ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ KÍCH THÍCH SINH TRƯỞNG LẠC CỦA MỘT SỐ CHẾ PHẨM VI KHUẨN BACILLUS Ở QUẢNG NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ NÔNG NGHIỆP

S1A1, Bacillus sp.. S1F3, Bacillus sp... Giá tr trong nông nghi p: cây l c có vai tròng quan tr ng không ch trong ch n nuôi mà c ngành tr ng tr t... Các lá phía d i b tr c, sau lan lên c

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan lu n v n th c s “ ánh giá hi u qu kích thích sinh tr ng

l c c a m t s ch ph m vi khu n Bacillus Qu ng Nam” là công trình nghiên c u

c a riêng tôi Các s li u, k t qu nghiên c u đ c trình bày trong lu n v n là trung

th c, khách quan và ch a t ng đ c công b trên b t kì m t công trình nào N u có gì sai sót tôi xin chu hoàn toàn trách nhi m

Tác gi lu n v n

Lê c Lâm

L I C M N

Trong quá trình th c hi n đ tài và hoàn thành lu n v n này, ngoài s c g ng

c a b n thân, tôi đã nh n đ c s giúp đ c a nhi u cá nhân và t p th Tôi xin đ c bày t lòng bi t n chân thành v nh ng s giúp đ quý giá đó

u tiên, tôi xin bày t lòng bi t n t i ng i h ng d n khoa h c - th y giáo, PGS.TS Lê Nh C ng; b môn B o v th c v t, khoa Nông h c, tr ng i h c Nông Lâm, i h c Hu , th y đã đ nh h ng nghiên c u, h ng d n t n tình và giúp

đ tôi hoàn thành lu n v n này

Tôi xin chân thành c m n các th y, cô giáo khoa Nông h c, các cán b phòng

ào t o sau đ i h c đã t o đi u ki n và giúp đ tôi trong su t th i gian h c t p t i

tr ng c ng nh th c hi n đ tài nghiên c u và hoàn thành lu n v n này

Xin chân thành c m n lãnh đ o Phòng Nông nghi p và Phát tri n Nông thôn huy n Th ng Bình, y ban nhân dân xã Bình ào, y ban nhân dân xã Bình Ph c, huy n Th ng Bình và bà con nông dân đã t o đi u ki n đ tôi th c hi n nghiên c u t i

Lê c Lâm

TÓM T T

Nghiên c u “ ánh giá hi u qu kích thích sinh tr ng l c c a m t s ch ph m

vi khu n Bacillus Qu ng Nam” nh m m c đích xác đ nh đ c ch ph m vi khu n

Bacillus có kh n ng kích thích sinh tr ng và nâng cao n ng su t l c, làm c s xây

d ng quy trình ng d ng ch ph m vi khu n Bacillus trong s n xu t l c Qu ng Nam

Nghiên c u s d ng 6 ch ph m vi khu n S1A1, S1F3, S13E2, S13E3, BaD- S18F11 và BaD- S20D12 đ c s n xu t t 6 ch ng vi khu n Bacillus

BaD-t ng ng là Bacillus sp S1A1, Bacillus sp S1F3, Bacillus sp S13E2, Bacillus sp S13E3, Bacillus sp S18F11, Bacillus sp S20D12, t t c các ch ph m này đ u có m t

đ vi khu n là 109

cfu/gam và s d ng v t li u nghiên c u là gi ng l c L23

tài g m 3 n i dung chính: (1) ánh giá hi u qu kích thích sinh tr ng l c c a

m t s ch ph m vi khu n Bacillus; (2) ánh giá kh n ng h n ch m t s b nh h i

chính trên cây l c c a m t s ch ph m vi khu n Bacillus và (3) ánh giá nh h ng

c a các ch ph m vi khu n Bacillus đ n các y u t c u thành n ng su t và n ng su t l c

Thí nghi m đ c ti n hành trong 02 v (v Xuân Hè 2017 và v ông Xuân

2017 – 2018) t i vùng đ t cát thu c xã Bình ào và xã Bình Ph c, huy n Th ng Bình,

tnh Qu ng Nam B trí thí nghi m theo Quy chu n k thu t qu c gia v kh o nghi m giá tr canh tác và giá tr s d ng c a gi ng l c (QCVN 01-57: 2011/BNNPTNT), thí nghi m g m 7 công th c (6 ch ph m vi khu n Bacillus và đ i ch ng không s d ng

ch ph m) đ c thi t k theo ki u kh i ng u nhiên RCBD, 3 l n nh c l i, di n tích

m i ô thí nghi m là 15m2

Li u l ng ch ph m là 1gam/m2

, s d ng theo ph ng pháp thêm đ t rãi trên h t l c, m t đ tr ng 33 cây/m2 ánh giá các ch tiêu STPT theo QCVN 01-168: 2014/BNNPTNT và ch tiêu BVTV đ c đánh giá theo Quy chu n k thu t qu c gia v đi u tra d ch h i l c trên đ ng ru ng (QCVN 01-168: 2014/BNNPTNT)

K t qu nghiên c u cho th y BaD-S20D12 là ch ph m t t nh t, có kh n ng làm

t ng t l m c c a gi ng l c L23, t ng s l ng cành, s lá xanh còn l i, kích thích hình thành n t s n, h n ch đ c b nh g s t, b nh đ m lá và cho n ng su t th c thu cao nh t trong các công th c thí nghi m, v i NSTT dao đ ng t 21,96 - 26,97 t /ha

ch ph m BaD-S20D12 cho t l t ng so v i đ i ch ng t 18,29 – 21,13%

V i k t qu nghiên c u trên, chúng tôi m nh d n đ xu t ti p t c nghiên c u nh

h ng c a các ch ph m vi khu n Bacillus trên các chân đ t và các gi ng l c khác

nhau đ có k t lu n chính xác h n ng th i, th nghi m mô hình tr ng l c ng d ng

ch ph m BaD-S20D12 t i đ a bàn nghiên c u và các vùng tr ng l c khác Qu ng Nam đ có s s khuy n cáo cho bà con nông dân ng th i, góp ph n xây d ng quy trình s n xu t l c ng d ng ch ph m vi khu n Bacillus t i Qu ng Nam

M C L C

L I CAM OAN i

L I C M N ii

TÓM T T iii

M C L C iv

DANH M C KÝ HI U CÁC CH VI T T T vi

DANH M C CÁC B NG viii

DANH M C CÁC HÌNH, S x

M U 1

1 TÍNH C P THI T C A TÀI 1

2 M C TIÊU C A TÀI 2

3 Ý NGH A KHOA H C VÀ TH C TI N C A TÀI 2

3.1 Ý ngha khoa h c 2

3.2 Ý ngha th c ti n 2

CH NG 1 T NG QUAN CÁC V N NGHIÊN C U 3

1.1 C S LÝ LU N VÀ TH C TI N C A TÀI 3

1.1.1 C s lý lu n 3

1.1.2 C s th c ti n 4

1.2 T NG QUAN V CÂY L C 5

1.2.1 Ngu n g c, giá tr c a cây l c 5

1.2.2 Tình hình s n xu t l c trên th gi i và Vi t Nam 7

1.2.3 Các y u t nh h ng đ n s n xu t l c 12

1.3 VI KHU N CÓ ÍCH V I CÂY TR NG 20

1.3.1 Ch ph m sinh h c 21

CH NG 2 I T NG, PH M VI, N I DUNG VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 25

2.1 I T NG VÀ PH M VI NGHIÊN C U 25

2.1.1 V t li u, đ i t ng nghiên c u 25

2.1.2 Ph m vi nghiên c u 26

2.2 N I DUNG NGHIÊN C U 26

2.3 PH NG PHÁP NGHIÊN C U 26

2.3.1 B trí thí nghi m 26

2.3.2 Quy trình k thu t 27

2.3.3 Ph ng pháp đánh giá thí nghi m 28

2.4 DI N BI N TH I TI T KHÍ H U TRONG TH I GIAN THÍ NGHI M T I QU NG NAM 31

2.5 X LÝ S LI U 32

CH NG 3 K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU N 33

3.1 NH H NG C A CH PH M VI KHU N BACILLUS N M T S CH TIÊU SINH TR NG, PHÁT TRI N L C 33

3.1.1 nh h ng c a ch ph m vi khu n Bacillus đ n t l m c c a l c 33

3.1.2 nh h ng c a ch ph m vi khu n Bacillus đ n chi u cao cây và chi u dài cành c p 1 c a l c 35

3.1.3 nh h ng c a ch ph m vi khu n Bacillus đ n s lá c a l c 38

3.1.4 nh h ng c a ch ph m vi khu n Bacillus đ n s cành c a l c 40

3.1.5 nh h ng c a ch ph m vi khu n Bacillus đ n s l ng n t s n c a l c 42

3.2 NH H NG C A CH PH M VI KHU N BACILLUS N B NH H I 44

3.2.1 B nh g s t 44

3.2.2 B nh đ m nâu và đ m đen 48

3.3 NH H NG C A CH PH M VI KHU N BACILLUS N N NG SU T L C 53

K T LU N VÀ KI N NGH 58

K T LU N 58

KI N NGH 58

TÀI LI U THAM KH O 59

FAO Food and Agriculture Organization of the United Nations/

T ch c L ng th c và nông nghi p Liên Hi p Qu c

HXVK Héo xanh vi khu n

ICRISAT International Crops Research Institute for the Semi-Arid Tropics/

Vi n Nghiên c u Cây tr ng Qu c t vùng Nhi t đ i bán khô h n IFA International Fertilizer Association/ Hi p h i phân bón qu c t

P100 h t Kh i l ng 100 h t

P100 qu Kh i l ng 100 qu

PTNT Phát tri n nông thôn

RBCD Randomized Block Complete Design/Thi t k kh i hoàn toàn ng u

nhiên

TGST Th i gian sinh tr ng

TB Trung bình

TBNN Trung bình nhi u n m

UBND y ban nhân dân

VAAS Vietnam Academy of Agricultural Sciences/Vi n khoa h c Nông

nghi p

DANH M C CÁC B NG

B ng 1.1 Di n tích, n ng su t và s n l ng l c c a m t s n c trên th gi i t n m 2011

- 2013 8

B ng 1.2 Di n tích, n ng su t và s n l ng l c các vùng tr ng l c chính Vi t Nam giai đo n 2011 – 2016 9

B ng 1.3 Di n tích, n ng su t, s n l ng l c Qu ng Nam giai đo n 2011-2015 10

B ng 1.4 Di n tích, n ng su t, s n l ng l c huy n Th ng Bình 11

B ng 2.1 Các ch ph m vi khu n Bacillus s d ng trong nghiên c u 25

B ng 2.2 Li u l ng và ph ng pháp x lý ch ph m vi khu n Bacillus 26

B ng 2.3 Phân c p b nh h i trên lá l c 30

B ng 2.4 Di n bi n khí h u th i ti t v Xuân Hè 2017 và ông Xuân 2017 - 2018 t i Qu ng Nam 32

