Vấn đề hôn nhân và gia đình trong tiểu thuyết thời xa vắng của lê lựu

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA NGỮ VĂN ====== TRƯƠNG THỊ DUYÊN VẤN ĐỀ HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH TRONG TIỂU THUYẾT THỜI XA VẮNG CỦA LÊ LỰU KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Chuyên ng

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

======

TRƯƠNG THỊ DUYÊN

VẤN ĐỀ HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH

TRONG TIỂU THUYẾT THỜI XA VẮNG

CỦA LÊ LỰU

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

======

TRƯƠNG THỊ DUYÊN

VẤN ĐỀ HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH

TRONG TIỂU THUYẾT THỜI XA VẮNG

CỦA LÊ LỰU

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

Người hướng dẫn khoa học ThS NGUYỄN PHƯƠNG HÀ

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên cho phép tôi xin được gửi lời cảm ơn sâu sắc đến cô giáo, ThS Nguyễn Phương Hà đã tận tình giúp đỡ và hướng dẫn tôi trong quá trình thực hiện khóa luận này

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy giáo, cô giáo trong tổ văn học Việt Nam, khoa Ngữ văn Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã giúp đỡ tôi và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành tốt khóa luận

Tôi xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, tháng 5 năm 2018

Sinh viên

Trương Thị Duyên

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan, khóa luận với đề tài Vấn đề hôn nhân và gia đình

trong tiểu thuyết Thời xa vắng của Lê Lựu được hoàn thành dưới sự cố gắng

của bản thân cùng với sự hướng dẫn tận tình của ThS Nguyễn Phương Hà cũng như các thầy, cô trong Tổ văn học Việt Nam

Khóa luận của tôi không trùng với kết quả nghiên cứu của tác giả nào

đã từng công bố Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, tháng 5 năm 2018 Sinh viên

Trương Thị Duyên

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Mục đích nghiên cứu 3

4 Nhiệm vụ nghiên cứu nghiên cứu 3

5 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 3

6 Phương pháp nghiên cứu 4

7 Cấu trúc khóa luận 4

NỘI DUNG 5

CHƯƠNG 1: TIỂU THUYẾT LÊ LỰU TRONG VĂN HỌC VIỆT NAM THỜI KÌ ĐỔI MỚI 5

1.1 Khái quát về vấn đề hôn nhân và gia đình trong tiểu thuyết Việt Nam thời kì đổi mới 5

1.1.1 Thời kì trước 1975 5

1.1.2 Thời kì sau 1975 6

1.2 Tác giả Lê Lựu 7

1.2.1 Cuộc đời 8

1.2.2 Sự nghiệp sáng tác 8

1.2.3 Vị trí tiểu thuyết Thời xa vắng trong tiểu thuyết Việt Nam thời kì đổi mới 10

CHƯƠNG 2 MỘT SỐ PHƯƠNG DIỆN NỘI DUNG THỂ HIỆN VẤN ĐỀ HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH TRONG TIỂU THUYẾT THỜI XA VẮNG CỦA LÊ LỰU 12

2.1 Vấn đề hôn nhân 12

2.1.1 Sự đổ vỡ, mất mát trong hôn nhân 12

2.1.2 Sự vênh lệch, khập khiễng trong hôn nhân 16

2.2 Vấn đề gia đình 18

2.2.1 Gia đình với những hệ lụy, tàn dư xã hội phong kiến 19

2.2.2 Gia đình với những khao khát hạnh phúc đích thực 21

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ PHƯƠNG DIỆN NGHỆ THUẬT THỂ HIỆN VẤN ĐỀ HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH TRONG TIỂU THUYẾT THỜI XA VẮNG CỦA LÊ LỰU 25

3.1 Ngôn ngữ 26

3.1.1 Ngôn ngữ đối thoại 26

3.1.2 Ngôn ngữ độc thoại nội tâm 29

3.2 Giọng điệu 32

3.2.1 Giọng điệu thương cảm, xót xa 32

3.2.2 Giọng điệu khắc khoải, da diết 34

3.3 Không gian, thời gian nghệ thuật 36

3.3.1 Không gian nghệ thuật 36

3.3.2 Thời gian nghệ thuật 39

KẾT LUẬN 43 TÀI LIỆU THAM KHẢO

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Nền văn học Việt Nam phát triển qua từng thời kì, mỗi giai đoạn mang những đặc trưng riêng Hòa vào công cuộc đổi mới xây dựng xã hội chủ nghĩa, văn học có sự thay đổi về đề tài, chủ đề, tư tưởng và quan niệm nghệ thuật Tiêu biểu cho công cuộc đổi mới ấy phải kể đến hàng loạt các tác

phẩm tiêu biểu như: Dấu chân người lính, Miền cháy (Nguyễn Minh Châu),

Tướng về hưu (Nguyễn Huy Thiệp), Mùa lá rụng trong vườn (Ma Văn

Kháng)…Đặc biệt, với thành công và để lại nhiều dấu ấn trong văn học giai đoạn này, chúng ta không thể không nhắc đến tác giả Lê Lựu với hàng loạt

các tiểu thuyết như: Thời xa vắng (1986), Chuyện làng Cuội (1991), Hai nhà

(2000), Sóng ở đáy sông (2010)…đã tạo nên chỗ đứng và vị thế của nhà văn

Lê Lựu trong nền văn học Việt Nam sau 1975

Lê Lựu là một trong những nhà văn tiêu biểu trưởng thành trong kháng chiến chống Mĩ Ngay từ những tác phẩm đầu tay, ông đã nhanh chóng khẳng định được tên tuổi của mình với độc giả và cả những nhà phê bình nghiên cứu văn học Lê Lựu được coi là “người lính xung kích” trong trận đánh mở đường ngoạn mục đổi mới văn chương đương đại Việt Nam (Bùi Việt Thắng) Ngòi bút của Lê Lựu hướng đến số phận, vấn đề hôn nhân và gia đình, hạnh phúc của con người từ đó thấy được những đau khổ, mất mát mà nhân vật phải gánh chịu

Nếu coi gia đình là yếu tố cơ bản của mọi hình thái xã hội, thì hôn nhân, gia đình là vấn đề thiết yếu trong văn học Vấn đề hôn nhân, gia đình trong văn học đã sớm được giới nghiên cứu phê bình quan tâm Tuy nhiên cho đến nay vẫn chưa có nhiều công trình mang cái nhìn bao quát về vấn đề này Nhận thức được tầm quan trọng và sức hấp dẫn của các tác phẩm đó,

chúng tôi quết định lựa chọn đề tài: Vấn đề hôn nhân và gia đình trong tiểu

thuyết Thời xa vắng của Lê Lựu để hiểu rõ hơn về những mặt trái, những

mối quan hệ phức tạp trong cuộc sống hôn nhân, gia đình Qua đó khẳng định tài năng và vị trí của Lê Lựu trong dòng chảy văn học Việt Nam sau 1975

