Sáng kiến kinh nghiệm ớp 4+5

bộ giáo dục và đào tạotrờng đại học s phạm hà nội 2 bài tập nghiên cứu khoa học tổ chức dạy học theo hớng tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh qua chơng số thập phân Giáo sinh thự

bộ giáo dục và đào tạo

trờng đại học s phạm hà nội 2

bài tập nghiên cứu khoa học

tổ chức dạy học theo hớng tích cực hoá hoạt

động học tập của học sinh qua chơng số thập phân

Giáo sinh thực hiện:Nguyễn Văn Hài Lớp: K6c - Giáo dục Tiểu học

thực hiện tại trờng: Tiểu học ninh xá

- huyện thuận thành -tỉnh bắc ninh

năm: 2010

mở đầu

1 Lý do chọn đề tài.

1.1 Xuất phỏt từ vị trớ tầm quan trọng của việc dạy học số thập phõn.

Mục tiờu giỏo dục nhằm giỳp học sinh “ hỡnh thành cơ sở ban đầu cho sự phỏt triển đỳng đắn và lõu dài về đạo đức, về trớ tuệ, thể chất, thẩm mĩ và cỏc kỹ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học bậc trung học cơ sở ” Muốn thực hiện được mục tiờu đề ra đũi hỏi giỏo dục tiểu học phải cú sự đổi mới đồng bộ Trong đú việc đầu tiờn là phải đổi mới phương phỏp dạy học vỡ “Tiểu học là bậc học của phương phỏp”, phương phỏp thường là yếu tố quyết định đến hiệu quả giỏo dục đào tạo

Đặc điểm chớnh của phương phỏp dạy học hiện nay vẫn là:

- Giỏo viờn thường chỉ truyền đạt, giảng dạy theo cỏc tài liệu đó cú sẵn trong sỏch giỏo khoa, sỏch hướng dẫn Vỡ vậy, giỏo viờn thường làm việc một cỏch mỏy múc và ớt quan tõm đến việc phỏt huy khả năng sỏng tạo của học sinh

- Cả giỏo viờn và học sinh đều phụ thuộc vào cỏc tài liệu cú sẵn Dạy học theo phương phỏp như vậy đang cản trở việc đào tạo những con người lao động, năng động, tự tin, linh hoạt, sỏng tạo, sẵn sàng thớch ứng với những đổi mới diễn ra hằng ngày

Vỡ vậy tụi đó lựa chọn nghiờn cứu đề tài là: “Tổ chức dạy học theo hướng tớch

cực hoỏ hoạt động học tập của học sinh qua chương số thập phõn’’.

2 Mục đích nghiên cứu.

- Tổ chức dạy học theo hớng tích cực hoá hoạt động của học sinh lớp 5 qua chơng số thập phân Từ đó, đa ra một số biện pháp s phạm khi giảng dạy môn toán nhằm phát huy tính t duy tích cực của học sinh Tiểu học

3 Đối tợng - Phạm vi nghiên cứu.

- Đối tợng: Học sinh lớp 5, trờng Tiểu học Võ Cờng số I - thành phố Bắc Ninh - tỉnh Bắc Ninh

- Phạm vi nghiên cứu: Môn toán lớp 5 ở Tiểu học

4 Nhiệm vụ nghiờn cứu.

- Nghiờn cứu cơ sở lý luận về phương phỏp dạy học tớch cực

- Làm sáng tỏ phương pháp dạy học theo định hướng đổi mới là việc quan trọng

5 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý luận: nghiên cứu sách báo, tạp chí, các công trình nghiên cứu có liên quan

- Phương pháp điều tra quan sát

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

néi dung

I-c¬ së lý luËn

1 Tổng quan về phương pháp dạy học

1.1 Phương pháp dạy học là gì ?

Phương pháp dạy học là tổ hợp các cách thức hoạt động và ứng xử của giáo viên gây nên các hoạt động và giao lưu của học sinh nhằm đạt mục tiêu đã định

Phương pháp dạy học bao gồm hai mặt hoạt động: hoạt động của thầy và hoạt động của trò Hai hoạt động này tồn tại và được tiến hành trong mối quan hệ biện chứng.Trong

đó hoạt động dạy học giữ vai trò chủ đạo (Tổ chức, điều khiển) hoạt động học đóng vai trò tích cực, chủ động (Tự tổ chức, điều khiển ) Phương pháp dạy học luôn đặt trong mối quan hệ với mục tiêu, phương tiện và những điều kiện khác