B ng 3.1 T l m c c a gi ng l c L23 trong v Xuân Hè 2017 và v ông Xuân 2017-2018 t i huy n Th ng Bình, t nh Qu ng Nam (%) 34

B ng 3.2 Chi u cao thân chính và chi u dài cành c p 1 c a gi ng l c L23 các công th c thí nghi m trong v Xuân Hè 2017 (cm) 35

B ng 3.3 Chi u cao thân chính và chi u dài cành c p 1 c a gi ng l c L23 các công th c thí nghi m trong v ông Xuân 2017-2018 (cm) 37

B ng 3.4 S lá trên thân chính và s lá xanh còn l i c a gi ng l c L23 các công th c thí nghi m trong v Xuân Hè 2017 (lá/cây) 38

B ng 3.5 S lá và s lá xanh còn l i c a gi ng l c L23 các công th c thí nghi m trong v ông Xuân 2017 – 2018 (lá/cây) 40

B ng 3.6 S cành c a gi ng l c L23 các công th c thí nghi m trong v Xuân Hè 2017 và v ông Xuân 2017 – 2018 (cành/cây) 41

B ng 3.7 S l ng n t s n c a gi ng l c L23 các công th c thí nghi m 43

B ng 3.8 T l b nh và ch s b nh g s t trên gi ng l c L23 các công th c thí nghi m qua các k đi u tra trong v Xuân Hè 2017 (%) 45

B ng 3.9 T l b nh và ch s b nh g s t trên gi ng l c L23 các công th c thí nghi m qua các k đi u tra trong v ông Xuân 2017-2018 (%) 47

B ng 3.10 T l b nh và ch s b nh đ m lá trên gi ng l c L23 các công th c thí nghi m trong v Xuân Hè 2017 (%) 48

B ng 3.11 T l b nh và ch s b nh đ m lá trên gi ng l c L23 các công th c thí nghi m trong v ông Xuân 2017-2018 (%) 51

B ng 3.12 Các y u t c u thành n ng su t và n ng su t gi ng l c L23 các công th c thí nghi m trong v Xuân Hè 2017 54

B ng 3.13 Các y u t c u thành n ng su t và n ng su t gi ng l c L23 các công th c thí nghi m trong v ông Xuân 2017-2018 56

DANH M C CÁC HÌNH, S

Hình 1.1 Tri u ch ng b nh ch t r p cây con trên l c 15

Hình 1.2 Tri u ch ng b nh đ m lá trên cây l c 16

Hình 1.3 Tri u ch ng b nh g s t trên cây l c 17

Hình 1.4 Tri u ch ng b nh héo r g c m c tr ng trên cây l c 17

Hình 1.5 Tri u ch ng b nh héo r g c m c đen trên cây l c 18

Hình 1.6 Tri u ch ng b nh héo xanh vi khu n trên cây l c 19

Hình 3.1 T l b nh đ m lá trên gi ng l c L23 các công th c thí nghi m trong v Xuân Hè 2017 49

Hình 3.2 Ch s b nh đ m lá trên gi ng l c L23 các công th c thí nghi m trong v Xuân Hè 2017 49

Hình 3.3 T l b nh đ m lá trên gi ng l c L23 các công th c thí nghi m trong ông Xuân 2017-2018 52

Hình 3.4 Ch s b nh đ m lá trên gi ng l c L23 các công th c thí nghi m trong ông Xuân 2017-2018 52

Hình 3.5 N ng su t gi ng l c L23 các công th c thí nghi m trong v Xuân Hè 2017 55 Hình 3.6 N ng su t gi ng l c L23 các công th c thí nghi m trong v ông Xuân 2017-2018 57

S đ 2.1 B trí thí nghi m v Xuân Hè 2017 t i xã Bình ào 27

S đ 2.2 B trí thí nghi m v ông Xuân 2017 - 2018 t i xã Bình Ph c 27

M U

1 TÍNH C P THI T C A TÀI

Cây l c (Arachis hypogaea L.) là cây công nghi p, cây th c ph m đ c tr ng

ph bi n các n c trên th gi i nói chung và nói riêng T i Qu ng Nam, cây l c (còn g i là cây đ u ph ng) là cây tr ng truy n th ng, có di n tích đ ng th 3 sau cây lúa và cây ngô và là tnh có di n tích tr ng l c l n nh t khu v c Duyên H i Nam trung

B Hi n nay, toàn t nh có kho ng 8.000ha l c và ti m n ng còn có th m r ng h n

n a nh công tác chuy n đ i c c u cây tr ng đang đ c đ y m nh Thêm vào đó, l c

c ng đ c xác đ nh là cây tr ng xóa đói, gi m nghèo cho bà con nông dân nh ng vùng đ c bi t khó kh n t i Qu ng Nam (S NN&PTNT Qu ng Nam, 2016)

Qu ng Nam, l c đ c tr ng ch y u t p trung v ông Xuân (chi m t 80 - 83% di n tích); v Hè Thu ph n l n di n tích đ c phân b vùng trung du, mi n núi M c dù v y, n ng su t l c đây còn th p do nhi u nguyên nhân nh đ t đai nghèo dinh d ng, gi ng thoái hóa (ch y u dùng gi ng l c s Tây Nguyên - n ng su t

th p, nhi m b nh); th i ti t kh c nghi t và d ch h i bùng phát Chính vì v y, đ mang

l i hi u qu kinh t cao cho cây l c, bên c nh vi c l a ch n gi ng l c m i có n ng

su t, ph m ch t t t thì c n có m t quy trình canh tác phù h p cho cây l c

Nhi u n m qua, vi c s d ng phân bón hóa h c đ nâng cao n ng su t, s n l ng cây tr ng đã gây tích l y các ch t đ c h i trong môi tr ng, nông s n, d n đ n làm suy thoái môi tr ng, m t cân b ng sinh thái, th m chí gây đ c h i tr c ti p đ n ng i s n

xu t và tiêu dùng Vì v y, đ phát tri n nông nghi p b n v ng, đ m b o ch t l ng nông s n, thân thi n v i môi tr ng và mang l i hi u qu kinh t đang là m c tiêu

ph n đ u c a ngành nông nghi p nói chung và nông dân nói riêng M t trong nh ng

gi i pháp h u hi u cho h ng đi này là s d ng phân h u c vi sinh, ng d ng các ch

ph m sinh h c đ thay th các hoá ch t b o v th c v t và các lo i phân hoá h c có tác

đ ng x u đ n môi tr ng

Các ch ng vi sinh v t đ c s d ng trong phân bón vi sinh v t là các ch ng vi sinh v t có ích giúp cây sinh tr ng, phát tri n t t, h n ch b nh h i và cho n ng su t cao Nh ng nghiên c u cho th y m t s vi khu n có kh n ng h n ch nhóm b nh héo

r , kích thích sinh tr ng cây l c và làm t ng n ng su t l c đ n 20% (Le et al., 2012) Trong các vi sinh v t có ích đ i v i cây tr ng thì Bacillus là nhóm vi khu n kích thích

sinh tr ng vùng r có nhi u u đi m nh kh n ng t n t i lâu dài trong ch ph m, ít

ch ng gây h i cho con ng i

Trên c s m t s ch ng vi khu n Bacillus có ích đ c phân l p t cây l c, có

ngu n g c b n đ a, v i mong mu n nghiên c u nh m nâng cao n ng su t l c trên đ a

bàn tnh nhà, chúng tôi th c hi n đ tài: “ ánh giá hi u qu kích thích sinh tr ng l c

c a m t s ch ph m vi khu n Bacillus Qu ng Nam”

2 M C TIÊU C A TÀI

Xác đ nh đ c ch ph m vi khu n Bacillus có kh n ng kích thích sinh tr ng và

nâng cao n ng su t l c, làm c s xây d ng quy trình ng d ng ch ph m vi khu n

Bacillus trong s n xu t l c Qu ng Nam

3 Ý NGH A KHOA H C VÀ TH C TI N C A TÀI

3.1 Ý ngh a khoa h c

- ánh giá đ c vai trò kích thích sinh tr ng và h n ch b nh h i trên cây l c

c a vi sinh v t đ i kháng nói chung và vi khu n Bacillus nói riêng trong thâm canh

t ng n ng su t l c và góp ph n nâng cao hi u qu kinh t

- tài nghiên c u tác đ ng c a các ch ph m vi khu n Bacillus đ n sinh

tr ng, phát tri n và m c đ nhi m b nh h i trên cây l c giúp b sung nhóm ch ph m

vi sinh v t dùng cho cây l c, thay th d n t p quán bón phân hóa h c c a ng i dân là

m t trong nh ng bi n pháp h u hi u đ s n xu t nông nghi p s ch

3.2 Ý ngh a th c ti n

Nghiên c u v vi c s d ng ch ph m vi khu n Bacillus là m t gi i pháp thi t

th c K t qu nghiên c u đ tài đ xu t đ c ch ng vi khu n Bacillus áp d ng vào

th c ti n s n xu t, góp ph n hoàn thi n quy trình thâm canh l c h u c Qu ng Nam nói riêng và Các tnh Duyên H i Nam Trung B nói chung

đó vi sinh v t phát tri n nhi u và phong phú v thành ph n Trái l i trên nh ng chân

đ t chua m n, nghèo dinh d ng, nhi u ch t đ c, ho c trên nh ng chân đ t khô h n,

l y th t s phát tri n c a vi sinh v t b h n ch và t o thành m t khu h vi sinh v t đ c

bi t i u ki n đ t đai b t l i đã hình thành các lo i hình vi sinh v t thích ng nh vi sinh v t ch u m n, vi sinh v t ch u chua, vi sinh v t có kh n ng phát tri n trong môi

tr ng nhi u H2S, nhi u CH4

B r th c v t th ng ti t ra các h p ch t nh axit, đ ng, r u, nhi u tr ng h p còn th y c nucleotit, axit amin (alanin, lizin, l xin, triozin) Trong ch t bài ti t c a r còn có nh ng h p ch t h u c có ho t tính sinh lý m nh nh enzym, vitamin, ch t kích thích sinh tr ng và đôi khi còn có c ancaloit C ng đ bài ti t l n hay nh ph thu c vào nhi u y u t Trong m t s tr ng h p kh i l ng ch t bài ti t trong su t quá trình sinh tr ng phát tri n c a chúng có th đ t 5% kh i l ng c a chúng

Các ch t bài ti t c a r gi vai trò quan tr ng trong m i quan h gi a các th c

v t v i nhau và gi a th c v t v i vi sinh v t Trên b m t r và l p đ t n m sát r ch a nhi u ch t dinh d ng, nên đã thu hút s t p trung c a vi sinh v t v i s l ng l n h n vùng xa r hàng ch c đ n hàng tr m l n L p đ t n m sát r ch u nh h ng c a s

sinh bào t , Pseudomonas phát tri n chi m u th , Bacterium, Micrococcus phát tri n

y u Trong vùng r c ng g p nhi u lo i vi sinh v t khác nh vi khu n nitrat hóa, n m

men, rong, t o và nguyên sinh đ ng v t N m men, n m m c chi m không quá 10%

Acinetobacter, Agrobacterium, Arthrobacter, Azospirillum, Bradyrhizobium, Burkholderia, Cellulomonas, Frankia, Pantoea, Pseudomonas, Rhizobium, Serratia, Streptomyces, Thiobacillus và Bacillus