2 Lịch sử vấn đề

Nằm trong xu hướng vận động và phát triển của thể loại, tiểu thuyết

Thời xa vắng ra đời đã tạo nên một tiếng vang lớn với công chúng Tác phẩm

được khẳng định và đánh giá trên nhiều phương diện nội dung và nghệ thuật

Vì thế có không ít độc giả, nhà nghiên cứu quan tâm đến

Tìm hiểu về giá trị nghệ thuật tác giả Đinh Quang Tốn trong công

trình Lê Lựu tạp văn nhận xét: “Văn Lê Lựu có giọng điệu riêng, có duyên

riêng, không rành rẽ, không mạch lạc, nó có một chất nhựa gì đấy bên trong” Ông cho rằng: “Nếu trong tổng số sáu trăm hội viên Hội nhà văn Việt Nam, cứ mười người chọn lấy một người tiêu biểu thì Lê Lựu là một trong số sáu mươi nhà văn ấy” [16]

Đánh giá về sức hấp dẫn trong sáng tác của Lê Lựu, nhà thơ Trần Đăng

Khoa cho rằng: “Lê Lựu biết cuốn hút người đọc bằng một thứ văn đọc không

nhạt Ngay ở những chuyện xoàng xoàng, người đọc vẫn thu lượm được một cái gì đó…nghĩa là đọc anh không bị lỗ trắng Cũng bởi Lê Lựu không chấp nhận sự nhạt nhẽo, tầm thường Ở bất kì tác phẩm nào dù lớn hay nhỏ Lê Lựu cũng có vấn đề gì đấy gửi gắm” [6, 669]

Gần đây, trong một số luận văn thạc sĩ đã tìm hiểu về tiểu thuyết Thời

xa vắng nói riêng và vấn đề hôn nhân và gia đình nói chung Có thể kể đến

luận văn thạc sĩ của tác giả Lê Thu Hà với tên gọi: Bi kịch tình yêu và hôn

nhân trong tiểu thuyết Lê Lựu (Trường Đại học Quốc gia Hà Nội) đã nghiên

cứu bi kịch tình yêu hôn nhân ở các khía cạnh: Bi kịch yêu nhầm, bi kịch tình yêu thực dụng, toan tính, bi kịch hôn nhân không có tình yêu, bi kịch hôn nhân “cọc cạch” để làm nổi bật lên những bất hạnh mà con người phải gánh

chịu Công trình nghiên cứu này sẽ giúp chúng tôi hoàn thiện thêm đề tài khóa luận của mình

Tóm lại, nhìn một cách khái quát, hầu hết chưa có nhiều công trình

nghiên cứu tìm hiểu về vấn đề hôn nhân và gia đình trong tiểu thuyết Thời xa

vắng của Lê Lựu Các bài viết, công trình nghiên cứu chỉ mới dừng lại ở mức

độ khái quát Vì vậy, lựa chọn đề tài Vấn đề hôn nhân và gia đình trong

tiểu thuyết Thời xa vắng của Lê Lựu, chúng tôi hy vọng sẽ góp thêm một

cái nhìn, hướng tiếp cận khác về vấn đề hôn nhân và gia đình trong tiểu thuyết

Thời xa vắng của Lê Lựu Qua đó, khẳng định tài năng, vị thế của Lê Lựu

trong dòng chảy văn học sau 1975

3 Mục đích nghiên cứu

Từ tên gọi của đề tài, chúng tôi hướng tới những mục đích sau:

- Tìm hiểu và lí giải những đổ vỡ, mất mát và bi kịch trong vấn đề hôn

nhân và gia đình qua tiểu thuyết Thời xa vắng của Lê Lựu

- Qua đó khẳng định tài năng, phong cách và những đóng góp to lớn của

Lê Lựu với nền văn học Việt Nam đương đại

4 Nhiệm vụ nghiên cứu nghiên cứu

Khoá luận này hướng đến những nhiệm vụ sau:

- Tìm hiểu vấn đề hôn nhân và gia đình trong tiểu thuyết Thời xa vắng

của Lê Lựu ở một số phương diện nội dung: Sự đổ vỡ, mất mát trong hôn nhân; sự vênh lệch, khập khiễng trong hôn nhân, gia đình

- Tìm hiểu vấn đề hôn nhân và gia đình trong tiểu thuyết Thời xa vắngở

một số phương diện nghệ thuật: Ngôn ngữ, giọng điệu, không gian, thời gian nghệ thuật

- Đóng góp thêm cái nhìn mới mẻ về đề tài hôn nhân và gia đình cho văn

học Việt Nam sau 1975

5 Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu

5.1 Đối tượng nghiên cứu: Vấn đề hôn và gia đình trong tiểu thuyết

Thời xa vắng của Lê Lựu

5.2 Phạm vi nghiên cứu: Thời xa vắng, Lê Lựu (1998), Nxb Hội nhà văn

Trong quá trình triển khai đề tài, chúng tôi có thể so sánh với các tác phẩm

viết về vấn đề hôn nhân và gia đình như: tiểu thuyết Hai nhà (Lê Lựu)

6 Phương pháp nghiên cứu

Trong đề tài này tôi sử dụng một số phương pháp sau:

- Phương pháp thống kê, phân loại

- Phương pháp so sánh, tổng hợp

- Phương pháp phân tích, bình giảng

- Phương pháp liên ngành

7 Cấu trúc khóa luận

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, Tài liệu tham khảo, nội dung khóa luận bao gồm 3 chương:

Chương 1: Tiểu thuyết Lê Lựu trong dòng chảy Văn học Việt Nam thời kì đổi mới

Chương 2: Một số phương diện nội dung thể hiện vấn đề hôn nhân và gia đình

trong tiểu thuyết Thời xa vắng của Lê Lựu

Chương 3: Một số phương diện nghệ thuật thể hiện vấn đề hôn nhân và gia

đình trong tiểu thuyết Thời xa vắng của Lê Lựu

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: TIỂU THUYẾT LÊ LỰU TRONG VĂN HỌC

VIỆT NAM THỜI KÌ ĐỔI MỚI 1.1 Khái quát về vấn đề hôn nhân và gia đình trong tiểu thuyết Việt Nam thời kì đổi mới

