Hoàn thiện quy trình kiểm toán chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới do kiểm toán nhà nước thực hiện

Với khoảng trống về lý thuyết trong các công trình đã nghiên cứu, yêu cầu thực tiễn của KTNN, tác giả thực hiện nghiên cứu với đề tài: “Hoàn thiện quy trình kiểm toán chương trình mục ti

BỘ TÀI CHÍNH BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

HỌC VIỆN TÀI CHÍNH - -

LẠI PHƯƠNG THẢO

HOÀN THIỆN QUY TRÌNH KIỂM TOÁN CHƯƠNG TRÌNH MỤC TIÊU QUỐC GIA VỀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI

DO KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC THỰC HIỆN

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

HÀ NỘI - 2020

Công trình được hoàn thành tại Học viện Tài chính

Người hướng dẫn khoa học: 1 PGS.TS Lê Huy Trọng

2 TS Ngụy Thu Hiền

Vào hồi giờ ngày tháng năm 2020

Có thể tìm hiểu luận án tại Thư viện Quốc gia

và Thư viện Học viện Tài chính

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ

1 Lại Phương Thảo và Đỗ Quang Giám (2019) Kiểm toán hiệu quả của Nhật Bản: Bài học kinh nghiệm cho kiểm toán CTMTQG XDNTM của Việt Nam Tạp chí Nghiên cứu khoa học Kiểm toán, số 143- 9/2019, trang 83-90

2 Ngụy Thu Hiền, Lại Phương Thảo và Vũ Thị Hải (2019) Vận dụng bản đồ nhiệt đánh giá rủi ro tiềm tàng trong kiểm toán CTMTQG XDNTM do KTNN thực hiện Tạp chí Nghiên cứu tài chính kế toán, số 12 (197)/2019, trang 21-27

3 Lại Phương Thảo, Ngụy Thu Hiền, Vũ Thị Hải, Bùi Thị Mai Linh (2019) Applying the heat map: Inherent risk assessment protential in auditing Journal

of Finance & Accounting research No 01 (5)-2019, pp 19-27

4 Lê Huy Trọng và Lại Phương Thảo (2017) Nhận diện rủi ro tiềm tàng trong huy động các nguồn lực tài chính cho chương trình xây dựng nông thôn mới Truy cập tại: Báo kiểm toán nhà nước: http://baokiemtoannhanuoc.vn/chuyen-de/nhan-dien-rui-ro-tiem-tang-trong-huy-dong-cac-nguon-luc-tai-chinh-cho-chuong-trinh-xay-dung-nong-tho-137552

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Quy trình kiểm toán nói chung và quy trình kiểm toán do kiểm toán nhà nước (KTNN) thực hiện nói riêng luôn là mối quan tâm hàng đầu của nhiều đối tượng Trong những năm qua, khá nhiều nhà nghiên cứu đã cố gắng phân tích, đánh giá các khía cạnh khác nhau của quy trình kiểm toán với các đối tượng kiểm toán khác nhau Thế nhưng, cho đến nay, quy trình kiểm toán các chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG) do KTNN vẫn chưa thống nhất và các nghiên cứu về chủ đề này vẫn tiếp tục thực hiện Điều này là do quy trình kiểm toán CTMTQG do KTNN thực hiện khó quan sát và đo lường, phụ thuộc vào ý trí nhà quản lý và xét đoán của từng cá nhân,