Trên th gi i, nh ng nhóm PGPR khác đang đ c nghiên c u nhi u nh ng ch a

đ c ng d ng r ng rãi Còn n c ta, ch a có nhi u nghiên c u v nhóm vi khu n này Vi khu n vùng r có m i quan h c ng sinh quan tr ng v i th c v t, nó thúc đ y

s t ng tr ng c a th c v t thông qua vi c chuy n đ i nit trong không khí thành ngu n dinh d ng cho cây s d ng

M t s nghiên c u cho r ng: s d ng các ch ng vi khu n Bacillus (B subtilis, B

megaterium, và B firmis) làm t ng kh n ng n y m m c a h t gi ng, r và chi u dài cành, tr ng l ng khô và n ng su t c a l c Tuy nhiên, không có t ng quan gi a hi u

qu và kh n ng c a các vi khu n này đ hòa tan lân và s n xu t auxin; Nghiên c u v

Pseudomonas cho th y, vi c nhi m Pseudomonas vào h t gi ng l c làm kích thích

t ng tr ng các đ c đi m sinh tr ng c a cây l c Theo Dey và c ng s (2004): Có s

t ng quan gi a kh n ng phân gi i lân khó tiêu c a m t s ch ng v i vi c t ng n ng

Vi sinh v t đ c ng d ng tr c ti p trong nông nghi p b ng các tác đ ng tr c ti p

c a vi sinh v t đ n cây tr ng th hi n qua s t ng h p, khoáng hoá ho c chuy n hoá các

ch t dinh d ng x y ra trong quá trình chuy n hoá v t ch t c a vi sinh v t nh quá trình

c đ nh nit , phân gi i lân, sinh t ng h p auxin, giberellin, etylen v.v Nh ng vi khu n này có kh n ng giúp cây tr ng t ng kh n ng huy đ ng và d dàng s d ng các ngu n dinh d ng t môi tr ng

V i cây l c, t lâu vi khu n kích thích sinh tr ng đã đ c nghiên c u và ng

d ng trong th c t nh s d ng các vi khu n c đ nh đ m c ng sinh (Bradyrhizobium,

Rhizobium) đ nâng cao n ng su t l c S d ng vi sinh v t d i d ng phân bón vi sinh

v t (g i t t là phân vi sinh) - là s n ph m ch a m t hay nhi u ch ng vi sinh v t s ng,

đã đ c tuy n ch n có m t đ đ t theo tiêu chu n hi n hành Thông qua các ho t đ ng

c a vi sinh v t sau quá trình bón vào đ t t o nên các ch t dinh d ng mà cây tr ng s

d ng đ c (ví d : N, P, K) hay các ho t ch t sinh h c, góp ph n nâng cao n ng su t và

ch t l ng nông s n Phân vi sinh b o đ m không gây nh h ng x u đ n ng i, đ ng

th c v t, môi tr ng sinh thái và ch t l ng nông s n

Hi u qu c a vi sinh v t trong vi c làm t ng kh n ng sinh tr ng phát tri n cây

tr ng, h n ch s d ng phân bón hoá h c c ng nh t ng n ng su t, ch t l ng nông

s n đã đ c kh ng đ nh trong nhi u công trình nghiên c u c a nhi u n c trên th

gi i Ví d : Ch ph m Nitragin, Azotobacterin ch a các vi sinh v t có kh n ng c

đ nh nit t do trong không khí Ch ph m Photphobacterin ch a các vi sinh v t có

kh n ng phân gi i photpho khó tan trong đ t Ho c các ch ph m n m r , ch ph m

t o lam

Hi n nay, vi c ng d ng các vi sinh v t đ b o v th c v t đang đ c quan tâm

vì nó ít gây đ c h i và đ m b o cân b ng sinh thái; có th k đ n m t s các ch ph m sau: virus gây b nh cho côn trùng, vi khu n gây b nh cho côn trùng và chu t, vi sinh

v t đ i kháng Ng i ta đã s n xu t đ c ch ph m đ tr sâu xanh, sâu róm thông

b ng cách làm cho sâu ng ng n, ít ho t đ ng, tr ng phù; m t s ch ph m t vi khu n gây b nh cho côn trùng và chu t nh ch ph m Bt đ tr sâu t , sâu xanh

b m tr ng h i rau ho c ch ph m Biorat, ch ph m Miroca đ gây b nh đ ng ru t cho chu t Ngoài vi c ng d ng các vi sinh v t gây b nh cho côn trùng và d ch h i nh trên, ng i ta đã nghiên c u tìm ra các loài n m, các loài vi khu n, các loài virus đ i kháng v i các vi sinh v t gây b nh ho c c d i t c là khi có m t nh ng loài vi sinh v t này thì các vi sinh v t gây b nh mà đ i kháng v i chúng s không phát sinh, phát tri n

đ c Ví d : s d ng n m Penicillium (các loài Penicillium oxalicum, Penicillium

frequentans, Penicillium vermiculatum, Penicillium nigricans, Penicillium chrysogetum ) đ đ i kháng v i các n m Pythium spp Rhizoctonia solani, Sclerotium

cepivorum, Vertcillium alboatrum; s d ng vi khu n Steptomyces griseoviridy đ đ i

kháng v i b nh n m Fusarium

1.2 T NG QUAN V CÂY L C

1.2.1 Ngu n g c, giá tr c a cây l c

Cây l c có ngu n g c t Nam M , là cây tr ng thích ng r ng v i các vùng sinh thái khác nhau, t ôn đ i đ n nhi t đ i nên cây l c phân b r t r ng t 400v B c

đ n 400 v Nam, cao h n 1000m so v i m t n c bi n Tuy nhiên, l c ch y u đ c

tr ng t p trung các n c thu c châu á, châu phi và châu M … L c còn là m t trong

nh ng cây tr ng nông nghi p ch y u c a nhi u n c và đ c x p th m i ba trong các cây th c ph m c a th gi i

Cây l c là m t cây công nghi p ng n ngày, có giá tr cao v nhi u m t:

V giá tr dinh d ng: l c là m t lo i th c ph m có giá tr dinh d ng cao, giàu

v lipit và protein H t l c có hàm l ng d u cao, nên n ng l ng cung c p r t l n: c 100g h t l c cung c p 590cal (trong khi đó 100 g h t đ u t ng cung c p 411cal, 100g

th t l n n c cung c p 286cal, tr ng v t ch có 189 cal…) H t l c đ c s d ng tr c

ti p nh ép d u, khô d u ch bi n thành n c ch m và th c ph m khác Ngày nay, công ngh ch bi n th c ph m phát tri n ng i ta ch bi n thành nhi u m t hàng khác

nh k o l c,b l c, rút d u, phomat l c, s a l c

V giá tr kinh t : h t l c là m t hàng nông s n xu t kh u đem l i kim ng ch cao c a nhi u n c Theo FAO hi n nay Senegal giá tr t l c chi m g n ½ thu nh p

và chi m t i 80% giá tr xu t kh u S n xu t l c đ t hi u qu kinh t r t cao, đ t t

su t l i nhu n t i 31,86% (cao h n m t s nông s n khác) và xu t kh u l c đóng góp 15,11% cho ngu n hàng nông s n xu t kh u

V giá tr trong công nghi p: h t l c đ c dùng trong công nghi p ép d u D u

l c làm nguyên li u cho công nghi p th c ph m nh làm bánh k o, làm b , n c

ch m, mì n li n, s a h p đ c, và làm nguyên li u trong công nghi p ch bi n xà phòng, ch t t y r a D u l c tinh khi t dùng trong y h c (th m m ) và trong ngh ti u

th công nghi p, trong m ngh Ngoài ra, d u l c còn làm nguyên li u cho các ngành công nghi p khác nh xi m c in, ch t d o, làm dung môi cho thu c b o v th c v t Khô d u l c còn đ c dùng làm th c n cho ng i và ch n nuôi gia súc, gia c m Giá tr trong nông nghi p: cây l c có vai tròng quan tr ng không ch trong ch n

nuôi mà c ngành tr ng tr t Sau khi ép 100kg l c s thu đ c t 30-35kg d u các lo i

và 65-70kg khô d u Khô d u l c có thành ph n dinh d ng t ng đ i cao, đ ng th 3 trên th gi i trong các lo i khô d u th c v t (sau khô d u đ u t ng và bông) Hàm

l ng các ch t dinh d ng trong khô d u còn khá cao nên dùng làm th c n trong

ch n nuôi r t t t Các nghiên c u b sung khô d u trong kh u ph n n c a gia súc, gia

c m đ u làm t ng tr ng nhanh cho l n và t ng s n l ng tr ng gà, v t Thân, lá l c có

n ng su t t 5-10 t n/ha ch t xanh (sau thu ho ch qu ) có th dùng trong ch n nuôi đ i gia súc Cám v qu l c: V qu l c chi m 25-30% tr ng l ng qu Trong ch bi n

th c ph m chúng ta th ng ch s d ng ph n h t, ph n v có th nghi n thành cám

ph c v cho ch n nuôi

i v i tr ng tr t: l c là cây tr ng r t có ý ngh a đ i v i nhi u n c trên th

gi i, nh t là các n c nghèo vùng nhi t đ i Cây l c có ý ngh a trong vi c c i t o đ t đai nh kh n ng c đ nh đ m, r l c có th t o ra vi khu n n t s n do các vi sinh v t

c ng sinh, nh ng so v i n t s n c a các lo i cây h đ u khác thì n t s n c a cây l c

l n và kh n ng c đ nh đ m cao h n Chính vì v y, mà sau khi thu ho ch l c thành

ph n lý hóa tính c a đ t đ c c i thi n đáng k , l ng đ m trong đ t t ng và khu h vi sinh v t háo khí trong đ t đ c t ng c ng có l i cho cây tr ng sau Ngoài ra, trong thân lá l c c ng có m t l ng ch t khoáng N, P, K không thua kém gì phân chu ng Tuy nhiên, khi s d ng c n chú ý ch bi n đ ít hao h t các ch t dinh d ng

1.2.2 Tình hình s n xu t l c trên th gi i và Vi t Nam

1.2.2.1 Tình hình s n xu t l c trên th gi i

M c dù là cây tr ng có tính thích ng r ng nh ng trên th gi i l c đ c tr ng

ch y u t p trung châu Á, châu Phi, châu M Trong đó, châu Á có di n tích tr ng

l c l n nh t, chi m 63,4% di n tích và 71,7% s n l ng Châu Phi chi m 31,3% di n tích và 18,6% s n l ng B c Trung M và các n c còn l i chi m 3,7% di n tích và 7,5% s n l ng

