Những vấn đề nổi cộm của CTTM mỹ trung và ảnh hưởng đến việt nam

thẳng giữa 2 nước chính là Mỹ lo ngại về tham vọng của Trung Quốc trở thànhquốc gia công nghệ hàng đầu thế giới.Với mục tiêu trở thành nền kinh tế tiên tiến trên thế giới, không phụ thuộ

1: Tổng quan chiến tranh thương mại Mỹ - Trung Quốc

1.1 Khái niệm chiến tranh thương mại

Chiến tranh thương mại là hiện tượng hai hay nhiều nước tăng hoặc tạo rathuế hoặc các loại rào cản thương mại với nhau nhằm đáp trả những rào cảnthương mại của nước đối lập

Các loại rào cản thương mại bao gồm: giấy phép xuất nhập khẩu, hạn ngạchnhập khẩu, viện trợ đối với các ngành sản xuất nội địa, hạn chế xuất khẩu tựnguyện, yêu cầu khắt khe đối với hàng hóa nhập vào nội địa, lệnh cấm vận, hạnchế thương mại, và sự làm mất giá tiền tệ

1.2 Nguyên nhân

1.2.1 Nguyên nhân sâu xa

Cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung là mâu thuẫn ngày càng gay gắtgiữa 2 cường quốc kinh tế lớn nhất thế giới Dự báo, đến năm 2030, GDP danhnghĩa của Trung Quốc sẽ vượt Mỹ Song, nếu tính theo sức mua tương đương,GDP của Trung Quốc hiện nay đã vượt Mỹ

Hình 1: Sự trỗi dậy của nền kinh tế trung Quốc

Những năm gần đây, sự cạnh tranh giữa 2 siêu cường càng trở nên gay gắt trongbối cảnh sức mạnh của Mỹ có dấu hiệu suy giảm trong khi Trung Quốc đang bộc lộtham vọng thay thế Mỹ ở vị trí thống lĩnh bàn cờ địa chính trị thế giới.

1.2.2 Nguyên nhân cụ thể

Các vấn đề sau đây được xem là những nguyên nhân cụ thể gây ra căng thẳngthương mại Mỹ - Trung, đặc biệt từ sau khi Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thươngmại Thế giới (WTO) năm 2001, dẫn đến chiến tranh thương mại hiện nay

Thứ nhất, chính sách bảo hộ của chính quyền Tổng thống Trump.

Từ khi lên cầm quyền, Tổng thống Donald Trump đã theo đuổi chính sách bảo

hộ mậu dịch với mục tiêu “nước Mỹ trên hết” và “làm nước Mỹ vĩ đại trở lại”.Chính sách bảo hộ mậu dịch này không chỉ dẫn đến chiến tranh thương mại vớiTrung Quốc, mà còn dẫn đến xung đột thương mại với những nước được xem làđồng minh của Mỹ (như EU, Nhật Bản, Hàn Quốc) hay láng giềng gần của Mỹ(như Canada, Mexico)

Ngay sau khi nhậm chức, ông Trump đã rút khỏi hoặc yêu cầu đàm phán lạimột loạt hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Mỹ đã ký kết hoặc đang thực thi màtiêu biểu Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương TPP

Thứ hai, thâm hụt thương mại lớn của Mỹ với Trung Quốc.

Thâm hụt thương mại của Mỹ được xem là nguyên nhân trực tiếp gây căngthẳng thương mại Mỹ - Trung Năm 2017, Mỹ nhập khẩu 506 tỷ USD hàng hóa từTrung Quốc, trong khi chỉ xuất khẩu 131 tỷ USD hàng hóa sang Trung Quốc Nhưvậy, thâm hụt thương mại của Mỹ với Trung Quốc lên đến 375 tỷ USD

Hình 2: Thâm hụt thương mại của Mỹ so với Trung Quốc

Đáng lưu ý là thâm hụt thương mại của Mỹ với Trung Quốc liên tục tăng từkhi Trung Quốc gia nhập WTO Chính quyền Mỹ đã nhiều lần yêu cầu Trung Quốcgiảm thặng dư thương mại với Mỹ Trung Quốc đáp trả rằng để giảm thâm hụtthương mại, chính Mỹ cần tăng cường hoạt động xuất khẩu của mình

Thứ ba, tham vọng của Trung Quốc trở thành quốc gia công nghệ hàng đầuthế giới

Mặc dù thâm hụt thương mại của Mỹ với Trung Quốc được xem là nguyênnhân bên ngoài của cuộc chiến tranh thương mại, song vấn đề cốt lõi của căng

thẳng giữa 2 nước chính là Mỹ lo ngại về tham vọng của Trung Quốc trở thànhquốc gia công nghệ hàng đầu thế giới.