1.2 Phương pháp dạy học toán là gì ?

Phương pháp dạy học toán là cách thức hoạt động của giáo viên và học sinh nhằm đạt mục tiêu dạy học toán Hay nói cách khác đó là sự vận dụng một cách hợp lý các phương pháp dạy học theo đặc trưng của môn toán

1.3 Một số phương pháp dạy học toán truyền thống

1.3.1 Phương pháp trực quan

a) Nội dung:

Phương pháp trực quan trong dạy học toán ở Tiểu học là phương pháp đặc biệt quan trọng Đó là phương pháp mà giáo viên tổ chức, hướng dẫn học sinh hoạt động trực

tiếp trên các hiện tượng, sự vật cụ thể, để dựa vào đó mà nắm bắt được kiến thức, kỹ năng của môn toán

b) Ý nghĩa:

Sử dụng phương pháp trực quan sẽ giúp học sinh: Có chỗ dựa trong hoạt động tư duy, bổ sung vốn hiểu biết để nắm bắt được các hiện thực trừu tượng, pháp triển năng lực trừu tượng và trí tưởng tượng

1.3.2 Phương pháp thực hành - luyện tập

a) Nội dung:

- Phương pháp thực hành luyện tập là phương pháp giáo viên tổ chức cho học sinh luyện tập các kiến thức kỹ năng của học sinh thông qua các hoạt động thực hành luyện tập Hoạt động thực hành luyện tập chiếm hơn 50% tổng thời lượng dạy học ở Tiểu học,

vì thế phương pháp này sử dụng thường xuyên trong dạy học toán ở Tiểu học

b) Ý nghĩa:

- Tăng cường hoạt động, thời gian thực hành luyện tập cho học sinh

- Khi dạy học kiến thức mới sử dụng phương pháp thực hành- luyện tập để giúp học sinh học bài mới một cách tích cực

- Tiếp đó, giáo viên có thể tổ chức cho học sinh thực hành, luyện tập để vận dụng các kiến thức mới trong các trường hợp từ đơn giản đến phức tạp, từ đó học sinh càng hiểu và nắm vững kiến thức mới

1.3.3 Phương ph¸p gợi mở - vấn đáp.

a) Nội dung:

Phương pháp gợi mở - vấn đáp là phương pháp dạy học không trực tiếp đưa ra những kiến thức hoàn chỉnh mà sử dụng một hệ thống các câu hỏi để hướng dẫn học sinh suy nghĩ và lần lượt trả lời từng câu hỏi, từng bước tiến dần đến kết luận cần thiết, giúp học sinh tự mình tìm ra kiến thức mới

b) Ý nghĩa:

- Phương pháp này tạo điều kiện cho học sinh tích cực,chủ động, độc lập suy nghĩ trong học tập để tìm ra kiến thức mới

- Góp phần làm cho học sinh học toán ở lớp sôi nổi, nảy sinh, gây hứng thú học tập, tạo niềm tin vào khả năng học tập của mình, rèn luyện cho học sinh cách nghĩ và năng lực diễn đạt hiểu biết của mình, làm cho các em tiếp thu được các kiến toán học nhanh chóng, vững chắc

c) Một số lưu ý sư phạm khi sử dụng phương pháp gợi mở - vấn đáp:

- Các câu hỏi phải phù hợp với các loại đối tượng học sinh, không quá khó hoặc quá dễ

- Mỗi câu hỏi đều phải có nội dung, chính xác, phù hợp với mục đích , yêu cầu, nội dung bài học Câu hỏi phải gọn, rõ ràng, không mập mờ, khó hiểu hoặc có thể hiểu theo nhiều cách

- Cùng một nội dung có thể đặt câu hỏi dưới những hình thức khác nhau để giúp học sinh nắm vững kiến thức và linh hoạt trong suy nghĩ

- Câu hỏi phải gợi ra vấn đề để học sinh suy nghĩ giải quyết vấn đề Nên hạn chế những câu hỏi mà học sinh chỉ cần trả lời có hoặc không

- Căn cứ vào kinh nghiệm dạy toán ở Tiểu học nên dự đoán những khả năng trả lời câu hỏi của học sinh để chuẩn bị sẵn câu hỏi phụ nhằm dẫn dắt học sinh tập trung vào những vấn đề chủ yếu, trọng tâm của hệ thống câu hỏi

