Lý do chọn đề tàiNhư chúng ta đã biết môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm trongtrường mầm non là tổ hợp những điều kiện tự nhiên và xã hội cần thiết, trực tiếpảnh hưởng đến hoạt độ
Trang 12.3.1 Biện pháp 1: Chỉ đạo các nhà trường bổ sung cơ sở vật chất,
trang thiết bị, kêu gọi sự ủng hộ từ phụ huynh học sinh cungcấp nguồn nguyên vật liệu sẵn có ở địa phương phục vụ chochuyên đề xây dựng trường mầm non lấy trẻ làm tung tâm
2.3.2 Biện pháp 2: Chỉ đạo, hướng dẫn các nhà trường cải tạo, bổ
sung môi trường trong lớp, ngoài lớp học theo quan điểm giáodục lấy trẻ làm trung tâm
2.3.3 Biệp pháp 3: Chú trọng chỉ đạo khai thác sử dụng thật hiệu
quả môi trường đã có, trong quá trình khai thác sử dụng quantâm đến việc cho trẻ được trải nghiệm, khám phá theo đúngquan điểm trẻ là trung tâm trong mọi hoạt động
2.3.4 Biệp pháp 4: Chỉ đạo các trường tăng cường trong việc xây
dựng môi trường giao tiếp thân thiện, cởi mở trong nhà trườngtạo cho trẻ thoải mái bộc lộ mong muốn và sẵn sàng chia sẻcùng cô
455-7
7-14
7-9
9-1010-13
Trang 21.MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài
Như chúng ta đã biết môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm trongtrường mầm non là tổ hợp những điều kiện tự nhiên và xã hội cần thiết, trực tiếpảnh hưởng đến hoạt động chăm sóc, giáo dục (CSGD) trẻ ở trường mầm non vàhiệu quả của những hoạt động này nhằm góp phần thực hiện tốt mục tiêu, nhiệm
vụ CSGD trẻ
Có thể nói, việc xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm trongtrường mầm non là thực sự cần thiết và quan trọng Nó được ví như người giáoviên thứ hai trong công tác tổ chức, hướng dẫn cho trẻ nhằm thỏa mãn nhu cầuvui chơi và hoạt động của trẻ, thông qua đó, nhân cách của trẻ được hình thành và
phát triển toàn diện [1]
Một môi trường sạch sẽ, an toàn, có sự bố trí khu vực chơi và học trong lớp
và ngoài trời phù hợp, thuận tiện có ý nghĩa to lớn không chỉ đối với sự phát triểnthể chất của trẻ, mà còn thỏa mãn nhu cầu nhận thức, mở rộng hiểu biết của trẻ,kích thích trẻ hoạt động tích cực, sáng tạo
Môi trường giao tiếp cởi mở, thân thiện giữa cô với trẻ, giữa trẻ với trẻ vàgiữa trẻ với môi trường xung quanh sẽ tạo cơ hội cho trẻ được chia sẻ, giãi bàytâm sự, nguyện vọng, mong ước của trẻ với vô, với bạn bè, nhờ vậy mà cô hiểutrẻ hơn, trẻ hiểu nhau hơn, hoạt động phối hợp nhịp nhàng hơn nên hiệu quả hoạt
động cũng cao hơn, trẻ yêu trường, yêu lớp, yêu cô giáo và bạn bè hơn.[1]
Đối với nhà giáo dục, việc xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trungtâm phù hợp sẽ là phương tiện, là điều kiện để họ phát triển phù hợp với từng trẻ
và từng lứa tuổi
Đối với phụ huynh và xã hội, quá trình xây dựng môi trường giáo dục lấytrẻ làm trung tâm sẽ thu hút được sự tham gia của các phụ huynh, sự đóng gópcủa cộng đồng xã hội để thỏa mãn mong đợi của họ đối với sự phát triển của trẻtrong từng giai đoan, trong từng thời kì
Những năm gần đây, môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm ở cáctrường mầm non đã được các cấp quản lý giáo dục từ trung ương đến địa phươngchú trọng chỉ đạo thực hiện, là nhiệm vụ quan trọng trong việc chỉ đạo thực hiệnchương trình CSGD trẻ mầm non, được đưa vào nhiều chương trình bồi dưỡng,nâng cao kiến thức, kỹ năng cho cán bộ giáo viên bậc mầm non
Thực tế ở các trường mầm non cho thấy, môi trường giáo dục lấy trẻ làmtrung tâm đã được quan tâm, cải thiện đáng kể, từng bước đang được đầu tư cảitạo, bổ sung, hoàn thiện Tuy nhiên, trong quá trình triển khai thực hiện vẫn cònnhiều hạn chế, bất cập và vẫn còn mang nặng tính hình thức mà chưa quan tâmđúng mức đến hiệu quả khai thác sử dụng, chưa thực sự phát huy được tính tíchcực của trẻ khi tham gia các hoạt động
Nhận thức được tầm quan trọng của môi trường giáo dục lấy trẻ làm trungtâm đối với sự phát triển của trẻ, trước thực trạng ở địa phương và nhiệm vụ đượcgiao, tôi rất trăn trở, mong muốn tìm nhiều giải pháp hữu hiệu chỉ đạo các trườngmầm non trên địa bàn huyện xây dựng môi trường phát huy tính tích cực
Trang 3của trẻ, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm với các bạn đồng nghiệp về thực hiệnnhiệm vụ chăm sóc giáo dục trẻ, vì vậy bản thân chọn đề tài sáng kiến kinh
nghiệm: “Một số biện pháp chỉ đạo các trường mầm non huyện Đông Sơn thực hiện tốt chuyên đề “xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm” nhằm góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả CSGD trẻ ở các trường mầm non.
