Thế giới nhân vật trong tập truyện vừa của ông benkin (a x puskin)

Mặt khác, Tập truyện vừa của ông Benkin với năm truyện: Phát súng, Bão tuyết, Ông chủ hiệu đám ma, Người coi trạm, Cô tiểu thư nông dân là tác phẩm văn xuôi hoàn chỉnh đầu tiên của A.P

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

======

PHAN THỊ THU HÀ

THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG

TẬP TRUYỆN VỪA CỦA ÔNG BENKIN

(A.X.PUSKIN)

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

HÀ NỘI, 2018

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

======

PHAN THỊ THU HÀ

THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG

TẬP TRUYỆN VỪA CỦA ÔNG BENKIN

(A.X.PUSKIN)

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

Người hướng dẫn khoa học

TS LÊ THỊ THU HIỀN

HÀ NỘI, 2018

LỜI CẢM ƠN

Trong thời gian thực hiện khoá luận này, tôi đã vô cùng may mắn khi nhận được sự hướng dẫn và giúp đỡ nhiệt tình của cô giáo, Tiến sĩ Lê Thị Thu Hiền Để hoàn thành được khoá luận như ngày hôm nay, đối với tôi những góp ý mang tính định hướng, những chỉ bảo tâm huyết của cô có ý nghĩa vô cùng quan trọng

Không biết nói gì hơn, tôi xin được bày tỏ lòng cảm ơn đối với các thầy

cô giáo trong khoa Ngữ Văn, các thầy cô giáo trong Tổ Văn học nước ngoài - Trường Đại học sư phạm Hà Nội 2 đã nhiệt tình chỉ bảo, góp ý, giúp đỡ tôi rất nhiều

Xin được gửi lời cảm ơn tới gia đình, bạn bè thân thiết đã động viên, giúp đỡ trong thời gian tôi hoàn thành khóa luận

Vì đây là công trình nghiên cứu đầu tiên nên còn có một số hạn chế Rất mong nhận được sự góp ý của các thầy cô giáo và các bạn để khoá luận được hoàn thiện hơn

Hà Nội, tháng 5 năm 2018

Sinh viên

Phan Thị Thu Hà

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan khóa luận là kết quả nghiên cứu của riêng tôi và có

sự hướng dẫn tận tình của cô giáo - TS Lê Thị Thu Hiền

Khóa luận với đề tài: Thế giới nhân vật trong Tập truyện vừa của ông Benkin (A.X.Puskin)

Khóa luận chưa từng công bố trong bất cứ công trình nghiên cứu nào khác Nếu sai tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, tháng 5 năm 2018

Sinh viên

Phan Thị Thu Hà

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 5

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 5

5 Phương pháp nghiên cứu 6

6 Đóng góp của khóa luận 6

7 Cấu trúc của khóa luận 7

NỘI DUNG 8

Chương 1: MỘT SỐ KIỂU LOẠI NHÂN VẬT CHÍNH TRONG TẬP TRUYỆN VỪA CỦA ÔNG BENKIN 8

1.1 Khái niệm nhân vật và thế giới nhân vật 8

1.2 Các kiểu loại nhân vật chính 9

1.2.1 Kiểu nhân vật con người nhỏ bé 12

1.2.2 Nhân vật quý tộc,địa chủ 21

1.2.3 Những tiểu thư có tâm hồn trong sáng 23

Chương 2 TỔ CHỨC NHÂN VẬT TRONG TẬP TRUYỆN VỪA CỦA ÔNG BENKIN 28

2.1 Tổ chức nhân vật trong hệ thống cốt truyện 28

2.2 Tổ chức nhân vật trong không gian nghệ thuật 34

2.2.1 Không gian đời thường tù túng, buồn tẻ 35

2.2.2 Không gian thiên nhiên 39

2.3 Tổ chức nhân vật trong thời gian nghệ thuật 44

2.3.1 Thời gian tuyến tính 45

2.3.2 Thời gian kí ức 48

2.3.3 Thời gian đồng hiện 51

KẾT LUẬN 55 TÀI LIỆU THAM KHẢO

Và tập truyện vừa nổi tiếng được tập hợp dưới nhan đề Tập truyện vừa của

ông Benkin được sáng tác theo khuynh hướng như thế Mỗi truyện trong số đó

là một bức tranh sinh hoạt, những cảnh đời rất chân thực, sinh động tiêu biểu cho các tầng lớp xã hội Nga đương thời

Trong khuôn khổ khóa luận, chúng tôi chỉ tìm hiểu một trong những điểm đặc sắc tạo nên sự hấp dẫn trong những truyện ngắn của Puskin đó là sự thể hiện phong phú, độc đáo của thế giới nhân vật Bởi tìm hiểu nhân vật cũng

là hướng tới khám phá chiều sâu của tác phẩm Từ chiều sâu đó chúng ta sẽ thấy được cái nhìn, tư tưởng của nhà văn về con người, về xã hội… Mặt khác, nhân vật chính là phương diện chủ yếu nhằm khái quát những quy luật của cuộc sống, khái quát những kiểu tính cách và số phận con người, ở đó còn thể hiện quan điểm, cách nhìn về văn học, nghệ thuật cũng như về thời đại của nhà văn Như vậy với tính chất là một công cụ, nhân vật bao giờ cũng là chìa khóa mở cửa thế giới hiện thực khám phá những bí ẩn của đời sống, tái hiện những khía cạnh trong xã hội Vì thế xem xét và nghiên cứu nhân vật chính là xem xét một trong những yếu tố hàng đầu trong cấu trúc của tác phẩm văn học Nghiên cứu vấn đề này sẽ giúp bạn đọc tiếp cận và hiểu thêm về một tài năng lớn, một nhân cách vĩ đại Puskin

Tập truyện vừa của ông Benkin được hoàn thiện vào năm 1830, là bức

tranh chân thực về xã hội Nga, được viết lên từ bản thân cuộc sống Nhà văn

đã tìm hiểu và để tâm nghiên cứu nhiều đến mọi sinh hoạt của các tầng lớp người trong xã hội Qua đó thấu hiểu tâm lý con người thuộc các lứa tuổi, các nghề nghiệp khác nhau và diễn tả lại một cách giản dị không phô trương kiểu cách, không phù phép ngôn từ Mỗi truyện của A.X.Puskin có thể “ngắn” về hình thức ngôn từ nhưng không “ngắn” về nội dung và ý nghĩa chuyển tải

