Bài giảng Sinh học 12 - Bài 35: Môi trường và các nhân tố sinh thái

Bài giảng Sinh học 12 - Bài 35: Môi trường và các nhân tố sinh thái với các nội dung môi trường sống và các nhân tố sinh thái; khái niệm môi trường; các nhân tố sinh thái; giới hạn sinh thái và ổ sinh thái; giới hạn sinh thái; ổ sinh thái; sự thích nghi của sinh vật với môi trường sống; thích nghi của sinh vật với ánh sáng; sự thích nghi của sinh vật với nhiệt độ.

­ Kí hi uệ  (?) và (? ∇) ở ầ đ u dòng là câu h i mà các em ph i tr  ỏ ả ả

l i.ờ

* Chú Ý:

­ Các n i dung c a bài h c th  hi n trên phi u h c t p ph i ộ ủ ọ ể ệ ế ọ ậ ả

hoàn thành ngay vào v  h c ho c v  nháp v  nhà hoàn thi n ở ọ ặ ở ề ệ

l i.ạ

­ Ghi các bài t p mà giáo viên đ a ra.ậ ư

­ Kí hi u bàn tay c m bút ệ ầ () là n i dung b t bu c các em ph i ộ ắ ộ ảghi vào v ở

I.  MÔI TR  MÔI TRƯỜ ƯỜNG S NG VÀ CÁC NHÂN T  SINH THÁING S NG VÀ CÁC NHÂN T  SINH THÁIỐ Ố Ố Ố

I.  MÔI TR  MÔI TRƯỜ ƯỜNG S NG VÀ CÁC NHÂN T  SINH THÁING S NG VÀ CÁC NHÂN T  SINH THÁIỐ Ố Ố Ố

Cây lúa trên đ ng ru ng ch u  nh hồ ộ ị ả ưởng c a nh ng y u t  ủ ữ ế ố

nào?

I.  MÔI TR  MÔI TRƯỜ ƯỜNG S NG VÀ CÁC NHÂN T  SINH THÁING S NG VÀ CÁC NHÂN T  SINH THÁIỐ Ố Ố Ố

I.  MÔI TR  MÔI TRƯỜ ƯỜNG S NG VÀ CÁC NHÂN T  SINH THÁING S NG VÀ CÁC NHÂN T  SINH THÁIỐ Ố Ố Ố

Môi trường là gì?

I QUẦN THỂ SINH VẬT VÀ QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH QUẦN THỂ

1. Khái ni m môi trệ ường: 

a. Khái ni m  ệ

 Môi trường s ng c a sinh v t bao g m t t c  các nhân t  ố ủ ậ ồ ấ ả ố

 xung quanh sinh v t có tác đ ng tr c ti p, gián ti p ho c 

tác đ ng qua l i v i sinh v t , làm  nh hhộ ạ ớ ậ ả ưởng t i s  t n t i, ớ ự ồ ạ

sinh trưởng, phát tri n và nh ng bi n đ i c a sinh v t.ể ữ ế ổ ủ ậ

I. MÔI TRƯỜNG S NG VÀ CÁC NHÂN T  SINH THÁIỐ Ố

Th c v tự ậ

Đ ng v tộ ậ

VSVCon người

1. Khái ni m môi trệ ường: 

? Các y u t  trên thu c lo i môi trnào? ế ố ộ ạ ường 

Có m y lo i môi trấ ạ ường chính?

I QUẦN THỂ SINH VẬT VÀ QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH QUẦN THỂ

  Có 4 lo i môi trạ ường chính: 

       ­ Môi trường nước:

     + Nước m n (bi n, h  nặ ể ồ ước m n)ặ

     + Nướ ợ ửc l  (c a sông, ven bi n)ể

     + Nước ng t (ao, h , sông, su i)ọ ồ ố

­ Môi trường trong đ t.ấ

­ Môi trường trên c n (g m c  không khí)ạ ồ ả

      ­ Môi trường sinh v t.ậ

I QUẦN THỂ SINH VẬT VÀ QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH QUẦN THỂ

1. Khái ni m môi trệ ường: 

a. Khái ni m  ệ

 Môi trường s ng c a sinh v t bao g m t t c  các nhân t  ố ủ ậ ồ ấ ả ố

 xung quanh sinh v t có tác đ ng tr c ti p, gián ti p ho c 

tác đ ng qua l i v i sinh v t , làm  nh hhộ ạ ớ ậ ả ưởng t i s  t n t i, ớ ự ồ ạ

sinh trưởng, phát tri n và nh ng bi n đ i c a sinh v t.ể ữ ế ổ ủ ậ

b. Các lo i môi tr ạ ườ ng s ng ố

I QUẦN THỂ SINH VẬT VÀ QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH QUẦN THỂ