Với mục tiêu trở thành nền kinh tế tiên tiến trên thế giới, không phụ thuộc vàonhập khẩu các công nghệ then chốt từ các đối thủ cạnh tranh chính, Trung Quốchiện đang đổ hàng tỷ USD vào chương trình "Sản xuất tại Trung Quốc 2025 (Made

in China 2025)" để tạo động lực phát triển các ngành công nghệ trọng yếu, trong

đó có người máy, trí tuệ nhân tạo, hàng không vũ trụ, ô tô chạy điện, công nghệInternet 5G

Nghịch lý là tham vọng của Trung Quốc rất lớn trong khi trình độ công nghệlại còn nhiều hạn chế Để thực thi chiến lược "Sản xuất tại Trung Quốc 2025", cáccông ty Trung Quốc phải dựa vào các công nghệ cốt lõi từ Mỹ

Mỹ cáo buộc Trung Quốc bằng những thỏa thuận ngầm đang buộc các công ty

Mỹ phải chuyển giao công nghệ cho các đối tác Trung Quốc trong liên doanh.Trung Quốc bác bỏ cáo buộc này Tuy nhiên, Mỹ còn cáo buộc Trung Quốc tìmmọi cách lấy công nghệ của Mỹ thông qua các phương thức như nhập khẩu côngnghệ hay thậm chí ăn cắp công nghệ

Một phương thức nữa được các công ty lớn của Trung Quốc (ví dụ như ZTE,Huawei, China Mobile) sử dụng để có công nghệ cao của Mỹ là thông qua muabán, sáp nhập với các công ty Mỹ

Thứ tư, tình trạng vi phạm bản quyền nghiêm trọng ở Trung Quốc

Mỹ nhiều lần cáo buộc về tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ nghiêmtrọng ở Trung Quốc, đặc biệt là đối với bản quyền của các công ty Mỹ Chínhquyền Mỹ cho rằng, các công ty Mỹ đã mất nhiều tỷ USD mỗi năm do việc ăn cắp

bí mật thương mại của Trung Quốc Điều này xuất phát từ khả năng bảo vệ quyền

sở hữu trí tuệ rất yếu kém của hệ thống pháp luật Trung Quốc

Mặc dù, Trung Quốc hiện nay đẩy mạnh công tác bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ,song phần lớn tiến bộ tập trung ở mảng bản quyền tác giả và nhãn hiệu, trong khitình trạng bắt buộc chuyển giao công nghệ trong các lĩnh vực công nghiệp thenchốt vẫn tràn lan

Thứ năm, các biện pháp hạn chế đầu tư của Trung Quốc

Cả hai nước đều giới hạn đầu tư vào các ngành then chốt Cụ thể, Washington

đã thông qua Ủy ban Đầu tư nước ngoài tại Mỹ (CFIUS), một ủy ban liên ngành do

Bộ Tài chính lãnh đạo, để ngăn cản các thực thể ngoại quốc mua lại các công tynước này Chính quyền ông Trump cũng lên kế hoạch tiếp tục ngăn chặn ngườiTrung Quốc tiếp cận một số ngành công nghiệp nhất định của Mỹ.

Trong khi đó, các đối tác thương mại của Trung Quốc, bao gồm cả một sốthành viên Liên minh châu Âu (EU) cảnh báo, việc Mỹ và EU tăng cường giám sátcác khoản đầu tư nước ngoài của Trung Quốc là phản ứng tất yếu trước việc BắcKinh không trao cho các công ty nước ngoài quyền tiếp cận thị trường của họ mộtcách tương xứng

Mỹ phản ứng mạnh mẽ trước việc Trung Quốc không trao cho các công tynước ngoài quyền tiếp cận thị trường nước này một cách tương xứng Chính phủTrung Quốc đã đưa ra cam kết là sẽ nới lỏng giới hạn chủ sở hữu nước ngoài trongcác lĩnh vực sản xuất ô tô, đóng tàu và máy bay càng sớm càng tốt; đồng thời hứathúc đẩy các biện pháp đã công bố nhằm mở cửa lĩnh vực tài chính của nước này.Tuy nhiên, Mỹ tỏ ra hoài nghi cam kết trên, bởi Trung Quốc đã từng đưa ranhững hứa hẹn tương tự khi gia nhập WTO năm 2001, song không thực thi Nhờ

đó, các công ty Trung Quốc đã tận dụng thời gian dài hàng chục năm được bảo hộ

để tạo lập vị thế thống lĩnh tại thị trường nội địa, đồng thời có khả năng tiến ra đầu

tư ở nước ngoài

1.3 Diễn biến và kết quả các vòng đàm phán

Kể từ tháng 3/2018, những màn đáp trả ăn miếng trả miếng thuế quan của Mỹ

- Trung đang khiến căng thẳng hai nước "nóng" lên và đe dọa đến sự ổn định củakinh tế toàn cầu:

• Ngày 22/3/2018, Chiến tranh thương mại giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc khởi

đầu bằng việc Tổng thống Mỹ Donald Trump ký biên bản ghi nhớ theo Mục 301của Đạo luật Thương mại năm 1974 bao gồm: đệ đơn kiện Trung Quốc lên WTO

về việc vi phạm quyền sở hữu trí tuệ; hạn chế đầu tư vào Trung Quốc ở những lĩnhvực công nghệ chính; áp thuế lên các sản phẩm từ Trung

• Ngày 23/03/2018, Mỹ áp thuế nhập khẩu lên mặt hàng thép và nhôm từ phần

lớn các quốc gia trên thế giới, trong đó có Trung Quốc

• Ngày 1/4/2018, Bộ Thương mại Trung Quốc đã áp đặt thuế đối với 128 sản

phẩm của Mỹ, bao gồm: Phế liệu nhôm, máy bay, ô tô, sản phẩm thịt lợn và đậutương (có thuế suất 25%), cũng như trái cây, hạt và ống thép (15%) Phần lớn cácsản phẩm trong danh sách này Trung Quốc đều đang nhập khẩu với khối lượng lớn

từ các bang vốn hậu thuẫn cho Donald Trump trong chiến dịch tranh cử Chính vìthế Chính quyền Donald Trump đã viện trợ 28 tỷ USD cho nông dân để xoa dịu cúđánh từ Trung Quốc