Mặt khác, Tập truyện vừa của ông Benkin với năm truyện: Phát súng, Bão

tuyết, Ông chủ hiệu đám ma, Người coi trạm, Cô tiểu thư nông dân là tác phẩm

văn xuôi hoàn chỉnh đầu tiên của A.Puskin, đồng thời cũng là một cái mốc trên đường phát triển văn xuôi hiện thực Nga có ý nghĩa là tác phẩm đặt nền móng khẳng định vị trí của văn xuôi hiện thực, đánh dấu sự trưởng thành của A.Puskin – nhà văn của thực tại, là bước tiến mới trong quá trình sáng tác của A.Puskin trong thời kì lịch sử đó

Như vậy, khi lựa chọn đề tài Thế giới nhân vật trong Tập truyện vừa của

ông Benkin (A.X.Puskin) chúng tôi muốn góp thêm một tiếng nói, một cách

nhìn, một sự đánh giá mới về truyện A.X.Puskin nhằm có thể cung cấp một phần

tư liệu cho việc học tập, nghiên cứu về Tập truyện vừa của ông Benkin nói riêng

và của văn xuôi A.Puskin nói chung trong hệ thống nhà trường Việt Nam

2 Lịch sử vấn đề

Từ khi Puskin xuất hiện trên văn đàn văn học Nga thì không chỉ các nhà văn Nga mà các nhà văn trên thế giới đều biết đến ông Họ đi sâu tìm tòi, nghiên cứu về Puskin Qua tìm hiểu một số sách dịch của các tác giả chúng tôi nhận thấy:

Ở Việt Nam, truyện ngắn của Puskin có sức lôi cuốn mạnh mẽ đối với các nhà nghiên cứu, phê bình văn học, trong đó phải kể đến một só tên tuổi như: Như Nguyễn Hải Hà, Đỗ Hồng Chung, Nguyễn Kim Đính,…

Nguyễn Hải Hà trong giáo trình Lịch sử văn học Nga thế kỉ XIX đã dành

nhiều trang viết về truyện ngắn của Puskin Tác giả của cuốn sách đã đề cập đến một vài nét đặc sắc đặc sắc về phương diện về nội dung và nghệ thuật

trong Tập truyện vừa của ông Benkin, Tác giả viết: “Đây là tác phẩm văn xuôi

hiện thực Nga đầu tiên được xuất bản ở Nga vào năm 1831 Puskin đem những con người thực, những bức tranh sinh hoạt, những cung bậc cảm xúc vui sướng, đau buồn, cụ thể của đời để thay thế hình ảnh những con người lí tưởng cuả các truyện ngắn theo chủ nghĩa tình cảm Tính nhân đạo sâu sắc của Puskin đối lập với những cảm xúc dễ dãi trong các truyện tình cảm trong

thời điểm lúc bấy giờ Trong Tập truyện vừa của ông Benkin, Puskin cũng lên

tiếng chống khuôn sáo lãng mạn chủ nghĩa trong văn xuôi Nga Kết thúc

truyện Phát súng, Bão tuyết đã phá bỏ lối kết thúc võ đoán mang chất bi kịch

rẻ tiền thường thấy trong các tác phẩm lãng mạn” [11,87] Tác giả cũng khẳng định vai trò của Puskin: “Đứng về phía nghệ thuật mà xét, Puskin đã đưa vào văn học Nga phương pháp sáng tác mới, phương pháp sáng tác hiện thực” [11,95]

Trong cuốn Lịch sử văn học Nga, tác giả Đỗ Hồng Chung đã dành nhiều

trang viết khẳng định vai trò to lớn của Puskin và tác phẩm của nhà văn Đồng thời, Đỗ Hồng Chung cũng có nhận định khái quát về các truyện ngắn của Puskin Ông viết: “ Mỗi truyện ngắn của Puskin đúng là ngắn , ngắn về hình thức, ngôn từ nhưng không ngắn về nội dung” [4, 99]

Trong cuốn Puskin- Nhà thơ Nga vĩ đại, Đỗ Hồng Chung dành hẳn một

chương cho lĩnh vực văn xuôi của Puskin, trong đó có đề cập đến một số

truyện ngắn tiêu biểu của nhà văn Nhận xét về Tập truyện vừa của ông

Benkin, Đỗ Hồng Chung cho rằng : “ Tập truyện là kết quả một quá trình tìm

tòi nhằm tái hiện cuộc sống Nga đúng như nó có, tập truyện xác nhận khuynh hướng dân chủ hóa đề tài, dân chủ hóa nhân vật của nhà văn” [3, 149] Bên cạnh đó, Đỗ Hồng Chung cũng nhận xét về phương diện cốt truyện trong

truyện ngắn của Puskin, tác giả khái quát: “Những truyện ngắn của Puskin là

“những truyện có cốt truyện” với cách kể gọn ghẽ, không có chi tiết thừa, giản dị trong sáng” [3, 145]

Nguyễn Kim Đính trong bài viết “Puskin – Khởi điểm của văn xuôi hiện thực Nga thế kỉ XIX” đã tập trung làm rõ vai trò khởi điểm của Puskin trong lĩnh vực văn xuôi Văn xuôi của Puskin có tác dụng mở đầu cho hàng loạt tác phẩm của các nhà văn Nga sau Puskin Nguyễn Kim Đính viết: “Văn xuôi Puskin đã dự báo cho đại ngàn truyện, tiểu thuyết Nga sau này” [5, 38]

Nói về Puskin đã có không biết bao nhiêu lời ca tụng, tán thưởng: Puskin

“mặt trời thi ca Nga”, “nguồn gốc của mọi nguồn gốc” (M.Gorki), “nhà cải cách vĩ đại”, “người anh cả của thơ ca và tự do” hay “ngọn nến của tất cả các dân tộc trên toàn thế giới” (nhà thơ Chi Lê Pablô Neruđa)… nhưng sẽ không thừa nếu tiếp tục nhắc đến ông với những cống hiến mà ông đã đem lại cho văn học Nga nói riêng và nền văn học nhân loại nói chung Mọi người đều ghi nhận những sản phẩm tinh thần mà ông đã cống hiến cho chúng ta Từ những tác phẩm thơ ca đến kịch, rồi tiểu thuyết,… dần dần càng khẳng định tên tuổi của ông trên văn đàn Sống vỏn vẹn hơn một phần ba thế kỷ nhưng Puskin đã cống hiến cả cuộc đời cho hoạt động nghệ thuật Xét về sự nghiệp sáng tác của Puskin chúng ta thấy có nhiều điểm mốc đầu tiên: người đặt viên gạch đầu tiên cho phương pháp sáng tác mới – phương pháp hiện thực thế kỉ XIX; người mở đường cho sự nảy nở của thể loại thơ, kịch, văn xuôi phát triển toàn diện; người đầu tiên góp phần làm cho ngôn ngữ Nga trở về bản thể của nó trở nên trong sáng, gần gũi, thuần chất Nga, mang tính dân tộc đậm nét Không những thế truyện ngắn của Puskin được coi là khởi đầu của văn xuôi hiện thực Nga Đối với Việt Nam, có thể nói văn học Nga đã tự nhiên đi vào đời sống văn học của công chúng yêu văn chương người Việt, chúng ta đã thực sự chủ động hội nhập và tìm hiểu văn hóa cũng như văn chương Nga