1.2 Mục đích nghiên cứu: Nhằm xây dựng môi trường giáo dục phát huy
tính tích cực của trẻ ở các trường mầm non huyện Đông Sơn
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
Một số biện pháp chỉ đạo các trường mầm non huyện Đông Sơn thực hiệntốt chuyên đề xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
1.4.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
Nhóm phương pháp này nhằm thu thập các thông tin lý luận để xây dựng cơ sở lý luận của đề tài Thuộc nhóm này có các phương pháp cụ thể sau đây:
- Phương pháp phân tích - tổng hợp tài liệu;
- Phương pháp khái quát hoá các nhận định độc lập.
1.4.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn.
Nhóm phương pháp này nhằm thu thập các thông tin thực tiễn để xây dựng cơ sở thực tiễn của đề tài Thuộc nhóm này có các phương pháp
cụ thể sau đây:
- Phương pháp điều tra
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục
- Phương pháp nghiên cứu các sản phẩm hoạt động;
- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia
1.4.3 Phương pháp thống kê toán học
Để xử lý số liệu, thông tin thu được thông qua việc sử dụng các công
cụ toán học như: cộng, trừ, nhân, chia, trung bình cộng, tỷ lệ phần trăm…
2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lý luận
* Môi trường giáo dục
Môi trường nói chung được hiểu là tổng thể các yếu tố tự nhiên và xã hội
tác động tương hỗ với nhau tạo nên một khung cảnh sống với những điều kiện đểcon người tồn tại và phát triển
Từ khái niệm đó, chúng ta có thể hiểu: MTGD trong trường MN là tổ hợp
những điều kiện tự nhiên và xã hội cần thiết và trực tiếp ảnh hưởng đến hoạt động CSGD trẻ ở trường MN và hiệu quả của những hạt động này nhằm góp phần thực hiện tốt mục tiêu, nhiệm vụ CSGD trẻ.
Có nhiều cách phân loại MTGD:
Có quan điểm cho rằng, MTGD mầm non bao gồm môi trường tự nhiên
(như các điều kiện không khí, ánh sáng, nguồn nước, câu xanh, địa điểm trường)
Trang 4và môi trường xã hội (bao gồm: bầu không khí giao tiếp trong trường MN, phong
cách làm việc, mối quan hệ giữa con người với con người, giữa trường MN vớicác tổ chức kinh tê, xã hội, văn hóa khác…)
Một quan điểm khác lại phân chia MTGD thành môi trường vật chất vàmôi trường xã hội
Môi trường vật chất trong trường MN bao gồm các trang thiết bị, đồ dùng,
đồ chơi, không gian phục vụ cho việc tổ chức các hoạt động sinh hoạt hằng ngàycủa trẻ Môi trường vật chất tạo cho trẻ những cơ hội tốt để trẻ thỏa mãn nhu cầuhoạt động và phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ, thẩm mĩ, đạo đức, xã hội
Môi trường xã hội được hiểu là toàn bộ những điều kiện xã hội như chính
trị, văn hóa, các mối quan hệ, giúp trẻ hình thành nhân cách của mình
Môi trường xã hội đặc biệt được nhấn mạnh ở đây là môi trường giao tiếptrong trường MN bao gồm sự giao tiếp giữa cô và trẻ, giữa trẻ với trẻ và giữa trẻvới những người xung quanh Môi trường này vừa mang tính chất sư phạm vừamang tính chất gia đình
Việc phân loại môi trường có thể khác nhau, tuy nhiên đều quan trọng đốivới GDMN là cần phải cung ứng điều kiện cần thiết để kích thích và phục vụ trẻhoạt động một cách tích cực, chăm sóc trẻ tốt, thông qua đó, nhân cách trẻ sẽ
được phát triển tốt và thuận lợi [1]
* Xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm
Mỗi đứa trẻ là một cá thể riêng biệt, chúng khác nhau về thể chất, tình cảm,
xã hội, trí tuệ, hoàn cảnh gia đình, văn hóa và tâm lý Do đó, mỗi trẻ em có hứngthú, cách học và tốc độ học tập khác nhau và chúng đều có thể thành công Trẻhọc bằng chơi tốt nhất khi có người lớn hỗ trợ và mở rộng những gì chúng đang
hứng thú và đang thực hiện [2]
Các nhà giáo dục đều phải thừa nhận một điều rằng cách tiếp cận tốt nhất
để giáo dục trẻ 0-11 tuổi đó là lấy trẻ làm trung tâm và ứng dụng các phươngpháp dạy học tích cực để thúc đẩy sự phát triển tính chủ động, khả năng tư duyphản biện và giải quyết vấn đề cho trẻ Các cách tiếp cận tốt thường thể hiện tínhtích hợp cao và kết nối việc học với thực tế đời sống của trẻ