• Ngày 3/4/2018, Mỹ đưa ra thông báo sẽ bổ sung áp thuế 25% vào các mặt

hàng Trung Quốc nhập khẩu với tổng giá trị 100 tỷ USD, chủ yếu là các mặt hàngcông nghệ cao, để bù đắp lại những thiệt hại mà Mỹ cáo buộc là do Trung Quốc viphạm bản quyền sở hữu trí tuệ gây ra Trung Quốc phản đối danh sách áp thuế của

Mỹ, đồng thời đề xuất áp thuế nhập khẩu 25% lên 106 sản phẩm của Mỹ (trị giá 50

tỷ USD) bao gồm đậu nành, xe ô tô, các sản phẩm hóa học

• Ngày 16/04/2018, Phòng Thương mại Mỹ kết luận công ty ZTE của Trung

Quốc đã vi phạm các thỏa thuận về việc cấm giao thương với Iran và Bắc TriềuTiên, theo đó công ty này bị cấm không được giao thương với doanh nghiệp Mỹtrong vòng 7 năm Một ngày sau đó, Trung Quốc tuyên bố sẽ áp thuế chống bánphá giá 178.6% lên hàng hóa cao lương nhập từ Mỹ

• Vòng đàm phán thứ nhất (3-7/5/2018): Trước tình hình căng thẳng thương

mại ngày càng leo thang, đại diện thương mại của Mỹ và Trung Quốc đã lên kếhoạch gặp gỡ và kỳ vọng đạt được thỏa thuận có lợi cho hai bên Trung Quốc và

Mỹ đối thoại tại Bắc Kinh đã không đạt được kết quả như ý Mỹ yêu cầu cắt giảm

200 tỷ USD thâm hụt thương mại trong vòng 2 năm, trong khi Trung Quốc phảnđối quyết định phạt ZTE và yêu cầu kết thúc điều tra chính phủ Trung Quốc do Mỹkhởi xướng vào 18/8/2017

• Ngày 10/05/2018, ZTE ngừng mọi hoạt động tại Mỹ.

• Vòng đàm phán thứ 2 (17/05/2018), Mỹ và Trung Quốc bắt đầu đối thoại

tại Washington Các cuộc đàm phán đã đạt được kết quả tương đối khả quan khiTrung Quốc đã tuyên bố ngừng áp thuế chống bán phá giá lên cao lương từ Mỹ vàđồng ý mua thêm một khối lượng hàng hóa tương đương 50% kim ngạch xuấtkhẩu của Mỹ sang Trung Quốc năm 2017

• Ngày 29/5/2018: Căng thẳng thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc đột ngột

bị đẩy lên cao trào khi Trump tuyên bố rút khỏi thỏa thuận trước đó, tiếp tục tiếnhành kế hoạch áp thuế

• Vòng đàm phán thứ 3(04-05/06/ 2018) Trung Quốc và Mỹ tiến hành đối

thoại 2 ngày tại Bắc Kinh Mỹ đã nới lỏng hạn chế với công ty viễn thông TrungQuốc ZTE

• Ngày 06/07/2018, Mỹ chính thức áp dụng gói thuế nhập khẩu 25% lên 34 tỷ

USD hàng từ Trung Quốc theo Danh sách 1 dự kiến trước đó Trung Quốc đáp trảbằng gói thuế quan nhập khẩu 25% tương tự lên 34 tỷ USD hàng nhập khẩu từ Mỹ.Sau đó, Mỹ và Trung Quốc đều hoàn thiện và công bố các bản Danh sách 2 và 3 vềnhững mặt hàng bị áp thuế

• Vòng đàm phán thứ 4 (22-23/08/ 2018): Đại diện phía Mỹ và Trung Quốc

gặp gỡ và thảo luận lần đầu tiên kể từ khi chiến tranh thương mại bắt đầu, tuynhiên không đạt được tiến triển gì đáng kể

• Ngày 23/08/2018, Mỹ chính thức áp thuế nhập khẩu 25% lên 279 mặt hàng

– Danh sách 2 từ Trung Quốc (trị giá 16 tỷ USD) Danh sách 2 áp thuế trả đũa trịgiá 16 tỷ USD của Trung Quốc nhằm vào 333 mặt hàng từ Mỹ có hiệu lực đồngthời với lệnh áp thuế của Mỹ Trung Quốc cũng khiếu nại Mỹ lên WTO về việc ápthuế nhập khẩu theo Điều 301 lên 16 tỷ USD hàng từ Trung Quốc (theo Danh sách

2 của Mỹ)

• Ngày 17/9/2018, cuộc chiến Mỹ - Trung tiếp tục leo thang lên một nấc căng

thẳng mới khi Donald Trump quyết định áp thuế bổ sung 10% lên các mặt hàngnhập khẩu từ Trung Quốc có tổng kim ngạch là 200 tỷ USD – Danh sách 3 Mứcthuế này sẽ tăng lên 25% kể từ 1/1/2019 Chỉ một ngày sau đó, Trung Quốc cũngtiến hàng Danh sách 3 của mình áp thuế lên 60 tỷ USD hàng hóa Mỹ Gói thuế mớicủa Trung Quốc sẽ được áp lên danh sách gồm 5027 sản phẩm với mức độ từ 5-10%