Như vậy, ngay từ bước đi ban đầu, truyện ngắn của Puskin dường như đã giải quyết xong nhiều vấn đề cơ bản của thể loại: chính xác, giản dị, ngắn gọn

nhưng vẫn hàm súc tư tưởng mà tiêu biểu nhất chính là Tập truyện vừa của

ông Benkin với các truyện ngắn như Người coi trạm, Phát súng, Cô tiểu thư nông dân, Bão tuyết, Ông chủ hiệu đám ma thật sự trở thành những mẫu mực

của công thức "nội dung lớn trong hình thức nhỏ", trong đó những khám phá tâm lý nhân vật đã chuẩn bị cho nghệ thuật phân tích tâm lý sâu sắc của Lecmôntốp và cho "phép biện chứng tâm hồn" của L Tônxtôi

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

Như tên đề tài đã xác định, mục đích của chúng tôi là tìm hiểu thế giới

nhân vật trong Tập truyện vừa của ông Benkin Đề tài sẽ tiến hành tìm hiểu, khảo sát một số kiểu loại nhân vật chính và tổ chức nhân vật trong Tập truyện

vừa của ông Benkin để thấy được những đặc sắc trong truyện ngắn của

puskin

Với mục đích như trên, đề tài có nhiệm vụ chỉ ra một số kiểu loại nhân

vật chính và tổ chức nhân vật trong Tập truyện vừa của ông Benkin trên các

phương diện: Tổ chức nhân vật trong hệ thống cốt truyện, trong không gian, thời gian nghệ thuật… Qua đó để thấy được sự sáng tạo của nhà văn trong việc chuyển tải tư tưởng nghệ thuật của tác phẩm

4 Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Do hạn chế khả năng ngôn ngữ, chúng tôi không có điều kiện tiếp cận

nguyên tác tập truyện mà chỉ sử dụng bản dịch để nghiên cứu Tập truyện vừa

của ông Benkin trong cuốn Alecxandr Puskin, tuyển tập tác phẩm (văn xuôi)

Nxb văn học, Trung tâm văn hóa và ngôn ngữ Đông Tây, Hà Nội, 1999 Tập

truyện gồm năm truyện: Bão tuyết, Phát súng, cô tiểu thư nông dân, Người

coi trạm, Ông chủ hiệu đám ma

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Xét trên tổng thể các tác phẩm văn xuôi trong Tập truyện vừa của ông

Benkin sẽ có nhiều hướng nghiên cứu và khai thác khác nhau về các phương

diện cụ thể của tập truyện Tuy nhiên, ở đề tài này do giới hạn về phạm vi và thời gian nghiên cứu nên chúng tôi chỉ đi sâu vào một phương diện cụ thể của tập truyện là thế giới nhân vật trong tập truyện vừa và tập trung triển khai hai nội dung chính đó là một số kiểu loại nhân vật chính trong tập truyện vừa và

tổ chức nhân vật trong tập truyện vừa trên các phương diện như nội dung đã nêu trên

5 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này chúng tôi đã sử dụng phối hợp một số phương pháp sau:

- Phương pháp thống kê, phân loại

- Phương pháp hệ thống

- Phương pháp so sánh đối chiếu

- Phương pháp phân tích, chứng minh

- Phương pháp nghiên cứu thi pháp học

- Phương pháp tiếp cận xã hội, lịch sử

6 Đóng góp của khóa luận

Việc lựa chọn đề tài này của chúng tôi hi vọng có thể đóng góp một phần

tư liệu cho việc học tập, nghiên cứu về Tập truyện vừa của ông Benkin nói

riêng và của văn xuôi A.X.Puskin nói chung trong hệ thống nhà trường Việt Nam Qua đó tạo ra cái nhìn sâu sắc, toàn diện hơn về các tác phẩm của Puskin để từ đó giúp các giáo viên tương lai có phương pháp giảng dạy tốt hơn cho học sinh

7 Cấu trúc của khóa luận

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, nội dung khóa luận tốt nghiệp của chúng tôi được triển khai theo hai chương:

Chương 1: Một số kiểu loại nhân vật chính trong Tập truyện vừa của ông

Benkin

Chương 2: Tổ chức nhân vật trong Tập truyện vừa của ông Benkin

NỘI DUNG

Chương 1: MỘT SỐ KIỂU LOẠI NHÂN VẬT CHÍNH TRONG

TẬP TRUYỆN VỪA CỦA ÔNG BENKIN

1.1 Khái niệm nhân vật và thế giới nhân vật

Văn học không thể thiếu nhân vật, vì đó chính là phương tiện cơ bản để nhà văn khái quát hiện thực một cách hình tượng Nhà văn sáng tạo nhân vật

để thể hiện nhận thức của mình về một cá nhân nào đó, về một loại người nào

đó, về một vấn đề nào đó của hiện thực Nhân vật chính là người dẫn dắt người đọc vào một thế giới riêng của đời sống trong một thời kỳ lịch sử nhất định Nhân vật văn học là sản phẩm tinh thần của nhà văn, là nơi thể hiện quan niệm nghệ thuật và lí tưởng thẩm mĩ của nhà văn về con người Nhân vật văn học là một chỉnh thể vận động, có tính cách, được bộc lộ dần trong không gian, thời gian và mang tính quá trình Muốn xây dựng nhân vật thành công, nhà văn phải có một khả năng đồng cảm, có quá trình thâm nhập thực

tế, phải huy động toàn bộ tư cách nghệ sĩ và năng lực tinh thần của cá nhân Nếu như trong tiểu thuyết, nhân vật là con người nếm trải, được biểu hiện trong cả quá trình, đi qua nhiều cảnh ngộ, nhiều mối quan hệ và có sự thay đổi diện mạo, số phận thì trong truyện ngắn, nhân vật thường có số lượng ít, chỉ xuất hiện trong các tình huống nên bản thân nhân vật rất đa dạng, linh hoạt Vì truyện ngắn chỉ là một "lát cắt" của cuộc sống, chỉ miêu tả một đoạn đời của nhân vật nên nó đời hỏi phải chọn lọc chi tiết, bộc lộ rõ quan điểm Như vậy, nhân vật luôn là yếu tố hàng đầu của truyện ngắn nói chung.Nhân vật chính là là một đơn vị nghệ thuật đầy tính ước lệ, không thể đồng nhất nó với con người có thật trong đời sống