- Khi dạy học tập chung cả lớp, giáo viên nêu câu hỏi để tất cả học sinh cùng suy nghĩ, sau đó giáo viên và học sinh đều cần theo dõi rồi có nhận xét bổ sung (nếu thấy cần thiết) Mỗi câu trả lời của học sinh đều được đánh giá hoặc nhận xét và bổ sung ngắn gọn

1.3.4 Phương pháp giảng giải - minh hoạ

a) Nội dung:

Phương pháp giảng giải - minh hoạ là phương pháp dùng lời nói để giải thích tài liệu toán học kết hợp với các phương tiện trực quan (đồ dùng dạy học, sơ đồ, hình vẽ, …)

để hỗ trợ cho việc giải thích

b) Ý nghĩa:

Phương pháp này kết hợp được giữa cái cụ thể và cái trừu tượng nên có ưu thế trong việc gây hứng thú học tập, trong việc giúp học sinh hiểu, nhớ kiến thức Tuy nhiên, giáo viên nên hạn chế giảng giải – minh hoạ vì phương pháp này vẫn chỉ nhằm thông báo những kiến thức có sẵn cho học sinh Vì vậy, học sinh vẫn bị đặt trong tính thụ động, chưa phát huy được tính tích cực nhận thức

2 Phương pháp dạy học tích cực

2.1 Phương pháp dạy học tích cực là gì ?

- Phương pháp dạy học tích cực là phương pháp dạy học mà ở đó giáo viên tổ chức các hoạt động học tập để phát huy tính tíh cực chủ động sáng tạo của học sinh Nghĩa là trong quá trình giảng dạy giáo viên không cung cấp cho học sinh những kiến thức dưới dạng đã “chuẩn bị sẵn” mà phải tổ chức, hướng dẫn học sinh huy động những vốn hiểu biết và kinh nghiệm của bản thân để tự khám phá chiếm lĩnh tri thức mới, rồi vận dụng các tri thức mới trong thực hành

2.2 Phương pháp dạy học tích cực toán là gì ?

Phương pháp dạy học toán tích cực là phương pháp dạy học ở đó giáo viên không cung cấp tri thức toán học một cách hoàn chỉnh mà phải hướng dẫn học sinh tự khám phá, tự tìm ra con đường chiếm lĩnh tri thức đó và vận dụng tri thức đó

2.3 Biện pháp sư phạm khi tổ chức dạy học toán theo phương pháp tích cực hoá

hoạt động của học sinh

Để thực sự phát huy được tính tích cực hoạt động của học sinh trong mỗi giờ học thì trong dạy học:

- Giáo viên phải kích thích được nhu cầu và hứng thú học tập của học sinh:

Học sinh sẽ không hoạt động nếu không có nhu cầu nhận thức Nhưng hoạt động

sẽ không hiệu quả nếu học sinh không hứng thú học tập Mức độ tích cực học tập của học sinh phụ thuộc vào nhu cầu và hứng thú với nhu cầu học tập Nhu cầu nhận thức của học sinh càng cao thì tính tích cực nhận thức càng lớn nghĩa là học sinh càng thích khám phá

và chiếm lĩnh tri thức Nhưng để kích thích được nhu cầu và hứng thú học tập của học sinh thì phụ thuộc vào mức độ hấp dẫn lôi cuốn của nhiệm vụ học tập và cách thức diễn

đạt, dẫn dắt vấn đề của giỏo viờn Vỡ thế giỏo viờn cần diễn đạt và dẫn dắt lớp học sao cho thật hấp dẫn và lụi cuốn học sinh

-Giỏo viờn phải đưa học sinh trở thành chủ thể của hoạt động học:

Nghĩa là học sinh phải được cuốn hỳt vào những hoạt động học tập do giỏo viờn tổ chức và chỉ đạo Thụng qua đú tự lực khỏm phỏ những điều mỡnh chưa biết chứ khụng phải là thụ động tiếp thu những tri thức đú được sắp đặt sẵn Muốn vậy giỏo viờn phải đặt học sinh vào những tỡnh huống cú vấn đề để cỏc em suy nghĩ, hành động giải quyết vấn