do vậy khó có một quan điểm thống nhất

CTMTQG là các chương trình đầu tư công có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước Chương trình mục tiêu quốc gia về Xây dựng Nông thôn mới (CTMTQG XDNTM) là một trong hai CTMTQG đang được triển khai tại Việt Nam Chương trình được triển khai theo nhiều giai đoạn, với chủ trương “chỉ có điểm khởi đầu mà không có điểm kết thúc”, mục tiêu cụ thể của Chương trình trong mỗi giai đoạn sẽ phục vụ mục tiêu phát triển chung của đất nước Chương trình liên quan đến lượng vốn lớn đầu tư từ ngân sách nhà nước và nhân dân nên nhận được sự quan tâm của cả xã hội và của cả hệ thống chính trị Tuy kết quả kiểm toán CTMTQG XDNTM đã bước đầu cung cấp các thông tin hữu ích cho Quốc hội, Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương trong tổ chức, quản lý, điều hành, thực hiện Chương trình, xong kiểm toán CTMTQG XDNTM còn gặp nhiều khó khăn, thách thức Thực trạng này đòi hỏi cần có nhiều nghiên cứu về quy trình kiểm toán CTMTQG nói chung, quy trình kiểm toán CTMTQG XDNTM nói riêng theo định hướng nâng cao chất lượng thông tin do KTNN cung cấp

Với khoảng trống về lý thuyết trong các công trình đã nghiên cứu, yêu cầu thực

tiễn của KTNN, tác giả thực hiện nghiên cứu với đề tài: “Hoàn thiện quy trình kiểm toán chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới do kiểm toán nhà nước thực hiện“ nhằm góp phần làm sáng tỏ vấn đề đang được quan tâm về quy

trình kiểm toán, đề ra các giải pháp giải quyết các vấn đề bất cập trong thực tiễn một cách hữu hiệu

2 Tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan đến

đề tài luận án

2.1 Tổng quan các nghiên cứu trong nước

2.1.1 Các nghiên cứu về CTMTQG XDNTM

(1) Các nghiên cứu về quản lý, tổ chức, triển khai CTMTQG XDNTM

CTMTQG XDNTM được tổ chức triển khai tại 63 tỉnh, thành phố trên cả nước nên đã có nhưng nghiên cứu về kinh nghiệm quản lý, tổ chức, thực hiện ở một số địa phương như Phạm Hà (2011) đã chỉ ra cách thức tổ chức triển khai Chương trình ở tỉnh Quảng Ninh từ lựa chọn tiêu chí trong triển khai đến cách thực huy động sức mạnh nội lực từ cộng đồng dân cư để tỉnh sớm đạt được mục tiêu đề ra Vũ Kiểm (2011) đã chỉ ra những định hướng điều hành, quản lý, tổ chức của Ban chỉ đạo các cấp trong triển khai thực hiện chương trình nhằm giúp Thái Bình tận dụng được những ưu thế, khắc phục được các hạn chế để đạt được mục tiêu của Chương trình trong từng giai đoạn Bá Thăng (2011) chỉ ra những khó khăn, thách thức của tỉnh Đăk Lăk trong tổ chức, triển khai chương trình, nguyên nhân của những thách thức khiến tỉnh đang chậm tiến tiến độ XDNTM chậm so với kế hoạch chung đề ra Thanh Tân (2011) đã nghiên cứu trường hợp tỉnh Yên Bái, Vũ Kiểm (2011) nghiên cứu ở tỉnh Thái Bình Tất cả các nghiên cứu này đều tập trung phân tích, đánh giá đặc điểm, cách tổ chức, quản lý của từng địa phương để từ đó chỉ ra những bài học hay giải pháp cho những vấn đề còn tồn tại

(2) Các nghiên cứu về sự phù hợp của các tiêu chí được sử dụng để đánh giá trong CTMTQG XDNTM

Các nghiên cứu gần đây trong nước về CTMTQG XDNTM đã cho thấy tầm quan trọng và ý nghĩa của Chương trình đối với sự phát triển chung của đất nước Theo các tác giả, CTMTQG XDNTM tuy đã đạt được những kết quả đáng kể, nhưng vẫn còn rất nhiều vấn đề cần quan tâm, đánh giá, điều chỉnh để kết quả được tạo ra từ đầu ra của Chương trình đáp ứng được mục tiêu mà Quốc hội, Chính phủ và người dân mong đợi Đỗ Kim Chung và Kim Thị Dung (2012), Liên minh Minh bạch Ngân sách (2018) Những nghiên cứu này dù không liên quan trực tiếp đến quy trình kiểm toán CTMTQG XDNTM của KTNN Việt Nam nhưng có ý nghĩa tham khảo rất lớn khi KTNN xác định rủi ro tiềm tàng trong quá trình kiểm toán Chương trình