Trong giáo dục trẻ, chúng ta vẫn thường nhắc đến những phương châmnhư: “lấy trẻ làm trung tâm”, “tất cả vì học sinh thân yêu”, “hãy dành tất cảnhững gì tốt nhất cho trẻ” Vì vậy, chúng ta dành cho trẻ rất nhiều thứ như đồchơi, sách vở, máy vi tính Chúng ta cũng đòi hỏi trẻ phải học thật nhiều Thậmchí, có nhiều bà mẹ còn tìm kiếm những loại thuốc bổ, món ăn giàu chất dinhdưỡng để giúp trẻ thông minh, học giỏi Liệu rằng, sự quan tâm như vậy có giúptrẻ mau chóng chiếm lĩnh được đỉnh cao tri thức của nhân loại không? Có thể nóirằng, trong tất cả sự quan tâm chúng ta dành cho trẻ, trẻ cần nhất đó là môitrường sống, vui chơi và học tập an toàn, tự do và giàu tình thương để trẻ có thểphát huy được tối đa những năng lực và sở trường của mình
Với trẻ lứa tuổi mẫu giáo (3-6 tuổi), hoạt động chủ đạo là hoạt động vuichơi vì vậy cần sử dụng linh hoạt “học bằng chơi, chơi mà học” giúp trẻ tích cực,chủ động lĩnh hội tri thức, kỹ năng sơ đẳng ban đầu, làm tiền đề cho các
Trang 5cấp học tiếp theo Để trẻ được học qua chơi với đa dạng các trò chơi cần phải cómôi trường chơi, môi trường giáo dục phong phú (sân vườn, đồ dùng, đồ chơi,
thiết bị, sự hướng dẫn của người lớn, bạn chơi…) [4]
Để xây dựng được môi trường giáo dục tốt, bản thân trẻ chưa thể tự làmđược, trách nhiệm đó thuộc về người lớn, của cả xã hội chúng ta
2.2 Thực trạng việc xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm ở các trường mầm non huyện Đông Sơn
Đông Sơn là một huyện đồng bằng, thuần nông gồm có 15 xã, thị trấn với21.047 hộ dân, dân số 75.696 người, diện tích tự nhiên 8,2406 km2
2.2.1 Thuận lợi
- Nhà nước có nhiều văn bản chỉ đạo, hướng dẫn nâng cao chất lượng GD
và đội ngũ nhà giáo Nghị định 49/2010/NĐ-CP; Quyết định số 60/2011/QĐ-TTgcủa Chính phủ… đã tạo đà phát triển cho GDMN;
- Hầu hết các trường mầm non ở huyện Đông Sơn đã đạt Chuẩn quốc gia,tính đến năm học 2017-2018 toàn huyện có 14/16 trường đạt 87,5% Vì vậy, môitrường giáo dục trong lớp, ngoài trời cũng đã được cải thiện đáng kể
- Mạng lưới trường, lớp mầm non được quy hoạch tương đối tốt, đảm bảo
15 xã, thị trấn có 16 trường mầm non, mỗi trường tập trung ở 01 điểm, dân số ítnên quy mô các trường vừa và nhỏ, nhu cầu đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị không quá lớn
- Các trường mầm non tương đối đủ cán bộ quản lý và giáo viên theo quyđịnh, trình độ trên chuẩn cao có nhiều kinh nghiệm trong chỉ đạo thực hiện nângcao chất lượng CSGD trẻ và đổi mới việc xây dựng môi trường giáo dục trongtrường mầm non;
- Công tác bồi dưỡng cán bộ giáo viên luôn được chú trọng, các chuyên đềđược cập nhật kịp thời và đầy đủ Trình độ, năng lực cán bộ giáo viên ngày càngđược nâng cao, tỷ lệ cán bộ giáo viên có trình độ trên chuẩn đạt 90,2%, CBGVđược trẻ hóa nhiều nên khá năng động, sáng tạo, tiếp cận nhanh với những vấn đềchuyên môn mới, nắm bắt nhanh những vấn đề mới trong việc xây dựng môitrường
- Đông Sơn là huyện có truyền thống luôn tiên phong trong chỉ đạo thựchiện các chương trình mới và mạnh dạn áp dụng nhiều cách làm có tính đột phátrong GDMN, từ đó tạo cho CBGV nếp nghĩ, cách làm nhạy bén, không ngại khó,ngại khổ, dám thử sức với các vấn đề mới
- Chất lượng CSGD trẻ MN ở Đông Sơn có bề dày, đạt cao so với mặtbằng chung toàn tỉnh, thu hút ngày càng đông trẻ trong độ tuổi đến trường, trẻ đihọc từ bé, tỷ lệ chuyên cần cao nên thuận lợi trong việc hình thành nề nếp thóiquen tốt, bền vững cho trẻ;
- Công tác XHHGD đã được chú trọng hơn, lãnh đạo các cấp và nhân dânquan tâm chăm lo đầu tư cho sự nghiệp GD, nhân dân tích cực đóng góp XDtrường lớp, mua sắm trang thiết bị dạy học
2.2.2 Khó khăn
- Đông Sơn là một huyện nhỏ, thuần nông, điều kiện kinh tế - xã hội gặp nhiều khó khăn
Trang 6- Hầu hết các trường thiếu NV kế toán, văn thư, y tế chủ yếu do GVkiêm nhiệm, GV còn thiếu, đời sống còn khó khăn, phải kiêm nhiệm nhiều việcnên khó chú tâm thực hiện tốt nhiệm vụ chính.