• Ngày 02/12/2018, sau cuộc gặp gỡ bên lề hội nghị thượng đỉnh G20, Mỹ

và Trung Quốc đạt được "thỏa thuận đình chiến thương mại", nhất trí không áp đặt

các biện pháp thuế quan mới trong vòng 90 ngày, cho tới ngày 1/3/2019; và hai bên

sẽ đàm phán để đạt được thỏa thuận thương mại chung

• Vòng đàm phán thứ 5 (07-09/01/2019), Mỹ và Trung Quốc bắt đầu cuộc

hội đàm lần đầu tiên tại Bắc Kinh sau khi đạt được "thỏa thuận đình chiến thươngmại" Cuộc thảo luận bao gồm: vấn đề về thương mại như mất cân bằng thươngmại trong những lĩnh vực nhất định; những vấn đề về thể chế như chuyển giaocông nghệ bắt buộc, bảo vệ tài sản trí tuệ và hàng rào phi thuế quan Cuộc gặpđược cho là đã đặt nền tảng hướng tới giải quyết vấn đề các bên quan tâm nhưngnhững vấn đề quan trọng vẫn còn

• Vòng đàm phán thứ 6 (30-31/01/2019), Mỹ và Trung Quốc tiến hành cuộc

hội đàm lần hai tại Washington Trung Quốc đã đề nghị mua 5 triệu tấn dầuđậu tương từ Mỹ

• Vòng đàm phán thứ 7 (11-15/02/2019), Mỹ và Trung Quốc tổ chức đàm

phán thương mại ở Bắc Kinh Chủ tịch Tập đã gặp quan chức đàm phán phía Mỹ,một hành động được coi là nhiều thiện chí Kết quả hai bên vẫn chưa giải quyếtđược hoàn toàn khác biệt, tuy nhiên vẫn duy trì cuộc gặp tiếp theo ở Washingtonvào tuần kế tiếp

• Vòng đàm phán thứ 8 (21-24/02/2019) Mỹ và Trung Quốc tiến hành hội

đàm tại Washington Tổng thống Trump thông báo gia hạn đình chiến thương mạiMỹ- Trung vào ngày 1/3 vì những nỗ lực đã đạt được trong các cuộc đàm phán

• Vòng đàm phán thứ 9 (3-5/4/2019), Mỹ và Trung Quốc tiến hành hội đàm

tại Washington Hai bên tiếp tục nỗ lực để đạt nhiều tiến triển hơn, sớm hoàn tấtđàm phán thỏa thuận thương mại, qua đó góp phần thúc đẩy quan hệ kinh tếthương mại song phương phát triển

• Vòng đàm phán thứ 10 (30/4 – 1/5/2019), Mỹ và Trung Quốc tiến hành hội

đàm ở Bắc Kinh Các quan chức đàm phán Mỹ và Trung Quốc không đưa ra tuyên

bố nào về kết quả cuộc đàm phán lần thứ 10 kéo dài nhiều giờ đồng hồ

• Vòng đàm phán thứ 11 (9-10/5/2019), Mỹ và Trung Quốc tiến hành đàm

phán thương mại, nhưng không đạt được thỏa thuận cuối cùng với việc Mỹ cáo

buộc Trung Quốc đổi ý về những cam kết giữa hai bên, theo đó phía Trung Quốcmuốn điều chỉnh một số điểm trong dự thảo thỏa thuận thương mại đã được xâydựng sau 10 vòng đàm phán.

• Ngày 10/5/2019, Mỹ chính thức tăng mức thuế từ 10% lên 25% đối với hàng

hóa từ Trung Quốc trị giá 200 tỷ USD theo Danh sách 3 từng công bố Trung Quốctuyên bố sẽ sớm tiến hành các biện pháp trả đũa

• Ngày 16/5/2019, Mỹ mở ra một mặt trận mới về công nghệ trong cuộc chiến

bằng cách đưa tập đoàn viễn thông Huawei và 70 chi nhánh vào "Danh sách thựcthể" và ngăn chặn các công ty Mỹ sử dụng thiết bị viễn thông nước ngoài được coi

là có rủi ro an ninh cao Trung Quốc cũng lập danh sách "thực thể nước ngoàikhông đáng tin cậy"

• Ngày 1/6/2019, Trung Quốc áp thuế quan bổ sung lên 60 tỷ hàng hóa của

Mỹ với các mức 25%, 20% và 10%

• Ngày 21/6/2019, Mỹ bổ sung thêm 5 công ty công nghệ Trung Quốc vào

"Danh sách thực thể", cấm các doanh nghiệp này mua linh kiện và phụ tùng của

Mỹ nếu chưa được sự chấp thuận của chính phủ Mỹ 5 công ty bao gồm: Higon,Sugon, Chengdu Haiguang Integrated Circuit, Chengdu Haiguang MicroelectronicsTechnology và Viện Nghiên cứu công nghệ máy tính Wuxi Jiangnan