2.1.2 Các nghiên cứu về quy trình kiểm toán do KTNN thực hiện

Kết quả nghiên cứu trong nước cho thấy nghiên cứu về nội dung, quy trình, phương pháp kiểm toán CTMTQG đã nhận được sự quan tâm ngày càng nhiều của các nhà nghiên cứu Bên cạnh những nghiên cứu về quy trình kiểm toán ngân sách do

KTNN (Vương Đình Huệ, 2004); quy trình kiểm toán các dự án xây dựng cơ bản bằng vốn nhà nước do KTNN thực hiện (Trần Thị Ngọc Hân, 2012) hay xây dựng các kịch bản cho quy trình kiểm toán do KTNN thực hiện trong nghiên cứu của Lê Anh Minh (2018) thì cũng có những nghiên cứu về quy trình, nội dung, phương pháp kiểm toán CTMTQG Lê Hùng Minh và các cộng sự (2003), Nguyễn Thị Kim Dung (2016) đã chỉ ra sự cần thiết khách quan của việc kiểm toán CTMTQG XDNTM, tiêu chí chất lượng kiểm toán Chương trình cùng các yếu tố ảnh hưởng tới chất lượng kiểm toán Chương trình trong đó có yếu tố về quy trình kiểm toán Nhưng các tác giả chưa làm rõ được những bất cập cụ thể của từng công việc trong mỗi bước của quy trình kiểm toán CTMTQG XDNTM Vũ Thị Thanh Hải (2011) cho rằng kiểm toán CTMTQG thực chất là cuộc kiểm toán hoạt động nhằm đánh giá tính kinh tế, tính hiệu quả và hiệu lực của Chương trình Nguyễn Tuấn Trung (2015) đã phát triển nghiên cứu của Nguyễn Văn Kỷ và các cộng sự (2003) và đưa ra quan điểm kiểm toán CTMTQG là cuộc kiểm toán kết hợp kiểm toán tài chính, kiểm toán hoạt động

và kiểm toán tuân thủ Song những nghiên cứu trước đây về kiểm toán CTMTQG nói chung, CTMTQG XDNTM không nhiều Tuy vậy, một số kết quả nghiên cứu đó đã đưa ra một hướng mới về những gọi ý cho các nghiên cứu tiếp theo về các bước thực hiện quy trình kiểm toán CTMTQG XDNTM trong mối quan hệ với tính đặc thù của Chương trình

2.2 Tổng quan tình hình nghiên cứu ngoài nước

2.2.1 Các nghiên cứu về CTMTQG XDNTM

Một số quốc gia trên thế giới cũng có các phong trào xây dựng nông thôn mới như phong trào, xây dựng “làng mới” (Saemaul Undong) ở Hàn Quốc vào những năm 60 của thế kỷ 20 (Tuấn Anh, 2012); Trung Quốc với rất nhiều chương trình phát triển nông nghiệp, nông thôn như: “chương trình đốm lửa” nhằm trang bị cho hàng triệu nông dân các tư tưởng tiến bộ về khoa học, bồi dưỡng nhân tài đốm lửa, nâng cao tố chất nông dân, “Chương trình được mùa” giúp đại bộ phận nông dân áp dụng khoa học tiên tiến, phương thức quản lý hiện đại để phát triển nông nghiệp, nông thôn, “Chương trình giúp đỡ vùng nghèo”, (Cù Ngọc Hưởng, 2006); ngoài ra Mỹ, Nhật Bản, Thái Lan và một số nước khác cũng có các chương trình hướng tới nông nghiệp, nông thôn và nông dân Hầu hết các nghiên cứu về CTMTQG XDNTM đang tập trung vào ý nghĩa của Chương trình đối với sự phát triển của đất nước