Từ những năm 30 của thế kỉ XX, các nhà văn thuộc nhóm Tự lực văn đoàn

đã khai thác thành công mảng đề tài này Có thể kể đến Nhất Linh, Khái

Hưng với các tác phẩm thuộc thể loại văn học lãng mạn như: Lạnh lùng, Đời

mưa gió, Đoạn tuyệt, Nửa chừng xuân…Các tác phẩm đã thể hiện xung đột

giữa cái cũ và cái mới, sự đấu tranh giải phóng cá nhân, hôn nhân tự do, quyền sống của người phụ nữ chống lại những ràng buộc, khắt khe của lễ giáo

phong kiến Ở Lạnh lùng, Nhất Linh viết về những khổ đau, bất hạnh của

Nhung- một người phụ nữ bất hạnh, lấy chồng nhưng không nhận được tình yêu thương từ chồng, bị giam hãm tuổi trẻ của mình ở nhà chồng do những

định kiến xã hội Hay trong tiểu thuyết Đời mưa gió, Nhất Linh và Khái Hưng

lại lên án quan điểm phong kiến cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy, xinh đẹp, đảm đang, hiền lành nhưng Tuyết lại bị cha mẹ ép lấy một ông chồng dốt nát, ngờ nghệch

Bên cạnh các sáng tác của nhóm Tự lực văn đoàn, vấn đề hôn nhân và gia đình còn được các nhà văn hiện thực phê phán đề cập tới Có thể kể đến các

tác phẩm như Số đỏ, Giông tố của Vũ Trọng Phụng đã lên án những mặt tiêu

cực của gia đình tư sản Ở đó mọi giá trị thang bậc trong gia đình đều bị đảo

lộn: bố cướp vợ của con, phụ nữ có gia đình nhưng vẫn ngang nhiên đi ngoại tình, chồng bị vợ lừa dối, anh em con cháu chỉ mong bố chết, ông chết để

chiếm lấy gia tài, tiểu thuyết Lá ngọc cành vàng của Nguyễn Công Hoan cũng

khai thác những bi kịch gia đình, với những phép tắc, hủ tục lạc hậu ép duyên con cái để rồi gây ra những bi kịch xót thương Viết về đề tài hôn nhân và gia

đình chắc hẳn người đọc không thể không nhắc đến truyện ngắn Vợ nhặt của

nhà văn Kim Lân Giữa lúc người chết như ngả rạ, nạn đói bủa vây khắp xóm làng thì nhân vật Tràng lại đưa được một người phụ nữ về làm vợ chỉ bằng vài câu nói bông đùa và một chầu bánh đúc Hóa ra giữa lúc đói khổ ấy con người vẫn ánh lên thương, đùm bọc, giúp đỡ lẫn nhau

Sau Cách mạng tháng Tám, đất nước vừa trải qua cuộc kháng chiến chống Pháp Các nhà văn lúc này trở thành những người chiến sĩ tiên phong trên mặt trận văn học họ hướng ngòi bút của mình đến cách mạng, ca ngợi nhân dân,

ca ngợi những người anh hùng với chiến công vang dội Vì thế đề tài hôn nhân và gia đình tạm được gác lại thay vào đó là đề tài gia đình Cách mạng

như: Người mẹ cầm súng, Những đứa con trong gia đình của Nguyễn Thi,

Chiếc lược ngà của Nguyễn Quang Sáng Ở thời kì này các tác giả miêu tả

tình yêu hôn nhân gắn liền với lợi ích cách mạng, những người vợ người chồng phải hi sinh hạnh phúc cá nhân để làm tròn trách nhiệm và nghĩa vụ với dân tộc Vì tiếng gọi của Tổ quốc nhiều người vợ, người chồng phải tạm gác lại niềm vui gia đình để lên đường đi chiến đấu Nhưng càng trong khói lửa đạn bom thì tình yêu thủy chung son sắc càng mãnh liệt Bom đạn có thể tàn phá được nhà cửa, ruộng vườn nhưng không thể tàn phá được tình cảm gia đình, sự gắn kết giữa gia đình và cộng đồng xã hội

1.1.2 Thời kì sau 1975

Sau 1975 đất nước hòa bình, miền Bắc đi lên xây dựng xã hội chủ nghĩa kéo theo sự thay đổi trong việc trong việc khám phá, phản ánh và tái hiện hiện

thực Chiến tranh lùi xa, người nghệ sĩ không phải cầm súng ra trận, thay vào

đó họ có điều kiện để suy ngẫm và khám phá mọi mặt của đời sống đặc biệt là thân phận con người Hình ảnh những người anh hùng không phải là đối tượng chủ yếu của các nhà văn nữa mà đối tượng ở đây đã có sự thay đổi con người được nhìn nhận từ góc độ đa chiều: số phận, tính cách và bi kịch của nhân vật được các tác giả phản ánh rõ nét

Năm 1975 với thắng lợi vẻ vang của toàn dân tộc, đây cũng là thời kì mở

ra chặng đường mới cho sáng tác văn học Cảm hứng chủ đạo của các nhà văn vẫn mang cảm hứng ngợi ca, ca ngợi chủ nghĩa anh hùng cách mạng Sau Đại hội Đảng lần VI, không khí đổi mới - dân chủ tác động mạnh mẽ đến đời sống văn học nghệ thuật Giới văn nghệ sĩ được tự do, thoả sức sáng tác, cảm hứng lãng mạn lúc này chìm xuống dần nhường chỗ cho cảm hứng thế sự Đề tài gia đình một lần nữa trở thành nguồn cảm hứng sáng tác của đông đảo thế hệ các nhà văn Văn học thời kì này xuất hiện với mật độ khá lớn các tác phẩm viết về đề tài hôn nhân và gia đình Trong đó có nhiều tác phẩm xuất sắc đạt giải thưởng cao của Hội Nhà văn và để lại nhiều dư âm trong lòng độc giả

như: Mùa lá rụng trong vườn, Côi cút giữa cảnh đời, Nợ đời, Gái có con…(

Ma Văn Kháng), Thời xa vắng, Hai nhà, Sóng ở đáy sông…( Lê Lựu), Tướng

về hưu (Nguyễn Huy Thiệp), Gia đình bé Mọn ( Dạ Ngân)…

Có thể thấy các tác phẩm viết về đề tài hôn nhân và gia đình sau năm 1975

đi sâu vào khai thác mối quan hệ phức tạp, đa chiều của gia đình Việt Nam thời kì đổi mới Nhà văn tập trung phản ánh cuộc sống cá nhân trong mối quan hệ với gia đình và toàn xã hội Khác với văn học giai đoạn 1945-1975 thường ca ngợi những người anh hùng kháng chiến, ca ngợi cách mạng thì thời kì sau 1975 các tác giả lại tập trung thể hiện mối quan hệ giữa cá nhân và gia đình