Thế giới nhân vật là sự sáng tạo nghệ thuật, là sản phẩm của hoạt động

có ý thức của nhà văn Thế giới đó không chỉ tồn tại trong tác phẩm văn học

mà còn tồn tại trong trí tưởng tượng của độc giả Nó có thể thống nhất nhưng

là hình ảnh những con người trong cuộc sống bước vào tác phẩm thông qua

sự hư cấu và tưởng tượng của nhà văn Bởi lẽ, xét đến cùng mọi tác phẩm chân chính đều hướng đến mục đích biểu hiện đời sống con người Hướng con người đến với những giá trị của chân - thiện - mĩ Nói thế không có nghĩa nhân vật trong tác phẩm đồng nhất với con người ở ngoài đời thật Bởi lẽ xét đến cùng, thế giới nhân vật giúp nhà văn bộc lộ quan niệm về cuộc đời và con người Đồng thời, nó cũng giúp người đọc lí giải cách cắt nghĩa cuộc đời và con người của nhà văn Tuy nhiên, mỗi một thể loại văn học có một cách thể hiện thế giới nhân vật riêng Nếu trong thi ca, thế giới nhân vật biểu hiện qua cái tôi trữ tình, trong kịch, thế giới nhân vật được xây dựng thông qua các xung đột thì ở văn xuôi nói chung, thế giới nhân vật lại được tạo ra bởi các hình tượng nhân vật có cuộc đời, tính cách, tâm trạng Bên cạnh đó, thế giới nhân vật của mỗi nhà văn cũng được hình thành từ quan niêm riêng về nghệ thuật, con người Thế giới nhân vật ấy lại mang những đặc điểm tương ứng của từng thời đại văn học Song chung quy lại, các nhà văn đều tạo dựng thế giới những con người trong quá trình tranh đấu với ngoại cảnh và bản thân

1.2 Các kiểu loại nhân vật chính

BẢNG THỐNG KÊ MỘT SỐ NHÂN VẬT CHÍNH TRONG TẬP TRUYỆN VỪA

CỦA ÔNG BENKIN

STT TRUYỆN NHÂN VẬT

MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM CHÍNH CỦA NHÂN

VẬT

THUỘC KIỂU LOẠI NHÂN VẬT

Bá tước phu nhân Masa

Tuyệt sắc giai nhân, cử chỉ nho nhã…

Quý tộc

2

Bão tuyết

Maria Gavrilốpna

Tiểu thư quyền quý, dáng người thanh tú, nước da hơi xanh…

Tiểu thư hồn nhiên, trong sáng

Gavrila Gavrilôvích

Cha của Maria, giàu có, hiếu khách, niềm nở

Quý tộc, địa chủ

Bà Praxccôvia Pêtơrốpna

Mẹ của Maria Quý tộc, địa chủ

Vlađimia Nhicôlaiêvích

Chuẩn úy nghèo Con người nhỏ

bé Burmin thông minh, lịch thiệp,

Bác chủ hiệu đám ma Con người nhỏ

bé Tơriukhina Mụ nhà buôn già, cô

độc…

Con người nhỏ

bé Gốtlíp sunxtơ Thợ thủ công người

Đức, nhiệt tình, cởi mở…

Con người nhỏ

bé

Acxinhia Đầy tớ của ông Ađrian Con người nhỏ

bé Urơcô Viên cảnh binh, người

dân tộc Tsukhônét…

Con người nhỏ

bé

4 Người coi

trạm

Xamxôn Vưrin

Người coi trạm, già nua, nghèo khổ,

Con người nhỏ

bé Đunhia Con gái người coi trạm,

xinh đẹp, nhanh nhẹn…

Con người nhỏ

bé Minxki Đại úy khinh kị, giàu

Chủ trại ấp… Quý tộc địa chủ

Grigôri Ivanôvích Murômxki

Chủ trại ấp nhỏ, quý tộc Nga chính gốc…

Tiểu thư hồn nhiên trong sáng

Naxchia Cô hầu gái của Lida,

nhiệt tình, nhanh nhẹn…

tầm vóc triết học lớn lao xuyên suốt nhiều thế kỷ Trong Tập truyện vừa của

ông Benkin với những truyện ngắn nhỏ Puskin đã tập trung khai thác những

kiểu loại nhân vật chính mang đậm dấu ấn thời đại và tiêu biểu cho phong cách sáng tác, cách nhìn nhận của nhà văn đối với xã hội Nga lúc bấy giờ

Đọc Tập truyện vừa của ông Benkin người đọc sẽ nhận thấy một điều rất rõ

rằng: hầu như ở mỗi tác phẩm nhà văn lại đi vào khám phá cuộc sống hiện thực cũng như thế giới nội tâm của mỗi tầng lớp người khác nhau trong xã hội Nga bấy giờ Đó chính là thân phận những con người nhỏ bé, những người viên chức nghèo khổ, những tiểu thương, tiểu chủ buôn bán nhỏ lẻ hay nhưng binh lính trẻ và những cô tiểu thư xinh đẹp, đáng yêu, hay những nhân vật thuộc tầng lớp thượng lưu quý tộc địa chủ…Tuy số lượng truyện khá ít ỏi, dung lượng mỗi truyện không dài nhưng A.X.Puskin đã tái hiện và miêu tả một số lượng các nhân vật khá phong phú, có tính điển hình Vậy dựa trên

bảng khảo sát thống kê các nhân vật chính trong Tập truyện vừa của ông

Benkin chúng tôi triển khai tìm hiểu một số kiểu loại nhân vật chính đó là:

Những “con người nhỏ bé”, nhân vật quý tộc địa chủ, những tiểu thư hồn nhiên, trong sáng

1.2.1 Kiểu nhân vật con người nhỏ bé

Hình tượng “con người nhỏ bé” là một trong những đề tài tiêu biểu của văn học hiện thực Nga Đó là kiểu nhân vật văn học thời đại của chủ nghĩa hiện thực, thường ở vị trí thấp kém trong bậc thang đẳng cấp xã hội, chẳng hạn như những công chức quèn, những kẻ tiểu thị dân hay thậm chí là quý tộc nghèo Khi văn học càng mang tinh thần dân chủ, thì hình tượng “con người nhỏ bé” càng thu hút sự quan tâm của các nhà văn Puskin đã đưa ra được hình tượng hết sức chân thực về "con người nhỏ bé" với một thái độ trân trọng, đồng cảm Thế giới nhân vật trong sáng tác văn xuôi của A.Puskin rất phong phú và đa dạng với đủ mọi tầng lớp người khác nhau và trong đó, kiểu

nhân vật “con người nhỏ bé” chiếm tỷ lệ khá lớn, hầu như truyện nào cũng xuất hiện bóng dáng của họ