2.2.2 Các nghiên cứu về quy trình kiểm toán do KTNN thực hiện

Đầu thập niên 1960, từ sức ép về ý kiến kiểm toán các chương trình dự án phải cải thiện hoạt động của dự án ở các giai đoạn tiếp theo, KTNN Nhật Bản đã tiến hành

các cuộc kiểm toán hiệu quả khi kiểm toán các chương trình, dự án nhằm đánh giá tình hình thực hiện, tình hình sử dụng và kết quả trực tiếp của chương trình, dự án thông qua việc phân tích lợi ích - chi phí, và đánh giá tác động đến người hưởng thụ, tính đúng đắn và phù hợp của chương trình, dự án đối với sự thay đổi kinh tế xã hội,

từ đó đề xuất các giải pháp cải thiện (Kazuki H & Shigeru Y., 2006) Cùng trong nghiên cứu này các tác giả đã chỉ ra các bước thực hiện công việc kiểm toán, quy trình kiểm toán các chương trình dự án do KTNN Nhật Bản thực hiện là cuộc kiểm toán hiệu quả nên các tiêu chí sử dụng để đánh giá là các tiêu chí liên quan tới đầu ra

và kết quả của chương trình, dự án

Gần đây các tổ chức KTNN toàn cầu đối mặt ngày càng nhiều thách thức liên quan đến chất lượng thông tin do KTNN cung cấp Bên cạnh việc hoàn thiện hệ thống chuẩn mức kiểm toán nhà nước quốc tế, quy trình kiểm toán cũng đã được chú trọng phát triển IDI (2009)

IDI (2012) trong Số tay hướng dẫn thực hiện chuẩn mực KTNN quốc tế cho kiểm toán hoạt động đã lấy dẫn chứng về các cuộc kiểm toán chương trình, dự án an sinh xã hội được vận dụng kiểm toán hoạt động với bốn bước trong quy trình kiểm toán nhằm đánh giá tính kinh tế, tính hiệu quả và sự hữu hiệu của các chương trình,

dự án Trong đó nhắn mạnh, từ những phát hiện được đưa ra thông qua bước thực hiện kiểm toán, KTNN phải đánh giá mức độ ảnh hưởng của những phát hiện đó, đồng thời đề xuất những giải pháp để các pha sau của chương trình, dự án được tốt hơn Tài liệu này cũng bước đầu đề cập đến vấn đề xác định rủi ro kiểm toán trong kiểm toán hoạt động, để làm cơ sở vận dụng bản đồ rủi ro để đánh giá rủi ro của cuộc kiểm toán

Nghiên cứu về quy trình kiểm toán các chương trình, dự án quốc gia, trung tâm sức khỏe và dịch vụ con người của Mỹ đã có những nghiên cứu, xây dựng quy trình kiểm toán gồm sáu bước: (1) Lập kế hoạch sơ bộ cho cuộc kiểm toán; (2) Chuẩn bị điều tra về đối tượng kiểm toán; (3) Thiết kế điều tra thu thập thông tin; (4) Thu thập

và phân tích thông tin; (5) Lập báo cáo kiểm toán; (6) Đánh giá kết quả sau kiểm toán Nghiên cứu cũng đã chỉ ra rằng sáu bước kiểm toán trên không chỉ có sự gắn kết chặt chẽ với nhau mà còn giúp tạo ra các bằng chứng kiểm toán hữu ích cho việc đưa ra các kết luận khi kiểm toán chương trình, dự án quốc gia với nội dung kiểm toán gồm kiểm toán tài chính và kiểm toán hoạt động Tuy nhiên, quy trình kiểm toán chưa chỉ ra được sự phù hợp của quy trình với đặc điểm của đối tượng được kiểm toán (Department of Health & Human Services, 1994)

Steve G Sutton và James C Lampe (2012) đã có nghiên cứu tổng quan về khung đánh giá chất lượng quy trình kiểm toán Nghiên cứu đã tổng quan các nghiên cứu trước đây về quy trình kiểm toán, khung đánh giá chất lượng của quy trình kiểm toán Nhưng nghiên cứu mới chỉ đề cập đến những cuộc kiểm toán báo cáo tài chính

mà chưa đề cập đến các cuộc kiểm toán chương trình, dự án

Lê Anh Minh (2014) đã nêu ra chuẩn mực kiểm toán về quy trình kiểm toán khu vực công của Úc, sự định hướng của công nghệ ảnh hưởng tới quy trình kiểm toán,

và các hoạt động đánh giá hiệu quả hoạt động của quy trình kiểm toán do Chính phủ

