Tiếp cận tiểu thuyết những người khốn khổ của v huygô từ góc nhìn văn hóa

Cả cuộc đời ông chiến đấu không ngừng nghỉ, các tác phẩm mà ông viết đã phản ánh chân thực về cuộc sống con người và đặc biệt là phản ánh một cách trung thành những sự kiện lịch sử lớn l

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

HÀ NỘI - 2018

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

Người hướng dẫn khoa học

ThS ĐỖ THỊ THẠCH

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành được khóa luận tốt nghiệp này, ngoài sự cố gắng nỗ lực của bản thân, tôi còn nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình chu đáo và có phương pháp khoa học của cô giáo - Thạc sĩ Đỗ Thị Thạch - giảng viên khoa Ngữ Văn, chuyên ngành văn học nước ngoài trường Đại học sư phạm Hà Nội 2 Đồng thời, tôi cũng nhận được các ý kiến chỉ bảo, giúp đỡ, hướng dẫn từ các thầy giáo, cô giáo khoa Ngữ Văn

Nhân dịp này, tôi xin chân thành gửi lời cảm ơn sâu sắc đến cô giáo Đỗ Thị Thạch - người đã tận tình quan tâm, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian qua, xin cảm ơn

cô cùng các thầy cô, bạn bè và gia đình đã tạo mọi điều kiện để tôi hoàn thành khóa luận này

Vì những điều kiện khách quan và chủ quan, khóa luận không thể tránh khỏi những thiếu sót Kính mong nhận được những ý kiến đóng góp của quý thầy cô để khóa luận này được hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 10 tháng 05 năm 2018

Người thực hiện

Dương Thị Thu

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan tất cả những gì tôi trình bày trong khóa luận hoàn toàn là những nghiên cứu của riêng tôi thông qua quá trình tìm tòi và khảo sát, nghiên cứu tài liệu, không có bất cứ sự sao chép nào từ công trình nghiên cứu khác

Hà Nội, ngày 10 tháng 05 năm 2018

Người thực hiện

Dương Thị Thu

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 3

3 Mục đích nghiên cứu 8

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 9

5 Phương pháp nghiên cứu 9

6 Bố cục khóa luận 10

NỘI DUNG 12

Chương 1 NHỮNG NGƯỜI KHỐN KHỔ TỪ GÓC NHÌN VĂN HÓA - XÃ HỘI 12

1.1 Khái niệm và mối quan hệ văn hóa - văn học 12

1.1.1 Khái niệm 12

1.1.2 Mối quan hệ giữa văn hóa và văn học 14

1.2 Phương diện xã hội thể hiện trong Những người khốn khổ 15

1.2.1 Tổ chức xã hội 15

1.2.1.1 Sự phân chia giai cấp 15

1.2.1.2 Diện mạo và cách tổ chức nhà nước pháp quyền 18

1.2.2 Mâu thuẫn trong xã hội 21

1.2.2.1 Những cuộc chiến tranh trong xã hội đương thời 22

1.2.2.2 Mâu thuẫn giữa các giai cấp trong xã hội 25

1.2.3 Mối quan hệ giữa những người dưới đáy của xã hội 28

1.2.3.1 Quan hệ tương hỗ 28

1.2.3.2 Quan hệ tương phản 29

Tiểu kết 30

Chương 2 NHỮNG NGƯỜI KHỐN KHỔ TỪ GÓC NHÌN VĂN HÓA VẬT CHẤT VÀ TINH THẦN 32

2.1 Các giá trị văn hóa vật chất được thể hiện trong Những người khốn khổ 32

2.1.1 Kiến trúc 32

2.1.2 Khoa học - kĩ thuật 39

2.2 Các giá trị văn hóa tinh thần được thể hiện trong Những người khốn khổ 41

2.2.1 Phương diện tôn giáo 41

2.2.1.1 Thiên Chúa giáo tác động đến con người 41

2.2.1.2 Thiên Chúa giáo tác động đến xã hội 44

2.2.2 Một số quan niệm sống 45

2.2.2.1 Quan niệm tình thương 46

2.2.2.2 Quan niệm về sự hi sinh 49

2.2.2.3 Quan niệm về lòng trung thành 52

2.2.2.4 Quan niệm sống thực dụng 53

Tiểu kết 55

KẾT LUẬN 57 TÀI LIỆU THAM KHẢO

Một trong những đại diện lớn của nền văn học Pháp phải kể đến là Vichto Huygô Vichto Huygô (1802 - 1885) là một nhà văn thiên tài, không chỉ của Pháp

mà còn của cả nhân loại Ông được biết đến là một trong số những đỉnh cao của nền văn học Pháp thế kỉ XIX Cả cuộc đời ông chiến đấu không ngừng nghỉ, các tác phẩm mà ông viết đã phản ánh chân thực về cuộc sống con người và đặc biệt là phản ánh một cách trung thành những sự kiện lịch sử lớn lao, những cuộc cách mạng, đấu tranh gian khổ của nhân dân Pháp, của nước Pháp thế kỉ XIX Các tác phẩm của ông còn là tiếng nói khát khao tự do, công bằng, tiếng nói yêu mến hòa bình và đặt một niềm tin tưởng sâu sắc vào tình người, vào những con người lao động Ông ca ngợi, đồng cảm, thương cho số phận bất hạnh, đau cho những nỗi thống khổ của những con người ở dưới đáy cùng của xã hội Huygô sinh ra và lớn lên trong gần trọn vẹn một thế kỉ Cuộc đời ông vận động và phát triển cùng với nhịp thở của xã hội tư bản Pháp Huygô đã được chứng kiến các cuộc cách mạng nổ

ra liên tiếp Đó là cuộc cách mạng lật đổ vương triều Buốc - bông của quần chúng Pari vào năm 1830, cuộc nổi dậy năm 1832… Trong bối cảnh xã hội vô cùng phức

tạp ấy, các khuynh hướng văn học phát triển đa dạng, có cả tích cực và tiêu cực Nhưng đúng giữa những bước ngoặt khó phân định ấy, Huygô vẫn chọn được bước ngoặt cuộc đời cho riêng mình Ông lựa chọn đứng về phía nhân dân lao động, về phía tự do, hòa bình Ông như được bước từ bóng tối ra ánh sáng, từ chỗ ca ngợi chế độ, ông trở thành người bảo vệ quyết liệt cộng hòa, bênh vực công xã Cuộc đời ông có bước chuyển mình đầy ngoạn mục, là một tấm gương phản chiếu lại các cuộc cách mạng của Pháp thế kỉ XIX Trong suốt hơn sáu mươi năm trong sự nghiệp cầm bút của mình, Huygô đã đạt được thành tựu về sự nghiệp văn học Các tác phẩm của ông dược dịch ra nhiều thứ tiếng trên thế giới, xuất bản hàng trăm nghìn cuốn trên khắp các quốc gia phương Tây và cả phương Đông Đó không chỉ

là kết quả của một tài năng văn chương vượt bậc, không chỉ nói lên được tiếng nói của tình yêu, sự ngợi ca chủ nghĩa nhân đạo, mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc mà qua

đó còn thể hiện được vốn hiểu biết sâu rộng của nhà văn, hiểu biết về lịch sử - xã hội, nền văn hóa và con người, đất nước Pháp Thông qua tác phẩm của mình, ông phơi bày cục diện của xã hội, đời sống lầm than của quần chúng và bức tranh hiện

thực sinh động, chân thực Tiểu thuyết Những người khốn khổ là một trong những

tác phẩm kết tinh được đủ mọi yếu tố đó

Đã có rất nhiều các công trình nghiên cứu về tiểu thuyết Những người khốn

khổ của Vichto Huygô với nhiều hướng nghiên cứu đa dạng ở các khía cạnh như

hình tượng các nhân vật, thiên nhiên Pari, nghệ thuật xây dựng nhân vật đối lập, vai trò của phần ngoại đề… Từ đó đa phần làm nổi bật lên được giá trị về nội dung và nghệ thuật của tác phẩm

Xét thấy, việc nghiên cứu nền văn hóa Pháp theo bề dày lịch sử trong tiểu

thuyết Những người khốn khổ của Vichto Huygô là một trong những hướng nghiên cứu khả quan và mới mẻ Bởi như đã nói, tiểu thuyết Những người khốn khổ là một

cuốn biên niên sử về đất nước Pháp thế kỉ XIX Tuy là tiểu thuyết lãng mạn nhưng giá trị văn hóa, hiện thực được phản ánh rất rõ nét trong từng trang tiểu thuyết của ông Có sự phản ánh và miêu tả chân thực đó là bởi lẽ nhà văn là người thư ký trung thành của thời đại Vì vậy, khóa luận mong muốn đóng góp thêm một hướng tiếp

cận đối với tác phẩm, đó là tiếp cận từ góc nhìn văn hóa, thông qua đó, thấy được

những nét văn hóa được thể hiện trong tiểu thuyết Những người khốn khổ

2 Lịch sử vấn đề

Văn chương của Vichto Huygô hấp dẫn độc giả ở chỗ nó phản ánh một cách

đa dạng về hiện thực xã hội phức tạp, về quan niệm, tư tưởng nhân sinh quan sâu sắc, nó không chỉ ngợi ca tình yêu thương, lòng dũng cảm của con người, mà còn tường thuật lại những trang sử sinh động của đất nước Pháp