1.2 Tác giả Lê Lựu

1.2.1 Cuộc đời

Lê Lựu sinh ngày 12-12-1942, tại một làng ngoại đê sông Hồng thuộc

xã Tân Châu, huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên Sinh ra trong một gia đình nhà Nho nghèo, Lê Lựu sớm gắn bó với đồng đất quê hương, cái đói, cái nghèo đã ám ảnh cả một tuổi thơ của nhà văn Lớn lên giữa lúc “Dân có ruộng dập dìu hợp tác” cho nên mọi niềm vui hay nỗi buồn ở làng quê ông đều chứng kiến.Với bản chất là một người nông dân áo lính ông luôn hướng về quê hương chú ý đến những gì về người nông dân và nông thôn

Rời ghế nhà trường, Lê Lựu bước vào quân đội từ đầu những năm lúc phong trào “Ba nhất” đang hừng hực khí thế Tuổi trẻ háo hức, từ một cậu

60-bé làng quê xa phủ, xa huyện nay được hòa mình vào không khí thi đua của công- nông- binh miền Bắc Đến những năm 70, ông chuyển về tạp chí Văn nghệ Quân đội và làm nhiều công việc khác nhau như biên tập viên văn xuôi, thư kí tòa soạn.Hiện nay, Lê Lựu đang giữ chức Giám đốc Trung tâm Văn hóa Doanh nhân tai Hà Nội Ngày 25 tháng 2 năm 2014, Ông thành lập Quỹ văn học Lê Lựu Đây được coi là quỹ văn học đầu tiên mang tên một nhà văn còn sống, nhằm khích lệ sáng tác cuả thế hệ nhà văn trẻ, tạo điều kiện cho văn nghệ sĩ cống hiến những tác phẩm có giá trị

Trong cuộc sống đời thường Lê Lựu chân thực, hồn nhiên, đôi lúc có phần lôi thôi, lếch thếch, luộm thuộm nhưng ông sống vô cùng chân thật, cởi

mở Đó chính là nguồn lực khiến ông không khô khan trong cuộc sống văn chương

1.2.2 Sự nghiệp sáng tác

Lê Lựu là một trong những nhà văn tiêu biểu trưởng thành trong kháng chiến chống Mĩ Ông sáng tác ở rất nhiều thể loại: truyện ngắn, kí, tiểu thuyết Lê Lựu vốn khởi nghiệp từ nghề báo nhưng lại hướng ngòi bút của

mình sang lĩnh vực văn chương Truyện ngắn đầu tay của ông là Tết làng Mụa

(1964) sáng tác khi mới 21 tuổi Tiếp theo đó là hàng loạt tác phẩm khác ra

đời: Trong làng nho và Người cầm súng (1967) Đặc biệt với truyện ngắn

Người cầm súng đã giúp Lê Lựu giành giải nhì trên báo văn nghệ năm 1968,

đánh dấu tên tuổi Lê Lựu trong sự nghiệp sáng tác văn học

Thành công và để lại dấu ấn với độc giả phải kể đến lĩnh vực tiểu

thuyết Với cuốn tiểu thuyết đầu tiên Mở rừng (1973) đã đánh dấu sự xuất

hiện của Lê Lựu trong làng tiểu thuyết Việt Nam, được nhà thơ Trần Đăng Khoa đánh giá cao: “Theo tôi, đây là cuốn tiếu thuyết vào loại khá của văn

học Việt Nam những năm 70” Năm 1984, tiểu thuyết Thời xa vắng ra đời đã

gây xôn xao dư luận và tạo được tiếng vang lớn với bốn lần xuất bản và

80.000 bản in Với tiểu thuyết Thời xa vắng Lê Lựu đã vinh dự nhận về giải A Hội nhà văn Việt Nam (1986) Năm 1990, Lê Lựu viết tác phẩm Đại tá không

biết đùa tác phẩm ra đời đã khẳng định ngòi bút tài năng của ông trên văn

đàn Ngoài ra còn phải kể đến hàng loạt các tiểu thuyết khác của Lê Lựu như:

Chuyện làng Cuội (1991); Sóng ở đáy sông (1994); Hai nhà (2000); Thời loạn

(2009) Cảm hứng chủ đạo ở các cuốn tiểu thuyết này là cảm hứng bi kịch, trong đó tác giả tập trung khai thác những góc khuất trong tâm hồn con người Ngoài hai thể loại truyện ngắn và tiểu thuyết, Lê Lựu còn có sáng tác

kí với hai tác phẩm gây tiếng vang trên văn đàn: Một thời lầm lỗi (1988), Trở

lại nước Mĩ (1989) Tóm lại, với gần nửa thế kỉ cầm bút, Lê Lựu đã có một

khối lượng tác phẩm tuy không nhiều nhưng đã để lại dấu ấn đối với độc giả

Từ những tác phẩm đầu tay đến những tác phẩm để lại dấu ấn trong văn chương Lê Lựu đã cho chúng ta thấy một hành trình lao động miệt mài, không ngừng nghỉ, một cây bút quân đội xông xáo, một người nghệ sĩ luôn trăn trở với nghề Ông từng tâm sự về nghề văn: “Tôi là người ít học, ít đọc vì lười nghĩ ngợi Toàn bộ những trang viết của tôi chỉ theo đuổi một nguyên tắc

là thật Tôi không thể viết được nếu không bám vào sự thật Tôi chỉ là người

chép chuyện, có gì viết nấy” Lê Lựu là nhà văn đã khẳng định được vị trí của mình trong dòng chảy văn học Việt Nam thời kì đổi mới, nhất là từ khi cuốn

tiểu thuyết Thời xa vắng chính thức ra mắt độc giả

1.2.3 Vị trí tiểu thuyết Thời xa vắng trong tiểu thuyết Việt Nam thời kì đổi mới

Tiểu thuyết Thời xa vắng ra đời đã chiếm một vị trí quan trọng trong

dòng chảy văn học Việt Nam thời kì đổi mới Tác phẩm đã tốn không ít giấy mực của giới nghiên cứu, phê bình, mang ý nghĩa bước ngoặt trong sự nghiệp của Lê Lựu, giúp nhà văn khẳng định vị thế của mình trong hàng ngũ thế hệ nhà văn sau 1975 Tiểu thuyết đã giúp Lê Lựu nhận giải A hội nhà văn Việt Nam (1986) Đạo diễn Hồ Quang Minh của hãng phim Giải phóng đã chuyển thể thành phim truyện nhựa, ra mắt công chúng vào năm 2004, được đông đảo công chúng đóng nhận