- Chất lượng thực, năng lực thực tiễn trong lãnh đạo quản lý và CSGD trẻ,
ý thức trách nhiệm nghề nghiệp của một bộ phận CBQL, GV, NV còn nhiều bấtcập Nhận thức của một bộ phận cán bộ, giáo viên và phụ huynh về xây dựngMTGD chưa đầy đủ, các nguồn lực đầu tư vẫn còn hạn chế
- Môi trường giáo dục ở các trường mầm non đã được quan tâm chỉ đạothực hiện song chưa đồng đều ở tất cả các trường và một số trường còn nặng tínhhình thức mà chưa mang lại hiệu quả thiết thực trong giáo dục Đặc biệt là khaithác sử dụng môi trường giáo dục chưa linh hoạt, sáng tạo, chưa thực sự phát huyđược tính tích cực tham gia hoạt động của trẻ
2.2.3 Kết quả khảo sát thực trạng:
Kết quả khảo sát thực trạng vào thời điểm tháng 9/2017 ở 16 trường MN,
30 lớp MG; 46 CBGV, NV (16QL, 30 GV) như sau:
* MTGD ngoài trời: Khảo sát 16 trường MN
2 Các khu vực chơi đặt ở vị trí phù hợp, khoa học, thuận 6 37.5tiện với trẻ khi sử dụng
3 Mỗi khu vực có đủ thiết bị, đồ chơi phù hợp tính chất 8 50.0hoạt động, phát huy được tính tích cực của trẻ
4 Có sử dụng nhiều loại nguyên vật liệu, đồ chơi sẵn có ở 10 62.5địa phương
Trang 75 Có sử dụng nhiều loại đồ chơi sẵn có ở địa phương 15 50.0
6 Có đủ dụng cụ, trang thiết bị cho trẻ sử dụng khi chơi 20 66.6
7 Có khu vệ sinh riêng, hiên trước, hiên sau đảm bảo yêu 25 83.3cầu
* Đối với trẻ: Khảo sát 100 trẻ MG qua việc trò chuyện, quan sát khi trẻ
tham gia các hoạt động
YC
2 Hiểu biết về nội dung chơi, cách chơi, cốt chuyện khi 50 50.0chơi; Có kỹ năng sử dụng được đồ dùng, đồ chơi theo
5 Có tính tự lập, tính kỷ luật khi chơi và biết tự đánh giá 37 37.0
* Năng lực, trình độ giáo viên khi hướng dẫn trẻ tham gia các hoạt động: Khảo sát 30 giáo viên trực tiếp đứng lớp thông qua dự giờ, trao đổi phỏng
vấn, nghiên cứu hồ sơ sổ sách và quan sát môi trường hoạt động trong lớp
YC
2 Giáo viên nắm vững nguyên tắc XD MTGD cho trẻ MN 30 100
3 Giáo viên coi trọng XD MTGD theo hướng phát huy tính 17 56,7tích cực của trẻ
4 Giáo viên có ý thức trong việc tự làm đồ dùng đồ chơi và 15 50thường xuyên thay đổi cách trang trí, sắp xếp góc chơi để
Qua khảo sát thực tế tình hình CSVC, trang thiết bị và chất lượng trẻ, giáoviên ở các lớp, tôi nhận thấy:
Trang 8* Về tình hình CSVC, trang thiết bị phục vụ XD MTGD: Đã có sự đầu tư
tương đối đầy đủ, nhưng đồ dùng đồ chơi tự làm và đồ dùng đồ chơi sử dụng từthiên nhiên sẵn có ở địa phương chưa nhiều Đa số các góc chơi sắp xếp chưakhoa học, thuận tiện cho hoạt động của trẻ, chưa thu hút được sự chú ý của trẻ.Hoạt động hướng dẫn trẻ thao tác, mô phỏng, trải nghiệm hiểu biết của mìnhchưa được chú ý và còn nhiều hạn chế, ít sáng tạo
* Về kiến thức và kỹ năng của trẻ:
Đa số trẻ hào hứng tham gia chơi, biết cách chơi với đồ chơi, song thaotác, kỹ năng chơi còn đơn giản, nghèo nàn…
Khả năng tự lập chưa cao, tính kỷ luật còn hạn chế; Chủ yếu chơi theo kiểubắt chước, còn hạn chế về sự sáng tạo khi chơi do kỹ năng chơi còn nghèo nàn vàgóc chơi không hấp dẫn
Sự hợp tác chơi theo nhóm chưa bền vững, nhanh chán, nhanh thay đổi dohiểu biết và kỹ năng chơi chưa tốt, khả năng tự đánh giá, khả năng diễn đạt khiđánh giá chưa lưu loát…
* Về nhận thức và phương pháp của giáo viên:
100% giáo viên có trình độ chuẩn trở lên, nắm vững các nguyên tắc cơ bản
về xây dựng môi trường giáo dục