Giáo sư Hoàng Nhân trong cuốn Văn học Pháp thế kỷ XIX - XX , nhà xuất bản

Trẻ thành phố Hồ Chí Minh, 1997, đã đánh giá rất cao về Vichto Huygô Giáo sư cho rằng “Vichto Huygô là một nhà văn lớn nhất thế kỷ XIX, là một nghệ sĩ toàn diện, ông đã sáng tác một khối lượng lớn các tác phẩm đủ mọi thể loại Vichto Huygô là nhà văn lãng mạn tiến bộ, là một nhà chính trị dân chủ đã hiến dâng trọn vẹn cuộc đời cho lý tưởng nhân đạo cao cả” [12,47] Đồng thời cũng ở cuốn sách này giáo sư còn khẳng định “Vichto Huygô là thiên tài sáng tạo huyền thoại” [12,55]

Theo M Goorky thì V.Huygô “là cả một diễn đàn, ông gầm thét trên đỉnh đầu thế giới như một cơn giông tố kêu gọi quyền được sống cho tất cả những gì cao đẹp nhất trong con người, ông đã biết dạy cho tất cả mọi người biết yêu cuộc đời yêu cái đẹp yêu sự thật và yêu nước Pháp” [15,5]

Có lẽ vì thế, mà từ trước đến nay có tới hàng trăm công trình nghiên cứu lớn

nhỏ, nghiên cứu về V.Huygô và đặc biệt về tiểu thuyết Những người khốn khổ trên

nhiều phương diện, từ mặt tư tưởng, nội dung đến nghệ thuật, ngôn ngữ…Tất cả đều

ít nhiều đóng góp cho việc nghiên cứu, khai thác và tìm tòi để làm sáng tỏ thêm giá trị của tác phẩm và thành công của tác giả Mặc dù không đề cập trực tiếp đến yếu tố văn hóa trong các công trình của mình, song các nhà nghiên cứu cũng đã thực sự quan tâm đến vấn đề này khi không ít các bài nghiên cứu, chuyên luận đề cập và chú

ý đến các phương diện của văn hóa trong tiểu thuyết Những người khốn khổ, nghiên

cứu vào những yếu tố làm nên nền văn hóa Pháp được đề cập trong tác phẩm

Trong thế giới tiểu thuyết của Vichto Huygô, Những người khốn khổ xứng

danh là “tiểu thuyết của những cuốn tiểu thuyết” Đây là thành công rực rỡ nhất của

V.Huygô trong sự nghiệp sáng tác động trở về chỗ của mình nếu thử hình dung sự

nghiệp sáng tác của V.Huygô mà thiếu Những người khốn khổ thì cũng giống như

nước Pháp thiếu đi một nhân tài như Vichto Huygô

Đặng Thị Hạnh trong Tiểu thuyết của V.Huygô nhà xuất bản Đại học và Trung học chuyên nghiệp năm 1987, cho rằng “Những người khốn khổ đã xây dựng lên bài ca

của lương tâm con người dù chỉ là con người nhỏ nhoi nhất, thì cũng là hòa tan các bản anh hùng ca trong bản anh hùng ca cao cả nhất và trọn vẹn nhất” [5,57]

Huỳnh Lý - Vũ Đình Liên trong lời nói đầu của cuốn tiểu thuyết Những

người khốn khổ NXB Văn học, 2014: “Những người khốn khổ là bức tranh của cả

một xã hội Nó đề cập đến những vấn đề lớn lao trong xã hội Pháp đầu thế kỷ XIX,

mà cũng là của tất cả các xã hội tư sản Đó là “một bản anh hùng ca của thời đại”

Vì thế V.Huygô đã nói “Quyển truyện này là một trái núi”, không những vì số trang của nó, là những vấn đề to lớn bàn tới, mà chính vì nó thấm nhuần những tư tưởng nhân đạo, vì nó ca ngợi đạo đức cao cả của nhân dân lao động, ca ngợi tự do, dân chủ, chống lại cường quyền chống lại áp bức bóc lột” [10,5]

Trong khóa luận của mình, do có sự hạn chế về mặt ngôn ngữ, không thể bao quát được đầy đủ các công trình nghiên cứu nên chúng tôi đa phần chỉ tiếp cận và khảo sát những công trình nghiên cứu được viết bằng tiếng Việt và những công trình nước ngoài có bản dịch ra tiếng Việt, trong số các tài liệu chúng tôi bao quát được, chúng tôi tiếp cận các công trình có liên quan đến phạm vi đề tài: “Tiếp cận

tiểu thuyết Những người khốn khổ của V.Huygô từ góc nhìn văn hóa”, của các nhà

nghiên cứu ở trong và ngoài nước

Trước hết, về các công trình nghiên cứu trong nước, chúng tôi khảo sát được các công trình nghiên cứu nổi bật sau, hầu hết đều đã chạm vào một hoặc một vài nét biểu hiện của phương diện văn hóa

Tác giả Đặng Anh Đào trong cuốn Văn học phương Tây có viết: “Qua những

gốc tích mơ hồ, những nhân vật có phần ngoại lệ, những bóng dáng không xác định hoàn toàn bởi quyết định luận xã hội (thời đại, xứ sở, giai cấp) ta vẫn thấy những tia chớp kì lạ của hiện thực… Những nhân vật kiểu này Của Vichto Huygô không thể

gọi là điển hình, song vẫn có một ý nghĩa xã hội, chúng là những mẫu gốc của tiểu thuyết hiện đại, vừa gần gũi với những nhân vật đánh mất cả tên như trong tiểu thuyết Kafka sau này, nhưng cũng gần gũi với những điển hình kiểu AQ của Lỗ Tấn, Chí Phèo của Nam Cao” [4,498] Nhận xét ấy đã phần nào nói lên gốc tích hiện thực của nhân vật, tuy nhiên đó mới chỉ là cơ sở gợi ý, bước đầu để chúng tôi

có định hướng đi vào khảo cứu đề tài

Trong cuốn Tiểu thuyết phương Tây thế kỉ XIX của tác giả Lê Nguyên Cẩn có

nhắc đến Vichto Huygô và khẳng định vị trí của ông trong nền văn học

nhân loại với tiểu thuyết Những người khốn khổ “đây là bản anh hùng ca hòa trộn

các biến cố lịch sử với hành trình hướng thiện của con người”[2,83] Qua đó, công

trình khẳng định Những người khốn khổ là một cuốn sách lịch sử, thông qua số

phận của nhân vật mà nói lên những sự kiện lịch sử lớn lao của đất nước

Trong cuốn sách khác do ông biên soạn có tên: Victo Huygô - tác giả tác

phẩm văn học nước ngoài trong nhà trường, ông đã sử dụng bút pháp tương phản

đối lập giữa quá khứ và hiện tại để làm rõ và bóc tách giúp độc giả thấy được quá trình vận động vượt lên trên số phận, bước từ bóng tối ra ánh sáng của nhân vật Giăng Vangiăng thông qua các mối quan hệ với các nhân vật khác từ đó làm rõ được mối quan hệ của những người cùng khổ, đã ít nhiều nói đến các mối quan hệ trong xã hội, phơi bày được thực trạng xã hội rối ren, phức tạp Đó là một biểu hiện của phương diện văn hóa

Cũng trong cuốn này, Lê Nguyên Cẩn đã nhắc đi nhắc lại trên khía cạnh đề tài mà V.Huygô đã sử dụng trong tác phẩm của mình, ông có nhận định như sau:

“đề tài văn học có thể được xác định thông qua các mối quan hệ bề mặt hoặc bên ngoài theo giới hạn bên ngoài của phạm vi đời sống được miêu tả Ở phương diện này đề tài gắn liền với các phạm trù văn hóa - xã hội - lịch sử tạo nên tầm rộng cho tác phẩm nghệ thuật Đề tài cũng có thể được xác định từ các mối quan hệ bên trong, gắn với các hình thức phổ quát của các hiện tượng xã hội - lịch sử Ở phương diện này, đề tài gắn liền với việc miêu tả tính cách và số phận nhân vật, chỉ ra bản

chất của đời sống xã hội” [3,52] Trong Những người khốn khổ của V.Huygô, tác

giả công trình nghiên cứu này đã tìm ra được mười sáu đề tài được đề cập đến đó là

“tình yêu, bình đẳng, trẻ thơ, chiến tranh, lịch sử, đàn ông, công lí, bất hạnh, công nhân, Pari, thành kiến, cộng hòa, cách mạng, đoàn kết, nỗi đau khổ” [3,56 -57]

Việc phân định đề tài trong Những người khốn khổ dù là mới chỉ nói bao quát, cũng

cho thấy Lê Nguyên Cẩn đã phần nào quan tâm đến cách mạng, hiện thực, lịch sử chiến tranh, tác giả công trình bước đầu đi vào những yếu tố hiện thực lịch sử được phản chiếu trong tiểu thuyết này

Còn ở trong cuốn Văn học hiện thực và lãng mạn phương Tây thế kỉ XIX, Đặng Thị Hạnh cho rằng: “Những người khốn khổ là tác phẩm mà ảnh hưởng của

chủ nghĩa hiện thực đối với một tác giả lãng mạn như Huygô là khá rõ Điều đó thể hiện trong việc đưa những đề tài mang tính thời sự lên vị trí trung tâm, trong việc xây dựng hình tượng nhân vật lấy từ môi trường dưới đáy của các đô thị hiện đại, cũng như trong việc miêu tả những khung cảnh làm nền cho hành động của nhân vật với một sự chính xác kỳ lạ” [6,78] Ở cuốn sách này, tác giả nhắc nhiều đến yếu tố hiện thực và yếu tố xã hội của tiểu thuyết, ngoài ra các cảnh quan đô thị, thiên nhiên

và kiến trúc cũng được tác giả nói đến như một yếu tố đóng vai trò xây dựng làm nền cho nhân vật, phần nào chạm đến các nét biểu trưng của văn hóa Pháp