Trên 60% s n l ng l c c a th gi i thu c v 5 n c s n xu t chính là n 31% s n l ng l c c a toàn th gi i, Trung Qu c 15% s n l ng l c c a toàn th gi i, sau đó là Senegal, Nigiênia, M Theo s li u th ng kê c a FAOSTAT (2013), tình hình s n xu t l c trên th gi i t n m 2011- 2013 đ c th hi n B ng 1.1

K t qu B ng 1.1 cho th y: Di n tích tr ng l c toàn th gi i dao đ ng t 24,74

- 25,41 tri u ha/n m Trong đó, kho ng 90% di n tích tr ng l c t p trung l c đ a Á Phi ( Châu Á 60% và châu Phi 30%) Các n c có di n tích tr ng l c l n là n ,

v i di n tích tr ng t 4,77 - 5,31 tri u ha/n m, Trung Qu c tr ng t 4,60 - 4,71 tri u ha/n m, Nigiêria tr ng t 2,35 - 2,65 tri u ha/n m

N ng su t l c c a các n c trên th gi i có s khác bi t khá l n Nh ng n c khoa h c k thu t phát tri n th ng có n ng su t cao, và ng c l i thì m t s n c dù

có di n tích l c t ng đáng k nh ng n ng su t l c v n còn r t th p N ng su t l c trung bình c a th gi i đ t t 1,63 - 1,79 t n/ha Trung Qu c là qu c gia có n ng su t l c cao

nh t là Trung Qu c, n ng su t trung bình đ t 3,49 - 3,65 t n/ha, ti p đ n là M , n ng

su t trung bình đ t 2,96 - 3,51 t n/ha Nhìn chung, nh ng n c có di n tích tr ng l c

l n l i có n ng su t th p và m c t ng n ng su t không đáng k trong th i gian qua

M t s n c s n xu t l c chính có m c t ng n ng su t không nhi u n ch t ng 13%, Xênêgan, Trung Qu c n ng su t h u nh không t ng Tình tr ng chênh l ch

n ng su t gi a các n c r t đáng k

V s n l ng: s li u B ng 1.1 cho th y trên 70% s n l ng l c thu c v 5

n c s n xu t l c chính g m: Trung Qu c chi m kho ng 37,26%, n 20,74%, M 8,13%, Nigiêria 6,57%, Inđônêxia 2,94% Các n c s n xu t l c còn l i ch chi m

d i 30% s n l ng l c c a toàn th gi i

N ng su t (t n/ha)

S n l ng (tri u t n)

2011 2012 2013 2011 2012 2013 2011 2012 2013

Th gi i 24,74 24,80 25,41 1,63 1,64 1,79 40,47 40,79 45,65 Trung Qu c 4,60 4,71 4,65 3,49 3,57 3,65 16,11 16,85 17,01

n 5,31 4,77 5,25 1,31 0,98 0,18 6,96 4,6 9,47 Nigieria 2,35 2,65 2,36 1,25 1,24 1,27 2,96 3,31 3,00 Indonesia 0,53 0,55 0,51 2,13 2,23 2,58 1,15 1,25 1,34

M 1,01 1,27 1,15 2,96 3,51 3,21 3,00 4,46 3,71 Senegal 0,86 0,70 0,76 0,60 0,94 0,92 0,52 0,67 0,70 Xudan 1,69 1,61 2,16 0,69 0,63 0,81 1,18 1,03 1,76 Cameroon 0,50 0,42 0,46 0,11 1,50 1,37 0,56 0,63 0,63

Vi t Nam 0,22 0,22 0,21 2,09 2,13 2,27 0,46 0,47 0,49

1.2.2.2 Tình hình s n su t l c Vi t Nam

Theo th ng kê c a B Nông nghi p và Phát tri n nông thôn (2009), Vi t Nam cây l c đ c tr ng 62/64 t nh thành (hai t nh không tr ng l c là H u Giang và Cà Mau) Di n tích tr ng l c t p trung ch y u 5 vùng sinh thái g m đ ng b ng Sông

H ng (30.500ha), ông B c (40.350 ha), B c Trung b (75.300ha), Duyên h i Nam Trung b (33.100ha) và ông Nam b (29.575ha) N m 2013, có 10 t nh có di n tích

tr ng l c l n là Ngh An (19.600 ha), Hà T nh (17.300 ha), Thanh Hóa (13.500 ha),

B c Giang (11.700 ha), Qu ng Nam (10.800ha), Bình nh (10.200ha), Long An (8.100ha), Hà Giang (7.800 ha), Tây Ninh (6.700ha), Nam nh (6.300ha), Qu ng Ngãi (5.900ha) N ng su t gi a các t nh chênh l ch nhau khá l n, n ng su t giai đo n 2009-2013 đ t t 1,513- 5,043 t n/ha, cao nh t là t nh Trà Vinh và th p nh t là t nh klak Nh ng t nh có n ng su t cao nh t nh : Trà Vinh (5,043 t n/ha), Nam nh (3,968 t n/ha), Tây Ninh (3,492 t n/ha), Bình nh (2,941 t n/ha), Long An (2,938

t n/ha), Tuyên Quang (2,625 t n/ha), Ninh Bình (2,551 t n/ha), B c Giang (2,416

t n/ha), Hà T nh (2,358 t n/ha), Ngh An (2,270 t n/ha) Trong 5 n m tr l i đây (2011 – 2016), tình hình s n xu t l c Vi t Nam có nhi u bi n đ ng (B ng 1.2)

n m 2016 (2,311 t n/ha) M c dù n ng su t l c có t ng nh ng do s s t gi m v di n tích nên s n l ng l c trong n c c ng gi m d n t n m 2011 (468,7 nghìn t n) đ n

n m 2016 ch còn 427,2 nghìn t n N m 2013 nh di n tích n đ nh và n ng su t l c

đ t cao nên s n l ng l c c n c đ t cao nh t giai đo n này

1.2.2.3 Tình hình s n xu t l c t nh Qu ng Nam

Qu ng Nam là m t t nh có đi u ki n t nhiên khá thu n l i cho vi c s n xu t l c

và là t nh có di n tích tr ng l c l n nh t khu v c Duyên H i Nam Trung B đây,

l c là m t trong nh ng cây công nghi p ng n ngày ch l c Cây l c đã và đang mang

l i giá tr kinh t n đ nh cho bà con nông dân trên đ a bàn t nh, đ c bi t đ i v i các huy n Th ng Bình, i L c, i n Bàn, Duy Xuyên Thu nh p t s n xu t l c đóng góp m t ph n quan tr ng trong đ i s ng c a bà con, là ngu n thu nh p quan tr ng hàng n m đ các h nông dân chi tiêu cho cu c s ng gia đình Tuy nhiên, trong nh ng

ha, th i đi m này do nh h ng c a bi n đ i khí h u nên t nh có chính sách chuy n

đ i c c u cây tr ng t các vùng tr ng lúa thi u n c t i sang cây tr ng c n ch y u

là cây l c, vì v y, m c đ đ u t cho cây l c c ng khá h n nên n ng su t l c đ t khá

cao vào n m 2013 là 18,2 t /ha và s n l ng lên đ n 21.399 t n n 2014, di n tích

Qu ng Nam còn quá th p, dao đ ng t 14,4 - 19,9 t /ha, th p h n n ng su t l c bình quân c n c 0,76 - 6,54 t /ha t ng ng v i giai đo n 2011 - 2015 (B ng 1.2 và B ng 1.3) K t qu này m t ph n do ng i dân đây v n làm theo cách truy n th ng, đ c

ch ng hay ch M t s nông dân h c h i k thu t nh ng áp d ng vào s n xu t còn tùy

B ng 1.4 Di n tích, n ng su t, s n l ng l c huy n Th ng Bình

N m Di n tích

(ha)

N ng su t (t /ha)

S n l ng (t n)

(Ngu n: Niên giám th ng kê huy n Th ng Bình 2015)

Theo niên giám th ng kê huy n Th ng Bình, di n tích gieo tr ng l c c a huy n

t n m 2011 - 2015 có xu h ng t ng nh , đ c bi t n m 2015 t ng so v i n m 2011 là 141ha (n m 2011 đ t 2.248 ha, n m 2015 đ t 2.389 ha) V n ng su t l c c ng có s chuy n bi n tích c c, n m sau luôn cao h n n m tr c N m 2011, n ng su t ch đ t 12,27 t /ha, sau đó n ng su t t ng lên đáng k và đ t cao nh t là 17,53 t /ha vào n m

2015 Cùng v i s gia t ng v di n tích và n ng su t l c thì s n l ng l c c a huy n

c ng không ng ng t ng lên đáng k t 2.802 t n n m 2011 lên 4.189 t n n m 2015,

t ng 1.387 t n S gia t ng này m t ph n do chuy n đ i gi ng t l c s Tây Nguyên sang L23, L14 cho n ng su t cao h n, đ ng th i có s h tr c a t nh v vi c xây

d ng cánh đ ng m u l n có s d ng các ch ph m sinh h c và phân bón vi sinh h n

ch b nh héo r trên cây l c t i đ a ph ng đã t o đ ng l c cho bà con nông dân tr ng

l c Nhìn chung, huy n Th ng Bình có b c chuy n bi n tích c c v di n tích tr ng

l c nh ng n ng su t l c bình quân đang còn m c th p, th p h n nhi u so v i n ng

su t bình quân c a t nh, ch 17,53 t /ha vào n m 2015, trong khi đó n ng su t bình quân c a t nh n m 2015 đ t 19,60 t /ha) Nguyên nhân đ c xác đ nh là do đ t tr ng

l c huy n Th ng Bình ch y u là đ t cát và đ t cát pha nên d nhi m b nh, đ c bi t

là b nh ch t o (héo r ), th i ti t n ng nóng kéo dài nên m t s vùng g p khó kh n v

n c t i

Vì v y, đ tr ng l c cho hi u qu kinh t cao thì ngoài vi c ch n gi ng kháng

b nh, đ u t xây d ng kênh m ng n i đ ng đ ch đ ng t i tiêu c ng c n ngh t i

vi c s d ng thay th các ch ph m sinh h c đ c i t o đ t, h n ch d ch b nh và gi m chi phí cho ng i dân

y u t nh h ng đ n s n xu t hàng hóa trong nông nghi p bao g m: Y u t kinh t , xã

h i; Y u t phi sinh h c; Y u t đ t và dinh d ng và Y u t sinh h c

1.2.3.1 Kinh t , xã h i

u tiên ph i k đ n v n đ u t s n xu t: Nguy n Th Chinh (2005) cho r ng

h u h t nông dân tr ng l c thi u v n đ mua gi ng t t và v t t đáp ng đ c quy trình tr ng l c ti n b nên n ng su t đ t ch a cao so v i ti m n ng c a gi ng m i