Tuy nhiên giáo viên chưa có nhiều đổi mới trong hình thức, nội dung,phương pháp tổ chức các hoạt động phát huy tính tích cực của trẻ Sự sáng tạotrong việc trang trí sắp xếp và làm đồ dùng đồ chơi cho các góc của giáo viênchưa cao, chưa thực sự linh hoạt, sáng tạo trong việc hướng dẫn trẻ chơi ở cácgóc có lẽ vì vậy mà góc chơi chưa hấp dẫn trẻ, kỹ năng chơi của trẻ chưa phongphú
2.3 Một số biện pháp chỉ đạo xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm ở các trường mầm non huyện Đông Sơn
Để chỉ đạo, thực hiện tốt việc xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làmtrung tâm ở các trường mầm non huyện Đông Sơn, trong quản lý, chỉ đạo cầnphải sử dụng kết hợp rất nhiều biện pháp khác nhau, trong khuôn khổ của đề tàiSKKN, tôi chỉ đưa ra 04 nhóm biện pháp nhận thấy đạt hiệu quả cao nhất trongquá trình quản lý, chỉ đạo để trao đổi cùng các bạn đồng nghiệp:
2.3.1 Biện pháp 1 Chỉ đạo các nhà trường bổ sung cơ sở vật chất, trang thiết bị, kêu gọi sự ủng hộ từ phụ huynh học sinh cung cấp nguồn nguyên vật liệu sẵn có ở địa phương phục vụ cho chuyên đề xây dựng trường mầm non lấy trẻ làm tung tâm.
Tổ chức MTGD trong trường, lớp MN có vai trò quan trọng đối với sựphát triển về thể chất, ngôn ngữ, trí tuệ, tình cảm- kỹ năng xã hội, khả năng thẩm
mỹ, sáng tạo của trẻ Vì vậy, cần bồi dưỡng, tập huấn bằng nhiều hỉnh thức như:thông qua các lớp tập trung tại huyện, thông qua các buổi sinh hoạt chuyên môntheo tuần, tháng ở trường, thông qua dự giờ thăm lớp… để CBGV hiểu và tuânthủ các nguyên tắc khi thiết kế MTGD trong trường, lớp MN, đó là:
- Cần bố trí các khu vực chơi, hoạt động trong lớp và ngoài trời phù hợp, thuận tiện cho việc sử dụng của cô và trẻ
Trang 9- Cần tính đến không gian thực tế của trường để cân đối diện tích các khuvực
- Cần đảm bảo tính mục đích: Một là MTGD phải hướng vào việc pháttriển toàn diện của trẻ nhằm đạt được mục tiêu GDMN nói chung và mục tiêucuối độ tuổi nói riêng Hai là, muốn đạt được điều đó thì cần thiết kế môi trườngphải phù hợp với mục đích tổ chức các hoạt động
- MTGD phải thực sự an toàn và có tính thẩm mỹ cao Địa điểm trườngphải cách xa những nơi ồn ào, ô nhiễm, độc hại đối với trẻ như cách xa trụcđường giao thông lớn, xa nhà máy, bệnh viện, khu rác thải, nghĩa trang Đảmbảo vệ sinh về nguồn nước, không khí, vệ sinh an toàn trong ăn uống Các trangthiết bị, đồ dùng, đồ chơi phải được bảo dưỡng thường xuyên, giữ gìn vệ sinh vàtạo sự hấp dẫn đối với trẻ Có hàng rào bảo vệ xung quanh khu vực trường Ngoài
ra, MTGD cũng cần tạo cho trẻ cảm giác an toàn về mặt tâm lý: được yêu thương,được tôn trọng và đáp ứng các nhu cầu chính đáng
- Trang trí môi trường lớp học cần phù hợp với tính chất của các hoạtđộng, phù hợp với từng lứa tuổi Trong lớp cần bố trí không gian phù hợp dànhcho hoạt động chung của lớp và hoạt động theo sở thích, khả năng của nhóm nhỏhoặc cá nhân Có khu vực dành riêng để chăm sóc đối với trẻ có nhu cầu đặc biệt.Với mỗi độ tuổi, MTGD có những nét riêng Ví dụ: với trẻ mẫu giáo bé, đồ chơi
có thể không cần quá nhiều về chủng loại và chủ yếu là đồ chơi có sẵn cho trẻ sửdụng, nhưng với trẻ lớn hơn thì cần chú ý đến sự phong phú của các loại đồ chơiđặc biệt là những nguyên vật liệu mở và phương tiện cho trẻ được sáng tạo, tựlàm đồ chơi phục vụ cho ý tưởng chơi của trẻ