Tiểu thuyết Thời xa vắng gồm mười ba chương, được chia làm hai phần

Lê Lựu đã tập trung khắc họa nhân vật Giang Minh Sài tài năng, giỏi giang nhưng phải sống một cuộc sống đầy o ép, chật chội Sài bị ép lấy vợ từ rất sớm khi anh mới hơn mười tuổi, anh sợ phải giáp mặt với Tuyết, thậm chí từ lúc kết hôn đến khi đi bộ đội Sài chưa từng ngủ chung giường với vợ mình một ngày nào Chính sự kiện làng Hạ Vị mênh mông nước lũ đã gắn kết cuộc đời Sài với Hương- một cô gái xinh đẹp, tài năng Để trở thành đảng viên, Sài buộc phải yêu thương Tuyết theo sự chỉ đạo của cấp trên Để chạy trốn khỏi Tuyết, Sài đã lên đường đi bộ đội, những lúc rảnh rỗi trong quân ngũ anh thường ghi lại cảm xúc của mình và tưởng tượng ra khung cảnh tươi đẹp cùng Hương Hòa bình lập lại, Sài đã giải phóng cho cuộc đời mình và Tuyết Tưởng cuộc đời bước sang trang mới nhưng Sài lại tiếp tục vướng vào bi kịch

đó là cuộc hôn nhân với Châu- cô gái Hà Nội xinh đẹp, sắc sảo, đám cưới rình rang được tổ chức Từ lúc lấy vợ, Sài từ bỏ ước mơ học tập của mình, anh

phải quay cuồng trong cuộc sống thường ngày Cuộc hôn nhân đó nhanh chóng đi vào ngõ cụt và tan vỡ bởi sự lệch pha trong tâm hồn hai con người Sài để hết tài sản cho Châu và nhận nuôi cu Thùy nhưng đau đớn thay cu Thùy lại không phải là con trai của anh Kết thúc câu chuyện là sự bế tắc của Sài Anh bỏ công tác ở thành phố trở về quê hương làm chủ nhiệm hợp tác xã

Qua tiểu thuyết Thời xa vắng Lê Lựu đã tập trung khai thác vấn đề hôn

nhân và gia đình, đó là bi kịch hôn nhân, bi kịch gia đình, con người luôn bị cuốn vào vòng bi kịch luẩn quẩn mà họ cố vùng vẫy nhưng không thể thoát ra được

CHƯƠNG 2 MỘT SỐ PHƯƠNG DIỆN NỘI DUNG THỂ HIỆN VẤN ĐỀ HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH TRONG TIỂU

THUYẾT THỜI XA VẮNG CỦA LÊ LỰU

2.1 Vấn đề hôn nhân

Trong các tiểu thuyết của Lê Lựu, nhân vật thường rơi vào những bi kịch hôn nhân: hôn nhân không có tình yêu hạnh phúc, hôn nhân vênh lệch, bi kịch cô đơn của mỗi cá nhân trong gia đình, bi kịch ngoại tình trong hôn

nhân… Tiểu thuyết Thời xa vắng của Lê Lựu đã khắc họa thành công đề tài

này

2.1.1 Sự đổ vỡ, mất mát trong hôn nhân

Ở phần đầu câu chuyện, tác giả xây dựng nhân vật Sài trong bối cảnh chiến tranh Là con út của một thầy đồ, sống trong gia đình mang nặng tư tưởng nho giáo phong kiến, từ nhỏ Giang Minh Sài đã phải chịu sức ép của những hủ tục lạc hậu Do vậy, dù ở tuổi ăn chưa no, lo chưa tới, Sài chỉ biết

có chơi và học mà đã bị ép lấy vợ, phải chịu nỗi uất ức “tự nhiên có một con

bé cứ theo nó kè kè để mách bố, mách mẹ nó, nào những lúc đi đùa nó bôi nhọ hết mặt mũi giả làm Tây đen ở đâu, lặn ngụp xuống cái ao đầy bùn của nhà chú Hà lúc nào…” [10, 6] Sài ghét Tuyết, anh có suy nghĩ bỏ vợ nhưng ý

định này vừa mới lóe lên thì đã bị vùi dập bởi sự áp đặt của người cha: “chưa

có khi nào con cái lại trái ý cha mẹ cả” [10, 20] Chính vì vậy mà Sài phải

dằn lòng sống theo ý muốn của gia đình, dòng họ Tuy sống cùng nhà với Tuyết nhưng anh tìm đủ mọi cách để lẩn tránh, để chống đối: không ngủ chung giường, không ăn cùng mâm, không chấm cùng bát…Dù Tuyết được người ta khen là khỏe mạnh, chắc chắn, làm ăn đâu ra đấy nhưng trong mắt

của Sài thì cô vẫn hiện lên là một con người thô kệch, ngu dốt: “Sài nghĩ

bụng có khác gì cái chĩnh đựng đỗ giống, người ngợm, mỗi khi chạy trông cứ như lăn Người ngoài bình phẩm hiếm thấy người hiền lành như cô Tuyết, Sài

cho đấy là loại người ngu, cả ngày không mở mồm nói nổi một câu” [10, 47]

Sài chính là nạn nhân của tục tảo hôn- một hủ tục lạc hậu của xã hội trước kia

đã đẩy nhiều cuộc đời vào bất hạnh

Ngược lại ở cuộc hôn nhân này, Tuyết là người con gái thôn quê hiền lành, chân chất được ông đồ Khang cưới hỏi đàng hoàng Bị gả chồng do sự

áp đặt gia đình, Tuyết chưa bao giờ được đón nhận tình yêu thương từ chồng Lấy nhau từ khi mười ba tuổi nhưng chưa bao giờ Sài coi cô là vợ, chính điều này càng nhen nhóm khát vọng được yêu thương của cô Khát vọng ấy cứ theo thời gian mà lớn dần, lúc mới đầu khi Sài mười tuổi tình yêu ấy chỉ là giúp Sài quét sân, quét ngõ, giã ngô để anh có thời gian học Thời gian trôi, tình yêu cũng lớn dần lên, cô thèm một cái nhìn từ chồng, thèm sự quan tâm, thậm chí những câu chửi mắng của Sài cho bớt đơn độc Lê Lựu đã thấu hiểu

và cảm thông với những khao khát của Tuyết: “Tuyết lúc nào cũng thấy hao

háo thèm thuồng, thèm cả từ câu quát mắng, thèm một quả đấm, một cái tát…Những cái đấy là tục tằn, thô lỗ vẫn là được tiếng là cô có chồng, chồng đánh, chồng chửi chồng giận hờn, hắt nhủi…” [10, 169] Điểm nhìn bên trong