Úc thực hiện, từ đó có những đề xuất mang tính chiến lược nhằm thay đổi quy trình kiểm toán của KTNN Việt Nam Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu được đưa ra dựa trên

ý kiến đánh giá của các KTV Nhà nước mà chưa có sự đánh giá kết quả của quy trình kiểm toán từ phía đối tượng được kiểm toán

Nhìn chung, trong thời gian qua các nhà nghiên cứu đã có nhiều cố gắng trong việc tiếp cận quy trình kiểm toán, công tác kiểm toán các chương trình, dự án do KTNN thực hiện nhằm đưa ra các giải pháp hoàn thiện quy trình, công tác kiểm toán các chương trình, dự án dưới những góc độ khác nhau và đã đạt được một số kết quả nhất định Qua đó, không những góp phần làm rõ vai trò, trách nhiệm của KTNN đối với hiệu quả hoạt động của các chương trình, dự án trong thực tiễn mà còn là nguồn học liệu có giá trị về mặt lý luận, làm tiền đề cho các nghiên cứu tiếp theo

2.3 Kết luận chung từ các công trình nghiên cứu đã công bố và những điểm mới trong nghiên cứu của luận án

2.3.1 Các kết luận rút ra từ các công trình nghiên cứu đã công bố

Thứ nhất, chưa có sự thống nhất quan điểm về các nội dung công việc trong quy trình kiểm toán CTMTQG nói chung, quy trình kiểm toán CTMTQG XDNTM nói riêng Các nội dung công việc được thực hiện trong từng bước công việc của quy trình kiểm toán còn mang tính chủ quan theo các quan điểm khác nhau

Thứ hai, đến nay chưa có các nghiên cứu trong và ngoài nước về sự phù hợp của các nội dung công việc trong quy trình kiểm toán CTMTQG nói chung, CTMTQG XDNTM nói riêng trên cơ sở đánh giá sự hài lòng của đối tượng sử dụng thông tin do kiểm toán cung cấp

Tóm lại, trong những năm qua nhiều tác giả đã tập trung nghiên cứu về các CTMTQG nói chung, CTMTQG XDNTM nói riêng và quy trình kiểm toán do KTNN thực hiện, nhằm chỉ ra những kết quả đạt được cùng những tồn tại trong tổ chức, quản lý, thực hiện Chương trình cũng như những ưu điểm, hạn chế của quy trình kiểm toán và đã đạt được những kết quả nhất định Tuy nhiên, còn thiếu những

nghiên cứu đánh giá về quy trình kiểm toán CTMTQG XDNTM do KTNN thực hiện trong điệu kiện cụ thể của Việt Nam

2.3.2 Khoảng trống nghiên cứu và những điểm mới trong nghiên cứu của luận án

- Nghiên cứu những đặc điểm đặc trưng của CTMTQG XDNTM và KTNN, qua

đó chỉ rõ những ảnh hưởng của những đặc trưng này đến quy trình kiểm toán CTMTQGXD NTM do KTNN thực hiện;

- Nghiên cứu sự phù hợp của quy trình kiểm toán CTMTQG XDNTM thông qua ý kiến đánh của KTV tham gia cuộc kiểm toán, KTV thuộc các đơn vị tham mưu cho Tổng KTNN về từng bước công việc trong quy trình kiểm toán Qua đó, luận án tập trung đi sâu tìm hiểu nguyên nhân của những điểm chưa phù hợp trong quy trình, tạo cơ sở đề xuất các giải pháp hoàn thiện;

- Nghiên cứu sự hài lòng của đối tượng hưởng lợi đối với quy trình và kết quả kiểm toán CTMTQG XDNTM do KTNN Việt Nam thực hiện, từ đó có những đề xuất hoàn thiện quy trình, nâng cao tính hữu ích của kết quả kiểm toán do KTNN thực hiện