- Cần thu sự tham gia của trẻ vào việc xây dựng MTGD càng nhiều càngtốt Đây là những cơ hội quý báu để trẻ ứng dụng kiến thức và kỹ năng trẻ đãđược học theo cách của mình mà không bị gò bó, đặc biệt vào các thời điểm nhưchơi và hoạt động ở các góc vào buổi sáng và vào giờ hoạt động chiều
- Cần đa dạng, phong phú, kích thích sự phát triển của trẻ:
+ Các trang thiết bị ngoài trời có tác dụng kích thích các vận động khác nhau của trẻ;
+ Tận dụng các nguồn nguyên vật liệu sẵn có ở địa phương để trẻ khám phá, đặc biệt là nguồn nguyên liệu tự nhiên và phế liệu;
+ Phản ánh màu sắc văn hóa dân tộc bởi những đồ dùng, trang phục, cácphong tục tập quán Cung cấp cho trẻ những hiểu biết về nền văn hóa địa phương
và của các dân tộc khác nhau;
+ Tạo môi trường có không gian phù hợp với cuộc sống thực hàng ngàycủa trẻ;
+ Đảm bảo kết hợp các hoạt động tập thể, theo nhóm nhỏ và các nhân; các hoạt động trong lớp và ngoài trời;
+ Tôn trọng nhu cầu, sở thích hoạt động và tính đến khả năng của mỗi trẻ;
- Trường MN phải là môi trường thuận lợi để hình thành các kỹ năng xãhội cho trẻ:
+ Đảm bảo môi trường giao tiếp thân thiện, hòa đồng, ấm cúng, cởi mở giữa cô và trẻ, giữa trẻ với trẻ, giữa trẻ với môi trường xung quanh;
Trang 10+ Quan hệ giữa cô và trẻ, người lớn, với trẻ phải thể hiện tình cảm yêuthương, thái độ tôn trọng, tin tưởng trẻ, tạo cơ hội cho trẻ bộc lộ những suy nghĩ,tâm tư nguyện vọng của mình Tạo điều kiện cho trẻ giao tiếp và thể hiện sự quantâm của mình đối với mọi người, đối với sự vật hiện tượng gần gũi xung quanh;
+ Mọi cử chỉ, lời nói, việc làm của cô giáo và người lớn phải luôn mẫu mực để trẻ noi theo;
+ Mối quan hệ giữa trẻ với trẻ là quan hệ bạn bè cùng học cùng chơi, đoànkết, hợp tác, chia sẻ, đồng cảm, học hỏi lẫn nhau Giáo viên cần nhạy cảm để tậndụng các mối quan hệ giữa trẻ với trẻ để giáo dục trẻ;
+ Có sự thống nhất giữa trường MN, gia đình và cộng đồng xã hội trong việc CSGD trẻ
Từ việc bồi dưỡng tập huấn để CBGV nắm vững nguyên tắc, phòngGD&ĐT cần hướng dẫn, giám sát, tổ chức thảo luận với từng trường, lớp, cầnthiết thì làm mẫu, … để CBGV vận dụng phù hợp các nguyên tắc này vào thựctiễn việc thiết kế, XD MTGD trong lớp, ngoài trời của đơn vị mình đảm bảo yêucầu
2.3.2 Biện pháp 2 Chỉ đạo, hướng dẫn các nhà trường cải tạo, bổ sung môi trường trong lớp, ngoài lớp học theo quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm.
a XD môi trường trong lớp
* Về cách bố trí, sắp xếp, bổ sung đồ dùng đồ chơi cho các góc chơi: Tích cực tuyên truyền, phối hợp với phụ huynh để sưu tầm các loại
nguyên vật liệu, đồ dùng phục vụ góc chơi như: gom sách vở cũ của học sinh lớp1,2 và 6 ở các môn Đạo đức, Tự nhiên xã hội, Công nghệ hoặc các loại sách báocũ…, các loại sách này có rất nhiều hình ảnh phù hợp, sử dụng cho việc làm sáchcủa trẻ Đề nghị phụ huynh có nghề mộc tiện các mẫu gỗ thừa và sơn màu tặngcho trẻ chơi ở góc xây dựng, các phụ huynh bán hàng giải khát gom tặng các loại
vỏ hộp, lon phế liệu, các phụ huynh có nghề làm đầu, trang điểm gom tặng các vỏ
mỹ phẩm đã sử dụng hết…Cô giáo sàng lọc, rửa sạch, phơi khô và đưa vào góccho trẻ chơi
Tăng cường sử dụng các loại đồ chơi từ nguyên vật liệu sẵn có, gần gũi
với cuộc sống của trẻ: sử dụng các loại thực phẩm cho trẻ chơi như khoai lát khô,khoai củ, lạc khô, vừng, đậu đỗ, gạo, sắn khô, bột mì…đóng túi hoặc bỏ vào các
rổ nhỏ.