Ở chuyên luận Tiểu thuyết của V.Huygô, NXB Đại học và Trung học chuyên

nghiệp năm 1987, Đặng Thị Hạnh lại đề cập gián tiếp đến các cuộc chiến tranh

trong tiểu thuyết Những người khốn khổ, đó là nói về cuộc nổi dậy năm 1932 của

các thanh niên tri thức tiến bộ trên chiến lũy: “Đó là cảnh hội tụ quy các mối phức tạp về môi trường và nhân vật của truyện kể và một điểm hẹp trên không gian và thời gian, chính ở nơi đây số phận của phần lớn các nhân vật sẽ được quyết định hoặc trực tiếp hoặc gián tiếp” [5,34]

Ngoài ra, chúng tôi tìm được trong cuốn sách Victo Huygô - tác giả tác

phẩm văn học nước ngoài trong nhà trường nói về sự phân chia giai cấp trong xã hội

Ở bài viết của Lưu Liên khẳng định sự tương phản đối lập trong mối quan hệ giữa các nhân vật, đó không chỉ là sự đối lập đơn thuần, mà đó còn là sự cụ thể hóa cho những mâu thuẫn, xung đột của xã hội đương thời: “Trừu tượng chăng sự đối lập giữa Giăng

Vangiăng và Giave trong Những người khốn khổ, giữa cái thiện trừu tượng chống cái

ác trừu tượng? Hoàn toàn không! Hai hình tượng này tồn tại trong những hiện thực xã

hội-lịch sử xác định Người này thể hiện nỗi đau khổ của nhân dân Pháp, thể hiện khả năng vô tận của con tim và khối óc của nhân dân Người kia lại thể hiện sự trống rỗng của tâm hồn, thể hiện sự tàn khốc của nhà nước bóc lột” [3,65]

Trong các công trình nước ngoài, chúng tôi thấy hầu hết các nhà nghiên cứu

cũng đã tiếp cận tiểu thuyết Những người khốn khổ ở nhiều góc độ khác nhau từ nội

dung đến nghệ thuật, đến các cách miêu tả trần thuật, chủ yếu làm nổi bật được số phận và cuộc sống con người Pari đầu thế kỉ XIX

Tiêu biểu như bài phát biểu Pari của Victo Huygô của Yvơ Gôanh, giáo sư

trường Đại học Pari VII, do Đặng Thị Hạnh dịch, đã nói về một Pari sống động, chân thật, một Pari mà V.Huygô đã sống, gắn bó và yêu thương sâu sắc Trong bài phát biểu ông khẳng định về tình yêu thương, sự hiểu biết của V.Huygô với Pari - quê hương yêu dấu của mình: “Victo Huygô biết Pari rất rõ: tựu trung lại thì ông đã

ở hầu hết các khu phố của nó, thời thơ ấu ông ở tả ngạn sông Xen, quanh vườn Luycxămbua, sau đó năm 1830 ông sống ở gần Săng - Eliđê, năm 1832 ông ông sống ở gần quảng trường Royan… Người ta biết ông ca ngợi biết bao những công trình kỉ niệm trên đất Pari, ông yêu Nhà thờ Đức Bà Pari, ông ca ngợi Khải hoàn môn và những ngôi nhà bằng đá Những nhà tu, nơi không chỉ có những ngôi nhà bằng đá mà còn có cả vườn cây cối, hoa lá cây cỏ, hoa lá cây cỏ làm ông sung sướng, ông đã có những năm tháng thơ ấu sung sướng giữa hoang tàn cây cỏ trong

một nhà tu cũ” [16,109 -110] Công trình kiến trúc Pháp trong Những người khốn

khổ đã ít nhiều được nhắc đến thông qua bài phát biểu này, ông khẳng định

V.Huygô là người có công khắc họa lại cảnh quan Pari trong tiểu thuyết của mình một cách sinh động, chân thật

Ở tạp chí văn học số 5-6 /2003 trong bài viết Tình thương trong Những

người khốn khổ, Lê Huy Bắc đã viết: “Ở cống ngầm cuộc đối đầu lịch sử đã xảy ra

Cú va chạm của lý tưởng cá nhân, lý tưởng xã hội thật ngoạn mục Giăng vượt qua

sự ích kỷ của mình cứu Mariuytx Giave không giữ được thế thượng phong Hắn làm theo yêu cầu của Giăng và sau đó là cái chết tự sát của viên thanh tra mật thám” [1,46] Trong bài viết này, đã đôi phần đề cập đến mâu thuẫn giai cấp, giữa Giăng

Vangiăng và Giave là đại diện cho giai cấp thống trị và giai cấp bị trị Điều mà trong bài nghiên cứu của chúng tôi sẽ làm rõ Đây là một trong những gợi ý khả quan để tôi tiếp thu và hoàn thiện trong công trình nghiên cứu của mình

Bên cạnh đó, còn rất nhiều những chuyên luận, tiểu luận, bài báo, tạp chí có

nói đến Những người khốn khổ của V.Huygô như Đặng Thị Hạnh - V.Huygô và

công xã Pari - tạp chí văn học số 2 - 1971; Huỳnh Lý - Mấy ý kiến sau khi xem bộ phim Những người khốn khổ - Báo Văn nghệ số 65- 1959; Hoàng Nhân - V.Huygô nhà văn lớn của Những người khốn khổ - Tạp chí nghiên cứu văn học số 10 - 1962;

Đỗ Quang Lưu - Những người khốn khổ của V.Huygô và những người cộng sản

Việt Nam đêm trước cách mạng - Báo Văn nghệ số 5 - 1980; Đặng Thị Hạnh - chuyên luận về V.Huygô - NXB Kim Đồng, Hà Nội - 1975…

Từ một số những bài nghiên cứu trên, có thể thấy rằng Những người khốn

khổ của V.Huygô đã có sức ảnh hưởng sâu rộng đối với các nhà nghiên cứu, phê

bình của Việt Nam Nhìn tổng thể, các bài nghiên cứu, chuyên luận, tiểu luận đều

đã nói lên được những đặc điểm, giá trị về nội dung, tư tưởng và nghệ thuật của tác phẩm, nhiều khía cạnh của tác phẩm đã được nói tới như nhân vật, không gian, thời gian, kết cấu, vai trò của yếu tố ngoại đề, yếu tố thiên nhiên Riêng trên phương diện văn hóa, chúng tôi thấy các công trình ít nhiều có đề cập đến, nhưng chưa đi sâu nghiên cứu tổng thể về phương diện này, mặc dù một số các công trình cũng đã

có nhắc đến nhưng không đáng kể Tuy vậy, trên cơ sở những thành tựu đã đạt được của các công trình nghiên cứu đi trước, sẽ đóng vai trò là những gợi ý, tư liệu đáng giá để chúng tôi tiếp thu, tham khảo có chọn lọc từ đó tiếp tục đi sâu vào tìm hiểu

Những người khốn khổ với đề tài: “Tiếp cận tiểu thuyết Những người khốn khổ của

V.Huygô từ góc nhìn văn hóa” Với đề tài này, chúng tôi mong muốn được nghiên cứu văn hóa như một tổng thể với nhiều phương diện, khía cạnh khác nhau được thể hiện trong tác phẩm

3 Mục đích nghiên cứu

Thực hiện nghiên cứu đề tài: “Tiếp cận tiểu thuyết Những người khốn khổ

của V.Huygô từ góc nhìn văn hóa” chúng tôi mong muốn tìm hiểu các nét văn hóa

của Pháp thông qua tìm hiểu về xã hội và cuộc sống con người Pari Qua đó, khóa luận hướng tới việc hiểu thêm về đất nước và con người của Pháp Việc nghiên cứu

Những người khốn khổ từ góc độ văn hóa sẽ giúp ta hiểu thêm về văn hóa Pháp trải

dài trong gần một thế kỉ, giúp cho người đọc hiểu sâu hơn về lối sống, xã hội, nét đặc trưng của văn hóa Pháp Đồng thời, thấy được cách nhìn, cảm quan sâu sắc của nhà văn lãng mạn xuất sắc của Pháp - V.Huygô về đất nước, con người của chính quốc gia của mình tại thời điểm ông sinh sống

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Với đề tài: “Tiếp cận tiểu thuyết Những người khốn khổ của V.Huygô từ góc

nhìn văn hóa”, chúng tôi tiến hành khảo sát tác phẩm dựa theo bản dịch gồm ba tập của Huỳnh Lý, Vũ Đình Liên, Lê Trí Viễn, Đỗ Đức Hiểu (NXB Văn học, 2014) trên cả hai phương diện nội dung và nghệ thuật Đồng thời, người thực hiện còn tham khảo các tài liệu liên quan tới văn hóa phương Tây, đất nước và văn hóa Pháp, các tư liệu về cuộc đời và sự nghiệp sáng tác, các chuyên luận đánh giá về tác giả Vichto Huygô

Về phạm vi nghiên cứu của đề tài tập trung vào những vấn đề cơ bản sau : Trước hết, chúng tôi sẽ tìm hiểu về các khía cạnh văn hóa được trình bày trong tiểu thuyết bao gồm văn hóa - xã hội, văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần Sau đó trên cơ sở của ba vấn đề cơ bản đã nêu, chúng tôi tiến hành thu thập tư liệu và khảo sát các chi tiết, mối quan hệ xã hội, các hình ảnh liên quan để thấy được biểu hiện của

văn hóa Pháp trong tiểu thuyết Những người khốn khổ, từ đó khái quát lên được

những nét đặc trưng của nền văn hóa Pháp vào đầu thế kỉ XIX, hiểu thêm về đất nước

và cuộc sống của con người cũng như nét đẹp văn hóa của vùng đất này

5 Phương pháp nghiên cứu

Với mục đích và đối tượng nghiên cứu đã nêu trên, chúng tôi có sử dụng một

số các phương pháp để tiến hành nghiên cứu, cụ thể là:

Phương pháp tiếp cận văn hóa học: Đây là phương pháp chúng tôi sử dụng chủ yếu trọng việc tìm hiểu về các cơ sở lí thuyết văn hóa, tìm hiểu về mối quan hệ giữa văn hóa và văn học

Phương pháp văn hóa - lịch sử: Phương pháp này chúng tôi ưu tiên sử dụng trong suốt quá trình nghiên cứu của mình, điều này xuất phát từ chính đặc điểm của

đề tài Cụ thể, chúng tôi chú ý đến những biến cố trong lịch sử nước Pháp thế kỉ XIX, những sự kiện lịch sử quan trọng, tình hình chính trị, xã hội của Pháp trong gần một thế kỉ là cơ sở quan trọng để chúng tôi đi sâu vào nghiên cứu sự phản ánh lịch sử, sự kiến tạo của văn hóa trong vòng gần một trăm năm với nhiều biến đổi Vận dụng phương pháp này giúp thấy rõ được mối liên hệ giữa nền văn hóa thực tiễn của đất nước với nền văn hóa đã được thanh lọc qua cái nhìn của nhà văn Từ

đó, so sánh để tìm ra những yếu tố văn hóa được phản ánh trong tác phẩm

Phương pháp phân tích, tổng hợp và phê bình tác phẩm: Phương pháp này chúng tôi sử dụng xuyên suốt trong quá trình nghiên cứu Bởi vì việc phân tích, phê bình và tổng hợp là một trong những yếu tố quan trọng để bóc tách, tìm ra những nét văn hóa trong tác phẩm Đồng thời, việc tổng hợp những chi tiết rời rạc, nhỏ lẻ

về văn hóa có trong tác phẩm là điều cần thiết Cho nên chúng tôi coi đây là phương pháp chủ yếu để thực hiện công trình nghiên cứu này

Phương pháp so sánh: phương pháp này được sử dụng để tìm hiểu ý nghĩa, cũng như sự khác biệt giữa các mặt đối lập trong các mối quan hệ giữa con người,

chỉ ra mâu thuẫn gay gắt của xã hội trong Những người khốn khổ

Bên cạnh những phương pháp nêu trên thì khóa luận còn sử dụng một số phương pháp khác để bài nghiên cứu được hoàn thiện hơn

6 Bố cục khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, nội dung khóa luận tốt nghiệp gồm hai chương chính:

Chương 1: Những người khốn khổ từ góc nhìn văn hóa - xã hội

Chương 2: Những người khốn khổ từ góc nhìn văn hóa vật chất và tinh thần

Trong khuôn khổ hai chương của khóa luận, chúng tôi chủ yếu đi sâu vào tìm hiểu và nghiên cứu về các khía cạnh liên quan đến xã hội và phương diện văn hóa vật chất, tinh thần của nước Pháp, được xem xét và tham chiếu thông qua tiểu

thuyết Những người khốn khổ Vì vậy mà có những nét văn hóa được viết trong tác

phẩm là nhìn từ cảm quan của chính tác giả, sẽ không tránh khỏi có một số nét văn hóa được viết ra tại nhiều góc nhìn khác nhau về đất nước mình Cũng chính vì thế, những nét văn hóa mà chúng tôi chỉ ra trong khóa luận, là dựa trên cơ sở tham chiếu, bóc tách từ cuốn tiểu thuyết này, để từ đó nghiên cứu rộng ra để xem xét lí giải về một góc văn hóa của Pháp

NỘI DUNG

Chương 1 NHỮNG NGƯỜI KHỐN KHỔ

TỪ GÓC NHÌN VĂN HÓA - XÃ HỘI

1.1 Khái niệm và mối quan hệ văn hóa - văn học

1.1.1 Khái niệm

Có rất nhiều định nghĩa khác nhau về văn hóa, mỗi một nhận định lại phản ánh một cách nhìn khác nhau Từ những năm 1952, hai nhà nhân loại học Mỹ đã từng thống kê có tới 164 định nghĩa khác nhau về văn hóa Văn hóa được đề cập đến trong nhiều lĩnh vực như dân tộc học, nhân loại học, dân gian học, văn hóa học,

xã hội học và mỗi một lĩnh vực thì định nghĩa về văn hóa cũng khác nhau

Theo Trần Ngọc Thêm: “Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động từ thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội của mình” [13,10]

Theo UNESCO, định nghĩa văn hóa như sau: “Trong ý nghĩa rộng nhất, văn hóa hôm nay có thể coi là tổng thể những nét riêng biệt, tinh thần và vật chất, trí tuệ

và xúc cảm quyết định tính cách của một xã hội hay của một nhóm người trong xã hội Văn hóa bao gồm nghệ thuật và văn chương, những lối sống, những quyền cơ bản của con người, những hệ thống các giá trị, những tập tục và tín ngưỡng Văn hóa đem lại cho con người khả năng suy xét về bản thân Chính văn hóa làm cho chúng ta trở thành những sinh vật đặc biệt nhân bản, có lý tính, có óc phê phán và dấn thân một cách có đạo lý Chính nhờ văn hóa mà chúng ta xét đoán được những giá trị và thực thi những sự lựa chọn Chính nhờ văn hóa mà con người tự thể hiện,

tự ý thức được bản thân, tự biết mình, là một phương án chưa hoàn thành đặt ra để xem xét những thành tựu của bản thân, tìm tòi không biết mệt mỏi những ý nghĩa mới mẻ và sáng tạo nên những công trình vượt trội lên bản thân” [14,17]

Văn hóa là khái niệm mang nội hàm rộng với rất nhiều cách hiểu khác nhau, liên quan đến mọi mặt đời sống vật chất và tinh thần của con người Trong cuộc

sống hàng ngày, văn hóa thường được hiểu là văn học, nghệ thuật như thơ ca, mỹ thuật, sân khấu, điện ảnh Các trung tâm văn hóa có ở khắp nơi chính là cách hiểu này Một cách hiểu thông thường khác: văn hóa là cách sống bao gồm phong cách ẩm thực, trang phục, cư xử và cả đức tin, tri thức được tiếp nhận Trong nhân loại học và xã hội học, khái niệm văn hóa đã được đề cập đến theo một nghĩa rộng nhất Văn hóa bao gồm tất cả mọi thứ vốn là một bộ phận trong đời sống con người Văn hóa không chỉ là những gì liên quan đến tinh thần mà bao gồm cả vật chất

Tóm lại, văn hóa là sản phẩm của loài người, văn hóa được tạo ra và phát triển trong quan hệ qua lại giữa con người và xã hội Song, chính văn hóa lại tham gia vào việc tạo nên con người, và duy trì sự bền vững và trật tự xã hội Văn hóa được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác thông qua quá trình xã hội hóa Văn hóa được tái tạo và phát triển trong quá trình hành động và tương tác xã hội của con người Văn hóa là trình độ phát triển của con người và của xã hội được biểu hiện trong các kiểu và hình thức tổ chức đời sống, hành động của con người cũng như trong giá trị vật chất và tinh thần mà do con người tạo ra

Văn hóa xã hội là cụm từ để chỉ chung các thành phần xã hội bao gồm cách thức tổ chức xã hội, diện mạo và cách tổ chức của thể chế nhà nước, các giai cấp trong

xã hội, mối quan hệ giữa các giai cấp đó, sự xung đột giữa các tầng lớp trong xã hội Nói đến văn hóa là nói đến khía cạnh ý thức hệ của văn hóa, tính giai cấp của văn hóa và trên cơ sở đó hiều rõ sự vận động của văn hóa trong xã hội có giai cấp Với cách tiếp cận như vậy, có thể quan niệm: nền văn hóa là biểu hiện cho toàn bộ nội dung, tính chất của văn hóa được hình thành và phát triển trên cơ sở kinh tế - chính trị của mỗi thời kỳ lịch sử, trong đó ý thức hệ của giai cấp thống trị chi phối phương hướng phát triển và quyết định hệ thống các chính sách, pháp luật quản lý các hoạt động văn hóa Mọi nền văn hóa trong xã hội có giai cấp bao giờ cũng có tính giai cấp và gắn với bản chất của giai cấp cầm quyền Văn hóa luôn có tính kế thừa, sự kế thừa trong văn hóa luôn mang tính giai cấp và được biểu hiện ở nền văn hóa của mỗi thời kỳ lịch sử trên cơ sở kinh tế, chính trị của nó

1.1.2 Mối quan hệ giữa văn hóa và văn học

Văn hóa là một lĩnh vực rộng lớn, rất phong phú và phức tạp Còn văn học là một loại hình nghệ thuật ngôn từ phản ánh thực tại và những vấn đề của đời sống xã hội và con người Phương thức sáng tạo của văn học đã được thông qua sự hư cấu

và cách thể hiện nội dung các đề tài được biểu hiện qua ngôn ngữ

Xét về mặt triết học, văn học là một hình thái ý thức xã hội; xét ở góc độ văn

hóa thì văn học là một bộ phận quan trọng nằm trong hệ thống văn hóa, và luôn chịu

sự tác động của văn hóa Những nhân tố như ngôn ngữ, phong tục tập quán, sự phát triển của khoa học kỹ thuật đều là những điều kiện thiết yếu trong môi trường nảy sinh ra tác phẩm Bản thân nhà văn, quá trình sáng tác của một nhà văn và quá trình tiếp nhận của bạn đọc đều là một sản phẩm của văn hóa