1. Khái ni m môi trệ ường: 

Khi môi trường b  bi n đ i s  có hai khuynh hị ế ổ ẽ ướng x y ra:ả

­  N u  sinh  v t  đó  không  bi n  đ i  chính  b n  thân  mình  đ  ế ậ ế ổ ả ể

thích nghi s  b  tuy t ch ng. ẽ ị ệ ủ

Ví  d :  Loài  Kh ng  Long  do  không  thích  nghi  đã  b   tuy t ụ ủ ị ệ

ch ng.ủ

­ N u sinh v t có nh ng bi n đ i v  hình thái, sinh lý… mà ế ậ ữ ế ổ ề

thích nghi được v i nh ng thay đ i c a môi trớ ữ ổ ủ ường thì s  t n ẽ ồ

t i. ạ

Ví  d :  G u  B c  C c  đ   thích  nghi  s   có  b   lông  dày,  màu ụ ấ ắ ự ể ẽ ộ

sáng, l p m  dớ ỡ ưới da dày đ  thích nghi v i môi trể ớ ường l nh ạ

giá

? N u môi trế ường b  bi n đ i thì sinh v t ị ế ổ ậ

còn t n t i đồ ạ ược hay không? Ví d ?ụ

I QUẦN THỂ SINH VẬT VÀ QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH QUẦN THỂ

1. Khái ni m môi trệ ường: 

Th c v tự ậ

Đ ng v tộ ậ

VSVCon người

    NTST là t t c  nh ng y u t    xung quanh sv,  nh   ấ ả ữ ế ố ở ả

hưởng tr c ti p ho c  gi n ti p t i đ i s ng c a sinh ự ế ặ ả ế ớ ờ ố ủ

     ● Ở ộ m t m c đ  nh t đ nh con ngứ ộ ấ ị ười cũng có nh ng ữ

tác đ ng  đ n môi trộ ế ường gi ng nh  các đ ng v t khác ố ư ộ ậ

(ho t đ ng l y th c ăn, th i ch t bã vào môi trạ ộ ấ ứ ả ấ ường, ). Tuy nhiên, do có s  phát tri n cao v  trí tu  nên con ự ể ề ệ

người còn tác đ ng t i t  nhiên b i các nhân t  xã h i).ộ ớ ự ở ố ộ

     ● Tác đ ng c a con ngộ ủ ười vào t  nhiên là tác đ ng có ự ộ

ý th c và có quy mô r ng l n – Con ngứ ộ ớ ười có th  làm ể

cho môi trường phong phú, giàu có h n nh ng cũng r t ơ ư ấ

d  làm cho môi trễ ường b  suy thoái điị

     ● Môi trường b  suy thoái s  có  nh hị ẽ ả ưởng r t l n ấ ớ

đ n các sinh v t khác, đ ng th i đe d a cu c s ng c a ế ậ ồ ờ ọ ộ ố ủ

chính con người

c. Quan h  gi a sinh v t và môi tr ệ ữ ậ ườ ng

? Gi a sinh v t và môi trữ ậ nh  th  nào?ư ế ường có m i quan h  ố ệ

2. Các nhân t  sinh thái:ố

I QUẦN THỂ SINH VẬT VÀ QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH QUẦN THỂ

 Quan h  gi a sv và mt là m i quan h  qua l i: Môi ệ ữ ố ệ ạ

trường  tác đ ng lên sinh v t , đ ng th i sinh v t  cũng ộ ậ ồ ờ ậ

nh h ng đ n các nhân t  sinh thái, làm thay đ i tính 

ch t c a các nhân t  sinh thái.ấ ủ ố



1. Gi i h n sinh thái:ớ ạ

Cá  rô  phi  ch   s ng  đỉ ố ược  trong  kho ng  nhi t  đ   t   5,6ả ệ ộ ừ 0C  ­   

420C. Khi vượt ra kho ng nhi t đ  trên thì cá rô s  ch t. ả ệ ộ ẽ ế

5,60C là đi m gi i h n dể ớ ạ ưới (Min), 420C là đi m gi i h n trên ể ớ ạ

(Max), kho ng c c thu n là kho ng giá tr  c a nhi t đ  mà ả ự ậ ả ị ủ ệ ộ

cá rô phi phát tri n thu n l i nh t.ể ậ ợ ấ

a. Ví d : ụ

II GiỚI HẠN SINH THÁI VÀ Ổ SINH THÁI

II GiỚI HẠN SINH THÁI VÀ Ổ SINH THÁI

  Là kho ng giá tr  xác đ nh c a m t nhân t  sinh thái mà ả ị ị ủ ộ ố

trong kho ng đó sinh v t có th  t n t i và phát tri nả ậ ể ồ ạ ể .