Ti p đ n là h th ng s n xu t cung ng gi ng: Theo Ngô Th Dân và cs (2000) trong c n c ch a có c quan hay công ty nào chuyên tâm ch u trách nhi m s n xu t và cung ng gi ng đ u đ các c p nh m t s cây tr ng khác (lúa, ngô, cà phê, cây n qu )

vì h t gi ng l c ch a hàm l ng d u cao d b m t s c n y m m trong quá trình b o

qu n Gi ng đ u đ nói chung và gi ng l c nói riêng là do nông dân t s n xu t, b o

qu n và trao đ i l n nhau, do v y d n đ n tình tr ng l n gi ng ây chính là m t trong

nh ng nguyên nhân làm cho n ng su t l c th p và không n đ nh qua các n m

Th ba là thi u ti n b k thu t, quy ho ch vùng s n xu t t p trung: Hi n t i nhà

n c ch a có chính sách quy ho ch t ng th các vùng l c s n xu t t p trung mang tính

s n xu t hàng hoá l n Do đi u ki n đ t canh tác h n ch , đ c bi t là các t nh phía B c,

ru ng đ t manh mún, nh l nên vi c đ a công ngh cao vào s n xu t còn g p nhi u khó kh n, làm cho giá thành s n xu t l c còn cao Do ch a có quy ho ch vùng s n

xu t t p trung nên đ u ra c a s n ph m c ng th ng không n đ nh và đ ng đ u các

đ a ph ng tr ng l c (Ngô Th Dân và cs, 2000)

Cu i cùng là giá đ u ra c a s n ph m không n đ nh: tác gi Tr n V n Lài (1993) cho r ng h n ch s n xu t l c là do thi u quan tâm c a nhà n c và lãnh đ o các đ a ph ng, ho t đ ng c a các h p tác xã trong s n xu t l c kém hi u qu Do

ch a xây d ng đ c nh ng vùng chuyên canh s n xu t mang tính hàng hoá, công tác

t ch c thu mua, ch bi n và xu t kh u còn ch a đ c quan tâm đúng m c, d n đ n tình tr ng tranh mua, tranh bán, tranh xu t kh u làm cho giá không n đ nh Th ng vào th i đi m thu ho ch, giá l c xu ng quá th p Do thi u v n đ u t nên nông dân

ph i bán v i giá r đ tái đ u t cho s n xu t cây tr ng sau

1.2.3.2 Th i ti t khí h u

Vi t Nam khí h u nhìn chung phù h p v i yêu c u sinh tr ng và phát tri n

c a cây l c các t nh phía B c, cây l c đ c tr ng ch y u vào v xuân (gieo tháng

2, thu ho ch tháng 6) v này vào th i đi m gieo tr ng th ng khô h n (l ng m a trung bình th p th ng t 20 - 40mm) vào th i đi m thu ho ch th ng có m a l n (200 - 250mm) đã làm nh h ng đ n n ng su t và ch t l ng h t M t s vùng tr ng,

th p, ven sông còn có th b ng p úng gây th t thu L ng m a trong v l c xuân các tnh mi n núi phía B c kho ng 600 - 800mm, nh ng phân b không đ u Vùng

tr ng l c Thanh Hoá, Ngh An, l ng m a th p kho ng 450 - 550mm nh ng phân b

đ u h n gi a các tháng nên t o đi u ki n cho l c sinh tr ng và đ t n ng su t cao h n các tnh trung du mi n núi phía B c Ngoài y u t m a, y u t nhi t đ đ i v i v l c xuân phía B c c ng h n ch h n so v i các v l c các t nh phía Nam L c là cây

tr ng thích ng khí h u nóng, trong đó nhi t đ đ t là m t y u t quan tr ng nh

h ng đ n s n y m m, m c và t c đ sinh tr ng ban đ u c a cây con Th i v gieo

tr ng các t nh phía B c th ng r i vào cu i tháng m t đ n h t tháng hai, lúc này nhi t đ trung bình th ng th p, kho ng 16 - 18o

C Cá bi t có nh ng n m nhi t đ

xu ng th p d i 10o

C liên t c trong 10 - 15 ngày đã làm th i gian m c b kéo dài, t l

n y m m th p và s c s ng c a cây con gi m Làm nh h ng đ n m t đ cây trên

đ ng ru ng s c sinh tr ng phát tri n và n ng su t l c, đây c ng chính là nguyên nhân

n ng su t l c các t nh phía B c th ng không cao và n đ nh qua các n m

1.2.3.3 t và dinh d ng

L c là lo i cây h đ u, có nhu c u dinh d ng không cao và có kh n ng s

d ng đ c đ m t không khí nh các vi khu n n t s n Tuy nhiên, cây l c yêu c u

ch t ch v đi u ki n lý tính c a đ t Vi t Nam, cây l c đ c tr ng ch y u trên đ t

đ bazan, đ t cát ven bi n, đ t xám, ph n l n nghèo dinh d ng mà t p quán đ u t thâm canh l i h n ch , nên ch a phát huy đ c ti m n ng n ng su t c a gi ng Theo Nguy n Th D n (1991) v đi u ki n đ t đai m t s vùng tr ng l c có truy n th ng

c a mi n B c là phù h p Phân tích toàn ph u di n đ t cho th y hàm l ng đ m t ng

s đ t tr s trung bình kho ng 0,04 - 0,08%, lân t ng s kho ng 0,03 - 0,05%, kali 0,1- 0,3%, lân và kali d tiêu th p 4 - 6 mg/100g đ t và 2,5 mg/100g đ t t các vùng tr ng l c chính c a các t nh phía B c đ u có đ phì th p h n so v i yêu c u c a cây l c

1.2.3.4 Gi ng

Theo Ngô Th Dân và cs (2000): Thi u gi ng l c có n ng su t cao, ch t l ng

s n ph m t t, ch ng ch u sâu b nh khá, th i gian sinh tr ng phù h p và kh n ng thích ng r ng cho các vùng sinh thái khác nhau là nguyên nhân ch y u làm h n ch

n ng su t l c Trong nh ng n m g n đây, công tác ch n t o và nh p n i gi ng đã thu

đ c nhi u k t qu đáng khích l , nhi u gi ng m i đ c công nh n là gi ng qu c gia

nh sen lai 75/23 (1991), 4329, V79 (1995), LVT, 1660 (1998), L02, VD1, HL25 (1999), L05, MD7, L14,VD2 (2002), L08, L12 (2004) Các gi ng l c m i này v i u

đi m là n ng su t cao, qu h t l n, ch t l ng t t, ch ng ch u sâu b nh khá đáp ng

đ c nhu c u s n xu t hàng hoá đang d n d n thay th đ c các gi ng c

1.2.3.5 Sâu b nh h i

i u ki n khí h u nhi t đ i m k t h p v i s gia t ng v di n tích tr ng và

vi c áp d ng các bi n pháp k thu t thâm canh trên cây l c làm phát sinh ngày càng nhi u các đ i t ng sâu b nh h i, m c đ gây h i nhi u h n làm gi m n ng su t và

s n l ng c a cây l c Nhi u nghiên c u cho r ng: có r t nhi u nguyên nhân gây

b nh trên cây l c bao g m n m,vi khu n, phytolasma, h n 20 loài virus và ít nh t

100 loài tuy n trùng Trong đó, chi m đa s và gây thi t h i nghiêm tr ng nh t là

b nh n m, đ c bi t là các loài n m có ngu n g c trong đ t và truy n qua h t gi ng

nh Aspergillus spp., Sclerotium rolfsii,… chúng gây thi t h i v n ng su t, làm ch t

cây con trên đ ng ru ng và th m chí ti t đ c t trên s n ph m gây b nh nguy hi m cho con ng i và v t nuôi

Theo k t qu nghiên c u c a Nguy n Xuân H ng và cs (1991) t i mi n B c có 9 loài b nh quan tr ng gây h i cho l c, trong đó b nh g s t (Puccinia arachidis) và b nh

đ m lá mu n là ph bi n, có th làm gi m n ng su t l c t i 30 - 70% B nh héo xanh

vi khu n (Ralstonia solanacearum) c ng là m t trong nh ng b nh h i nguy hi m và có

chi u h ng gia t ng các vùng khô h n K t qu đi u tra c a Nguy n V n Li u (1995) cho th y b nh héo xanh vi khu n có h u kh p các vùng tr ng l c c a mi n

B c Các t nh tr ng đi m s n su t l c nh Ngh An, Thanh Hoá, B c Giang là nh ng vùng b h i n ng (10 - 20% s cây b ch t), nh ng n i cá bi t t l cây b h i lên t i 50

- 70% T i Th a Thiên Hu , k t qu nghiên c u c a tác gi Lê Nh C ng (2004) cho

bi t có 6 lo i b nh gây ra tri u ch ng héo r trên cây l c bao g m b nh l c r

(Rhizoctonia solani), th i g c m c đen (Aspergillus niger), héo r g c m c tr ng (Sclerotium rolfsii), héo r vàng (Fusarium sp.), héo r tái xanh (Ralstonia

solanaearum) và b nh héo do tuy n trùng (Meloidogyne sp.)

- B nh l c r

B nh l c r gây h i vùng c r cây tr ng và do n m Rhizoctonia solani Kühn

gây ra B nh l c r phát sinh gây h i trên nhi u loài cây tr ng khác nhau thu c h cà,

h đ u, h b u bí, nh cà chua, đ u t ng, d a chu t, đ u đ a, l c, K t qu đi u tra b nh l c r trên các loài cây tr ng vùng Hà N i n m 2011 - 2012 cho th y b nh phát sinh phát tri n và gây h i trên các cây kí ch là khác nhau và t l b nh cao nh t trên cây cà chua (2,80%), l c (4,55%), đ u t ng (6,17%), d a chu t (7,61%) và đ u

đ a (7,46%)

Nh ng k t qu nghiên c u đ c đi m hình thái, sinh h c, tính gây b nh c a các

m u phân l p (isolates) n m gây b nh l c r cho th y n m gây b nh có ph m vi kí

ch r ng B nh gây ch t r p cây con có h u h t các vùng tr ng l c Vi t Nam, đ c

bi t là trên các chân đ t chuyên màu Ngu n b nh t n t i ch y u trong đ t, trên tàn d cây b nh, cây kí ch , c d i, v t li u gi ng nhi m b nh nh h ng c a các đi u ki n

th i ti t khí h u, k thu t ch m sóc, đ a th đ t đai, ch đ luân canh cây tr ng đ n s phát sinh và gây h i c a b nh c ng r t khác nhau B nh l c r có th t n công su t giai đo n sinh tr ng c a cây, th ng gây thi t h i n ng cho cây con, th ng x y ra trong khu đ t c đã phát b nh và m đ cao Cây con: c thân b úng và teo tóp l i, cây

b ngã ngang nh ng lá v n còn xanh t i, sau đó m i héo l i B nh th ng t n công

m nh vào 5 - 10 ngày sau khi gieo

Hình 1.1 Tri u ch ng b nh ch t r p cây con trên l c

Nhi u tác gi khi nghiên c u các bi n pháp phòng tr b nh l c r trên cây tr ng

đã k t lu n: phòng tr b nh l c r gây h i cây tr ng có hi u qu cao, có th áp

d ng bi n pháp luân canh cây rau màu v i cây lúa n c ho c nh ng cây tr ng không

ph i là kí ch c a n m gây b nh ng th i có th s m ng d ng ch ph m sinh h c

n m đ i kháng Trichoderma viride b ng ph ng pháp x lý h t tr c khi gieo ho c

nhúng r cây con tr c khi tr ng ho c bón s m ch ph m n m đ i kháng vào vùng r cây con sau khi tr ng đ phòng tr và h n ch tác h i c a b nh l c r trên các lo i cây rau màu khác nhau Theo Vi n khoa h c Nông nghi p , c ng có th dùng ch ph m