Văn hóa và văn học có một sự tác động qua lại lẫn nhau, gắn bó mật thiết với nhau trong quá trình tồn tại và phát triển Nếu văn hóa chi phối hoạt động và sự phát triển của văn học thì văn học có sứ mệnh phản ánh những giá trị của cuộc sống, hướng con người đến chân - thiện - mĩ Văn hóa chính là nền tảng của văn học và văn học là một bộ phận của văn hóa Văn học là sự tự ý thức văn hóa Văn học chẳng những là một bộ phận của văn hóa, chịu sự chi phối ảnh hưởng trực tiếp của văn hóa,

mà còn là một trong những phương tiện tồn tại và bảo lưu văn hóa Đối với văn hóa, văn học có vai trò vô cùng quan trọng Văn học vừa giữ gìn, bảo tồn những giá trị văn hóa của dân tộc vừa sáng tạo thêm những giá trị văn hóa mới cho nhân loại Bởi thế, nghiên cứu một tác phẩm văn học mà bỏ qua khía cạnh văn hóa của nó là một thiếu sót nghiêm trọng Văn học là một bộ phận không thể tách rời của văn hóa Cũng không thể hiểu nó ngoài các mạch nguyên vẹn của toàn bộ văn hóa một thời đại trong

đó, nó tồn tại Không được tách nó khỏi các bộ phận khác của văn hóa

Như vậy, có thể nói văn học là một bộ phận quan trọng của văn hóa Khi xem xét một tác phẩm văn học có sức ảnh hưởng lớn đến thời đại, cần xem xét cả trên phương diện văn hóa Từ đó thấy được những nét văn hóa của đất nước đó, dân tộc đó tại thời điểm tác phẩm ra đời hoặc tại giai đoạn lịch sử mà tác phẩm phản ánh, trên cả cảm quan chủ quan và khách quan của nhà văn

Văn hóa Pháp thời kì cận đại nói chung và văn hóa Pháp thế kỉ XIX nói riêng

vô cùng đặc sắc, đa dạng và phức tạp Tuy nhiên, trong phạm vi đề tài chúng tôi chỉ

đề cập đến ba phương diện của văn hóa đó là văn hóa xã hội, văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần Tổng quan lại những gì khái quát được về văn hóa, chúng tôi đi

vào phân tích các yếu tố văn hóa Pháp trong tiểu thuyết Những người khốn khổ của

Vichto Huygô để làm rõ cá yếu tố văn hóa đặc trưng của Pháp như kiến trúc, lối sống, quan niệm, tổ chức xã hội và các mối quan hệ tồn tại trong xã hội trong cùng thời kì tác phẩm ra đời, trong khuôn khổ còn giới hạn về dung lượng, chúng tôi chỉ nghiên cứu về phương diện văn hóa xã hội và phương diện văn hóa vật chất, tinh thần Trước hết, về phương diện xã hội, chúng tôi đi sâu vào nghiên cứu những mối xung đột cũng như cách thức tổ chức của nhà nước, từ đó thấy được nét văn hóa thời kì này

1.2 Phương diện xã hội thể hiện trong Những người khốn khổ

1.2.1 Tổ chức xã hội

V.Huygô là một trong những nhà văn lãng mạn tiêu biểu của Pháp vào thế kỉ XIX, các tác phẩm của ông nổi bật hơn cả ở lòng thương người, cảm quan về cuộc đời của những con người bất hạnh Đối với ông, văn học dù xét ở trên phương diện nào cũng cần đặt vào đó những quan niệm nhân sinh cao cả Và một trong những quan niệm nhân sinh được thể hiện rất rõ trong tác phẩm của ông đó là sự phản ánh

xã hội Xã hội ấy là xã hội đã được sàng lọc qua con mắt đầy tình thương của nhà

văn, nhưng cũng vẫn dựa trên cốt lõi của hiện thực Trong Những người khốn khổ,

hiện thực của xã hội Pháp được phơi bày ra thông qua hệ thống các giai cấp tồn tại trong xã hội Ngoài ra, tổ chức xã hội còn được thể hiện qua diện mạo và cách tổ chức của nhà nước pháp quyền Bộ mặt của xã hội Pháp được phản ánh một cách sinh động qua lăng kính của một đại diện đỉnh cao trong nền văn học Pháp thế kỉ XIX

1.2.1.1 Sự phân chia giai cấp

Kể từ khi hình thái xã hội chiếm hữu nô lệ xuất hiện thì trong xã hội cũng bắt

đầu manh nha sự phân chia giai cấp Xã hội Pháp trong Những người khốn khổ của

V.Huygô là phản ánh hiện thực nước Pháp vào cuối thế kỉ XVIII, đầu và giữa thế kỉ XIX, lúc này xã hội Pháp vẫn duy trì chế độ quân chủ chuyên chế (đứng đầu là

vua LuI XVI) Xã hội chia thành ba đẳng cấp: Tăng lữ, Quý tộc và Đẳng cấp thứ ba Hai đẳng cấp đầu tuy chỉ chiếm số ít trong dân cư, nhưng được hưởng mọi đặc quyền, đặc lợi, không phải nộp thuế, có nhiều bổng lộc và giữ những chức vụ cao trong chính quyền, quân đội và Giáo hội Do vậy, họ muốn duy trì quyền lực của phong kiến và không muốn thay đổi chế độ chính trị Đẳng cấp thứ ba gồm nhiều giai cấp và tầng lớp: tư sản, nông dân, bình dân thành thị Họ phải chịu mọi thứ thuế và nghĩa vụ, song không có quyền lợi chính trị và bị lệ thuộc vào những đẳng cấp có đặc quyền Như vậy, đến cuối thế kỉ XVIII, đầu thế kỉ XIX do mâu thuẫn về quyền lợi kinh tế và địa vị chính trị giữa Đảng cấp thứ ba với đẳng cấp Tăng lữ và Quý tộc, nước Pháp lâm vào cuộc khủng hoảng xã hội sâu sắc, báo hiệu một cuộc cách mạng đang đến

gần Sự phân chia các giai cấp đó cũng được nói rõ trong bộ tiểu thuyết Những người

khốn khổ V.Huygô - cây bút trung thành giữa những cái rối ren của hiện thực Pháp

đáng phê phán, ông nói về giai cấp thống trị để làm bật lên nỗi đau đớn khôn cùng của những tầng lớp dưới đáy xã hội Mặc dù chỉ điểm xuyết một vài nhân vật đại diện cho đẳng cấp quý tộc, đại diện cho chính quyền nhưng những nhân vật thi hành pháp

lí, pháp quyền của nhà nước ấy đã làm đúng chức vụ và thể hiện đúng vai trò của một

cá nhân tiêu biểu cho đẳng cấp của mình Trong tác phẩm, sự phân chia giai cấp được thể hiện rõ qua các tầng lớp ttrong xã hội

Trước tiên, phải kể đến Giave - một trong những đại diện trung thành cho luật pháp nhà nước Nhưng ở Giave - có thể nói là bao hàm trong đó nhiều ẩn ý, cách nhìn, cách nghĩ của nhà văn đối với xã hội đương thời Một đại diện tiêu biểu cho chính quyền, người thực thi pháp lí và làm nhiệm vụ cao cả là tố giác tội phạm lại được miêu tả là một kẻ mang bộ mặt dã thú Vậy thì chẳng khác nào nói với người đọc rằng xã hội Pháp giai đoạn này được phủ trùm lên một bộ mặt dã thú, như chính đại diện trung thành của nó Giave - một kẻ đại diện cho quyền lực, luật pháp của xã hội, nắm quyền sinh quyền sát trong tay nhưng lại cư xử vô cùng tàn nhẫn và độc ác Làm việc khuôn mẫu đến nỗi cứng nhắc Mặc dù nói là cống hiến cho đất nước, trung thành một mực với nhà nước nhưng thực chất cách nghĩ của Giave là cách nghĩ bảo thủ - nhưng là bảo thủ theo hướng độc ác Một cảnh sát có thể giữ mối thù với một tên tù khổ sai những mười chín năm, nhưng chưa dừng lại ở đó, Giave luôn tìm kiếm

và đánh hơi của Giăng Vangiăng ở khắp mọi nơi Cách mà Giave làm không chỉ là việc thực hiện sứ mệnh cảnh sát của mình nữa mà nó đã vượt ra khỏi giới hạn của một người cảnh sát bình thường, trở thành một tên sát nhân máu lạnh, một kẻ cầm quyền tàn nhẫn và thô bạo

Giăng Vangiăng - nhân vật chính trong tác phẩm và cũng là hiện thân cho những người dưới cùng của xã hội Được miêu tả vô cùng tỉ mỉ về dáng đi hành động lời nói, diễn biến của tâm trạng, tính cách… tất cả những gì thuộc về Giăng Vangiăng đều là của nhân dân lao động Xây dựng nhân vật Giăng Vangiăng, nhà văn đã vẽ lại đươc nguyên bản cuộc sống đói khổ, số phận bất hạnh của quần chúng nhân dân, của giai cấp vô sản Phăngtin - nạn nhân của xã hội áp bức, nạn nhân của

dư luận đầy coi khinh, tất cả chĩa mũi dao vào người phụ nữ chửa hoang ấy một cách không thương tiếc Rồi Côdet, Gavrôt, nạn nhân trẻ thơ trong bản án hiện thực

xã hội tàn bạo, đại diện cho những đứa bé nghèo sống ghẻ lạnh không biết đến tình thương của cả một tuổi thơ Rồi gia đình nhà Tênacđiê vì quá nghèo khổ mà tham vọng một cách bất chấp, tuột dốc trong sự tha hóa của cảnh khốn cùng Những con người ấy đại diện cho lớp người lao động nghèo khổ, khốn cùng trong xã hội