Nhân vật “con người nhỏ bé” trong văn xuôi A.X.Puskin nói chung và trong tập truyện nói riêng được thể hiện một cách trọn vẹn, chân thực, sinh động như những gì vốn có của họ Từ những viên chức, những tiểu thương, tiểu chủ, lao động nghèo cho đến những gia nhân, con ở trong các gia đình quý tộc Trong tập truyện này, người đọc có thể bắt gặp những “con người nhỏ bé” như ông chủ hiệu đám ma Ađrian Prôkhôrốp hay người coi trạm Xamxôn Vưrin…Trong tác phẩm của mình, A.Puskin luôn nhấn mạnh và làm nổi bật cuộc đời nghèo khổ, số phận đầy bi kịch, nặng nề của những “con người nhỏ bé” Họ bị bóc lột, ngược đãi về sức lao động một cách không kiêng nể Với họ, công việc luôn chiếm hết mọi thời gian, không kể ngày đêm

hay những lúc mưa gió, rét mướt (Người coi trạm) Không những vậy,

những "con người nhỏ bé" này lại còn bị áp bức, chà đạp về tinh thần, bị coi

rẻ nhân phẩm, danh dự và địa vị xã hội Và trong mảng truyện ngắn Puskin đã thể hiện những hình tượng con người nhỏ bé mang đậm tư tưởng của nhà văn

và tiếng nói của thời đại

Bản thân khái niệm “con người nhỏ bé” lần đầu tiên được đưa vào phê

bình văn học bởi V.G.Belinsky, trong bài báo viết năm 1840 về vở kịch “Đau

khổ vì trí tuệ” của A.Griboedov Trong Tập truyện vừa của ông Benkin, hình

tượng nhân vật con người nhỏ bé được nhà văn thể hiện rõ nét qua truyện

ngắn Người coi trạm, với truyện ngắn này Puskin chân thành chia sẻ công

việc, ước mơ, cảm thương sâu sắc cho những số phận nghiệt ngã của con người thuộc tầng lớp dưới, thể hiện lòng căm giận những bất công ngang trái

ở đời Từ tác phẩm này Puskin đã đặt nền móng, khẳng định vị trị của văn xuôi trong nền văn học Nga Đồng thời, ông đã đặt ra một vấn đề mang tính nhân đạo, đó là số phận của những con người tầm thường trong xã hội Nga lúc bấy giờ với hình tượng nhân vật trung tâm là Xamxôn Vưrin Cách xây

dựng hình tượng điển hình con người nhỏ bé của Puskin trong Người coi

trạm, đó là con người có chức tước, địa vị nhỏ bé, là những con người ở dưới

đáy xã hội, mang thân phận thấp hèn và chịu nhiều đau khổ do cuộc sống chà đạp Là nhà văn theo chủ nghĩa hiện thực, có thể nói Puskin là người đầu tiên miêu tả những phong tục Nga và cuộc sống của các tầng lớp nhân dân Nga khác nhau với một sự chính xác lạ thường và sâu sắc

Trong Người coi trạm, hình tượng "con người nhỏ bé" được thể hiện

thông qua nhân vật Xamxôn Vưrin, một người coi trạm già Nhân vật ngay từ khi xuất hiện đã mang một thân phận nhỏ bé Ở đây, Puskin không vội vàng cho chúng ta xem chân dung bác Xamxôn ngay mà nhà văn đã giới thiệu nhân vật thông qua nghề coi trạm của bác Cái nghề mà khi nhắc đến ở nước Nga, nhà văn đã mở màn:

"Thử hỏi ai là kẻ chưa từng nguyền rủa những người coi trạm, ai là kẻ chưa từng chửi bới họ? Ai mà chả có lần, trong một phút giận dữ, đã đòi cho được quyển sổ tai hại để ghi vào đó những lời than phiền bất lợi về một sự xúc phạm, một thái độ lỗ mãng hay một điều sai hẹn? Ai là người chưa từng xem họ như những ác ôn giữa giống người, như là lũ thơ lại hiện hình, hay ít nhất cũng như những tên kẻ cướp ở Murôm."

"Đó là kẻ bị đày ải thực sự ở bậc thang thứ mười bốn, may lắm cũng chỉ nhờ vào thứ bậc ấy mà thoát khỏi những cái đấm đá, nhưng không phải lúc nào cũng thoát được đâu."

Ngay từ khi xuất hiện với chức danh của mình Xamxôn Vưrin đã đủ cho chúng ta liệt ông vào hàng những con người nhỏ bé rồi, thân phận nhỏ bé đến mức mà người khách qua đường có quyền mắng chửi, có quyền xúc phạm hay ví như kẻ cướp Mang thân phận của những người thuộc tầng lớp dưới nên dù điều kiện thời tiết, ngựa, đường, tất cả mọi khó khăn xáy ra cho khách đều bị quy chụp do lỗi của bác Xamxôn Vưrin; bác bị xem như kẻ thù, mưa

luôn phải khúm núm, run rẩy trước những vị khách nóng tính, cục cằn và thô

lỗ Đó là hình tượng cụ thể, số phận cam chịu của một kẻ tôi hèn bị xã hội xem thường chỉ bởi là người coi trạm Dù rằng luôn tay luôn chân giúp đỡ những người khách lỡ đường nhưng mặc định trong công việc của bác không