• Ngày 29/6/2019, Mỹ và Trung Quốc tái khởi động đàm phán thương mại

trước Hội nghị G20 Tổng thống Trump thông báo sẽ miễn bỏ mức thuế bổ sung25% cho 110 dòng thuế hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc, có hiệu lực 1 năm kể

từ ngày 9/7/2019; đồng thời sẽ cấp phép cho các công ty Mỹ bán linh kiện choHuawei nếu không đe dọa tới an ninh quốc gia

• Vòng đàm phán thứ 12 (30-31/07/2019): Các nhà đàm phán Mỹ có mặt tại

Thượng Hải nhằm tìm giải pháp chấm dứt cuộc chiến thuế quan về thương mại vàcông nghệ Các nhà đàm phán thương mại Trung Quốc và Mỹ đã thảo luận việcTrung Quốc mua hàng hóa nông sản của Mỹ trong vòng đàm phán thương mại

• Ngày 1/9/2019, Mỹ chính thức áp thuế bổ sung 10% lên 125 tỷ USD hàng

nhập khẩu Trung Quốc với phạm vi hàng hóa bị áp thuế trải rộng từ giày dép, thực

phẩm, đồng hồ đến TV màn hình phẳng Dự kiến, đợt áp thuế tiếp theo của Mỹ vớihàng hóa Trung Quốc sẽ có hiệu lực vào ngày 15/12 Trung Quốc nhanh chóng cóđộng thái trả đũa việc chính thức áp thuế bổ sung lên 75 tỷ USD đối với dầu thôcủa Mỹ

• Ngày 2/9/2019, Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết, nước này đã đệ đơn

kiện lên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) về việc Mỹ áp thuế 300 tỷ USDhàng nhập khẩu từ Trung Quốc

• Vòng đàm phán thứ 13(11/10/2019), Mỹ và Trung Quốc tiến hành đàm

phán tại Washington Hai bên thống nhất một thỏa thuận sơ bộ gồm các nộidung như dịch vụ tài chính, tiền tệ và nông nghiệp Tuy nhiên, một số vấn đềnhư công nghệ và chính sách kinh tế của Trung Quốc không được đề cập.Trung Quốc chấp thuận một số điều kiện mua nông sản Mỹ, trong đó có đậutương và thịt lợn Về phía Mỹ, theo thỏa thuận mới, họ đồng ý hoãn tăngthuế từ 25% lên 30% đối với 250 tỷ USD hàng Trung Quốc, trước đó dựkiến có hiệu lực từ ngày 15/10 Tuy nhiên, lệnh tăng thuế vào ngày 15/12,với mức 15% đối với 160 tỷ USD hàng Trung Quốc, vẫn nằm trong kếhoạch

• Ngày 27/11/2019, Tổng thống Mỹ Donald Trump ký thông qua đạo luật Dân

chủ và Nhân quyền Hong Kong 2019 và một dự luật khác cấm Mỹ xuất khẩucác thiết bị kiểm soát đám đông phi sát thương cho cảnh sát Hong Kong.Việc ký thành luật là một dấu hiệu cho thấy sự ủng hộ của Mỹ dành chonhững người biểu tình ủng hộ dân chủ ở Hong Kong và làm tăng căng thẳnggiữa Washington với chính phủ Trung Quốc

"Đối đầu toàn diện" chính là cụm từ đang được nhiều người nhắc tới khi nói

về mối quan hệ Mỹ và Trung Quốc vào thời điểm này Mối quan hệ hai nước đãxuống tới mức thấp nhất trong hơn 40 năm qua với những mâu thuẫn và căngthẳng trên mọi mặt trận từ kinh tế - thương mại, công nghệ cao, chính trị - ngoạigiao và cả quân sự Tất cả mâu thuẫn trong các mặt trận này đều đang bị đẩy lênđến mức nguy hiểm cho chính những người trong cuộc Cả 2 bên đều xác địnhcuộc chiến này là để bảo vệ những lợi ích và giá trị cốt lõi của mình trong khu vực.Nước Mỹ là Chiến lược "Nước Mỹ trên hết" còn Trung Quốc là kế hoạch "Sảnxuất tại Trung Quốc 2025" và "Vành đai con đường" Những chiến lược này đang

va nhau về lợi ích ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương và Trung Đông Đã gần 2năm trôi qua, nhưng cuộc thương chiến Mỹ - Trung, khởi điểm của những căngthẳng hiện tại vẫn chưa hề có dấu hiệu hạ nhiệt.

2: Những vấn đề nổi cộm của chiến tranh thương mại Mỹ Trung và ảnh hưởng đến Việt Nam

2.1 Vấn đề thâm hụt thương mại

2.1.1 Vấn đề nông sản cụ thể đậu tương và ngô

Nông sản đã trở thành một "lá bài" quan trọng trong cuộc chiến thương mạileo thang giữa Mỹ và Trung Quốc Nông sản vốn là một vấn đề nhạy cảm đối vớiông Trump, bởi nông dân là một lực lượng quan trọng ủng hộ ông trong cuộc bầu

cử 2016 Sau cuộc gặp với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình hồi cuối tháng 6,ông Trump tuyên bố Trung Quốc đã hứa mua thêm khối lượng lớn nông sản Mỹ.Nhưng sau đó, ông cáo buộc Bắc Kinh không thực hiện lời hứa này, và đi đếnquyết định áp thuế lên 300 tỷ USD hàng hóa Trung Quốc

Theo thống kê của Chính phủ Mỹ, Trung Quốc nhập khẩu 5,9 tỷ USD nôngsản Mỹ trong năm ngoái, là thị trường xuất khẩu nông sản lớn thứ tư của Mỹ.Trung Quốc là nước nhập khẩu đậu tương lớn nhất thế giới và chiếm khoảng 60%đậu tương xuất khẩu của Mỹ

Hình 3: Các thị trường xuất khẩu nông sản lớn nhất của Mỹ Đơn vị: tỷ USD

Theo ước tính, từ khi chiến tranh thương mại bắt đầu, giá đậu tương Mỹ đãgiảm 9% Từ tháng 9/2017-5/2018, xuất khẩu đậu tương Mỹ sang Trung Quốc đạt27,7 triệu tấn Cùng kỳ 2018-2019, con số này giảm hơn 70%, còn 7 triệu tấn.