Tồn tại trong xã hội có thể nói đến giai cấp tăng lữ, các nhà tu hành Giai cấp này tồn tại bên lề luật pháp, không chịu sự trói buộc của luật pháp Hay nói cách khác, là song song cùng tồn tại với giai cấp đại diện cho nhà nước, cho pháp luật Đại diện là đức giám mục Mirien - đức cha thành Đinhơ Ngoài ra còn có các mẹ, các vị nữ tu sĩ trong nhà tu kín Pơti Pichpuyt Ở trong nhà tu, mọi người đều bình đẳng về thân phận, chức vụ, quyền lợi Có thể nói Giáo hội vào thời kì này phát triển mạnh mẽ và vẫn được ưa chuộng Mọi người thuộc tầng lớp này bao gồm các

tu sĩ, các giáo sĩ, các đức giám mục, các nhà truyền giáo Giai cấp này có tiếng nói trong xã hội, được coi trọng và có ảnh hưởng rất lớn đối với quần chúng nhân dân cũng như với giai cấp thống trị

Ngoài ra, còn tồn tại một bộ phận những tầng lớp được nhắc đến trong xã hội

mà ta thấy được trong tác phẩm đó là giai cấp của những thanh niên trí thức tư sản tiến bộ Đại diện là Mariuytx, Ănggiônratx , ông Mabơp thì đại diện cho lớp người già tiến bộ Tất cả những con người của giai cấp này, luôn đề cập đến tự do, sống và

làm việc để đấu tranh cho một nền tự do dân chủ và xã hội tiến bộ Giai cấp này có học thức, luôn ý thức về cách mạng và mong muốn cải tạo xã hội Đây được coi là đại diện tiến bộ nhất trong xã hội Tuy nhiên, giai cấp này còn thiếu kinh nghiệm, chỉ có động cơ nhưng không có lực lượng, dẫn đến hành động còn nóng vội, bất cẩn Đây là mầm mống của giai cấp lãnh đạo cách mạng sau này

Ông của Mariuytx - lão Gilơnormăng, được gọi là đại diện tiêu biểu cho tầng lớp đại tư sản, cho chế độ Bảo hoàng, lão ta được miêu tả về cũng cách sống hệt như để xây dựng lên một hình mẫu điển hình cho giai cấp này: “Nhận thức của nông cạn, vội vàng, lão tính hay cáu bẳn, nổi nóng luôn một cách vô lý Lão mang tính chất của thế kỷ XVIII, phù phiếm mà vĩ đại Lão có nguyên tắc sống kỳ lạ Đó

là không bao giờ tiếp khách vào ban ngày, và lão bảo rằng đó là kiểu cách của thời đại lão” [8, 181]

Qua tác phẩm, các nhân vật hiện lên vừa cụ thể, vừa điển hình, các nhân vật tiêu biểu cho các tầng lớp trong xã hội, trong họ đều mang dáng dấp của một thời đại

1.2.1.2 Diện mạo và cách tổ chức nhà nước pháp quyền

Trong Những người khốn khổ, V.Huygô qua việc miêu tả cách thức làm việc,

lối sống và hành động của các nhân vật, chúng ta nhận thấy cách tổ chức của nhà nước thời kì này là nhà nước pháp quyền, nhưng là pháp quyền không tiến bộ Thông qua hệ thống các nhân vật, cho thấy rõ một hệ thống tổ chức nhà nước, luật pháp và diện mạo của nhà nước tuân theo thể chế pháp quyền lúc bấy giờ Luật pháp của nhà nước là tối cao, bất khả xâm phạm và là công cụ quyền lực duy nhất

Đại diện luật pháp là các vị cảnh sát, vị thẩm án, chủ tọa, bồi thẩm, thế lực cảnh binh, quân đội Mà tiêu biểu là nhân vật cảnh sát Giave - một con người cứng nhắc, trung thành và có niềm tin tuyệt đối vào luật pháp, những nguyên tắc, kỉ cương của pháp luật là lẽ sống chân lí của đời hắn Từ nhân vật Giave, ta có thể suy luận và nhìn bao quát được luật pháp của nhà nước lúc bấy giờ được tuyệt đối hóa một cách cứng nhắc, sai lệch Một hệ thống luật pháp không có ngoại lệ, không hề nương tay cho bất cứ ai, bất cứ trường hợp nào Một hệ thống luật pháp mang tính

kỉ luật cao, nghiêm túc và tuyệt đối Người thi hành pháp luật phải là người có ý niệm sắt đá, được đào tạo bài bản và không bao giờ để mất tội phạm Cả cuộc đời

của người ta được rèn luyện nhũng kĩ năng “phi phàm”, bản năng “săn mồi như con thú” để có thể bắt được tội phạm, một tội nhẹ cũng không thể bỏ sót Ngoài ra, hành động bắt lại Giăng Vangiăng khi kiểm tra anh có đôi chân đèn và đôi đĩa ăn bằng bạc, những người lính canh lập tức bắt lại vì biết anh ta có dấu hiệu khả nghi Điều này chứng tỏ luật pháp của nhà nước đương thời rất nghiêm ngặt, chỉ cần có dấu hiệu khả nghi dù là nhỏ họ cũng giữ lại, tra hỏi và giao nộp Pháp luật của xã hội còn thể hiện sự một mặt, ép buộc tội danh thông qua vụ án của Săngmachiơ, vụ án của người trộm táo Người ta đinh ninh là anh này chính là kẻ tù tội khổ sai Giăng Vangiăng của mấy mươi năm trước, cho nên gần như người ta mặc định tống anh vô

tù, một hệ thống luật pháp bảo thủ, vô tình được lựa chọn để thi hành Nhà nước pháp quyền quản lí xã hội bằng hệ thống pháp luật, thể chế, xây dựng nên các nhà tù, tòa

án, chế độ cải tạo dã man, quân đội cảnh binh làm việc như cỗ máy, hệ thống cảnh vệ đại diện cho nhà nước thì hung tàn độc đoán Những con người khi vào tù bị tha hóa, biến đổi bởi những lề lối trong nhà tù man rợ, đã hun đúc lên những con người mang đầy lòng căm hận Đại diện cao nhất của nhà nước là vua, bên dưới là hệ thống các cơ quan hành chính phục vụ cho việc cai quản và trị vì đất nước Nhà nước xây dựng pháp luật và tôi luyện nên những con người như cỗ máy, công cụ để thi hành hệ thống luật pháp đó Trong nhà nước pháp quyền, mọi tội danh dù bé hay lớn đều được định đoạt trước tòa, và mọi quyền hành đều nằm trong tay người xử án

Nhân vật Giăng Vangiăng, Săngmachiơ chính là những nạn nhân tiêu biểu của nhà nước, chịu sự đè nén của pháp luật hà khắc, dã man Họ có làm sai nhưng

sự sai sót của họ không đáng để có những mức phạt cao thế Lấy cắp một mẩu bánh

mì với mức phạt tù khổ sai năm năm, liệu có là thỏa đáng? Dường như dưới một nền pháp chế như vậy, con người trong xã hội không hề có quyền dân chủ, bình đẳng, mạng sống của họ trở nên nhỏ nhoi và lệ thuộc khi luôn có một thế lực khác nắm giữ,chi phối, đè nặng Trong xã hội Pháp lúc bấy giờ, thế lực cầm quyền áp bức con người về đủ mọi mặt khía cạnh từ nhỏ nhất đến to nhất, nhưng điển hình thì vẫn thể hiện rõ ở mặt xã hội với những thứ luật pháp vớ vẩn, bất công vô lí, vô tình Pháp luật đáng lẽ ra phải là công cụ mang đến sự công bằng cho con người, là thước

đo chuẩn mực nhất của xã hội thì nay lại bị tầng lớp cầm quyền đem ra để củng cố quyền lợi, chức vị, để những vị bề trên mượn cớ đó mà chế ngự, hành xác, đày đọa người lao động Pháp luật được xây dựng lên không phải dựa vào quyền lợi của quần chúng mà dựa vào đặc quyền, ý muốn, cảm xúc của giai cấp thống trị, cầm quyền Một thể chế nhà nước pháp quyền độc đoán, ác man, cực đoan Một nhà nước thiếu sự thấu hiểu, mất lòng tin ở nhân dân Người ta nói dân giàu nước mạnh, nhưng ở đây xuyên suốt cả tác phẩm, cho thấy hệ thống quản lí nhà nước pháp quyền không được lòng dân hay nói cách khác là làm trái ý dân, một đất nước văn minh, tiến bộ một cách còn nửa vời, không triệt để Vẫn còn tồn tại chế độ người bóc lột người Dư luận xã hội bảo thủ, dã man, luật thuế vô lí vẫn còn đè nặng lên vai người dân lao động Cho nên con người luôn bí bách, muốn thoát ra, muốn nổi dậy chống áp bực, muốn lật đổ chính quyền và khôi phục uy quyền Cũng chính vì vậy mà trong tác phẩm này, tác giả V.Huygô thể hiện mong muốn thay cho ý nhân dân, đó là đấu tranh chống áp bức, lật đổ pháp quyền, chung tay xây dựng một xã hội nhân quyền tự do, bình đẳng và bác ái

Do được xây dựng theo hình thức thể chế pháp quyền nên diện mạo của nhà nước pháp quyền đương thời được V.Huygô ví như một thực thể thống nhất trong việc áp bức, bóc lột, ruồng rẫy những người cùng khổ, đè lên người họ như một thứ định mệnh khốc liệt với các thứ công cụ ghê tởm như tòa án, tổ chức cảnh binh, quân đội, nhà tù, với báo chí, dư luận, thành kiến, tập quán Tất cả những hệ thống công cụ dùng để trị vì xã hội ấy của giai cấp tư sản đã làm dậy lên những nỗi đau,