đề đặt ra Từ đú vừa nắm vững được kiến thức mới, kỹ năng mới, vừa nắm được phương phỏp kỹ năng “làm ra những kiến thức, kỹ năng đú” Nghĩa là học chữ và học làm quyện vào nhau “từ học làm đến biết làm, muốn làm và cuối cựng muốn tồn tại và phỏt triển như nhõn cỏch một con người lao động tự chủ, năng động, sỏng tạo”

- Giỏo viờn cần chỳ trọng rốn luyện phương phỏp tự học cho học sinh:

Vỡ nếu rốn luyện được cho người học cú được phương phỏp, kỹ năng thúi quen tự học, biết vận dụng linh hoạt những điều đó học vào những tỡnh huống mới, biết tự lực phỏt hiện, đặt ra và giải quyết những vấn đề gặp phải trong thực tiễn thỡ sẽ tạo cho họ lũng ham học, khơi dậy tiềm năng vốn cú trong mỗi người

Tự học vừa được coi là mục đớch vừa được coi là biện phỏp phỏt huy tớnh tớch cực chủ động của người học, đỏp ứng nhu cầu học tập suốt đời trong thời đại hiện nay

- Tăng cường hoạt động cỏ thể phối hợp với học tập hợp tỏc:

Trong dạy học tớch cực giỏo viờn cần phải tăng cường học tập cỏ thể phối hợp với học tập hợp tỏc Bởi trong học tập hợp tỏc thụng qua sự hợp tỏc tỡm tũi, nghiờn cứu, thảo luận, tranh luận trong tập thể ý kiến của mỗi cỏ nhõn được bộc lộ, được điều chỉnh khẳng định hay bỏc bỏ Qua đú người học nõng mỡnh lờn một trỡnh độ mới, bài học vận dụng được vốn kinh nghiệm của mỗi cỏ nhõn và cả lớp

cơ sở thực tiễn

- Quan điểm của giáo viên và học sinh đều phụ thuộc vào các tài liệu có sẵn Giáo viên th-ờng làm việc một cách máy móc và ít quan tâm đến việc phát huy khả năng sáng tạo của

học sinh Dạy học theo phơng pháp nh vậy đang gây cản trở tính năng động, linh hoạt, sáng tạo của cả thày và trò

- Việc tổ chức dạy học theo hớng tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh qua chơng số thập phân nhằm phát huy đợc tính tích cực học tập của học sinh trong mỗi giờ học toán Giáo viên phải đa học sinh trở thành chủ thể của hoạt động học, chú trọng phơng thức tự học cho học sinh theo các bớc

+ Bớc 1: Tổ chức cho học sinh phát hiện ra các dấu hiệu đặc trng, bản chất của khái niệm (VD: Khái niệm về số thập phân)

+ Bớc 2: Khái quát hoá để nêu định nghĩa, khái niệm

+ Bớc 3: Hoạt động củng cố khái niệm và yêu cầu học sinh tự mình đa ra ví dụ

- Bớc này giáo viên tổ chức cho học sinh nhận dạng và thể hiện khái niệm, phát triển ngôn ngữ toán học, luyện tập , củng cố, vận dụng để giải quyết các bài tập

các giải pháp tổ chức dạy học theo hớng tích cực hoá

hoạt động học tập của học sinh

1 Biện phỏp sư phạm khi dạy cỏc nội dung toỏn Tiểu học theo hướng tớch cực hoỏ hoạt động của học sinh

1.1 Khi dạy khỏi niệm toỏn học

Khỏi niện toỏn học bao gồm:

- Khỏi niện về đối tượng VD khỏi niện về số thập phõn…

- Khỏi niệm về quan hệ giữa cỏc đối tượng VD: phộp cộng, phộp trừ…

Để dạy học khỏi niệm toỏn học theo định hướng tớch cực hoỏ hoạt động học tập của học sinh, giỏo viờn khụng đưa ra khỏi niệm ngay một cỏch hoàn chỉnh mà thường làm như sau:

+ Bước 1: Tổ chức cho học sinh phỏt hiện dần ra cỏc dấu hiệu đặc trưng,bản chất của khỏi niệm

+ Bước 2: Khỏi quỏt hoỏ để nờu định nghĩa khỏi niệm

+ Bước 3: Hoạt động củng cố khỏi niệm

Bước này giỏo viờn tổ chức cho học sinh :