Do nhu cầu đậu tương giảm, nông dân Mỹ phải trồng nhiều hơn các loại nôngsản khác như ngô, dẫn tới nguồn cung ngô tăng và giá ngô giảm Giá ngô tại sàngiao dịch hàng hóa Chicago đã xuống thấp nhất kể từ tháng 5 sau khi USDA thôngbáo sản lượng ngô trong tháng 7 vượt dự báo, kết thúc đợt tăng giá “chậm nhưngchắc” dài 3 tháng của nông sản này

Tương tự như nông dân Mỹ, nông dân Trung Quốc cũng bị tổn thất nhiều mặt

Cụ thể, người nông dân Trung Quốc phải chứng kiến giá các sản phẩm bảo vệ câytrồng đều gia tăng Không chỉ giá tăng mà nhiều mặt hàng trong danh mục này còntrở nên khan hiếm Thêm nhiều thuế đánh vào các sản phẩm xuất khẩu sang Mỹkhiến cho tình hình càng trở nên nghiêm trọng Vậy nhưng điều tồi tệ nhất là TrungQuốc đã "nghiện" nhập khẩu đậu tương Mỹ từ nhiều năm gần đây nên cuộc chiếngiữa 2 bên leo thang khiến cho nông dân Mỹ phải chịu áp lực rất lớn trong việclàm sao để "lấp đầy" khoảng thiếu hụt về nguồn cung

Chỉ nguyên việc trồng và xuất nhập khẩu đậu tương của Mỹ và Trung Quốc

mà các "dòng chảy" thương mại trên toàn cầu đã bị thay đổi đáng kể Trung Quốchiện vẫn đang nhập khẩu đậu tương Mỹ, và chỉ chuyển sang nhập từ Argentina đểsản xuất dầu thực vật Nhưng chừng ấy cũng đủ gây áp lực nên người nông dânArgentina Trong khi đó thì EU phải đối mặt với việc nhu cầu nhập khẩu dầu đậutương gia tăng, giữa bối cảnh sản lượng hạt cải sụt giảm do mất mùa Còn nông sản

Mỹ thì tìm tới những thị trường mới như Pakistan, gây sức ép lên mối quan hệthương mại giữa Ấn Độ và Mỹ cũng như chính sách "Made in India" của Ấn Độ.Những tin tức gần đây, sau khi đàm phán thương mại giữa Mỹ và TrungQuốc, Tổng thống Donald Trump đã thông báo quyết định hoãn kế hoạch tăng thuế

từ 25% lên 30% đối với 250 tỷ USD hàng hóa Trung Quốc dự kiến có hiệu lực từngày 15/10 Trong khi đó, Trung Quốc đã đồng ý mua 40 - 50 tỷ USD nông sản

Mỹ khi hai bên đạt một phần thỏa thuận trong cuộc tranh cãi thương mại kéo dài

15 tháng qua

2.1.2 Ảnh hưởng đến hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam

2.1.2.1 Ảnh hưởng tích cực

Trong danh sách các mặt hàng nông sản Mỹ mà Trung Quốc áp thuế trả đũa

có đậu tương, thịt lợn, trái cây, hạt vỏ cứng, đa số đều không phải là những mặthàng thế mạnh của Việt Nam Đậu tương thì Việt Nam vẫn đang rất thiếu cho nhucầu trong nước và đang phải nhập khẩu khá nhiều Thịt lợn Việt Nam vẫn chưacạnh tranh được về giá thành và chất lượng so với các nước khác Trái cây màTrung Quốc nhập khẩu từ Mỹ là các loại trái cây ôn đới như anh đào, táo…, đều lànhững sản phẩm mà Việt Nam không có để xuất khẩu

Tuy nhiên, cuộc chiến thương mại có thể khiến 2 nền kinh tế hàng đầu thếgiới tăng trưởng chậm lại, kéo kinh tế toàn cầu chậm theo, ảnh hưởng tới sức muacủa người tiêu dùng các nước, nhất là Mỹ và Trung Quốc – hai bạn hàng lớn củaViệt Nam, từ đó tác động ít nhiều tới hàng xuất khẩu của Việt Nam

đó, Việt Nam có thể lấy thêm được thị phần của Trung Quốc tại thị trường Mỹ.Thực tế đã chứng minh là mặt hàng dệt may của Việt Nam đã có lợi trongcuộc chiến tranh Thương mại này:

Theo số liệu Trademap hệ thống cơ sở dữ liệu cập nhật về tình hình thươngmại, đặc biệt là xuất nhập khẩu của các nước do Trung tâm Thương mại Quốc tế

(ITC) thiết lập, đến năm 2018, Trung Quốc vẫn là thị trường xuất khẩu mặt hàngdệt may lớn nhất vào Mỹ (13,441,021 nghìn USD) nhưng thị phần giảm từ 35,7%xuống còn 34,4% Việt Nam đứng thứ 2 (5,203,920 nghìn USD) và thị phần tăng từ12,8% lên 13,3% từ 2017 đến 2018.