3 Mục tiêu nghiên cứu của luận án

- Hệ thống hoá, luận giải và làm rõ cơ sở lý luận về quy trình kiểm toán CTMTQG do KTNN thực hiện

- Phân tích, đánh giá thực trạng quy trình kiểm toán CTMTQG XDNTM do KTNN thực hiện

- Đề xuất định hướng và hệ thống các giải pháp nhằm hoàn thiện quy trình kiểm toán CTMTQG XDNTM do KTNN góp phần nâng cao chất lượng kiểm toán

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

 Về đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến quy trình kiểm toán CTMTQG XDNTM do KTNN Việt Nam thực hiện Để thực hiện nghiên cứu này, các đối tượng khảo sát nhằm thu thập thông tin phục vụ đề tài gồm KTV và đại diện các cơ quan tham mưu thuộc KTNN; các chuyên gia; và đại diện của các đơn vị được kiểm toán từ các Bộ, ngành trung ương đến tỉnh, huyện, xã

ở Việt Nam

 Phạm vi nghiên cứu:

Nghiên cứu được thực hiện đối với các cuộc kiểm toán CTMTQG XDNTM do KTNN thực hiện thời gian vừa qua ở Việt Nam Nghiên cứu tập trung phân tích, đánh giá quy trình kiểm toán CTMTQG XDNTM do KTNN thực hiện tại các địa phương,

nghiên cứu không đi sâu phân tích quy trình kiểm toán CTMTQG XDNTM ở cấp bộ, ngành

 Giới hạn nghiên cứu

Luận án chỉ tập trung nghiên cứu, phân tích, đánh giá quy trình kiểm toán chi tiết được thực hiện tại các địa phương mà không nghiên cứu quy trình kiểm toán đối chiếu tại các bộ, ngành do KTNN Việt Nam thực hiện đối với CTMTQG XDNTM ở Việt Nam

5 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp tiếp cận: Tiếp cận có sự tham gia; Tiếp cận theo quy trình; Tiếp

cận theo các cấp thực hiện

Phương pháp chọn điểm nghiên cứu: Giúp nghiên cứu xác định địa điểm

nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu phù hợp

Phương pháp thu thập thông tin: Được sử dụng để thu thập thông tin thứ

cấp và thông tin sơ cấp về từng nội dung liên quan đến quy trình kiểm toán CTMTQG XDNTM Trên cơ sở các số liệu thu thập được, nghiên cứu sinh đã lựa chọn những số liệu cần thiết, phù hợp để đưa vào sử dụng

Phương pháp tổng hợp, phân tích thông tin:

Thông tin thứ cấp và sơ cấp thu thập phục vụ cho nghiên cứu được phân loại, xử

lý và tổng hợp theo hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu phục vụ cho đánh giá quy trình kiểm toán CTMTQGXDNTM do KTNN thực hiện Sau khi đã thu thập được thông tin về thực trạng quy trình kiểm toán CTMTQGXDNTM do KTNN thực hiện, tác giả sử dụng các phương pháp phân tích số liệu như phương pháp thống kê

mô tả, phương pháp so sánh, phương pháp cho điểm và xếp hạng ưu tiên

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án

Việc hoàn thành luận án có ý nghĩa khoa học và thực tiễn như sau

Về mặt lý luận: Luận án là tài liệu nghiên cứu khoa học cho các vấn đề lý luận

về CTMTQG, cơ chế quản lý, hoạt động kiểm toán CTMTQG của cơ quan KTNN

Lý luận này có thể là tiền đề và cơ sở để hình thành lý luận cho các loại kiểm toán chuyên đề được thực hiện bởi KTNN

Về mặt thực tiễn: Luận án nghiên cứu thực trạng quy trình kiểm toán CTMTQG

XDNTM do KTNN thực hiện, từ đó đề xuất một số giải pháp và kiến nghị nhằm góp phần hoàn thiện quy trìnhkiểm toán CTMTQG XDNTM do KTNN Việt Nam thực hiện Kết quả nghiên cứu của luận án là tài liệu hướng dẫn các đoàn KTNN trong thực hiện quy trình kiểm toán CTMTQG nói chung và chương trình MTQG XDNTM

nói riêng, cũng như điều chỉnh lại một số điểm trong các bước của quy trình kiểm toáncho phù hợp