*Hoạt động nhận dạng và thể hiện khái niệm.Nhận dạng khái niệm nghĩa là học sinh kiểm tra xem một đối tượng cho trước có thoả mãn định nghĩa khái niệm hay không (đối tượng hoặc các quan hệ giữa các đối tượng này do giáo viên cung cấp hoặc có sẵn trong tài liệu học tập) Thể hiện khái niệm là yêu cầu học sinh tự mình phải đưa ra ví dụ (các đối tượng hoặc quan hệ giữa các đối tượng) thoả mãn định nghĩa khái niệm và kiểm tra

*Phát triển ngôn ngữ toán học trong dạy học định nghĩa khái niệm bằng cách yêu cầu học sinh nêu các cách phát biểu khác nhau về khái niệm theo cách hiểu của mình

*Hoạt động luyện tập củng cố vận dụng Sau khi học sinh đó nắm được khái niệm giáo viên tổ chức cho học sinh hoạt động củng cố khái niệm thông qua các bài tập và vận dụng khái niệm để giải quyết các bài tập, các vấn đề có liên quan

1.2 Khi dạy tính chất toán học

Giáo viên không cung cấp các tính chất toán học một cách hoàn chỉnh mà tổ chức hướng dẫn học sinh hoạt động để tự khám phá, chiếm lĩnh tính chất thông qua các bước sau:

+ Bước 1: Giúp học sinh tổ chức các hoạt động để khám phá, phát hiện ra các tính chất đặc trưng toán học cần giảng dạy

+ Bước 2: Khái quát hoá để nêu ra các tính chất đặc trưng

+ Bước 3: Hoạt động luyện tập củng cố các tính chất toán học

Bước này giáo viên tổ chức cho học sinh:

* Hoạt động nhận dạng và thể hiện tính chất toán học Nhận dạng tính chất toán học nghĩa là tổ chức học sinh kiểm tra xem một tình huống toán học cho trước có thoả mãn tính chất hay không Thể hiện tính chất toán học là yêu cầu học sinh phải tự mình đưa ra

ví dụ thoả mãn tính chất và kiểm tra

*Phát triển ngôn ngữ toán học vê tính chất toán học bằng cách yêu cầu học sinh nêu các cách phát biểu khác nhau về tính chất toán học theo cách hiểu của mình

* Hoạt động củng cố vận dụng Sau khi học sinh đó nắm được tính chất toán học giáo viên tổ chức luyện tập thực hành để học sinh nắm vững tính chất và vận dụng tính chất để giải các bài tập có liên quan

1.3 Khi dạy bài tập toán học (bài toán có lời văn)

Cũng như các phần nội dung trên khi dạy bài toán có lời văn giáo viên không cung cấp sẵn bài giải cho học sinh mà dạy học sinh tìm ra đường lối giải bài toán Cụ thể, giáo viên hướng dẫn học sinh tiến hành theo 4 bước sau:

+ Bước 1: Tìm hiểu nội dung bài toán

* Đọc bài toán trả lời câu hỏi : Bài toán cho biết gì ? Yêu cầu gì?

+ Bước 2: Lập kế hoạch giải toán

* Phân tích các dữ kiện, điều kiện và các câu hỏi của bài toán

* Xác lập mối liên hệ giữa chúng

* Tìm các phép tính số học thích hợp và thực hiện chúng bằng cách: đi từ câu hỏi của bài toán đến các số liệu hoặc đi từ số liệu đến các câu hỏi của bài toán

+ Bước 3: Trình bày bài giải

+ Bước 4: Kiểm tra cách giải và nghiên cứu sâu lời giải

* Kiểm tra lời giải và kết quả phép tính

* Tạo ra bài toán ngược với bài toán đó cho rồi giải bài toán ngược đó

* Giải bài toán bằng cách khác

*Tìm các bài toán có liên quan khác

Trong các bước trên thì bước 2 đóng vai trò quan trọng mà khi giải một bài toán nhất thiết phải thực hiện

øng dông trong d¹y häc

Bài : Chia một số thập phân cho một số thập phân

I Mục tiêu: Giúp học sinh

- Hiểu và phân tích được quy tắc chia một số thập phân cho một số thập phân

- Áp dụng chia một số thập phân cho một số thập phân để giải các bài toán có liên quan

II Các hoạt động dạy - học chủ yếu