Sử dụng các loại hoa quả thật sẵn có do phụ huynh hoặc trẻ mang đến như:chuối, hồng xiêm, ổi, đu đủ, na, cam, bưởi, các loại hoa do gia đình trẻ trồngđược để hưỡng dẫn trẻ tập tỉa quả, cắm hoa, trang trí đĩa quả, bàn tiệc, quan sát,nhận biết đặc điểm của các loại hoa quả đó…
Giáo viên cùng trẻ làm các loại đồ chơi : bồi quả từ giấy, nhuộm màu chophù hợp, làm các loại bảng cài, các loại lô tô, các đồ dùng phục vụ trò chơi như lọhoa từ chai nước rửa bát và nhiều loại đồ chơi từ các phế liệu như: bàn ghế, ô tôghép từ vỏ hộp sữa, lon bia, bếp, khay đựng thực phẩm từ vỏ hộp bánh…
Trang 11Ngoài ra còn mua dao, thớt , cốc, bát đĩa đảm bảo vệ sinh và các đồ dùngkhác phục vụ cho hoạt động thực hành của trẻ.
Các loại đồ dùng, đồ chơi trên đều được lưu ý đảm bảo vệ sinh và an toàncho trẻ trong khi chơi
Sắp xếp các góc, trang trí góc chơi theo dạng động:
Cắt dán các hình ảnh trang trí phù hợp đặc điểm, tính chất từng góc chơi,tạo cho góc chơi thêm hấp hẫn và nổi bật thu hút sự chú ý của trẻ
Ví dụ: Góc nội trợ (nằm trong góc phân vai), góc nghệ thuật có thể bố trí
gần nguồn nước, rộng rãi thoáng mát, thụân tiện cho trẻ khi chơi nhưng khônglàm ảnh hưởng tới các góc chơi khác
Phương châm của chúng tôi là trang trí ít tốn kém nhưng phải mang lạihiệu quả sử dụng cao, làm một lần- dùng được nhiều lần và có thể thay đổi vớinhiều mục đích sử dụng
Ví dụ: Trang trí 1 đoàn tàu, 1dây hoa, 1 đĩa quả, hay một bảng cài trên
tường, đều có số thứ tự và các điểm để gắn hoặc giắt hình ảnh bổ sung (có thểtrang trí theo dãy hoặc không theo dãy nhưng có gắn số thứ tự) Ngoài giờ chơi
nó là hình ảnh trang trí nhưng khi chơi lại sử dụng nó như 1 đồ chơi có tính linhhoạt cao: nếu 1 trẻ giắt lô tô hình ảnh cái cốc và 1 quả cam lên đầu tầu thì trẻ kiaphải biết được nhiệm vụ tiếp theo là phải giắt các thao tác pha nước cam vào cáctoa tàu theo đúng thứ tự Hoặc cũng là sử dụng đoàn tàu nhưng nếu giắt biểutượng của nhóm thực phẩm giàu chất đạm lên vị trí số 1 thì trẻ phải tìm tất cả cácthực phẩm cùng nhóm để giắt tiếp, trẻ phải gọi đúng tên thực phẩm và đếm sốthực phẩm đã tìm được v.v Làm như vậy sẽ tích hợp được nhiều nội dung giáodục như LQMTXQ, LQ Toán, LQ Văn học…
Tóm lại: Với nguồn kinh phí có hạn của các lớp MG khu vực nông thôn,chúng tôi đã biết khai thác thế mạnh riêng của mình đó là: nguồn đồ chơi từ thiênnhiên dồi dào sẵn có, gần gũi đời sống của trẻ, khả năng sáng tạo của cô và sảnphẩm của chính trẻ, làm tốt công tác tuyên truyền phối kết hợp trong giáo dục vớiphụ huynh để giảm thời gian sưu tầm cho cô Với cách làm như vậy giáo viên đãhuy động được phụ huynh tham gia tạo môi trường hoạt động cho trẻ, cô tiếckiệm được kinh phí và công sức, trẻ hào hứng, tích cực, sáng tạo tham gia làm đồchơi cùng cô và thích thú khi chơi với những đồ chơi do cha mẹ, cô giáo và chínhmình làm ra
b XD môi trường ngoài lớp
- Hầu hết các địa phương chỉ chú trọng ưu tiên nguồn kinh phí cho XD cơbản các hạng mục công trình, còn các hạng mục như vườn cổ tích, cây xanh bóngmát, vườn hoa cây cảnh tạo cảnh quan môi trường, khu chơi vận động (sân chơimềm tổ chức các hoạt động vận động cho trẻ)….chủ yếu cho phép các nhà trườngchủ động kêu gọi từ nguồn XHHGD để triển khai thực hiện:
+ Vườn cổ tích là công trình mang tính đặc thù, do vậy hầu hết các đơn vịthi công XD đơn thuần không thể đảm nhiệm được mà phải do đơn vị có chuyênmôn Tạo hình nghệ thuật thi công trên cơ sở ý tưởng của mỗi trường Trước hết,BGH nhà trường tham quan, phác thảo sơ bộ ý tưởng mô hình vườn cổ tích Sau
đó nêu ý tưởng đó cho vài đơn vị có uy tín trong lĩnh vực này Sau khi các đơn
Trang 12vị tạo được bản vẽ thiết kế cụ thể, dự trù được nguồn kinh phí cần có một cáchchi tiết BGH nhà trường sẽ họp bàn với phụ huynh, báo cáo với Phòng GD&ĐT,với lãnh đạo địa phương để thêm góp ý kiến; Bản vẽ nào tốt nhất, đảm bảo mứckinh phí thấp nhất sẽ được lựa chọn, chỉnh sửa phù hợp.