Gi i h n sinh thái là gì?ớ ạ

Quan sát hình v  và cho bi t th  nào là: Kho ng thu n l i, ẽ ế ế ả ậ ợ

kho ng ch ng ch u?ả ố ị

c. Quy lu t gi i h n sinh thái ậ ớ ạ

Gi i h n sinh thái: 15ớ ạ oC ­> 

40oC 

Gi i h n sinh thái: 5ớ ạ oC ­> 40oC  

 Cùng m t nhân t  sinh thái nh ng các loài có gi i h n sinh ộ ố ư ớ ạ

thái khác nhau

  M i loài có 1 gi i h n sinh thái v  m i nhân t  sinh ỗ ớ ạ ề ỗ ố

thái. 

1. Gi i h n sinh thái:ớ ạ

II GiỚI HẠN SINH THÁI VÀ Ổ SINH THÁI

Nh n xét v  gi i h n sinh thái c a 2 loài  ậ ề ớ ạ ủ

này?

1. Thích nghi c a sinh v t v i ánh ủ ậ ớ

sáng:a. Thích nghi c a th c v t v i ánh sáng. ủ ự ậ ớ

Cây  a sángư

III SỰ THÍCH NGHI CỦA SINH VẬT VỚI MÔI TRƯỜNG SỐNG

Cây  a bóngư

Cây ch u bóngị

1. Thích nghi c a sinh v t v i ánh ủ ậ ớ

sáng:a. Thích nghi c a th c v t v i ánh sáng. ủ ự ậ ớ

III SỰ THÍCH NGHI CỦA SINH VẬT VỚI MÔI TRƯỜNG SỐNG

Th o lu n nhóm và hoàn ả ậ

thành  PHT sau: 

1. Thích nghi c a sinh v t v i ánh ủ ậ ớ

sáng:a. Thích nghi c a th c v t v i ánh sáng ủ ự ậ ớ

III SỰ THÍCH NGHI CỦA SINH VẬT VỚI MÔI TRƯỜNG SỐNG

b. Thích nghi c a đ ng v t v i ánh sáng ủ ộ ậ ớ

Đ ng v t  a ho t đ ng ban đêmộ ậ ư ạ ộ

b. Thích nghi c a đ ng v t v i ánh sáng ủ ộ ậ ớ

1. Thích nghi c a sinh v t v i ánh ủ ậ ớ

sáng:

III SỰ THÍCH NGHI CỦA SINH VẬT VỚI MÔI TRƯỜNG SỐNG

Th o lu n nhóm và hoàn ả ậ

thành  PHT sau: 

1. Thích nghi c a sinh v t v i ánh ủ ậ ớ

sáng:

III SỰ THÍCH NGHI CỦA SINH VẬT VỚI MÔI TRƯỜNG SỐNG

b. Thích nghi c a đ ng v t v i ánh sáng ủ ộ ậ ớ

cây N i s ngơ ố Đ c đi mặ ể

Ý nghĩa  thích nghi Đ i di nạ ệ Ứng d ngụ

sang đ  ể

duy trì  quang 

h p.ợ

­Ráy, cây, 

lá dong,  rau má, 

v n niên ạ

thanh,  tiêu,…

2. S  thích nghi c a sinh v t v i nhi t ự ủ ậ ớ ệ

càng ít m t nhi t. M t khác, c  th  tích lũy m , gi  nhi t r t ấ ệ ặ ơ ể ỡ ữ ệ ấ

t t trong đi u ki n giá l nh.ố ề ệ ạ

III SỰ THÍCH NGHI CỦA SINH VẬT VỚI MÔI TRƯỜNG SỐNG

So sánh v  kích thề ướ ơ ể ủc c  th  c a sinh v t đ ng nhi t cùng loài ậ ẳ ệ

 hai đi u ki n khác nhau?

ở ề ệ

Ý nghĩa thích nghi c a kích th ủ ướ ơ ể ớ c c  th  l n là gì?

b. Quy t c v  kích th ắ ề ướ c các b  ph n tai, đuôi, chi,   c a c   ộ ậ ủ ơ

thoát h i nơ ướ ủc c a sinh v t.ậ

O2  nh hả ưởng t i hô h p. COớ ấ 2 tham  gia  vào  quang  h p    TV. ợ ở

CO2 quá cao s  gây ch t SV.ẽ ế

HÃY CHỌN ĐÁP ÁN ĐÚNG NHẤT TRONG CÂU S AU ĐÂY 

CÂU HỎI: Vi khuẩn suối nước nóng  có giới hạn nhiệt độ từ 00C  900C, có  nghĩa là:

HI U QU  C NH Ệ Ả Ạ

TRANH

VÍ DỤ