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, các danh mục bảng biểu, sơ đồ, tài liệu tham khảo

và phụ lục, luận án gồm có 3 chương:

Chương 1: Những lý luận cơ bản về quy trình kiểm toán chương trình mục tiêu

quốc gia do kiểm toán nhà nước thực hiện

Chương 2: Thực trạng quy trình kiểm toán chương trình mục tiêu quốc gia về

Xây dựng Nông thôn mới do Kiểm toán Nhà nước Việt Nam thực hiện

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện quy trình kiểm toán chương trình mục tiêu quốc gia về Xây dựng Nông thôn mới do Kiểm toán Nhà nước Việt Nam thực hiện

CHƯƠNG I NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUY TRÌNH KIỂM TOÁN CTMTQG DO

KTNN THỰC HIỆN 1.1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC

1.1.1 Khái niệm kiểm toán nhà nước

KTNN là một tổ chức chuyên nghiệp thuộc bộ máy hành chính nhà nước, còn về hoạt động KTNN là quá trình thu thập bằng chứng kiểm toán một cách khách quan, độc lập, có hệ thống nhằm xác định việc tuân thủ pháp luật trong việc quản lý, sử dụng tài chính, tài sản công Qua đó thực hiện trách nhiệm giải trình với cơ quan lập pháp, hành pháp, người dân về tính kinh tế, tính hiệu quả và sự hữu hiệu của các chương trình, dự án có sử dụng ngân sách nhà nước

1.1.2 Vai trò của kiểm toán nhà nước

Thứ nhất, KTNN góp phần nâng cao tính kinh tế, tính hiệu quả của việc quản lý

và sử dụng nguồn lực tài chính nhà nước

Thứ hai, Góp phần nâng cao việc chấp hành và hoàn thiện pháp luật về quản lý

kinh tế, tài chính của nhà nước

Thứ ba, Góp phần làm minh bạch các quan hệ kinh tế - tài chính

Thứ tư, Góp phần nâng cao hiệu lực trong quản lý và sử dụng tài chính nhà

nước

1.1.3 Chức năng của kiểm toán nhà nước

Chức năng chung: Chức năng xác minh và bày tỏ ý kiến

Chức năng cụ thể: đánh giá, xác nhận, kết luận và kiến nghị trong việc quản lý

và sử dụng tài chính, tài sản công của một quốc gia

1.1.4 Tổ chức bộ máy kiểm toán nhà nước

(1) Mô hình tổ chức bộ máy KTNN độc lập hoàn toàn: KTNN Cộng Hòa Liên

Bang Đức, Tòa thẩm kế của Cộng hòa Pháp, KTNN Tây Ban Nha, Hy Lạp, Thụy Sỹ,

Bồ Đào Nha, Indonesia, và một vài nước khác

(2) Mô hình tổ chức cơ quan KTNN trực thuộc cơ quan hành pháp (chính phủ):Trung Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, Thụy Điển, Lào và một số nước khác

(3) Mô hình tổ chức cơ quan KTNN trực thuộc cơ quan lập pháp (quốc hội):

Mỹ, Nga, Anh, Đan Mạch, Úc, Hà Lan, và nhiều nước khác

(4) Mô hình KTNN trực thuộc người đứng đầu nhà nước (Tổng thống): Hàn

Quốc, Ấn Độ, Banglades, Paragoay, và một số nước khác áp dụng

1.2 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CHƯƠNG TRÌNH MỤC TIÊU QUỐC GIA

1.2.1 Khái niệm chương trình mục tiêu và chương trình mục tiêu quốc gia

Chương trình mục tiêu: Được hiểu là chương trình đầu tư công bao gồm các dự

án nhằm thực hiện một hoặc một số mục tiêu của chính phủ ở một ngành, lĩnh vực nào đó đang có những vấn đề cấp bách cần giải quyết