Để giảm chi phí đầu tư ở mức thấp nhất mà vẫn đảm bảo yêu cầu, trongdanh mục các khoản phải chi để XD vườn cổ tích, cần lọc ra mục nào do đơn vịlàm vườn chịu trách nhiệm toàn phần, mục nào nhà trường kêu gọi cho tặng, mụcnào kêu gọi ủng hộ bằng ngày công lao động và hiện vật…
Ví dụ: Cỏ trồng ở vườn cổ tích nên sử dụng cỏ lá tre, cỏ này sẵn có ở địa
phương, có thể huy động Hội cha mẹ trẻ hoặc Hội phụ nữ, Đoàn thanh niên… lấy
từ các bờ ruộng, bãi cồn….mang về trồng;
Các loại tượng trong vườn cổ tích nên đắp bằng xi măng cốt thép, vừa rẻ,chắc chắn, vừa đa dạng về kiểu dáng, kích thước, màu sắc….không rập khuônnhư các loại tượng mua sẵn Ở nông thôn, kêu gọi tài trợ cả công trình này là rấtkhó,vì vậy cần chia nhỏ các hạng mục trong công trình đề kêu gọi tài trợ như: kêugọi mỗi thôn, mỗi đoàn thể/cá nhân, doanh nghiệp ở địa phương tặng cho nhàtrường kinh phí đủ làm một/một số loại tượng trong công trình và gắn tên đơn vị/
cá nhân tài trợ; Hoặc các hộ gia đình có thể tặng chum, vại cũ không cần dùngnữa để tạo nên các tháp nước hoặc làm bình trồng hoa giấy, cây cảnh rất đẹp…
Khi thống kê được số lượng hiện vật, kinh phí, danh mục đăng ký tài trợ,cho tặng thì nhà trường sẽ làm việc với đơn vị nhận làm vườn để chỉ ra nhữngmục cụ thể sẽ hợp đồng, cách thức thanh toán….Thống nhất được mới chính thức
ký hợp đồng
Làm như vậy sẽ giảm rất nhiều kinh phí đầu tư mà chất lượng công trìnhvẫn đảm bảo, đơn vị đảm nhiệm làm vườn cổ tích chủ yếu lấy công thợ, còn đa sốnguyên vật liệu đã được cho tặng, ủng hộ…Hầu hết vườn cổ tích của các trường
MN ở Đông Sơn có giá rẻ chỉ bằng 1/2 hoặc 1/3 so với các đơn vị khoán toàn bộcho đơn vị nhận thầu
+ Tạo cảnh quan, cây xanh bóng mát trong trường MN cũng là nhiệm vụquan trọng để công trình hoàn thiện khi được công nhận Trước hết căn cứ vàoquy hoạch sân chơi đã được phê duyệt xem cần bao nhiêu cây, những loại câynào… Với trường MN, cây xanh, cây cảnh…cũng là “sách giáo khoa” của trẻ,cần tư vấn cho nhà trường trồng đa dạng các loại cây như cây ăn quả, cây bóngmát, cây cảnh; trong mỗi loại lại có đa dạng các màu hoa, đa dạng các kiểu lá,mùi hương….Những loại cây nên trồng như sấu, bằng lăng, hoa sữa, điệp vàng,
vú sữa, hoa giấy, hoa ngọc lan… Khi danh mục cây được liệt kê đầy đủ theo sơ
đồ sẽ trồng thì tiến hành mua hoặc kêu gọi mỗi lãnh đạo địa phương, các cá nhânhảo tâm… tặng cây xanh- cây cảnh theo thiết kế Như vậy, việc mua/ cho tặngcây không thể tự phát, tùy tiện mà phải được chọn lọc theo quy hoạch, đảm bảophục vụ tốt cho mục đích GD của nhà trường
- Khu chơi vận động: Phát động các trường tạo sân chơi mềm, tối thiểu50m2, trồng cỏ lá tre, tạo khuôn sân đẹp, bên trong thiết kế các bộ đồ chơi vậnđộng liên hoàn bám sát các kỹ năng vận động: đi, chạy, nhảy, ném, leo trèo, bò