có sự cảm thông và chẳng bao giờ nhận được một lời cảm ơn tử tế như thể đó

là nghĩa vụ mà bác phải làm vậy

Ngoài công việc thì cuộc sống gia đình của bác Xamxôn cũng khá buồn

tẻ Căn nhà của bác đơn giản, chỉ có mấy bức tranh kể chuyện Đứa con hư, chậu phụng tiên, chiếc giường với chiếc màn cửa sặc sỡ Không gian của nhân vật cũng chỉ gói gọn trong căn nhà với vài vật dụng đơn giản ấy Bác là người thương yêu và chăm lo cho gia đình vô cùng nhưng lại mất đi người bạn đời quá sớm, phải nuôi con một mình nhưng bù lại bác rất hãnh diện về cô con gái Tất cả tình thương yêu của bác dành hết cho cô con gái độc nhất của mình Đunhia là tất cả tình yêu, hi vọng, vốn liếng của cuộc đời bác Trớ trêu thay, bác cũng mất luôn cả cô con gái chỉ bởi vì bản chất quá thật thà và tin người của mình Để trước đó bác là người nhanh nhẹn, tháo vát, tươi vui thì sau khi cô con gái ra đi bác trở nên già đi nhiều, tóc bạc, râu không cạo, trầm mặc, nhiều nếp nhăn, lưng còng chỉ bởi vì quá thương nhớ con Công cuộc đi tìm con với bao hy vọng đã bị dập tắt khi đứa con gái không muốn trở về và bản thân người cha bị xua đuổi Nỗi đau khiến bác Xamxôn trở thành người sống với quan niệm “con người ta dù cầu khẩn thế nào cũng không tránh được tai họa, số trời đã định thì không ai thoát khỏi” Sống không niềm tin, không ước mơ và tin tưởng, lạc quan thì chỉ là một cuộc đời chết không hơn.Thân phận nhỏ bé của bác Xamxon còn được thể hiện qua cử chỉ, lời nói của bác khi đứng trước Minxki, con người thuộc tầng lớp quý tộc Puskin đã khéo léo xếp đặt để cho nhân vật của mình đi vào một tình huống cụ thể để đối mặt với tầng lớp trên, từ đó càng lãm rõ hình tượng con người nhỏ bé của mình Khi Minxki lừa dối bác Xamxôn và đưa con gái của bác đi, trong tình huống đó, lẽ

ra người cần phải xin lỗi để được tha thứ là Minxki mới đúng Nhưng như chúng ta thấy, khi tìm thấy Minxki, bác Xamxon chỉ có thể cầu xin: "Bẩm quan lớn! xin ngài hãy vì Chúa mà sinh phúc "; "Bẩm quan lớn, - ông già nói tiếp, - dù sao việc cũng đã lỡ rồi; ít nhất cũng xin ngài trở con Đunhia tội nghiệp lại cho tôi Bây giờ ngài đã thoả thích với nó rồi, xin ngài đừng đẩy nó đến chỗ tàn tạ làm gì" Một điều bẩm, hai điều bẩm, trong hoàn cảnh đó, ít có người chịu được sự lừa dối và xúc phạm mình đến thế, để mà có thể cam chịu, nhẫn nhục cầu xin một người đã có lỗi với mình Thế mà bác Xamxôn hết sức cam chịu, chẳng dám làm gì khác ngoài cầu xin kẻ kia rủ lòng thương hại Bác đã lo sợ những điều xấu xa đến với con gái mình nhưng bác lại không dám đấu tranh để giành lại con gái, bác đành ngậm ngùi theo "ý trời", đầu hàng số phận Điều đó thể hiện ở chi tiết một người bạn của bác khuyên bác

đi kiện, nhưng bác lại "phó mặc cho trời và quyết định rút lui." Trước nỗi khổ đau của mình, bác chỉ còn có thể rơi những giọt nước mắt bất lực Từ lời nói cho đến ý nghĩ của bác đều bộc lộ thân phận của một con người thấp cổ bé họng trong xã hội, một con người mà bất cứ ai cũng có quyền chà đạp và không hề có tiếng nói cho cuộc sống của chính mình.Cuộc sống của bác coi trạm Xamxôn Vưrin sau bao nhiêu năm phục vụ cho nhà nước, phục dịch tận tình các quan chức mỗi lần qua trạm cũng không để lại được tài sản gì có giá trị, ngôi nhà của bác "đều đượm một vẻ tàn tạ và bừa bãi" [23, 127] Trong công việc, bác còn phải chịu sự áp bức về thân xác của những kẻ qua đường:

"Khách lập tức to tiếng và giơ cao chiếc roi da lên" [23, 129] Cùng với đó thì nỗi đau mất con đã khiến cuộc đời bác coi trạm trở nên bế tắc, mòn mỏi Chính từ những nguyên nhân trên đã biến bác coi trạm từ một người đàn ông cường tráng trở thành một cụ già lọm khọm, sống lặng lẽ, cô đơn một mình rồi ra đi trong nỗi buồn và nỗi cô độc không ai san sẻ Không chỉ thế, con gái người coi trạm - Đunhia cũng là một điển hình khác cho số phận của “con

các vị khách qua trạm khó tính để giảm bớt cơn thịnh nộ của họ trút lên đầu cha mình Cô cũng phải chịu đựng bao cảnh quát mắng, dọa nạt của khách qua đường Bị bắt đi trên suốt dọc đường, cô đã khóc rất nhiều Cuối cùng, cô phải sống với một người mà cô không yêu dù cuộc sống sau này của cô khá đầy đủ về vật chất Cuộc sống phụ thuộc, an phận đã không cho phép cô về thăm cha mình Để sau này khi có cơ hội trở về thì người cha của cô cũng không còn nữa Chính giây phút ngắn ngủi phục xuống rất lâu dưới mộ cha ấy

đã chứng tỏ những nỗi xót xa, buồn tủi thầm lặng của Đunhia

Nhà văn A.X.Puskin đã chọn đối tượng tượng phản ánh trong giới viên chức Nga bấy giờ là tầng lớp người thấp kém về địa vị dưới con mắt của những kẻ khác và theo tác giả, người coi trạm chính là “kẻ bị đầy ải thực sự ở bậc thang thứ mười bốn” [23,122] Như vậy bằng cách nhìn nhận nhạy cảm

và đầy tính nhân văn, nhà văn đã thể hiện con người nhỏ bé với những nét tính cách hiền lành, cam chịu, nhẫn nhục bằng giọng điệu hiền hòa và tràn đầy thương cảm, nhà văn gợi lên trong người đọc niềm thương xót, cảm thông cho số phận bác coi trạm và bất ngờ trước nhận xét ngây thơ, phiến diện của chú bé dành cho người phụ nữ mà “ai cũng biết là ai” ấy, “bà cho cháu năm đồng xu bằng bạc, bà ấy tốt quá” Câu nói ấy khiến mỗi người đọc đều mang trong mình những suy nghĩ và cảm nhận khác nhau Puskin kết thúc câu chuyện bằng một câu nói như mở ra trong lòng mỗi người là một câu trả lời tự mặc định cách sống và suy nghĩ của chính mình Có thể nói Puskin xây dựng nhân vật mang dấu ấn thời đại, giản dị, không phô trương kiểu cách, không phù phép ngôn từ mà chuyện vẫn diễn biến tự nhiên, hấp dẫn Xây dựng nhân vật nhưng để cho nhân vật tự tìm được lối thoát chân chính thoát

ra khỏi tình trạng bế tắc của chính mình từ đó gợi cho người đọc những suy nghĩ nghiêm túc Tác giả khẳng định vị trí của nhân vật, đấu tranh cho quyền sống, nhân phẩm bị vùi dập, trân trọng nhân phẩm và năng lực, mong muốn những điều tốt lành cho họ Dùng số phận con người riêng để nói đến cái

chung của nước Nga trong thời điểm hiện tại; từ sinh hoạt cụ thể phát triển khái quát, tượng trưng, có ý nghĩa xã hội, lịch sử và triết học sâu sắc