Hình 5: Tình hình xuất khẩu hàng dệt may của các nước vào thị trường Mỹ năm 2018

Hình 6: Tình hình nhập khẩu hàng dệt may của Mỹ giai đoạn 2014 - 2018

Xuất khẩu hàng dệt may trong tháng 9 đạt 2,85 tỷ USD, giảm 15,6% so vớitháng trước Qua đó, đưa trị giá xuất khẩu nhóm hàng này trong 9 tháng/2019 lên24,61 tỷ USD, tăng 9,6% so với cùng kỳ năm trước Tính đến hết tháng 9/2019,Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường nhập khẩu hàng dệt may lớn nhất từ Việt Nam với trịgiá đạt 11,21 tỷ USD, tăng 8,7% so với cùng kỳ năm trước và chiếm 45,5% tổngkim ngạch xuất khẩu hàng dệt may của cả nước, Trung Quốc tiêu thụ 1,18 tỷ USD,tăng 10%

• Gỗ và sản phẩm gỗ:

Tính đến hết tháng 9/2019 trị giá xuất khẩu nhóm hàng này đạt 7,52 tỷ USD,tăng 17,9% so với cùng kỳ năm trước Gỗ và sản phẩm gỗ được xuất khẩu chủ yếuđến các thị trường Hoa Kỳ với trị giá 3,65 tỷ USD, tăng 33,6% so với cùng kỳ nămtrước; sang Trung Quốc với 842 triệu USD, tăng 4%

Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung đã tác động tiêu cực tới các công ty sảnxuất nội thất của Trung Quốc Theo Bộ Công thương, các công ty sản xuất nội thấtTrung Quốc là bộ phận chịu tác động lớn nhất của chính sách thuế do Mỹ áp dụng

đối với gói hàng hóa trị giá 200 tỷ USD của Trung Quốc Đánh giá của Ngân hàngChina International Capital Corp (CICC) cho thấy, mức thuế đó sẽ tương đươngkhoảng 34,2% lợi nhuận năm 2018 của ngành này Năm 2018, ngành nội thấtTrung Quốc có giá trị sản xuất đạt 701 tỷ NDT, tăng 4,3% so với năm 2017 Xuấtkhẩu đồ nội thất sang Mỹ chiếm khoảng 10% sản lượng nội thất của Trung Quốc,tương đương khoảng 70 tỷ NDT.

Thị phần của các nước xuất khẩu đồ nội thất bằng gỗ khác trong tổng giá trịnhập khẩu đồ nội thất bằng gỗ của Mỹ không thay đổi hoặc thay đổi không đángkể: Canada vẫn giữ nguyên 7,6%; Mexico tăng từ 5,2 lên 5,4%; Malaysia tăng từ 4lên 4,5%; Indonesia tăng từ 3,6 lên 3,7%; Ý và Ấn Độ giữ nguyên 3,6% và 1,6% Như vậy, việc tăng trưởng mạnh của xuất khẩu đồ nội thất bằng gỗ của Việt Namsang Mỹ, và tăng mạnh về tỷ trọng trong giá trị đồ nội thất bằng gỗ nhập khẩu vào

Mỹ, rõ ràng có vai trò rất lớn của chiến tranh thương mại Mỹ - Trung

Bởi những số liệu như trên đã cho thấy khi giảm mạnh nhập khẩu đồ nội thấtbằng gỗ từ Trung Quốc, Mỹ hầu như đã không tăng nhập khẩu từ các nguồn cungcấp khác, ngoại trừ Việt Nam Hay có thể nói thị phần đã mất đi của đồ gỗ TrungQuốc tại thị trường Mỹ, đã thuộc về đồ gỗ đến từ Việt Nam

Hình 7: Tình hình nhập khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Mỹ từ các quốc gia trên thế giới năm 2018 - 2019

Để đáp trả, Trung Quốc cũng áp thuế ở mức cao với nhiều mặt hàng nhậpkhẩu từ Mỹ, trong đó có gỗ nguyên liệu Điều này đã khiến cho một lượng khôngnhỏ gỗ nguyên liệu của Mỹ bị ứ đọng vì bị giảm mạnh nhập khẩu vào Trung Quốc

Chẳng hạn, gỗ sồi đỏ của Mỹ trước đây phụ thuộc gần như hoàn toàn vào thịtrường Trung Quốc, vốn từng chiếm hơn 80% lượng gỗ sồi đỏ khai thác của Mỹ.Theo nhận định của ông Brain Brookshire, CEO của Missouri Forest ProductsAssociation, Việt Nam là nước đứng đầu khu vực Đông Nam Á, thứ 2 châu Á, thứ

5 trên thế giới về xuất khẩu các sản phẩm gỗ Do đó, Việt Nam là điểm đến thíchhợp cho ngành lâm nghiệp của Mỹ

