l i cho tinh th n l pể ế ẽ ạ ề ệ ậ ợ ầ ậ
Trang 6nghi p. Vai trò c a ch t lệ ủ ấ ượng th ch qu c gia v i tinh th n l p nghi p trể ế ố ớ ầ ậ ệ ước đó cũng được m t sộ ố tác gi đ c p (Bowen và De Clercq, 2008, Yeung, 2002).ả ề ậ
T nh ng phân tích trên v m i quan h gi a th ch và tinh th n l p nghi p, tác gi phát bi u giừ ữ ề ố ệ ữ ể ế ầ ậ ệ ả ể ả thuy t nghiên c u ti p theo nh sau:ế ứ ế ư
Gi thuy t 3: Th ch qu c gia tác đ ng lên tinh th n l p nghi p các n n kinh t m i n i.ả ế ể ế ố ộ ầ ậ ệ ở ề ế ớ ổ
Gi thuy t m r ng h n xem xét đ n t ng lo i th ch riêng bi t (chính th c và qu n tr ) cũng nhả ế ở ộ ơ ế ừ ạ ể ế ệ ứ ả ị ư tinh th n l p nghi p c h i và c n thi t. ầ ậ ệ ơ ộ ầ ế
2.3 Đ u t tr c ti p nầ ư ự ế ước ngoài, th ch và tinh th n l p nghi p:ể ế ầ ậ ệ
Trong các nghiên c u trứ ước đây, nhi u tác gi đã nh n m nh t m quan tr ng c a th ch , v n đ uề ả ấ ạ ầ ọ ủ ể ế ố ầ
t tr c ti p nư ự ế ước ngoài tác đ ng đ n tinh th n l p nghi p, bao quát ph m vi toàn c u, châu l c,ộ ế ầ ậ ệ ở ạ ầ ụ các th trị ường phát tri n, đang phát tri n và các nể ể ước m i n i, cũng nh các nghiên c u chuyên bi tớ ổ ư ứ ệ cho ph m vi qu c gia. M t vài tác gi m r ng nghiên c u sâu h n trong vi c xem xét vai trò c a thạ ố ộ ả ở ộ ứ ơ ệ ủ ể
ch nh hế ả ưởng đ n s đóng góp c a FDI vào ế ự ủ tinh th nầ l p nghi p các nậ ệ ở ước ti p nh n v n.ế ậ ố
Đi n hình, ể Acs và c ng s , (2008)ộ ự cho th y r ng th ch nh hấ ằ ể ế ả ưởng đ n ế tinh th nầ l p nghi p có thậ ệ ể khác nhau tùy thu c vào chính sách l p nghi p c a qu c gia. Do v y, nhóm tác gi này cho r ngộ ậ ệ ủ ố ậ ả ằ
ho ch đ nh chính sách có th tác đ ng tích c c đ n tinh th n l p nghi p thông qua vi c kích thíchạ ị ể ộ ự ế ầ ậ ệ ệ dòng v n FDI đi ra nố ước ngoài và thương m i qu c t đ t o đi u ki n cho vi c xu t kh u lan r ng.ạ ố ế ể ạ ề ệ ệ ấ ẩ ộ
Đ ng th i, các qu c gia nên tìm cách t p trung vào vi c đ t đồ ờ ố ậ ệ ạ ược môi trường th ch và kinh t vĩể ế ế
mô n đ nh và b ng cách tăng kh năng l p nghi p, cho phép các cá nhân và doanh nghi p h p thổ ị ằ ả ậ ệ ệ ấ ụ các tác đ ng lan t a ki n ộ ỏ ế th c t FDI. Nh ng phân tích sâu h n đứ ừ ữ ơ ược đăng t i trong nhi u nghiên c uả ề ứ