Bên cạnh đó, những người lao động nghèo đã được nhà văn phản ánh rất chân thực, cụ thể vào trong tác phẩm của mình Họ là những con người khốn khổ, luôn phải vật lộn với cuộc sống để tìm kiếm lấy miếng cơm manh

áo nhưng vẫn sáng lên những phẩm chất tốt đẹp.Đó chính là hiện thực về cuộc sống vật chất của bác chủ hiệu quan tài Ađrian Prôkhôrơvich trong tác phẩm Ông chủ hiệu đám ma Cuộc sống thiếu thốn của gia đình người bán quan tài này diễn ra trong suốt 18 năm trong một “túp nhà cũ hư nát” Và khi chuyển đến nhà mới thì đó cũng là một "căn nhà nhỏ" với những đồ đạc vặt vãnh chất lên chiếc xe đòn và cặp ngựa gầy còm ì ạch kéo Toàn bộ gia sản trong bao nhiêu năm buôn bán của người chủ quan tài này chỉ có thế Điều đó cho ta thấy rõ cuộc sống thiếu thốn, nghèo khó của những tiểu thương, tiểu chủ, những người buôn bán nhỏ như bác Ađrian

Cũng trong tác phẩm Ông chủ hiệu đám ma, hình ảnh những “con

người nhỏ bé” còn được nhà văn thể hiện qua cuộc đời, số phận của đám thợ thủ công: bác thợ cả, thợ phó, thợ giày, thợ may Những nhân vật này chỉ xuất hiện thoáng qua trong truyện nhưng người đọc vẫn cảm nhận được số phận nghèo khó của họ Họ luôn phải sống trong trạng thái lo lắng, tất bật bởi công việc làm ăn đầy những thăng trầm, vất vả Công việc buôn bán làm ăn của bác Ađrian cũng có lúc lên xuống thất thường: “Bác đang nghĩ đến trận mưa rào trước đây một tuần lễ đã đón đường đám ma của viên đại tá hồi hưu

ở cửa ô Bao nhiêu áo tang bị nhăn nhúm, bao nhiêu mũ bị quăn cả lên Bác

đã thấy trước những phí tổn không thể nào tránh khỏi, vì mớ áo tang dự trữ lâu ngày ấy đã trở về với bác trong một tình trạng thảm hại” [23, 113] Chính

sự khó khăn trong công việc buôn bán như vậy mà đôi lúc bác có những ý nghĩ tiêu cực: “Bác trông mong vào mụ nhà buôn già T’riukhina để bù lại chỗ

thương, tiểu chủ này không chỉ khổ vì phải vật lộn với cuộc sống để kiếm miếng cơm manh áo mà họ còn phải chịu những nhiếc móc của người đời về công việc mình làm Bác Ađrian cũng gặp những phiền phức trong cái nghề bán quan tài, cho thuê đồ tang lễ của mình: “Thế nào đây? Bác cũng phải nâng cốc chúc sức khỏe các người chết của bác chứ” [23, 116] Trước những lời châm chọc và những tiếng cười của mọi người xung quanh về nghề bán quan tài của mình, bác đã không vui, “sa sầm nét mặt” và day dứt, mặc cảm

về nghề nghiệp của mình: “Thực ra là thế nào? ( ) Chủ hiệu đám ma có phải

là thằng hề của ngày lễ Noen đâu?” [23, 117]

Mặc dù vậy, trong tác phẩm của A.Puskin, những con người nhỏ bé này vẫn luôn ánh lên những phẩm chất tốt đẹp, những tâm hồn đáng quý Ta thấy người viên chức nghèo Xamxôn Vưrin trước hết là một người lương thiện, hiền lành, tình cảm: “Sống bình lặng, bản tính vốn ân cần, dễ chan hòa, chỉ có một ước vọng khiêm tốn về danh dự mà không hề tham lam quá độ” [23, 142] Đặc biệt bác là người cha rất mực yêu thương con cái Trong lòng người cha bất hạnh này, đứa con gái Đunhia luôn là một vật báu, một niềm kiêu hãnh: “Vâng con gái tôi đấy! - cháu rất ngoan và nhanh nhẹn” [23, 125] Cho đến khi sắp từ giã cõi đời bác vẫn lo lắng cho con gái mình không ngớt Và trong công việc, bác Vưrin cũng như con gái Đunhia của mình luôn là người điển hình cho sự cần mẫn, chăm chỉ và đầy trách nhiệm Với tinh thần làm việc ấy, dù trời mưa hay nắng, ngày hay đêm, bác vẫn luôn luôn cố gắng đáp ứng nhanh nhất, chu đáo nhất yêu cầu của khách qua đường Một vẻ đẹp nữa

có thể thấy trong tâm hồn bác Vưrin đó là dù nghèo khó nhưng bác vẫn trọng nhân phẩm, danh dự Khi tìm gặp được con và bị đại úy Minxky đuổi ra khỏi cửa cùng với nắm giấy bạc nhàu nát, bác đã vô cùng căm phẫn: “Nước mắt bác trào ra, những giọt nước mắt phẫn uất Bác vò nát nắm giấy bạc vứt xuống đất xéo dưới gót chân và bỏ đi” [23, 137] Ở điểm này, A.Puskin đã thể hiện nhân phẩm của những người thuộc tầng lớp dưới Nó thể hiện một cái

nhìn mới mẻ đầy tính nhân văn của A.Puskin so với các nhà văn trước ông.