Chương trình mục tiêu quốc gia: Là chương trình đầu tư công nhằm thực hiện

các mục tiêu kinh tế - xã hội của từng giai đoạn cụ thể trong phạm vi cả nước

1.2.2 Đặc điểm chương trình mục tiêu, chương trình mục tiêu quốc gia

Đặc điểm chương trình mục tiêu: Chương trình mục tiêu thường có phạm vi

hẹp trong một ngành hoặc một vùng lãnh thổ nhất định, tầm ảnh hưởng của chương trình do vậy cũng bó hẹp trong một phạm vi nhất định, nội dung chuyên sâu theo vấn

đề cần giải quyết ở từng vùng hay lĩnh vực, thời gian thực hiện chương trình có thể trong nhiều năm

Đặc điểm chương trình mục tiêu quốc gia:

- Về nội dung: CTMTQG bao gồm các chương trình phát triển bền vững gắn với chiến lược phát triển toàn diện của đất nước trong một giai đoạn cụ thể, ảnh hướng sâu rộng đến đời sống người dân

- Cơ cấu nguồn vốn: vốn thực hiện CTMTQG thường từ nhiều nguồn như: Nguồn ngân sách trung ương; Nguồn ngân sách địa phương; Nguồn lực huy động hợp pháp từ các tổ chức, doanh nghiệp và cộng đồng; Nguồn vốn tín dụng; và

nguồn lồng ghép từ các chương trình, dự án khác nên việc quản lý sẽ hết sức phức tạp, đòi hỏi phải có sự quản lý, điều hành một cách khoa học

- Quy chế quản lý, điều hành: Công tác quản lý, điều hànhCTMTQG từ cấp trung ương đến địa phương với quyền hạn và nghĩa vụ cụ thể của từng đơn vị

1.3 QUY TRÌNH KIỂM TOÁN CHƯƠNG TRÌNH MỤC TIÊU QUỐC GIA

DO KIỂM TOÁN NHÀ NƯỚC THỰC HIỆN

Thứ nhất, chuẩn bị kiểm toán

(1) Lập, phê duyệt và gửi đề cương khảo sát; (2) Thu thập thông tin về CTMTQG; (3) Đánh giá thông tin đã thu thập và hệ thống kiểm soát nội bộ của đơn

vị được kiểm toán; (4) Xác định rủi ro kiểm toán và trọng yếu/trọng tâm kiểm toán; (5) Lập kế hoạch kiểm toán

Thứ hai, thực hiện kiểm toán

KTV triển khai các nội dung đã được thiết lập trong kế hoạch kiểm toán tổng quát nói chung và kế hoạch kiểm toán chi tiết nói riêng, thông qua các phương pháp, kỹ thuật kiểm toán nhằm thu thập các bằng chứng kiểm toán một cách đầy

đủ, đáng tin cậy để làm cơ sở đưa ra các kết luận kiểm toán

Thứ ba, lập và gửi báo cáo kiểm toán

KTV phải tổng hợp tất cả các bằng chứng kiểm toán đã được thu thập nhằm đưa

ra những nhận xét, đánh giá về nội dung của CTMTQG được kiểm toán, để từ đó lập biên bản kiểm toán, báo cáo kiểm toán

Thứ tư, theo dõi, kiểm tra việc thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán

Theo dõi, kiểm tra việc thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán là bước công việc riêng có của KTNN Hoạt động này thể hiện thẩm quyền cũng như trách nhiệm của KTNN trong đánh giá việc thực hiện các kết luận và kiến nghị KTNN đã đưa ra cho đơn vị được kiểm toán và việc giải quyết các vấn đề đã nêu trong báo cáo kiểm toán đối với các bên có liên quan

1.4 KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI VỀ CHƯƠNG TRÌNH MỤC TIÊU QUỐC GIA VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM RÚT RA CHO VIỆT NAM

1.4.1 Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới khi kiểm toán chương trình mục tiêu quốc gia

1.4.1.1 Kinh nghiệm của Nhật Bản

1.4.1.2 Kinh nghiệm của Australia

1.4.1.3 Kinh nghiệm của Trung quốc