g n đây (Albulescu và c ng s , 2015, Angulo và c ng s , 2017, Fuentelsaz và c ng s , 2015, Herreraầ ộ ự ộ ự ộ ự Echeverri và c ng s , 2014, Kim và Li, 2014, Konings, 2001). Tuy nhiên, m t phân tích t ng hòa c aộ ự ộ ổ ủ các m i quan h đó v n là m t đi m khuy t trong lý thuy t và th c nghi m, c th là góc đ xoayố ệ ẫ ộ ể ế ế ự ệ ụ ể ở ộ quanh m i quan h gi a FDI, th ch và l p nghi p.ố ệ ữ ể ế ậ ệ
Phân tích trên đ a tác gi đ n gi thuy t cu i cùng trong lu n án này:ở ư ả ế ả ế ố ậ
Gi thuy t 4: M i quan h gi a đ u t tr c ti p nả ế ố ệ ữ ầ ư ự ế ước ngoài và tinh th n l p nghi pầ ậ ệ s b chi ph iẽ ị ố
b i ch t lở ấ ượng th ch các n n kinh t m i n i. Các gi thuy t m r ng s xem xét đ n t ng lo iể ế ở ề ế ớ ổ ả ế ở ộ ẽ ế ừ ạ dòng v n FDI và t ng lo i hình tinh th n l p nghi p.ố ừ ạ ầ ậ ệ
3 PHƯƠNG PHÁP VÀ D LI U:Ữ Ệ
3.1 Phương pháp:
Nhóm tác gi s d ng phả ử ụ ương pháp đ nh lị ượng đ đánh giá m c đ tác đ ng c a th ch , FDI lênể ứ ộ ộ ủ ể ế tinh th n l p nghi p d a trên mô hình tác đ ng c đ nh (FEM – fixed effect model) và mô hình tácầ ậ ệ ự ộ ố ị
đ ng ng u nhiên (REM – random effect model). Nghiên c u s d ng k thu t h i quy d li u b ngộ ẫ ứ ử ụ ỹ ậ ồ ữ ệ ả
đ ể ướ ược l ng s t n t i c a các hi u ng liên quan.ự ồ ạ ủ ệ ứ
3.2 D li u và đo lữ ệ ường bi n:ế
Trang 7Nghiên c u này s d ng m t m u g m 39 qu c gia m i n i (theo phân lo i c a FTSE – Theứ ử ụ ộ ẫ ồ ố ớ ổ ạ ủ Financial Times and The London Stock Exchange) v i d li u l p nghi p d a trên c s d li u GEMớ ữ ệ ậ ệ ự ơ ở ữ ệ (Global Entrepreneurship Monitor) t năm 2004 đ n 2015. M u d li u sau cùng là d li u b ngừ ế ẫ ữ ệ ữ ệ ả không cân b ng v i 240 quan sát trên m u t ng th Đ i v i m u d li u cho l p nghi p c h i vàằ ớ ẫ ổ ể ố ớ ẫ ữ ệ ậ ệ ơ ộ
l p nghi p c n thi t, GEM ch có s li u t 2007 đ n 2015. Các m u này cũng là không cân b ng v iậ ệ ầ ế ỉ ố ệ ừ ế ẫ ằ ớ
152 quan sát
M c tiêu quan tr ng c a d án GEM là đánh giá vai trò c a ho t đ ng l p nghi p đ i v i tăng trụ ọ ủ ự ủ ạ ộ ậ ệ ố ớ ưở ng kinh t D án GEM hế ự ướng đ n c nh ng nhà làm chính sách và các h c gi nghiên c u. D án GEMế ả ữ ọ ả ứ ự
ti p c n tinh th n l p nghi p trong m t qu c gia thông qua ch s tinh th n l p nghi p t ng thế ậ ầ ậ ệ ộ ố ỉ ố ầ ậ ệ ổ ể (TEA). Ch s này đo lỉ ố ường t l dân s đ tu i t 18–64 đã b t đ u m t đ u t đ l p nghi pỉ ệ ố ở ộ ổ ừ ắ ầ ộ ầ ư ể ậ ệ trong vòng 42 tháng g n nh t. D li u v l p nghi p c a GEM phân bi t nh ng ngầ ấ ữ ệ ề ậ ệ ủ ệ ữ ười tham gia vào