Trichoderma (tr n v i phân chu ng/phân h u c vi sinh bón vào đ t tr c khi gieo)

Tr ng h p phòng tr b ng hóa h c nên x lý h t b ng thu c hoá h c tr c khi gieo

nh : Vicarben 50 WP, Rovral 750 WP (li u l ng 3 gam/1 kg h t) s mang l i hi u qu phòng tr cao

- B nh đ m lá

Trên cây l c có hai lo i b nh đ m lá ch y u là b nh đ m nâu Cercospora

arachidicola và b nh đ m đen Cercospora personata Trong đó, b nh đ m nâu gây

h i ph bi n h n Theo Vi n khoa h c Nông nghi p Vi t Nam (VAAS), hai lo i b nh này có đi u ki n phát sinh, bi n pháp phòng tr t ng t nhau nh và ch khác là v t

b nh có màu đen s m h n (Hình 1.2)

A B nh đ m nâu B. B nh đ m đen

Hình 1.2 Tri u ch ng b nh đ m lá trên cây l c

B nh đ m nâu (C arachidicola) còn g i là b nh đ m lá s m B nh h i ch y u

trên lá V t b nh d ng g n tròn, đ ng kính 3 - 5mm, màu nâu, đôi khi hình thành

nh ng đ ng vòng đ ng tâm màu s m h n Trên m t lá có nhi u v t b nh làm lá vàng

và r ng B nh th ng phát sinh khi cây l c b t đ u có hoa, càng v cu i càng nhi u Các lá phía d i b tr c, sau lan lên các lá phía trên N u b nh phát sinh mu n tác h i không đáng k t thi u can xi và magiê cây th ng b b nh n ng M c đ nhi m

b nh các gi ng có khác nhau (theo VAAS) Trong quá trình xâm nhi m và gây h i,

n m C arachidicola còn s n sinh ra đ c t Cercosporin c ch s ho t đ ng c a lá và

gây hi n t ng r ng lá s m

phòng tr b nh đ m lá trên cây l c c n làm đ t s m và k , bón đ phân, bón thêm canxi và magiê N u b nh phát sinh s m nên phun tr b ng các thu c Carbenzim, Hexin, DithaneM, Daconil ho c các thu c g c đ ng (theo VAAS)

- B nh g s t

B nh g s t là m t trong nh ng b nh h i lá nguy hi m và ph bi n nhi u n c

tr ng l c trên th gi i, b nh có m t và gây h i t t c các vùng tr ng l c c a Vi t Nam B nh g s t do n m Puccinia arachidis gây ra, n m gây h i trên t t c các b

ph n trên m t đ t c a cây, tr hoa V t b nh trên lá là nh ng n i màu vàng nâu, màu

r s t, đ ng kính 0,5 - 1,5mm, xung quanh có qu ng nh t Bi u bì m t d i lá n t

v đ l ra m t bào t màu da cam, đ - nâu, h i n i trên b m t lá (Hình 1.3)

T ng t nh các b nh đ m đen và đ m nâu, b nh g s t lây lan t v này qua v khác ch y u qua tàn d cây b nh i u ki n thu n l i cho b nh phát tri n là m a nhi u, đ m không khí cao, th i ti t mát m , nhi u s ng vào ban đêm và sáng s m

vì v y trong v Hè Thu và Thu ông b nh gây h i n ng h n so v i v Xuân B nh

xu t hi n giai đo n ra hoa đâm tia và h i n ng d n v cu i v B nh h i trên các b

ph n lá, cu ng lá, thân cành, hoa, tia c Bào t n y m m t t nh t đi u ki n nhi t đ

29 - 31oC và m đ không khí 75 - 78%

Hình 1.3 Tri u ch ng b nh g s t trên cây l c

- B nh héo r g c m c tr ng

B nh héo r g c m c tr ng trên cây l c do n m Sclerotium rolfsii Sacc gây ra

N m S rolfsii là lo i n m đa th c, n m có kh n ng gây h i trên nhi u lo i cây tr ng

khác nhau thu c nhi u h th c v t Trong đó, ác cây tr ng th ng b n m S rolfsii

xâm nhi m gây h i nh : Cà chua, khoai tây, l c, đ u đ , đ u t ng, d a chu t và thi t

h i l n nh t do n m S rolfsii gây ra trên toàn th gi i là trên cây l c

N m S rolfsii là lo i n m đa th c, phát sinh phát tri n thu n l i trong đi u ki n

nhi t đ thích h p nh t là: 25ºC - 30ºC, m đ t ng đ i cao và đ pH t 6,0 - 7,0

N m có th t n t i trong đ t và tàn d cây b nh d i d ng h ch n m và s i n m B nh truy n lan do quá trình làm đ t ho c v t li u gi ng nhi m b nh

Trên l c, b nh phát sinh gây h i t t c các giai đo n sinh tr ng nh ng m c đ khác nhau, b nh th i tr ng c r th ng có xu h ng t ng t khi cây ra hoa đ n khi làm qu T l b nh m t s vùng sinh thái khác nhau thì khác nhau: t l b nh trên

đ ng ru ng m t s t nh mi n Trung t 3,5% đ n 25% (Le, C.N et al., 2011)

B nh phát sinh ch y u ch thân g n m t đ t t o thành v t màu nâu đen, m t

đ t quanh v t b nh có màng s i n m màu tr ng Ch giao cành v i thân g n m t đ t

c ng th ng b b nh làm cành héo r , cây b nh sinh tr ng ch m hay ch t, tia qu

c ng có th b n m xâm nh p gây h i làm qu phát tri n kém ho c b th i Trên cây b

b nh, ph n g c thân và ph n m t đ t xung quanh hình thành r t nhi u h ch nh có màu tr ng khi còn non, màu nâu khi đã thành th c Cùng v i s xu t hi n c a h ch

n m, các s i n m lan r ng trên m t đ t (Hình 1.4)

Hình 1.4 Tri u ch ng b nh héo r g c m c tr ng trên cây l c

Các bi n pháp ch y u đ qu n lý b nh héo r g c m c tr ng đ c khuy n cáo

hi n nay bao g m: (1) Bón phân h p lý và cân đ i, đ c bi t vùng đ t b c màu c n bón thêm phân chu ng hoai; (2) Thu d n tàn d cây tr ng, nh b cây b b nh n ng,

r c vôi b t vào g c trên m t lu ng; (3) Cày l t đ t s m đ vùi n m b nh, ru ng b

b nh n ng c n luân canh cây khác h và (4) X lý h t gi ng b ng Cruiser Plus 312.5FS, ho c phun phòng b nh b ng các lo i thu c Amistar Top 325SC, Ridomil Gold 68WG luân phiên v i các ho t ch t Hexaconazole, Difenoconazole

- B nh héo r g c m c đen

B nh héo r g c m c đen h i l c do n m Aspergillus niger gây ra A niger là loài

n m ho i sinh đa kí ch , kí ch chính c a n m g m hành, t i, l c, chanh, khoai s , khoai

m , c t , cà chua, đ u t ng, ngô, c , xoài Kí ch ph kho ng g n 100 loài cây tr ng khác nhau Chúng phân b r ng kh c các vùng trên th gi i nh châu Âu, châu Á, châu Phi, châu M B nh héo r g c m c đen trên l c là m t trong 3 b nh gây h i quan tr ng

và ph bi n t t c các vùng tr ng l c trên th gi i B nh đ c phát hi n đ u tiên Sumatra 1926, m c đ t n th t có th lên đ n 50% n ng su t trên đ ng ru ng (Wadsworthi D.E và ctv, 1984) B nh có th làm ch t cây đ n 40% trên đ ng ru ng (Garen và Jacson, 1973; Kole, 1984) H u h t các loài Aspergillus spp là nh ng loài

n m ho i sinh nh ng l i nh h ng r t l n, đóng vai trò tác nhân gây b nh c h i (lá

ch t ho c th i phôi m m h t) làm m t s c n y m m c a h t Chúng h p thành nhóm

n m ho i sinh quan tr ng đ i v i các n c nhi t đ i và cây tr ng ch u nhi t

Trên cây l c, n m A niger gây tri u ch ng th i đen c r , n m th ng xuyên h i

ph n r và ph n thân d i hai lá m m và giai đo n h t gi ng n y m m đi u ki n nhi t

đ trên 30o

C, gây hi n t ng th i xung quanh vùng r Ngoài ra n m còn gây th i h t và

ch t m m, b nh th ng xu t hi n r t nhanh sau khi h t n y m m và tri u ch ng quan sát

đ c th ng th y vùng c r , trên v t b nh có các s i n m và cành bào t phân sinh trên đó có các bào t phân sinh đính thành chu i màu đen

Hình 1.5 Tri u ch ng b nh héo r g c m c đen trên cây l c

Bào t n m A niger t n t i ch y u trong đ t và trong không khí c a các vùng có

khí h u nóng Theo tác gi Bonner (1948), đ m không khí thích h p cho s n y m m

c a bào t n m A niger là 93% và nhi t đ d i 40o

C và bào t s n y m m ch m nhi t đ 38 - 43o

C (d n theo Duy ông, 2000) Khi nhi t đ trên 47o

C bào t m t

s c n y m m, c ng nh m đ không khí 60% bào t không còn kh n ng n y m m Bào t n y m m sau 15 gi đi u ki n m đ không khí 78 - 81%, khi m đ cao h n thì ch m t có vài gi

Các bi n pháp ch y u đ qu n lý b nh héo r g c m c tr ng bao g m: (1) Luân canh gi a l c v i lúa, mía và các lo i cây khác đ h n ch ngu n b nh và c i t o đ t; (2) Bón phân cân đ i N, P, K đ cây l c sinh tr ng và phát tri n t t, đ c bi t nh ng vùng đ t b c màu c n bón nhi u vôi, có th dùng phân chu ng hoai m c đ bón ho c

c ng có th tr n v i ch t ph m sinh h c Trichoderma; (3) Ch n h t gi ng t t và x lý

h t gi ng b ng Bayphidan 10 - 15 g/t h t gi ng và (4) V sinh đ ng ru ng, nh ngay cây b nh khi m i ch m phát sinh, r c vôi b t vào g c, trên m t lu ng ho c t i n c vôi loãng 4% vào g c đ h n ch b nh