đã giúp Lê Lựu hiểu được những bất hạnh của Tuyết, một người con gái mới lớn khao khát tình yêu, một người phụ nữ cả đời không được chồng nhòm

ngó: “Cái tuổi dậy thì của người con gái mỗi ngày như trông thấy cái cơ thể

dồi dào sức lực của mình cứ mát mẻ và êm ái căng đầy lên, đã thấy khao khát cháy khô đôi môi mọng đỏ trước cái nhìn đăm đắm của bọn con trai, đã thấy phập phồng mỗi đêm nghe tiếng chồng chạy về” [10, 44] Phải chăng, trong

cuộc hôn nhân này, cả Sài và Tuyết đều là những người đáng thương Tuyết muốn chăm sóc chồng, muốn đòi hỏi bất cứ điều gì từ chồng, đó là lẽ hoàn toàn bình thường Cắn răng chịu đựng với mọi việc nhà chồng để đổi lấy duy nhất một lần ơn huệ là có được đứa con với Sài, dù biết rằng đó không phải là kết quả của tình yêu nhưng cô đã sung sướng vồ vập lấy cái hạnh phúc ấy

Tuyết sống trong sự chờ đợi, trông ngóng hi vọng đứa con sẽ là cầu nối tình thương xây dựng tổ ấm gia đình, nhưng niềm khao khát ấy quá xa vời khiến

cô không thể nào nắm bắt được Có thể thấy cuộc hôn nhân của Sài và Tuyết không được xây dựng dựa trên cơ sở tình yêu đích thực của hai người mà xây dựng dựa trên sự sắp đặt của cha mẹ nên nhanh chóng đi vào ngõ cụt để rồi dẫn đến đổ vỡ, mất mát Lê Lựu đã đi đâu khám phá thế giới nội tâm nhân vật

để thấu hiểu, cảm thông cho số phận của nhân vật

Chia tay với Tuyết, Sài tự do làm chủ chính mình, ngỡ rằng nỗi đau sẽ qua đi hạnh phúc sẽ đến với anh nhưng Sài lại tiếp tục rơi vào bi kịch đổ vỡ Ngay từ lần đầu gặp Châu- một cô gái Hà Thành xinh đẹp, có học vấn anh đã

đắm chìm trong tình yêu mặc sức trước sự can ngăn của mọi người: “Bất chấp

sự gièm pha can ngăn của Hương và những người thân, Sài quyết chí yêu Châu” [10, 250] mà không hề hay biết đó là cô gái khôn ngoan, sắc sảo Cô

yêu và cưới anh không phải vì một tình yêu đích thực, chân chính mà Châu lấy anh như một tấm bệ đỡ cho bản thân mình

Những ngày tháng chung sống với Châu, Sài trở thành một con rô bốt, một cái máy đã được lập trình sẵn Mỗi ngày anh đều đầu tắp mặt tối từ bốn giờ sáng để nấu cơm, rửa bát, giặt giũ, cho con ăn và nhiều thứ việc khác nữa

Ở cuộc hôn nhân với Châu, Sài là người được lựa chọn sống theo ý mình, nhưng cách sống của anh vẫn là hệ quả của những ngày tháng sống áp đặt theo suy nghĩ của người khác Sài tự do, được sống là chính mình và được lựa chọn hạnh phúc cho chính bản thân mình nhưng đây lại là căn nguyên của sai lầm thứ hai dẫn đến bi kịch cho Sài Sài lấy một người không thuộc về thế giới của anh mà chỉ mượn anh để che đậy lối sống lăng loàn của mình, để hợp thức hóa đứa con trong bụng cô Đứa con ấy chính là hậu quả của những ngày tháng yêu đương tự do của Châu Sự khôn ngoan, lọc lõi của Châu đã khiến cho Sài nhanh chóng bị sập bẫy, đổ gục mà anh cứ nghĩ trời ban cho anh diễm

phúc “anh thấy như đang bơi mênh mang trong hạnh phúc, trong niềm sung

sướng đến ngạt thở” [10, 251] Sài yêu vợ thương con nhưng lại quá nhẫn

nhịn, nhu nhược trái ngược hoàn toàn với bản tính của Châu Cô sống ích kỉ, coi thường, khinh rẻ người khác, nhanh chóng lấn lướt, áp đặt suy nghĩ của Sài Chính những lí do đó đã dẫn đến bi kịch đổ vỡ giữa anh và Châu Sài mơ ước hạnh phúc, chăm lo cho tổ ấm gia đình bao nhiêu thì Châu lại hoàn toàn ngược lại Tuy sống cùng Sài nhưng cô lại luôn hướng trái tim mình đến tình yêu với Toàn- một anh công nhân điện đẹp trai, biết đánh đàn ghi ta và hát rất hay Cô ngang nhiên vượt mặt chồng ngoại tình với Toàn Tuy nhiên, nhìn từ phía của Sài sự nhẫn nhịn ấy một phần anh muốn bảo vệ gia đình, không muốn đổ vỡ, mất mát khổ cho con cái, một phần vì anh đã quen với cuộc sống

áp đặt, sống theo ý muốn người khác Sài đã nhận thấy giữa Châu và anh có quá nhiều điểm trái ngược Anh cảm thấy chới với, mất phương hướng Trong

bi kịch của cuộc hôn nhân thứ hai, Châu chính là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến đổ vỡ, nhưng nguyên nhân sâu xa lại bắt nguồn từ sự nhu nhược luôn sống áp đặt, sống hộ theo ý người khác của Sài Có thể dễ dàng nhận thấy cuộc hôn nhân của Sài và Châu có sự tương đồng với cuộc hôn nhân giữa

Tâm và Linh Anh trong tiểu thuyết Hai nhà của Lê Lựu Một người vợ lăng

loàn sẵn sàng ngang nhiên ngoại tình khi đã có gia đình Còn người chồng nhu nhược Nếu Sài vẫn là người hạnh phúc khi anh còn có con, có làng Hạ

Vị để trở về thì Tâm trở về chỉ với hai bàn tay trắng không con cái, không đất đai, tương lai phía trước thì mịt mờ, tăm tối