ho t đ ng l p nghi p b i vì h nh n ra c h i trong th trạ ộ ậ ệ ở ọ ậ ơ ộ ị ường (l p nghi p c h i) v i nh ng ngậ ệ ơ ộ ớ ữ ườ i tham gia ho t đ ng l p nghi p b i vì h không có l a ch n nào khác đ làm vi c (l p nghi p c nạ ộ ậ ệ ở ọ ự ọ ể ệ ậ ệ ầ thi t). V i lo i l p nghi p c h i (ế ớ ạ ậ ệ ơ ộ OEA), nh ng ngữ ười ch n l p nghi p đ b n thân đọ ậ ệ ể ả ược đ c l pộ ậ
và tăng thêm thu nh p; đ i v i lo i l p nghi p c n thi t (NEA), nh ng ngậ ố ớ ạ ậ ệ ầ ế ữ ười ch n l p nghi p cóọ ậ ệ
th vì h không tìm th y l a ch n công vi c nào t t h n và bu c ph i l p nghi p đ tìm ki m thuể ọ ấ ự ọ ệ ố ơ ộ ả ậ ệ ể ế
nh p b n thân.ậ ả
V i các bi n th ch chính th c (NS), nhóm tác gi s d ng các ch s t do kinh t (the Index ofớ ế ể ế ứ ả ử ụ ỉ ố ự ế Economic Freedom, IEF) c a t ch c Heritage Foundation g m t do kinh doanh, t do tài khóa và tủ ổ ứ ồ ự ự ự
do thương m i qu c t Theo ti p c n c a IEF, t do kinh doanh đo lạ ố ế ế ậ ủ ự ường m c đ môi trứ ộ ường pháp
lý và h t ng ràng bu c tính hi u qu trong ho t đ ng doanh nghi p. IEF đo lạ ầ ộ ệ ả ạ ộ ệ ường t do kinh doanhự
v i nhi u nhân t thành ph n tác đ ng lên m c đ d dàng trong vi c thành l p, duy trì và đóng c aớ ề ố ầ ộ ứ ộ ễ ệ ậ ử doanh nghi p. Ch s này càng l n cho bi t th ch càng m nh. Khi đó, các giao d ch kinh doanhệ ỉ ố ớ ế ể ế ạ ị
được h tr b i nh ng c ch nh m đ m b o tính minh b ch và kh năng d báo cho doanh nghi p.ỗ ợ ở ữ ơ ế ằ ả ả ạ ả ự ệ
T do kinh doanh là m t trong 12 chi u thự ộ ề ước đo t do kinh t c a t ch c Heritage Foundation v iự ế ủ ổ ứ ớ
m i chi u đỗ ề ược đo trên thang đó t 0 đ n 100 đi m.ừ ế ể
Các chi u khác c a IEF đề ủ ượ ử ục s d ng trong nghiên c u này là t do tài khóa và t do thứ ự ự ương m i.ạ
T do tài khóa, c th h n là “gánh n ng thu ”, là m t thự ụ ể ơ ặ ế ộ ước đo t ng h p ph n ánh các m c thuổ ợ ả ứ ế
su t biên t đánh lên c thu nh p cá nhân và thu nh p doanh nghi p cũng nh t ng m c đ ràng bu cấ ế ả ậ ậ ệ ư ổ ứ ộ ộ
c a h th ng thu (bao g m các thu tr c thu và gián thu m i c p đ chính ph ). T do thủ ệ ố ế ồ ế ự ở ọ ấ ộ ủ ự ươ ng
m i là m t thạ ộ ước đo t ng h p ph n ánh m c đ áp đ t các hàng rào thu quan và phi thu quan nhổ ợ ả ứ ộ ặ ế ế ả