- B nh héo xanh vi khu n

B nh héo xanh do vi khu n có tên khoa h c là Ralstoria solanacearum gây ra

ây là loài kí sinh đa th c có kh n ng ký sinh trên 200 loài cây tr ng, cây r ng thu c

h n 35 h th c v t khác nhau, r t ph bi n vùng nhi t đ i (Kelman, 1953) , vi khu n R solanacearum gây h i ph bi n và gây t n th t nghiêm tr ng đ i v i các cây

tr ng có ý ngh a kinh t nh l c, cà chua, khoai tây, làm gi m đáng k đ n n ng su t

và ch t l ng c a nông s n ph m

Bi u hi n đ u tiên c a b nh nhìn th y là các lá non trên ph n ng n cây héo r

xu ng khi tr i n ng Ban đêm ho c khi tr i mát cây có th ph c h i không bi u hi n tri u ch ng này Cây con b b nh héo đ t ng t nh ng lá v n còn xanh, trên cây b nh giai đo n l n h n lá b héo có màu xanh tái, thông th ng m t vài cành héo tr c sau

đó toàn b cây héo M t s tr ng h p lá non hoá nâu v n dính trên thân R và qu

l c b th i đen B nh h i n ng nh t vào giai đo n l c đâm tia, t o qu ây là lo i b nh

h i m ch d n và có tính h th ng, t t c m ch d n c a thân, r , cành bi n màu nâu

s m, thâm đen (Hình 1.6)

Hình 1.6 Tri u ch ng b nh héo xanh vi khu n trên cây l c

Ph ng pháp xác đ nh b nh là nh cây b nh, r a s ch đ t r chính, c t ngang r và nhúng m t c t vào dung d ch n c trong su t đ ng trong c c ho c l thu tinh, nhìn vào

c c s th y d ch vi khu n màu tr ng s a ti t ra n c thành dòng và làm đ c n c

Trong th c t s n xu t, phòng ch ng b nh héo xanh vi khu n là v n đ r t khó

kh n Vi khu n gây b nh R solanacearum là loài có nhi u ch ng sinh lý và nòi sinh

h c khác nhau, phân b ký ch r ng, t n t i lâu trong tàn d th c v t và trong đ t Cho

đ n nay, vi c s d ng thu c hoá h c đ phòng tr ch a đem l i hi u qu Vì v y, trên

nh ng chân đ t có ngu n b nh n ng, c n ph i luân canh cây l c v i các cây tr ng khác không cùng ký ch c a vi khu n héo xanh nh lúa, ngô, mía V sinh đ ng ru ng, vùng đ t xung quanh cây b b nh, thu l m cây b b nh, đ t ho c đào h sâu x lý

Ph ng pháp phòng b nh hi u qu nh t là dùng gi ng kháng b nh đ tr ng Hi n nay, các gi ng kháng b nh héo xanh vi khu n đi n hình là MD7, MD9, TK10

T n D ng (2002) trong k t qu nghiên c u v b nh héo r h i cây tr ng c n

và bi n pháp phòng ch ng cho r ng: s d ng các vi sinh v t đ i kháng b ng cách x lý

c gi ng tr c khi tr ng và đ a vi sinh v t đ i kháng vào vùng r cây khoai tây ngay

t giai đo n đ u sau tr ng 7 - 10 ngày s có kh n ng h n ch và gi m tác h i c a b nh héo xanh vi khu n trên đ ng ru ng

1.3 VI KHU N CÓ ÍCH V I CÂY TR NG

Xung quanh r cây tr ng, trên b m t cây tr ng và trong mô cây tr ng luôn t n

t i khu h vi khu n Ph n l n chúng trung tính, m t ph n nh gây b nh cho cây tr ng

và m t ph n có tác d ng kích thích sinh tr ng cây tr ng thông qua các c ch t o ch t kích thích sinh tr ng, c đ nh đ m, phân gi i lân, t o ch t kích kháng hay tr c ti p đ i kháng v i các tác nhân gây b nh hay gây b nh cho côn trùng gây h i cây tr ng

(Ahemad and Kibret, 2014; Ankit Kumar et al., 2017; D Sherathia et al., 2016; Hayat

et al., 2010; Martínez-Hidalgo et al., 2015)

Trong các vi khu n có ích, Bacillus là m t tác nhan sinh h c đ y ti m nang trong kích thích sinh tr ng cây tr ng (Ankit Kumar et al., 2017) Chúng có kh nang đ i

kháng các lo i vi n m gay b nh v i ph tác đ ng r ng, khong gay h i cho con ngu i

và cay tr ng M t khác, Bacillus còn tham gia vào quá trình chuy n hóa các ch t h u

co khó phan h y thành nh ng ch t h u co đon gi n cho cay tr ng d s d ng, giúp c i

t o đ t, kh ng ch và tieu di t m t s lo i vi sinh v t gay b nh cho cay tr ng b i các

ch c nang sinh h c chuyen bi t c a chúng Bacillus là m t trong nh ng vi sinh v t

đ c nghiên c u ng d ng nhi u, đ c bi t trong phòng tr sâu b nh h i cây tr ng M t

s ch ng Bacillus đã đ c s d ng đ s n xu t ra ch ph m sinh h c tr côn trùng gây

h i cây tr ng nh Bacillus thuringiensis tr sâu t , các ch ph m này đã đ c s d ng

v i kh i l ng l n ph c v s n xu t Vi khu n Bacillus subtilis n m trong nhóm vi

khu n có kh nang đ i kháng v i m t s n m gay b nh cho cay Trong các vi sinh v t

đ i kháng, vi khu n Bacillus đu c ch ng minh có kh nang đ i kháng v i nhi u lo i

n m nhu: Rhizoctonia, Sclerotinia, Fusarium, Pythium và Phytopthora và m t s vi

khu n khác nh vào kh nang sinh ra các ch t kháng sinh

M t s loài vi khu n Bacillus s n xu t đ c t làm c ch s t ng tr ng và các

ho t đ ng c a n m gây b nh, trong đó nghiên c u rõ nh t là các loài Bacillus subtilis (Pinchuk et al., 2002) Ngoài ra, m t s nghiên c u đã báo cáo s đ i kháng tr c ti p

c a m t s loài khác bao g m Bacillus amyloliquefaciens

Ch ng Bacillus subtilis đ c phát hi n b i Ferdinand Cohn vào n m 1872,

Bacillus subtilis là tr c khu n, Gram d ng, kích th c (Glick, B R, 1995) H Enzym c a Bacillus subtilis r t phong phú và đa d ng g m protease, amylase, glucoamylase, cellulase (Glick, B R, 1995) Bacillus subtilis đã đ c ng d ng nhi u trong các ngành công nghi p nh t là công nghi p s n xu t enzyme nh protease, amylase (Pinchuk I.V,P Bressollier, LB Sorokulova, B Verneuil, M.C Urdaci 2002)

M t s ch ng vi khu n Bacillus th hi n các ho t đ ng ng n ch n tác nhân gây

b nh, thúc đ y t ng tr ng th c v t, c i thi n s c kh e cây tr ng và n ng su t đ c th

hi n ba c ch sinh thái khác nhau nh :

- C ch đ i kháng kháng sinh: Kháng sinh là m t ch t quan tr ng sinh ra trong quá trình sinh tr ng c a vi sinh v t đ tiêu di t nh ng m m b nh có trong đ t, giúp cây tr ng phát tri n Nó có kh n ng tiêu di t vi khu n hay kìm hãm s sinh tr ng

c a vi khu n m t cách đ c hi u

- C ch do siderophore: Vi sinh v t đ i kháng có kh n ng c nh tranh tr c ti p

v i ngu n b nh v dinh d ng, oxy, không gian s ng, sinh kháng sinh, t o

siderophore … đ sinh tr ng Trong đó siderophore là m t lo i protein sinh ra trong

quá trình sinh tr ng c a vi sinh v t, nó có kh n ng h p th các ion Fe3+

trong môi

tr ng v i áp l c cao nh m ph c v tr c ti p cho s sinh tr ng và hô h p c a vi sinh

v t, làm cho môi tr ng xung quanh nghèo s t, d n đ n các loài vi sinh v t khác không

đ ion Fe3+

cho quá trình sinh tr ng c a mình, do đó chúng s không ti p t c sinh

tr ng đ c

- C ch t ng c ng s c đ kháng c a cây (kích kháng): Tác d ng c a vi sinh v t kích thích sinh tr ng th c v t: Vi khu n kích thích sinh tr ng th c v t là vi khu n vùng r khi t ng tác v i r cây có th t o tính kháng cho cây ch ng l i vi khu n, n m

và virus gây b nh Hi n t ng này đ c g i là tính kích kháng

thích s gia t ng các loài vi khu n có l i trong môi tr ng Ch ph m sinh h c là s n

ph m đ c t o ra b i con ng i, b ng cách k t h p hai ho c nhi u dòng vi khu n có

l i trong cùng m t môi tr ng đ tác đ ng t i đ i t ng c n c i t o

u đi m c a ch ph m sinh h c t vi sinh v t: Không nh h ng tiêu c c đ n

s c kh e con ng i, v t nuôi, cây tr ng Không gây ô nhi m môi tr ng sinh thái; Có tác d ng cân b ng h sinh thái (vi sinh v t, dinh d ng, ) trong môi tr ng đ t nói riêng và môi tr ng nói chung; ng d ng ch ph m sinh h c không làm h i k t c u

đ t, không làm chai đ t, thoái hóa đ t và làm t ng đ phì c a đ t; Có tác d ng đ ng hóa các ch t dinh d ng, góp ph n t ng n ng su t và ch t l ng nông s n; Có tác d ng tiêu di t côn trùng gây h i, gi m thi u b nh h i, t ng kh n ng đ kháng b nh c a cây

tr ng mà không nh h ng đ n môi tr ng nh các thu c b o v th c v t có ngu n

g c hóa h c khác; Có kh n ng phân h y, chuy n hóa các ch t h u c b n v ng, các

ph th i sinh h c, ph th i nông nghi p, công nghi p, góp ph n làm s ch môi tr ng (Mai Th Ph ng, 2008); Do nh ng đ c tính u vi t c a nó nên các ch ph m này

đ c ng d ng ngày m t r ng rãi h n

Ch ph m sinh h c đã và đang đ c s d ng khá hi u qu đ phòng b nh cho con ng i và c gia súc, gia c m và cho cây tr ng, nông nghi p Nhi u vi sinh đã đ c

s d ng đ s n xu t ra các ch ph m ng d ng r t hi u qu nh m ki m soát b nh h i cây tr ng nh Trichoderma, Bacillus, Pseudomonas, ngoài ra các ch ph m vi sinh

còn đ c s d ng đ làm phân bón vi sinh nh m phân gi i các ch t h u c làm giàu cho đ t, phân gi i lân khó tiêu thành lân d tiêu đ cây tr ng h p thu đ c, vi khu n n