Ph Ăng ghen từng cho rằng “Tình yêu chân chính là tình yêu dẫn đến hôn nhân Hôn nhân là điều kiện khởi đầu cho một gia đình” Có thể hiểu cơ

sở của hôn nhân chính là dựa trên tình yêu chân chính Trong cả hai cuộc hôn nhân, giữa Sài và Tuyết ở phần đầu và Sài với Châu ở phần hai đều không được xây dựng dựa trên tình yêu chân chính ấy, lấy nhau vì cha mẹ sắp đặt,

lấy nhau vì hợp thức hóa đứa con rơi nên dẫn đến đổ vỡ, mất mát là điều tất yếu

2.1.2 Sự vênh lệch, khập khiễng trong hôn nhân

Ở phần đầu của tiểu thuyết Thời xa vắng, nhân vật Sài bị trói buộc vào

cuộc hôn nhân sắp đặt theo ý muốn của gia đình với Tuyết Cuộc hôn nhân ấy

đã đẩy anh rơi vào đau khổ, do vệnh lệch, khập khiễng trong hôn nhân

Trong cuộc hôn nhân với Tuyết, người đọc dễ dàng nhận thấy sự chênh lệch về tuổi tác giữa hai con người Khi lấy vợ Sài chỉ mới hơn mười tuổi còn

Tuyết khi ấy hơn Sài ba tuổi: “Nó đã hơn mười tuổi, lại con nhà nghèo nhưng

là út, mọi việc đã có các chị dâu làm, khi các anh chị ra ở riêng nó có vợ, dù

vợ chỉ lớn hơn ba tuổi, nhưng đã làm được việc nặng nhọc của người lớn”

[10, 6] Cuộc hôn nhân của đôi vợ chồng trẻ là chuỗi ngày dài những bi, hài kịch và cả những giọt nước mắt khiến người đọc hình dung ra câu ca dao

châm biếm của nhân dân ta khi xưa: “Bồng bồng cõng chồng đi chơi/ Đi đến

chỗ lội đánh rơi mất chồng” Sài lấy vợ là do sự sắp đặt của gia đình chứ

trong lòng anh chưa có ý định lấy vợ Khái niệm vợ với Sài chỉ là có người quét sân, quét cái ngõ dài thăm thẳm Ngoài giờ học Sài chỉ biết chơi bắn trận giả với lũ bạn cùng trang lứa khác Chính sự chênh lệch về tuổi tác đã đẩy cuộc hôn nhân của hai con người không có tình yêu đi xa hơn, khi mà họ chưa

ý thức được thế nào là gia đình, thế nào là cuộc sống hôn nhân vợ chồng Giữa Sài và Tuyết không chỉ chênh lệch nhau về tuổi tác mà về trình độ học vấn Sài là một người thông minh, giỏi giang, luôn xếp thứ hạng nhất nhì của trường, của thôn Sài còn vinh dự là một trong năm thiếu niên được tuyên dương trong sao tháng Tám Bên cạnh việc học tập của mình anh còn dạy các

bạn làm tính, viết chữ: “Không đêm nào liên đội của Sài không tập trung đi

hô khẩu hiệu rồi về sân nhà ông cần học hát, học múa Sài còn dạy các bạn làm tính, học viết chữ” [10, 42] Sau này đi vào bộ đội, cũng nhờ sự thông mà

Sài được cử đi học và trở thành cán bộ Ngoài giờ huấn luyện Sài luôn tự học

và đỗ vào đại học xuất sắc Sau này vì cuộc sống quá bế tắc anh xin ra chiến trường nhưng vì là một cán bộ dạy giỏi nên anh bị giữ lại để tiếp tục dạy Ngược lại với Sài, Tuyết là người phụ nữ chỉ biết chăm lo, vun vén cho gia đình, không được học hành đầy đủ, thậm chí trong mắt của Sài, Tuyết hiện

lên là một con người kém cỏi,nhận thức kém: “Cô học hành bình dân năm

năm mới đánh vần sách in, một giờ đọc được một trang, mà vật vã như người vật nhau” [10,107]

Cuộc sống hôn nhân không chỉ vênh lệch với Tuyết về tuổi tác, học vấn

mà ngay cảcuộc hôn nhân sau này với Châu, giữa Sài và cô còn có sự vênh lệch trong đời sống tâm hồn Châu là một phụ nữ sắc sảo, khôn ngoan, lọc lõi bao nhiêu thì Sài hiền lành, nhu nhược bấy nhiêu.Sống với Châu, anh luôn rơi vào những ngày tháng mệt mỏi, cay đắng Lúc nào Sài cũng đầu tắp mặt tối lo cho gia đình từ những việc nhỏ nhất như nấu cơm, rửa bát, quét nhà, đỡ đần, giúp đỡ vợ thì Châu lại vô tâm bấy nhiêu Cô không hề để ý đến cảm xúc của

Sài, luôn coi thường, mắng chửi chồng: “Tiên sư cái đồ ngu như lợn Đến bây

giờ còn chết chìm chết ngạt ở đâu” [10, 294] Châu không muốn cảm thông

với những khuyết điểm của Sài Cô khinh Sài, khinh cả những người thân yêu ruột thịt của Sài bởi cô cho rằng họ là những người quê mùa Trước mặt tất cả mọi người, cô luôn sắm vai người phụ nữ hết mực lo cho gia đình chiều chồng, thương con, cô còn dạy đứa cháu gái phải nghiêm túc và đặc biệt lên

án những người phụ nữ lăng loàn Nhưng đằng sau cái bản chất tốt đẹp ấy chính là một bộ đạo đức giả, giả tạo Dường như Châu chưa thỏa mãn với cuộc sống hiện tại, với một người chồng hết lòng lo cho gia đình như Sài Sài luôn cố gắng phá bỏ sự vênh lệch giữa anh và cô nhưng dường như mọi cố gắng của anh chỉ là vô ích Anh ra sức xây dựng vun đắp còn Châu lại ra sức phá hoại Cũng là một con người có học vấn giống như Hương, lại sinh gia

trong một gia đình bề thế có chức có quyền chẳng phải lo lắng điều gì nhưng Châu lại có cách ứng xử hoàn toàn trái ngược với Hương Cô luôn nghĩ đến bản thân mà không hề để ý đến suy nghĩ của người khác Nếu suốt ngày Sài đều đầu tắp mặt tối lo cho cuộc sống gia đình, lúc nào anh cũng nghĩ đến việc chăm lo cho vợ con nhưng khi anh phải làm việc về muộn thì Châu để phần anh một nồi cơm đóng chóc, một đĩa rau tưởng không về thì đổ cho lợn nó ăn rồi, đó không phải lần đầu Châu đối xử với chồng như vậy mà đã rất nhiều

lần.Trong tiểu thuyết Hai nhà, Lê Lựu đã xây dựng nhân vật Linh Anh mang

những nét tính cách và hành động có phần giống Châu, Linh Anh cũng là người phụ nữ xinh đẹp, sắc sảo Cô kịch liệt phản đối Tâm chồng của mình giao tiếp với bà Nhân nhưng cô cũng lợi dụng lòng tin của một người đàn ông thật thà, yêu gia đình để che đậy cái lối sống buông thả, giả dối của mình, Linh Anh ngang nhiên qua mặt chồng ngoại tình với những người đàn ông khác