hưởng đ n quá trình thế ương m i qu c t c a các hàng hóa và d ch v nh p kh u và xu t kh u. Nhìnạ ố ế ủ ị ụ ậ ẩ ấ ẩ chung, v i t t c các ch s IEF, thang đo s bi u th tính t do n u đi m t 80–100, g n nh t doớ ấ ả ỉ ố ẽ ể ị ự ế ể ừ ầ ư ự (70–79.9), t do trung bình (60–69.9), g n nh không t do (50–59.9) và m t t do (0–49.9).ự ầ ư ự ấ ự
Các th ch qu n tr (GOV) để ế ả ị ược xác đ nh d a vào phiên b n g n nh t c a báo cáo Ch s qu n trị ự ả ầ ấ ủ ỉ ố ả ị toàn c u (Worldwide Governance Indicators, WGI) c a World Bank. D li u WGI ghi nh n 6 chi uầ ủ ữ ệ ậ ề
ph n ánh ch t lả ấ ượng th ch g m ki m soát tham nhũng (Control of Corruption), lu t đ nh (Rule ofể ế ồ ể ậ ị law), ch t lấ ượng pháp lý (Regulatory quality), hi u qu chính ph (Government Effectiveness), nệ ả ủ ổ
đ nh chính tr và an ninh xã h i (Political stability and absence of violence/terrorism) và quy n dân chị ị ộ ề ủ
Trang 8(Voice and Accountability). Thang đo c a các chi u này là t –2.5 đ n 2.5. Giá tr càng cao c a thangủ ề ừ ế ị ủ
đo này cho bi t ch t lế ấ ượng th ch cao h n.ể ế ơ
D li u cho 2 thành ph n c a dòng v n FDI (tính theo ph n trăm GDP), g m dòng v n FDI đi vào vàữ ệ ầ ủ ố ầ ồ ố dòng v n FDI đi ra, đố ượ ấ ừc l y t ngu n c s d li u thu c H i ngh Liên h p qu c v thồ ơ ở ữ ệ ộ ộ ị ợ ố ề ương m iạ
và phát tri n (United Nations Conference on Trade and Development, UNCTAD).ể
Bi n ki m soát đế ể ược đ a vào mô hình nghiên c u đ đ m b o r ng m i quan h gi a bi n phư ứ ể ả ả ằ ố ệ ữ ế ụ thu c và các bi n gi i thích c n quan tâm không b các nhân t khác chi ph i. Mô hình trong nghiênộ ế ả ầ ị ố ố
c u này s d ng 2 nhóm bi n ki m soát g m nhóm ki m soát đi u ki n kinh t vĩ mô và nhóm ki mứ ử ụ ế ể ồ ể ề ệ ế ể soát đ c tính ngặ ườ ậi l p nghi p (đo trên bình di n qu c gia). Nhóm bi n ki m soát kinh t vĩ mô có 5ệ ệ ố ế ể ế
bi n g m tín d ng n i đ a đo b ng ph n trăm GDP. Bi n ki m soát th hai là t l thế ồ ụ ộ ị ằ ầ ế ể ứ ỷ ệ ương m i c aạ ủ hàng hoá và d ch v đo b ng ph n trăm GDP. Bi n th ba là tăng trị ụ ằ ầ ế ứ ưởng kinh t qu c gia đo b ngế ố ằ
t c đ tăng trố ộ ưởng GDP. Bi n th t là GDP bình quân đ u ngế ứ ư ầ ười . Bi n ki m soát vĩ mô cu i cùngế ể ố
là t l ngỷ ệ ười th t nghi p trong t ng s lao đ ng. T t c các bi n ki m soát vĩ mô này đấ ệ ổ ố ộ ấ ả ế ể ược thu th pậ
t ngu n Ch s phát tri n toàn c u (World Development Indicators, WDI) c a World Bank. Nhómừ ồ ỉ ố ể ầ ủ