đã cầm tù con người trong một khuôn khổ bị áp bức, đè nén, gây mâu thuẫn gay gắt Tuyệt nhiên ta thấy trong toàn bộ tác phẩm, nhà tù được nhắc đến nhiều hơn trường học Một xã hội, một nhà nước mà lấy nhà tù, pháp luật là cảnh giới cao nhất để buộc tội con người, đôi khi phạm phải là đi ngược với cảnh giới lương tâm Giữa sự lựa chọn về lương tâm - lí trí, con người ta bị lung lay, bị dằn vặt khi không thể lựa chọn một cách tuyệt đối Một xã hội mà đặt con người lên bàn cân pháp quyền hay nhân quyền, bắt người ta phải lựa chọn giữa lương tâm và luật pháp, khiến con người không thể tự dung hòa thì cần tố cáo và đáng lên án

1.2.2 Mâu thuẫn trong xã hội

Trước một thực tại xã hội đầy biến động, một nhà nước hà khắc với cách tổ chức pháp quyền, tồn tại trong sự bức bách của nhân dân Mâu thuẫn xung đột xuất hiện như một điều tất yếu, trong bối cảnh của cuộc tranh giành về quyền lực như trong sinh tử, chưa bao giờ xã hội Pháp lại chứng kiến nhiều biến động về thể chế chính trị đến vậy Cả cuộc đời bao trùm gần toàn bộ một thế kỉ Huygô đã chứng kiến và trải qua mọi sự kiện xã hội và chính trị của thế kỉ XIX ở Pháp Tâm hồn đa cảm, lòng nhân hậu của ông đã bao phen thổn thức trước nỗi khổ của người dân vô

tội Là một tác phẩm mang phong cách lãng mạn, nhưng Những người khốn

khổ được viết nên với nỗi đau đời cũng như cách nhìn con người với xã hội sâu sắc

Ông viết về hiện thực, về xã hội tối tăm, về những nỗi thống khổ của con người Với ông, pháp luật không phải sinh ra để buộc tội con người mà pháp luật trong xã hội ông sống, còn đày đọa con người, dựng lên những địa ngục giữa trần gian hiểm

ác, khiến cho những sinh mệnh nhỏ bé đứng giữa ranh giới giữa sự sống và cái chết

Vì thế, ông đã viết Những người khốn khổ như một bản cáo trạng đanh thép về tội

ác của giới cầm quyền, về những luật lệ nguyên tắc nặng nề còn đày đọa lên số phận của con người Cũng chính vì sự bất bình về luật pháp hà khắc của xã hội, con người phải vùng lên đấu tranh như một định luật tất yếu Xã hội Pháp lúc này trở nên hỗn loạn với những cuộc chiến tranh, những xung đột gắt gao giữa các thể chế, giai cấp và nhiệm vụ của nhà văn là phản ánh trung thực hiện trạng ấy

Đối với V.Huygô, ông không bao giờ từ chối hay trốn tránh hiện thực xã

hội, mà ông chọn cách nhìn thẳng vào nó, theo một hướng tích cực Trong Những

người khốn khổ, ông đã miêu tả một cách chân thực, rõ nét sự mâu thuẫn gắt gao

của xã hội Pháp đương thời Qua đó càng thấy rõ được khát khao hòa bình của tác giả đối với đất nước và nhân loại Mâu thuẫn ấy được thể hiện trực tiếp bằng các cuộc chiến tranh giữa quân bảo hoàng và giai cấp phong kiến, giữa Đẳng cấp thứ ba với giới cầm quyền… Đồng thời thể hiện gián tiếp qua sự xung đột giữa các tầng lớp trong xã hội, xung đột giữa người nghèo - kẻ giàu, người tự do, tiến bộ - người bảo thủ, lỗi thời, người tốt - kẻ xấu, người cầm quyền - người chịu quyền… Tất cả đều được phản ánh chân thực trong tác phẩm

1.2.2.1 Những cuộc chiến tranh trong xã hội đương thời

Tiểu thuyết Huygô hấp dẫn người đọc trên toàn thế giới chính bởi sự miêu tả chân thực, khắc họa tài tình những sự kiện lớn của lịch sử nước Pháp thế kỉ XIX, thế kỉ nổi dậy của dân chúng, thế kỉ của những bùng nổ chống lại những bất công xã hội, thế kỉ của những hiện thực tối tăm, rối ren và đầy đau đớn Nói cách khác đó là một thế kỉ đầy đau thương và bóng tối Đi gần trọn thế kỉ ấy, Huygô đã nhập cuộc, sáng tạo và ông trở thành người chiến sĩ trên cả mặt trận đấu tranh và trên cả mặt trận của người cầm bút Tiểu thuyết của Huygô phản chiếu hào quang của những trang lịch sử thế kỉ ông Một trong những hiện thực lịch sử đó là những cuộc chiến

tranh đương thời Trong tiểu thuyết Những người khốn khổ, để thấy được không khí

chiến trận sôi nổi, dữ dội, người đọc phải kể đến các cuộc chiến tranh lớn xảy ra trong thế kỉ này

Thứ nhất đó là trận chiến lịch sử Oateclô năm 1815, mặc dù đã được xảy ra trước khi ông viết tiểu thuyết này, nhưng trong tác phẩm, không dưới một lần ông nhắc về năm 1815 với trận chiến lịch sử đầy máu và nước mắt Đây là một trong những trận đánh nổi tiểng nhất và cũng là dấu chấm hết cho cuộc chiến tranh Napôlêông Đại quân Pháp dưới sự chỉ huy của Hoàng đế Napôlêông I đã bị đánh bại bởi liên quân của liên minh thứ bảy, là liên minh cuối cùng trong loạt bảy liên minh giữa một số cường quốc châu Âu, chống lại hoàng đế Napôlêông và đế quốc Pháp Liên minh thứ bảy được gấp rút thành lập sau khi Napôlêông trốn khỏi đảo Elba trở về Pháp, gồm vương quốc Anh, Nga, Áo, Phổ, Thụy Điển, Hà Lan, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, liên bang Đức cùng quân nổi dậy của Pháp Đây

là trận đánh kết thúc chiến dịch Oateclô và cũng là trận đánh cuối cùng của Napôlêông Thất bại ở trận đánh này đã đặt dấu chấm hết cho ngôi vị Hoàng đế Pháp của Napôlêông và Vương triều một trăm ngày của ông

Sau khi Napôlêông trở lại nắm quyền vào năm 1815, các nước chống lại ông

đã cùng nhau thành lập liên minh thứ bảy, và bắt đầu điều động quân đội Hai lực lượng lớn dưới quyền chỉ huy của Oenlintơn và Bơluysê tiến sát biên giới phía đông bắc nước Pháp Napôlêông quyết định tấn công để tiêu diệt họ trước khi họ kết hợp

cùng các thành viên khác trong liên minh để tiến hành một cuộc xâm lăng vào nước Pháp Trận Oateclô chính là cuộc chiến quyết định trong chiến dịch Oateclô ba ngày (từ 16 - 19 tháng 6 năm 1815) này Trước đó, các trận đánh đẫm máu đã xảy ra trên đất nước này

Trong truyện, trận chiến được nhà văn dùng hẳn riêng một phần gồm gần một trăm trang sách để tường thuật lại trận đánh lịch sử: “Trận Oateclô đến tận mười một rưỡi trưa mới bắt đầu được… Napôlêông bắt đầu vào trận, ông cho tập trung pháo vào hai bên địch núng thế, ông giải quyết trận đánh bằng đại bác” [7,442] Và trận chiến dữ dội ấy diễn ra trong mưa, nhà văn đã giúp người đọc hình dung rõ ràng trận chiến đó bằng sự phác họa hình chữ A hoa vẽ trên mặt đất “Vế trái là con đường đi Niven, đỉnh vế trái là do Oenlintơn đóng, chân vế trái là do Giêrrôn Bônapac đóng quân, chân vế phải là Napôlêông đóng và chỗ gạch ngang gặp vế phải là He Xanh” [7,445] Hệ thống sắp xếp vị trí đóng quân như vậy được nhà văn nhận xét như sau: “về đất và về chuẩn bị cho trận sống mái này, ngày 18 tháng sáu, Oenlintơn đứng ở thế thuận lợi, Napôlêông đứng ở thế bất lợi Quân Anh đóng phía cao, quân Pháp ở thế thấp” [7,447] Và trận chiến diễn ra dữ dội ác liệt, thời tiết không ủng hộ chiến thuật dùng đại bác và pháo binh của Napôlêông, Trận chiến này không chỉ đấu lực mà còn là sự đấu trí giữa quân liên minh và quân Pháp Trong khi quân Pháp cố thủ ở Hugômông, thì quân liên minh lại muốn tấn công vào cánh phải Papơmôt, cuộc chiến của những người chỉ huy cam go, bất phân thắng bại Không khí của trận chiến đã khốc liệt hơn, diễn biến phức tạp hơn