đ nh cân b ng đ m

Vi c tìm ra nh ng loài vi sinh v t có ích s ng trong vùng r mang ý ngh a thi t

th c cho nông nghi p hi n đ i, các vi khu n s ng xung quanh vùng r , d hình thành khu n l c, nhân lên v i s l ng l n và nh h ng tr c ti p ho c gián ti p giúp cây

ng n c n nh ng tác nhân gây b nh Ti m n ng s d ng các ch ph m sinh h c trong canh tác nông nghi p r t l n, là m t h ng đi đúng đ n, h ng t i m t n n nông nghi p h u c , sinh thái b n v ng và thân thi n v i môi tr ng

Các d ng ch ph m vi khu n dùng trong nông nghi p: Hi n nay, ch ph m vi

khu n đ c s n xu t theo nhi u h ng khác nhau, nhi u d ng khác nhau ph thu c vào các đi u ki n c th Các d ng ch ph m vi khu n ph bi n là:

- Ch ph m vi khu n nhân nuôi trên môi tr ng th ch

Lo i ch ph m này đ c s n xu t trong phòng thí nghi m l n, dùng môi tr ng dinh d ng d ng th ch Ch ph m sau khi xu t x ng đ c đ ng trong các chai l

th y tinh Lo i ch ph m này ít l n t p VSV khác, s d ng các thi t b , hóa ch t có s n

trong phòng thí nghi m Tuy nhiên có nh c đi m là s l ng VSV chuyên tính ít,

th i gian b o qu n và s d ng ng n, vi c v n chuy n không thu n ti n do chai l th y tinh r t d v

có th tr n luôn vào h t gi ng Nh c đi m: Khi nhi m vào h t gi ng đ s ng sót và

đ bám dính c a vi khu n trên h t gi ng không cao Chi phí s n xu t t ng đ i cao

G n đây m t s c quan chuyên nghiên c u, tri n khai đã nghiên c u thành công công ngh s n xu t ch ph m vi sinh v t d ng l ng, trong đó quá trình nhân sinh kh i

vi sinh v t đ c g n li n v i vi c x lý sao cho m t đ vi sinh v t sau khi lên men luôn đáp ng yêu c u c a tiêu chu n quy đ nh, ngh a là đ t m c t hàng tr m tri u đ n hàng

t vi sinh v t trong 1ml Ngoài ra, ng i ta còn l i d ng kh n ng sinh bào t , bào nang c a m t s vi sinh v t đ s n xu t các ch ph m vi sinh v t d ng l ng Ch ph m

vi sinh v t d ng l ng s n xu t theo công ngh m i đã kh c ph c đ c các nh c đi m

c a ch ph m ki u c và đang đ c áp d ng nhi u n c nh M , Nh t, Canada, Úc,

Vi t Nam

- Ch ph m vi khu n d ng khô

Sau khi nuôi c y, ly tâm đ tách vi khu n ra kh i c ch t và cho h p th vào ch t mang là b t cao lanh, sau đó cho h p th ti p vào CaSO4 ho c NaSO4 đ thu đ c ch

ph m d ng khô u đi m: D c t tr , b o qu n, v n chuy n Ch ph m ít b t p nhi m,

th i gian s d ng dài; Nh c đi m: Công ngh ph c t p, t n kém

- Ch ph m vi khu n d ng đông khô

s n xu t đ c lo i ch ph m này khi lên men, sinh kh i vi khu n đ c đông khô l i nhi t đ r t th p (-20 đ n -40ºC) u đi m: Ít b t p nhi m, đ s ng sót c a vi khu n chuyên tính r t cao; Nh c đi m: T l bám dính và đ s ng sót c a VSV trên

h t gi ng th p, quá trình s n xu t công phu, t n kém

- Ch ph m vi khu n d ng b t ch t mang

Hi n nay, h u h t các n c trên th gi i đ u s n xu t lo i ch ph m vi khu n trên

n n ch t mang, trong đó sinh kh i vi khu n đ c t m nhi m vào ch t mang là các h p

ch t h u c ho c không h u c , t nhiên ho c t ng h p có tác d ng làm n i trú ng và

b o v vi sinh v t chuyên tính t khi s n xu t đ n khi s d ng

Lo i ch t mang đ c s d ng nhi u nh t là than bùn Ngoài ra còn có th dùng

đ t sét, than đá, vermiculit, đ t khoáng, bã mía, lõi ngô nghi n, v tr u, v cà phê, phân làm ch t mang cho ch ph m vi sinh v t T i Hà Lan, ng i ta s d ng ch t mang t than đá, than bùn tr n v i thân th c v t nghi n nh Liên Xô c , ng i ta

s d ng ch t mang là đ t h u c T i ông Nam Á, ng i ta th ng s d ng ch t mang t b t cenllulose, b t bã mía, lõi ngôi, rác th i h u c Vi t Nam ch t mang

đ c s d ng ch y u là than bùn G n đây các nhà khoa h c đã nghiên c u ch t o

ch t mang t rác th i h u c , ph th i nông nghi p, công nhi p sau khi đã x lý nh : rác th i sinh ho t, mùn mía, bùn mía, cám tr u, mùn c a

Tùy theo đi u ki n ng i ta có th kh trùng ch t mang tr c khi nhi m sinh

kh i vi sinh v t đ t o ra ch ph m vi sinh trên n n ch t mang kh trùng ho c t o ra

ch ph m trên n n ch t mang không kh trùng b ng cách tr n sinh kh i vi khu n v i

ch t mang sau khi x lý mà không qua công đo n kh trùng

Nghiên c u s d ng gi ng l c L23: Gi ng l c L23 đ c Trung tâm Nghiên c u

và Phát tri n đ u đ (Vi n Cây l ng th c và Cây th c ph m) ch n l c t t p đoàn

gi ng nh p n i và đ c công nh n chính th c n m 2010 theo Quy t đ nh s 233/Q BNN-TT ngày 14 tháng 7 n m 2010 Gi ng có th i gian sinh tr ng ng n, v Thu ông 95 - 105 ngày và v Xuân120 -130 ngày

L23 là gi ng l c c ng cây, thân đ ng, tán g n, chi u cao thân chính t 45 - 50

cm, lá có màu xanh đ m, có kh n ng ch ng đ t t, ra hoa t p trung, qu eo trung bình, có gân rõ, v l a màu h ng nh t, ch u thâm canh cao

L23 cho n ng su t qu trung bình t 50 - 55 t /ha, kh i l ng 100 qu 145 - 150 gram, kh i l ng 100 h t 58 - 61 gram, t l nhân 70 - 72% Gi ng có kh n ng ch u

h n, kháng cao v i b nh g s t, đ m nâu, héo xanh vi khu n và sâu chích hút, kháng trung bình v i b nh đ m đen t t, ch ng đ t t

2.1.1.2 i t ng nghiên c u

Nghiên c u t p trung vào các ch ph m vi khu n đ c s n xu t t các ch ng vi khu n Bacillus khác nhau trong B ng 2.1

B ng 2.1 Các ch ph m vi khu n Bacillus s d ng trong nghiên c u

Ch ph m vi khu n Ch ng vi khu n M t đ vi khu n

(cfu/gam)

(2) ánh giá kh n ng h n ch m t s b nh h i chính trên cây l c c a m t s ch

Thí nghi m g m 7 công th c, trong đó 6 công th c s d ng các ch ph m vi khu n

Bacillus khác nhau và công th c đ i ch ng không s d ng ch ph m (B ng 2.2)

B ng 2.2 Li u l ng và ph ng pháp x lý ch ph m vi khu n Bacillus

Công th c

thí nghi m Ch ph m L ng dùng Ph ng pháp s d ng

1 BaD-S1A1 1 gam/m2 Thêm đ t rãi lên h t l c

2 BaD-S1F3 1 gam/m2 Thêm đ t rãi lên h t l c

3 BaD-S13E2 1 gam/m2 Thêm đ t rãi lên h t l c

4 BaD-S13E3 1 gam/m2 Thêm đ t rãi lên h t l c

5 BaD-S18F11 1 gam/m2 Thêm đ t rãi lên h t l c

6 BaD-S20D12 1 gam/m2 Thêm đ t rãi lên h t l c

7 i ch ng 0 Không x lý ch ph m

2.3.1.2 Thi t k thí nghi m

Thí nghi m đ c b trí theo kh i hoàn toàn ng u nhiên RCBD, v i 7 công th c, 3

l n nh c l i trên cùng m t lo i đ t 2 đ a đi m khác nhau nh S đ 2.1 và S đ 2.2

- Chu n b l c cho thí nghi m: Ph i l c còn nguyên v qua n ng nh ; bóc v ,

lo i b h t lép, h t sâu b nh và ki m tra s c n y m m và t l n y m m tr c lúc gieo

- Làm đ t và lên lu ng: Thí nghi m đ c ti n hành trên đ t cát pha, đ t đ c làm

s ch c , cày sâu 12 - 15cm, b a nhi u l n, x i xáo k Bón vôi tr c khi lên lu ng Lên lu ng: M t lu ng r ng 1,2m, cao 20cm, đáy rãnh r ng 20cm, mi ng rãnh (kho ng cách gi a 2 mép trên m t ru ng) r ng 40cm Kho ng cách gi a các lu ng (l n

nh c l i) là 40cm, gi a các ô thí nghi m là 50cm

- Th i v tr ng: V Xuân Hè gieo ngày 28/3/2017, thu ho ch ngày: 12/7/2017 và

V ông Xuân gieo ngày 20/01/2018, thu ho ch ngày: 28/4/2018

- M t đ và kho ng cách tr ng: M t đ : 33 cây/m2

, kho ng cách 30 x 10cm/cây sâu l p h t t 3 - 5cm

- Bón phân và ch m sóc

+ L ng phân bón/ha: 5 t n phân chu ng, 30kg N, 60kg K2O, 60kg P2O5 và 400kg vôi Nghiên c u s d ng phân Urê Phú M , Lân V n i n và Kali clorua + Cách bón: Bón lót toàn b phân chu ng, lân và vôi; Bón thúc đ c chia làm 2

- Thu ho ch và b o qu n: Khi ¾ s qu (85% s qu ) đã già, lá g c và lá gi a

chuy n màu vàng r ng thì ti n hành thu ho ch vào nh ng ngày n ng ráo Ph i khô đ n khi đ m xu ng kho ng 10-11% (bóp tay v l a bong ra)

2.3.3 Ph ng pháp đánh giá thí nghi m

2.3.3.1 Ph ng pháp đánh giá, theo dõi các ch tiêu sinh tr ng, phát tri n

(1) T l m c: Theo dõi t l m c c a gi ng l c L23 các công th c vào giai

đo n 7, 10 và 15 ngày sau tr ng M i ô thí nghi m đ m s cây m c/m2

, l y giá tr trung bình c a 3 l n nh c l i, c n c vào m t đ tr ng (33 cây/m2) đ tính t l m c theo công th c sau:

T l m c (%) =

S cây m c

x 100

33