bi n ki m soát đ c tính ngế ể ặ ườ ậi l p nghi p bao g m 2 bi n: n i s th t b i và d đ nh l p nghi p thuệ ồ ế ỗ ợ ấ ạ ự ị ậ ệ
th p t ngu n d li u GEM.ậ ừ ồ ữ ệ
B ng 2.3: B ng t ng h p mô t các bi nả ả ổ ợ ả ế
Nhóm bi nế Bi n thành ph nế ầ Ngu nồ K v ngỳ ọ
d uấ
E – Tinh th n l p nghi pầ ậ ệ
(Entrepreneurship)
TEA: l p nghi p t ng thậ ệ ổ ể (Total earlystage entrepreneurial activity) OEA: L p nghi p c h iậ ệ ơ ộ
(Opportunitydriven entrepreneurs) NEA: L p nghi p c n thi t ậ ệ ầ ế (Necessitydriven entrepreneurs)
GEM (20042015) GEM (20072015) GEM (20072015)
NS – Th ch chính th cể ế ứ
(Formal Institutions)
Business freedom: t do kinh doanhự Fiscal freedom: t do tài khóaự Trade freedom: t do th ng m iự ươ ạ
IEF IEF IEF
+/ +/ +/
GOV – Th ch qu n tr ể ế ả ị
(Institutions of
Governance)
Ch s trung bình s h c c a 6 chi u:ỉ ố ố ọ ủ ề Control of Corruption: ki m soát tham nhũngể Rule of Law: lu t đ nhậ ị
Regulatory Quality: ch t l ng pháp lýấ ượ Government Effectiveness: hi u qu chínhệ ả phủ
Political Stability and Absence of Violence: nổ
đ nh chính tr và an ninh xã h iị ị ộ Voice and Accountability: quy n dân chề ủ
Trang 9FDI – Đ u t tr c ti pầ ư ự ế
nước ngoài (Foreign
Direct Investment)
Inward FDI: dòng v n FDI đi vàoố Outward FDI: dòng v n FDI đi raố
UNCTAD UNCTAD +/
+/
Controls Các bi n ki mế ể
soát
Financial Development: Tín d ng n i đ a t iụ ộ ị ớ khu v c t nhânự ư
Trade: Th ng m i tính theo ph n trăm GDPươ ạ ầ (Ln)
GDP growth: tăng tr ng GDP ưở GDP per capita: thu nh p GDP bình quân đ uậ ầ
người Unemployment: t l th t nghi pỷ ệ ấ ệ Fear of failure: n i s th t b iỗ ợ ấ ạ Entrepreneurial intentions: d đ nh l pự ị ậ nghi pệ
WDI WDI
WDI WDI
WDI GEM (20072015) GEM (20072015)
+/
+/ +/ +/ +/
+/
+
3.3 Mô hình nghiên c u:ứ
3.3.1 Mô hình c b n: ơ ả
Nghiên c u này s d ng các k thuât ứ ử ụ ỹ ướ ược l ng d li u b ng đ l a ch n mô hình phù h p, k t quữ ệ ả ể ự ọ ợ ế ả sau khi ki m đ nh mô hình phù h p để ị ợ ượ ực l a ch n là FEM, v i gi đ nh cho phép tọ ớ ả ị ương quan gi aữ thành ph n nhi u (chuyên bi t qu c gia) v i các bi n gi i thích trong mô hình b ng cách này ti pầ ễ ệ ố ớ ế ả ằ ế
c n tác đ ng c đ nh (fixed effects) đã giúp h n ch m t ngu n g c c a v n đ n i sinh trong môậ ộ ố ị ạ ế ộ ồ ố ủ ấ ề ộ hình ướ ược l ng (được trình bày c th ph n 2.2.1). K t qu l a ch n mô hình này cũng tụ ể ở ầ ế ả ự ọ ươ ng