“Hugômông thì cố thủ, He Xanh chiến đấu kiên trì, Đôduy chết, Phoa loại khỏi vòng chiến Lữ đoàn Xoa tan nát, tất cả đoàn kỵ binh, gươm vung cao, cờ bay phấp phới, kèn trông vang vang; hai mươi sáu đại đội bộ binh chờ đón hai mươi sáu đại đội kỵ binh Bến kia đỉnh đổi những cỗ pháo ngụy trang, nấp sau là bộ binh Anh bố trí thành mười ba đội hình vuông, súng kề vai, nòng chĩa thẳng về phía trước chờ đón quân thù” [7,468] Và cái kết của trận đấu được miêu tả với hình ảnh đầy nghiệt ngã “đoàn kỵ binh Pháp xông lên như vũ bão, nhưng cứ thế lao vào vực sâu, cả người lẫn ngựa, tưởng chừng như đè bẹp quân Anh, ai ngờ lại xéo lên quân Pháp,

vực lấp đầy những xác của kỵ binh, gần một phần ba lữ đoàn Đuyboa bị dồn xuống dưới vực Thua trận kể từ đấy” [7,470]

Trận chiến ở Oateclô là trận chiến quyết liệt, nó phản ánh chân thực được hiện trạng rối ren, chia bè kết phái của các thế lực cầm quyền ở Pháp Một trận chiến mang tính chất phi nghĩa đầy bi thương và ngập chìm trong biển máu Đây là cuộc chiến cuối cùng trong chuỗi cuộc chiến giữa Napôlêông và các thế lực liên minh, thể hiện sự tranh giành quyền lực khốc liệt giữa các thế lực cầm quyền Giữa một bên là đại diện của chế độ phong kiến, cho bảo hoàng với một bên là đại diện cho giai cấp tư sản Đây là một trong những cuộc chiến nảy lửa xảy ra giữa các giai cấp thống trị, cuộc chiến đã vẽ nên được thực trạng của đất nước rối ren với sự tồn tại, tranh giành quyền lực của nhiều phe phái trong xã hội Đây cũng chính là bối cảnh đòn bẩy thôi thúc các cuộc nổi dậy của Đẳng cấp thứ ba, sự nổi dậy mạnh mẽ của quần chúng nhân dân trong xã hội Một trong những cuộc nổi dậy cần nhắc đến

là cuộc nổi dậy trên chiến lũy của những người cộng hòa Pháp năm 1832 Nó làm sống dậy một cách tưng bừng, anh dũng một Pari nghèo khổ nhưng thiết tha yêu tự

do Cuộc cách mạng ấy đã thể hiện được khí thế và khẩu hiệu: Chống áp bức, đòi tự

do, đòi công lí

Sau cái chết của tướng Lamaque, người duy nhất trong giới lãnh đạo Pháp có cảm tình với giai cấp lao động, quần chúng nhân dân, nhóm sinh viên đứng đầu là Ănggiônratx tức giận và phẫn nộ với chế độ đã chuẩn bị cho một cuộc cách mạng vào đêm ngày mùng 5, rạng sáng mùng 6 tháng 6 năm 1832 Cuộc cách mạng cũng

có sự tham gia của những người nghèo khổ, gồm bốn mươi ba người tất cả, trong đó

có cậu bé lang thang Gavrôt, các bạn sinh viên và đặc biệt là sự đóng góp rất vĩ đại của cụ Mabơp cùng sự tham gia về sau này của Giăng Vangiăng Cụ Mabơp đã liều mạng giật lấy lá cờ của Ănggiônratx để tiến lên cắm vào đỉnh chiến lũy, đối diện với trăm nghìn miệng súng vô hình đang chĩa vào mình Một trong những người tham gia cách mạng là Mariuytx Pôngmecxi, một sinh viên bị gia đình xa lánh vì quan điểm tự do của mình, anh đã đem lòng yêu Côdet Và anh tham gia vào cách mạng vì bắt gặp được tư tưởng tiến bộ của các thanh niên Pari lúc bấy giờ Ngày

hôm sau cuộc cách mạng nổ ra, những sinh viên bắt đầu dựng chiến lũy trên những con phố hẹp ở Pari Khi biết người yêu của Côdet cũng tham gia nổi dậy, Giăng Vangiăng đã gia nhập với họ, không rõ là vì ông muốn bảo vệ Mariuytx hay không nữa Êpônin cũng đứng vào hàng ngũ khởi nghĩa để bảo vệ Mariuytx và cô đã chết hạnh phúc trên tay Mariuytx sau khi đỡ lấy một viên đạn thay cho anh Trong trận chiến tiếp theo, Giăng Vangiăng cứu sống Giave khỏi tay những người sinh viên và

để viên thanh tra đi Ông cũng cứu được Mariuytx khi đó đã bị thương, nhưng tất cả những người khác, kể cả Ănggiônratx và cậu bé Gavrot đều đã bị giết Cuộc cách mạng thất bại do lực lượng mỏng và bộc phát, nhưng đã thể hiện được ngọn lửa tiến

bộ, yêu tự do và chống áp bức bóc lột một cách mạnh mẽ Nếu như trận chiến Oateclô tàn bạo và phi nghĩa thì cuộc nổi dậy trên chiến lũy lại mang tính chất của một cuộc cách mạng chính nghĩa Đây là bản cáo trạng tố cáo đanh thép chế độ xã hội lỗi thời, đen tối, đòi hỏi cần có một cuộc cách mạng để cải cách đổi thay chế độ đương thời đã không còn phù hợp

1.2.2.2 Mâu thuẫn giữa các giai cấp trong xã hội

Trong một xã hội có sự phân chia giai cấp thì việc xảy ra những xung đột giữa các giai cấp tầng lớp trong xã hội Xung đột chủ yếu ở đây là giữa tầng lớp cầm quyền, thống trị với những người nghèo khổ trong xã hội Mâu thuẫn ấy xuất phát từ chính những sự áp bức, sự bất công của những người khổ cực vùng dậy đấu

tranh đòi tự do, dân chủ Mâu thuẫn xã hội trong Những người khốn khổ được thể

hiện qua sự xung đột giai cấp, mâu thuẫn gay gắt giữa hai giai tầng: người cầm quyền và người lao động nghèo trong xã hội Trong khi người cầm quyền, người có chức vị và quyền thống trị trong xã hội được ăn chơi chác tán, mê say trong trụy lạc

đó là bốn chàng trai Ôtxca, một là Phêlit Tôlômiet, một là Lichtôliê, một là Phamơi

và người cuối cùng là Bơlasơven Người đáng phản ánh ở đây nhất là Tôlômiet, anh

ta mở ra những cuộc vui chơi, anh ta là người có những phát ngôn vô trách nhiệm

và đầy dối trá Cư xử như bọn có tiền nhưng thực chất lại là bọn không có tiền, anh

ta và đồng bọn đã lừa gạt tình yêu của các cô gái Và một trong những nạn nhân đó

là Phăngtin Phăngtin bị lừa tình và sinh ra Côdet Mâu thuẫn giữa cô gái trẻ

Phăngtin và người yêu cũng chính là mâu thuẫn giữa những kẻ quý tộc, thượng lưu với giai cấp quần chúng Phăngtin là một bông hoa mọc lên từ quần chúng, ở trong bóng tối dày đặc nơi đáy sâu của xã hội nhô lên, không tên tuổi, không cha mẹ, chỉ biết nàng sinh ở cảng Môngtơrơi, và năm lên mười lăm, nàng sinh cơ lập nghiệp ở Pari Một thủ đô để cho con người ta có quyền xa xỉ Đối với Tôlômiet, Phăngtin chỉ là thói quen phong nguyệt của hắn, nhưng với Phăngtin, đó là mối tình đầu say

mê Tôlômiet giàu, và là một tay ăn chơi đứng tuổi.Và thế là chị đã yêu đến độ say

mê nhu nhược, nhưng hắn bỏ đi, mặc chị ở lại Nhưng Phăngtin không ở lại một mình, mà nàng đã có con Sự việc ấy ít nhiều làm tăng thêm mâu thuẫn giữa nàng

và tên thượng lưu đểu giả Tôlômiet Nhưng Phăngtin không hề chống trả, hay nói cách khác nàng chịu đựng vì không còn cách nào khác Tự người đọc sẽ cảm thấy được mâu thuẫn giai cấp của cặp nhân vật này ở đây: Giá như Phăngtin không có xuất thân quê mùa, thì chưa chắc Tôlômiet đã bỏ cô đi không một lời từ biệt Sự khác biệt về vị trí của họ trong xã hội đã đẩy Phăngtin vào cảnh khốn cùng hơn mà

về sau chúng ta thấy rõ Chị có viết thư cho tên sinh viên ấy, nhưng không hồi âm Lòng chị thầm giận dỗi Một kẻ trăng hoa - một người nhẹ dạ Ai dám chắc lòng Phăngtin không nảy sinh những mâu thuẫn, hận thù với Tôlômiet? Và kết cục của hai nhân vật này cũng khiến người đọc cảm thấy sự mâu thuẫn gay gắt của hai giai cấp: “Hơn hai mươi năm sau, Tôlômiet dưới thời Lui Philip đã là một thừa lại lớn ở tỉnh nhỏ, có thế lực và khá giàu có Là cử tri ngoan, một hội thẩm nghiêm khắc, đồng thời vẫn là một tay ăn chơi như xưa” [7,228] Còn về phần Phăngtin, cái đói khổ và dư luận xã hội khiến cô phải gửi con cho người khác, xã hội đày đọa người nghèo khiến họ tha hóa Phăngtin là hiện thân của của những người lao động thời bấy giờ với một cuộc sống nghèo khổ và cơ cực Thông qua hình tượng nhân vật Phăngtin, Huygô đã lên án mạnh mẽ xã hội tư sản tàn bạo, bất nhân mà đại diện là Giave và Tênacđiê, đã đè nén và áp bức những người dân lao động nghèo khổ Cái chết Phăngtin của là hậu quả của sự áp bức đến kiệt cùng của vợ chồng Tênacđiê,

vì lòng tham chúng đã không từ bất kỳ thủ đoạn nào để “moi tiền” từ Phăngtin,