• Thủy sản

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, trong

6 tháng đầu năm 2019, xuất khẩu cá ngừ Việt Nam sang Mỹ tăng trưởng rất mạnhvới mức tăng tới 61% so với cùng kỳ 2018 và đạt 159 triệu USD Mỹ là thị trườnglớn nhất của cá ngừ Việt Nam Do đó, mức tăng trưởng mạnh nói trên đã tác độngrất tích cực tới tăng trưởng xuất khẩu chung của cá ngừ Trong 6 tháng đầu nămnay, xuất khẩu cá ngừ đi tất cả các thị trường đạt hơn 366 triệu USD, tăng 21% sovới cùng kỳ năm ngoái

Lí do là bắt đầu từ ngày 10/5, Mỹ đã áp mức thuế mới 25% với cá ngừ nhậpkhẩu từ Trung Quốc, thay cho mức 10% trước đây Trung Quốc vốn là nước cungcấp cá ngừ lớn nhất cho thị trường Mỹ Vì thế, sau khi cá ngừ Trung Quốc nhậpkhẩu vào Mỹ bị nâng thuế, nhiều nhà nhập khẩu Mỹ đã buộc phải đi tìm nguồncung thay thế từ các nước như châu Á khác như Việt Nam, Thái Lan …

Cũng theo VASEP, tôm bao bột là mặt hàng đang hưởng lợi từ chiến tranhthương mại Mỹ - Trung Trong 5 tháng đầu năm 2019, xuất khẩu tôm bao bột sang

Mỹ đạt 4.281 tấn, trị giá 30,9 triệu USD, tăng 53% về khối lượng và 48% về giá trị

so với cùng kỳ năm 2018 Xuất khẩu tôm bao bột của Việt Nam sang Mỹ tăngmạnh có phần không nhỏ do tôm bao bột từ Trung Quốc nhập khẩu vào Mỹ đã bịtăng thuế lên 25% Điều này khiến cho giá trị xuất khẩu tôm bao bột Trung Quốcsang Mỹ trong 5 tháng đầu năm nay chỉ đạt 6.839 tấn, trị giá 38,3 triệu USD, giảm33% về khối lượng và 36% về giá trị so với cùng kỳ 2018

Hiện Việt Nam đang cùng với Trung Quốc và Thái Lan là 3 nước xuất khẩutôm bao bột lớn nhất sang Mỹ So với tôm bao bột Trung Quốc, tôm bao bột ViệtNam đang có lợi thế lớn về thuế Còn so với tôm bao bột Thái Lan, tôm bao bộtViệt Nam lại cạnh tranh hơn về giá

2.1.2.2 Ảnh hưởng tiêu cực

Xuất nhập khẩu nói chung của Việt Nam vẫn tăng nhưng xuất nhập khẩu một

số mặt hàng chủ lực đã có dấu hiệu giảm sút Cụ thể:

Nhóm hàng nông sản bao gồm hàng rau quả, hạt điều, hạt tiêu, chè, cà phê,

gạo, sắn và sản phẩm sắn, cao su đạt giá trị xuất khẩu 1,35 tỷ USD, tăng 5,9% so

với tháng trước, đưa trị giá xuất khẩu nhóm hàng này trong 10 tháng tính từ đẩu

năm đạt 13,89 tỷ USD, giảm 7,5% so với cùng kỳ năm trước (tương ứng giảm 1,12

tỷ USD) Trung Quốc vẫn là thị trường lớn nhất nhập khẩu mặt hàng nông sản của

Việt Nam trong 10 tháng đầu năm 2019 với 4,77 tỷ USD, giảm 10,7% so với cùng

kỳ năm 2018, tăng nhẹ 0,2%; sang Hoa Kỳ với 1,36 tỷ USD

Nguyên nhân xuất khẩu nông sản giảm sút được nhận định là bởi những khó

khăn khi kinh tế toàn cầu được dự báo hạ mức tăng trưởng, căng thẳng thương mại

còn hiện hữu, giá cả hàng hoá thế giới diễn biến phức tạp, thương mại toàn cầu có

dấu hiệu sụt giảm rõ nét…; thách thức từ dịch bệnh, nhất là dịch bệnh tả lợn châu

Phi…

Bên cạnh đó, các sản phẩm nhôm thép của Việt Nam xuất khẩu ra thế giới

chưa phải đối mặt trực diện với các biện pháp bảo hộ ở các thị trường Tuy nhiên

đã xuất hiện những quan ngại nhất định, ví dụ như là mặt hàng cá tra, cá basa đang

gặp trở ngại ở 1 số thị trường lớn Mỹ thì gia tăng biện pháp thuế chống bán phá

giá, thực thi các biện pháp kiểm soát chất lượng, quy trình sản xuất thuỷ sản nhập

khẩu của Việt Nam Eu thì áp dụng

thẻ vàng, kiểm tra với tần suất

100% các lô hàng đối với thuỷ hải

sản Việt Nam Nền kinh tế Việt

Nam tuy nhỏ nhưng có độ mở lớn,

lại phụ thuộc nhiều vào xuất nhập

khẩu, trong đó, Trung Quốc và Mỹ

là hai đối tác lớn nhất về ngoại

thương của Việt Nam Do đó, khi 2

đối tác lớn xảy ra xung đột sẽ gây ra

những ảnh hưởng nhất định tới hoạt

động xuất nhập khẩu của Việt Nam Hình 8: Top nguồn cung chính tôm bao bột cho Mỹ 5 tháng đầu năm 2019