đ ng v i các nghiên c u cùng ch đ trồ ớ ứ ủ ề ước đây, nh : Albulescu và c ng s (2014), HerreraEcheverriư ộ ự
và c ng s , (2014), Fuentelsaz và c ng s (2015), Kim và Li (2014), Ayyagari và Kosová (2010),ộ ự ộ ự Danakol và c ng s (2016), … Th c t , ti p c n này v n ch a xem xét đ n các ngu n g c khác c aộ ự ự ế ế ậ ẫ ư ế ồ ố ủ
n i sinh nh ti m tàng v đ o ngh ch nhân qu hay thiên l ch trong ti p c n d li u b ng đ ng. ộ ư ề ề ả ị ả ệ ế ậ ữ ệ ả ộ Ở góc đ nh các nghiên c u trộ ư ứ ước, tác gi ch a xem xét đ n các ngu n g c này.ả ư ế ồ ố
C th , mô hình ti p c n nghiên c u trong lu n án này đụ ể ế ậ ứ ậ ược xây d ng trên s k t h p xem xét haiự ự ế ợ
ti p c n trong Albulescu và c ng s (2014) và HerreraEcheverri và c ng s (2014). Tác gi c g ngế ậ ộ ự ộ ự ả ố ắ
đ a vào nh ng nhân t đã đư ữ ố ược cho là có vai trò gi i thích trong 2 nghiên c u đó. V i s nh n m nhả ứ ớ ự ấ ạ lên th ch và FDI, mô hình để ế ược thi t l p nh sau:ế ậ ư
Mô hình FEM: Eit = ui + β1INSit + β2GOVit + β3FDIit + β4Controlsit + εit (1)
Mô hình REM: Eit = ui + vit + β1INSit + β2GOVit + β3FDIit + β4Controlsit + εit (2)
Trong đó: i là ch s qu c gia và t là ch s năm. E là thỉ ố ố ỉ ố ước đo tinh th n l p nghi p; INS là các thầ ậ ệ ể
ch chính th c; GOV là th ch qu n tr ; FDI là đ u t tr c ti p nế ứ ể ế ả ị ầ ư ự ế ước ngoài (bao g m dòng v n FDIồ ố
đi ra và dòng v n FDI đi vào c a m t qu c gia); Controls là các bi n ki m soát đ c tính qu c gia baoố ủ ộ ố ế ể ặ ố
g m: cung tín d ng khu v c t , quy mô thồ ụ ự ư ương m i, t c đ tăng tạ ố ộ ưởng, GDP bình quân đ u ngầ ườ i,
Trang 10t l th t nghi p; và các bi n ki m soát đ c tính ngỷ ệ ấ ệ ế ể ặ ườ ậi l p nghi p g m lo s th t b i và d đ nh l pệ ồ ợ ấ ạ ự ị ậ nghi p. Đây là nh ng bi n ki m soát đệ ữ ế ể ược đ a vào xem xét trong nghiên c u c a HerreraEcheverriư ứ ủ
và c ng s , (2014) và Albulescu và c ng s (2014). Nh ng thành ph n khác g m ui – tác đ ng cộ ự ộ ự ữ ầ ồ ộ ố
đ nh (fixed effects), vit – tác đ ng ng u nhiên (radom effects) và it là ph n nhi u đ c tính.ị ộ ẫ ε ầ ễ ặ
3.3.2 Mô hình t ươ ng tác