Các tác phẩm viết về đề tài hôn nhân và gia đình của Lê Lựu thường kết thúc trong bi kịch Sự đổ vỡ, mất mát ấy một phần là do sự vênh lệch, khập khiễng giữa người vợ và người chồng trong cuộc sống, mối quan hệ gia đình

Trong tiểu thuyết Thời xa vắng, dưới góc độ hôn nhân, gia đình thì vấn đề

tình yêu luôn là cái nhìn đau đáu trong tâm hồn mỗi con người Cuộc đời Sài

là những chuỗi ngày đắng cay Sau bao mất mát, bi kịch Sài mới đau khổ

nhận ra: “ Nửa đời người phải yêu cái người khác yêu, nửa còn lại đi yêu cái

mình không có”

2.2 Vấn đề gia đình

Theo Từ điển triết học: “Gia đình là một hình thức có tính chất lịch sử

của đời sống chung loài người giữa nam giới và nữ giới Trong suốt quá trình lịch sử tất cả những biến đổi diễn ra trong mối quan hệ giữa nam giới và nữ

giới, hôn nhân hình thức gia đình đều do sự thay đổi của chế độ kinh tế xã hội, do tính chất của các quan hệ xã hội nói chung quyết định”

Gia đình được hình thành từ rất sớm Trải qua bốn nghìn năm dựng nước và giữa nước, yêu cầu của hoàn cảnh xã hội khiến con người phải sống quây quần thành làng xã, thôn, xóm Chính từ không gian gần gũi, quen thuộc

ấy các thế hệ người Việt đã kế thừa phát, huy những truyền thống tốt đẹp của ông cha Bên cạnh những giá trị tốt đẹp của truyền thống gia đình thì vẫn còn tồn tại những mặt trái như những hệ lụy, tàn dư phong kiến cũng được Lê Lựu phản ánh trong cuốn tiểu thuyết

2.2.1 Gia đình với những hệ lụy, tàn dư xã hội phong kiến

Gia đình là nơi trú ngụ, chở che con người trước những vấp ngã lầm lạc Cùng với hôn nhân, vấn đề gia đình cũng được Lê Lựu đặc biệt quan tâm

trong tiểu thuyết Thời xa vắng Ông đã đi sâu phản ánh những hệ lụy, tàn dư

của xã hội phong kiến vẫn ám ảnh, đè nặng lên cuộc sống của con người để từ

đó thấy được những đau khổ, bất hạnh mà họ phải gánh chịu

Sinh ra giữa một vùng quê nghèo còn nhiều hủ tục lạc hậu, gia đình Sài chính là hình mẫu tiêu biểu cho truyền thống Nho giáo với những lề lối phong kiến ngặt nghèo, khắt khe Với tục tảo hôn và quan niệm “cha mẹ đặt đâu con cái ngồi đấy” đã khiến cho nhiều cuộc đời, số phận rơi vào đau khổ, dang dở, bất hạnh mà nạn nhân chính là Giang Minh Sài và Tuyết- vợ của anh Sài bị cha mẹ áp đặt lấy vợ từ rất sớm khi anh mới mười tuổi vẫn còn một cậu thiếu chỉ biết học và đánh trận giả,giống như Sài, Tuyết cũng bị cha mẹ ràng buộc

vào hủ tục này, cô đã từng tâm sự với Hương: “Nhưng bố mẹ chỉ có chém khi

em tự bỏ về Sống làm người chết làm ma nhà nó, cấm mày được dẫn xác về đây Bao giờ thằng Sài đuổi mày đi sẽ hay” [10, 249] Mặc cho sự can ngăn

của mọi người, của chú Hà nhưng ông đồ vẫn quyết cưới vợ cho con Sài tìm

đủ mọi cách đề chống đối, cuộc hôn nhân này nhưng tất cả chỉ là vô ích khi

ông đồ Khang luôn áp đặt tư tưởng: “giấy rách phải giữ lấy lề” Không chống lại được quyết định của bố, Sài đành chống đối theo kiểu trẻ con không ngủ cùng giường, không ăn cùng mâm, không chấm cùng bát, không ngồi đối diện

trong bữa ăn: “Bất đắc dĩ có phải ngồi cùng một lúc Sài cũng không ngồi

cùng một phía, không ngồi đối diện với Tuyết qua đầu nồi, không nhờ xới cơm Và bát cơm nào Tuyết đã chấm thì Sài nhất định phải tìm bát khác, chấm riêng” [10, 44]

Xây dựng nhân vật Sài, Lê Lựu đã lên án, phê phán tục tảo hôn cùng với quan niệm phong kiến“ cha mẹ đặt đâu con cái ngồi đấy” Quan niệm này

đã đẩy Sài và Tuyết rơi vào bi kịch Tàn dư, hệ lụy của xã hội phong kiến còn đeo đẳng trong cuộc sống, ý thức hệ những người như ông đồ Khang khiến Sài và Tuyết phải chấp nhận sự áp đặt của cha mẹ, họ không có quyền lên tiếng, chọn lựa hạnh phúc của chính mình Là cô gái mười ba tuổi, Tuyết hoàn toàn có thể mơ ước một tình yêu chân thành, đúng nghĩa, hoàn toàn có quyền hưởng một cuộc sống hạnh phúc với người mình yêu

Sống trong một gia đình với những hệ lụy phong kiến Sài và Tuyết trở thành những đứa trẻ ngoan ngoãn biết vâng lời, họ sống một cách thụ động và làm theo sự sai khiến của người khác Như một con rối bị dật giây, họ chấp nhận lấy người mà mình không hề yêu thương Bởi họ còn quá nhỏ, quá trẻ để định nghĩa về tình yêu Vì gia phong, vì phép tắc gia đình mà cả hai không thể

đi ngược lại đạo lí Có thể nói Sài và Tuyết chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của chế

độ xã hội cũ Chính lối sống gia đình đã nhào nặn lên một Giang Minh Sài nhu nhược, yếu đuối, sống theo sắp đặt của người khác, một Tuyết luôn lầm lũi, cam chịu và nhẫn nhục

Với Tuyết, cả cuộc đời sống với Sài, cô chưa giây phút nào được đón nhận tình yêu thương thật sự từ chồng.Tuyết chỉ mong ước được làm vợ Sài theo đúng nghĩa, cô đã vui mừng đến nhường nào khi được người làngtán