Đ ki m tra vai trò đi u ti t c a ch t lể ể ề ế ủ ấ ượng th ch (các th ch qu n tr ) lên kênh tác đ ng c a FDIể ế ể ế ả ị ộ ủ lên l p nghi p (bao g m c dòng v n FDI ra/đi vào, và l p nghi p c h i và l p nghi p c n thi t),ậ ệ ồ ả ố ậ ệ ơ ộ ậ ệ ầ ế tác gi s d ng cách ti p c n tả ử ụ ế ậ ương tác c a HerreraEcheverri và c ng s (2014). C th FDI (dòngủ ộ ự ụ ể
v n vào và dòng v n ra) s tố ố ẽ ương tác v i các m c đ c a th ch qu n tr khác nhau. ớ ứ ộ ủ ể ế ả ị
Mô hình FEM tương tác:
Eit = ui + β1INSit + β2GOVit + β3FDIit + β4FDIit*GDi + β5Controlsit + εit (3)
Mô hình REM tương tác:
Eit = ui + vit + β1INSit + β2GOVit + β3FDIit + β4FDIit*GDi + β5Controlsit + εit (4)
Trong đó GDi là bi n gi ph n ánh ch t lế ả ả ấ ượng th ch (m c đ th ch qu n tr ). C th , 2 ti p c nể ế ứ ộ ể ế ả ị ụ ể ế ậ phân chia th ch qu n tr để ế ả ị ượ ử ục s d ng đây. Đ u tiên vùng qu n tr th ch s đở ầ ả ị ể ế ẽ ược chia làm 2
ph n: ầ GD_upper half = 1 n u giá tr GOV vùng n a trên cao nh t c a ch t lế ị ở ử ấ ủ ấ ượng th ch , ngể ế ượ c
l i b ng 0; ạ ằ GD_lower half = 1 n u giá tr GOV vùng n a dế ị ở ử ưới th p nh t c a ch t lấ ấ ủ ấ ượng th ch ,ể ế
ngượ ạ ằc l i b ng 0. Ti p c n th 2 phân chia ch t lế ậ ứ ấ ượng th ch thành 3 vùng theo giá tr t phânể ế ị ứ
v (quartile): ị GD_<1st quartile = 1 n u ch t lế ấ ượng th ch c a m t qu c gia n m đo n t phân vể ế ủ ộ ố ằ ở ạ ứ ị
th p nh t, ngấ ấ ượ ạ ằc l i b ng 0; GD_>3th quartile = 1 n u ch t lế ấ ượng th ch c a m t qu c gia n m ể ế ủ ộ ố ằ ở
đo n t phân v cao nh t, ngạ ứ ị ấ ượ ạ ằc l i b ng 0; GD_1th3th quartile = 1 n u ch t lế ấ ượng th ch c aể ế ủ
m t qu c gia n m 2 đo n t phân v gi a, ngộ ố ằ ở ạ ứ ị ở ữ ượ ạ ằc l i b ng 0. V i ng m i cách ti p c n cácớ ứ ỗ ế ậ vùng th ch nh t đ nh s tể ế ấ ị ẽ ương tác v i dòng v n FDI đi vào và dòng v n FDI đi ra. Đây là đi m mớ ố ố ể ở
r ng so v i ộ ớ HerreraEcheverri và c ng sộ ự (2014), qua đó có th xem xét b n ch t c a m i quan hể ả ấ ủ ố ệ FDI và l pậ nghi p m c đ chi u hệ ở ứ ộ ề ướng dòng v n dố ưới tác đ ng c a th ch qu n tr ộ ủ ể ế ả ị
4. K t qu và th o lu nế ả ả ậ
4.1 Th ng kê mô t ố ả
B ng 3.1: B ng th ng kê mô tả ả ố ả
Số
quan sát
Trung bình
Đ l ch ộ ệ chu n ẩ
C c ự
ti u ể
Phân
v 25% ị
Trung
vị
Phân vị
75%
C c ự
đ i ạ
Các bi n ế l p ậ nghi p ệ
TEA 240 12,84 7,83 1,88 6,78 10,71 17,20 40,27 OEA 152 8,52 5,46 1,61 4,17 6,97 11,38 26,83 NEA 152 5,16 3,07 0,50 3,08 4,63 6,28 17,50