Trong tác phẩm Ông chủ hiệu đám ma, vẻ đẹp tâm hồn của những

người bán buôn như bác Ađrian là sự cần cù lao động, chăm chỉ công việc, luôn chịu thương, chịu khó làm ăn để lo cuộc sống cho gia đình Giấc mơ của bác Ađrian đã trải qua một cách khủng khiếp đã cho thấy những day dứt, ám ảnh của bác khi bán không đúng hàng cho người đã khuất Nó thể hiện rõ tinh thần, trách nhiệm, nhân cách cũng như lương tâm nghề nghiệp của bác đối với con người, dù là những người đã chết

Một đối tượng tiêu biểu nữa cho thân phận con người nhỏ bé mà ta có thể bắt gặp trong truyện của A.Puskin còn là những đầy tớ, người ở tầng lớp quý tộc ở các trại ấp nông thôn, trong các gia đình giàu có Họ chính là chị

hầu phòng của Maria trong Bão tuyết, cô hầu phòng Naxchia trong Cô tiểu

thư nông dân Mặc dù họ không được tái hiện rõ nét, chỉ là một hình bóng

thoáng qua, thậm chí vô danh cũng đều là những hình ảnh chân thực về những

số phận không may mắn trong cuộc sống Naxchia trong Cô tiểu thư nông dân

là một cô hầu rất đáng yêu, sống vô tư và hết lòng vì chủ Với bản tính hiếu động, tinh nghịch như cô chủ Lida của mình Naxchia đã cùng cô chủ vạch ra

kế hoạch cải trang thành cô gái nhà quê với mong ước lãng mạn thầm kín là

“làm sao rốt cuộc được nhìn thấy nhà quý tộc Tughilôvô quỳ dưới chân con gái bác thợ rèn” [23, 156], rồi Naxchia còn giúp cô chủ thành cô tiểu thư lố bịch để thử lòng chàng công tử Alếchxây Trong trại ấp, Naxchia là “một nhân vật quan trọng hơn bất cứ người thị tì tâm phúc nào trong bi kịch pháp” [23, 145] Mặc dù được cô chủ yêu mến, tin cậy nhưng Naxchia không vì điều

đó mà tỏ thái độ với những người hầu khác, ngược lại cô sống rất hòa đồng với mọi người, rất vô tư, vui tính, tận tâm với chủ

Chị hầu phòng trong truyện ngắn Bão tuyết cũng là người hầu tâm

phúc, trung thành, luôn luôn lo lắng cho cô chủ, an ủi, khuyên bảo cô chủ lúc

sống tình cảm của mình bằng cách quyết định bỏ nhà ra đi cùng cô chủ theo hầu cô chủ trong đêm bão tuyết mịt mù

Trong văn học thế giới trước đó và cùng thời với A.Puskin, nhiều nhà văn đã quan tâm miêu tả những "con người nhỏ bé", những con người sống dưới đáy xã hội Nhưng với ngoài bút hiện thực sắc sảo và với một thế giới quan lành mạnh, tiến bộ, nhân vật “con người nhỏ bé” trong các sáng tác văn xuôi của A.Puskin đặc biệt là trong Tập truyện vừa của ông Benkin hiện lên một cách toàn vẹn, chân thực, sinh động, mang nhiều giá trị sâu sắc cả về phương diện phản ánh hiện thực xã hội Nga đương thời và cả về nội dung nhân đạo tích cực

Văn học hiện thực Nga về sau đã học tập, kế thừa A.Puskin ở phương thức xây dựng môtip "con người nhỏ bé", tiếp tục triển khai theo những ý đồ nghệ thuật riêng của mình như: "con người nhỏ bé" có số phận bi thảm trong sáng tác của V.Gôgôn, "con người nhỏ bé" tự khẳng định mình trong sáng tác của F.Đôtxtôiepxki, "con người nhỏ bé" tự biến mình thành nô lệ vì sự ngu dốt, tham lam và hủ lậu trong truyện ngắn của A.Sêkhôp v v

1.2.2 Nhân vật quý tộc,địa chủ

Cùng với những “con người nhỏ bé” thì nhân vật quý tộc địa chủ cũng được nhà văn A.X.Puskin xây dựng thành công trong tập truyện Họ chính là những những tiểu thương quyền quý luôn mang trong mình những lí tưởng sống, những khát vọng được khẳng định mình, được sống trong hạnh phúc cá nhân và sự phồn thịnh của đất nước Và trong mỗi trang văn của từng câu chuyện, họ lại được nhà văn tái hiện, xây dựng đầy đủ, chân thực với những ngoại hình và tính cách khác nhau Đó là những địa chủ trại ấp hiền lành,

chăm chỉ ở những miền quê hẻo lánh như ông Gavrila Gavrilôvíc trong Bão

tuyết, là ông Ivan Pêtơrôvích, ông Grigôri Ivanôvích Murômxki với cuộc sống

bình yên trong Cô tiểu thư nông dân; hay sự giàu có, quyền lực nhưng độc đoán như Đại úy khinh kị Minxki trong Người coi trạm chuyên quyền, hống

hách, dựa vào địa vị, tiền bạc để ức hiếp dân lành, gây đau khổ cho người khác A.Puskin đã phản ánh hiện thực này với một tinh thần phê phán nghiêm khắc Tiêu biểu cho lối sống này là đại úy Minxki trong truyện Người coi trạm Sự xuất hiện của Minxki đã làm đảo lộn cuộc sống yên ổn của cha con người coi trạm Y đã nhẫn tâm chà đạp lên cuộc sống của những "con người nhỏ bé" khiến cuộc sống của họ đã khốn khổ lại càng khốn khổ hơn Chính tên đại úy Minxki đã lừa gạt, cướp mất đứa con gái - niềm an ủi duy nhất của người coi trạm Cũng chính y thẳng tay đẩy bác Xamxôn Vưrin ra đường khi ông đến tìm con gái Vì tên Minxki đầy uy quyền ấy mà bác coi trạm phải sống trong buồn bã, đau đớn và chết một cách bi thảm Mặc dù xuất thân từ tầng lớp quý tộc nhưng nhà văn đã rất tiến bộ ở chỗ đứng trên quan điểm của nhân dân để phản ánh, soi sáng hiện thực, soi sáng những góc khuất của xã hội

Trong tập truyện còn bắt gặp hình tượng những thanh niên quý tộc

Nga vui vẻ, trẻ trung, thẳng thắn, giàu khát vọng, mang trong mình những phẩm chất đẹp, luôn khao khát cuộc sống tự do, hạnh phúc như chàng

Alếchxây trong truyện Cô tiểu thư nông dân dám phản kháng, dám sống vì

tình yêu của mình

Những nhân vật quý tộc, địa chủ trong Tập truyện vừa của ông Benkin

không dã man, độc ác đến mức chà đạp lên số phận của những người nghèo khổ Họ cũng không dùng quyền lực để thống trị hay dùng tiền để bắt buộc những người tầng lớp dưới phải phục tùng, không chèn ép, hành hạ, mua chuộc và những hình thức dã man như sự mâu thuẫn tầng lớp mà các nhà văn khác phản ánh Trong tập truyện này, họ chỉ đơn thuần là hình tượng con người thời đại, tiến bộ, chủ động chiếm lĩnh những giá trị cuộc sống mà vẫn giữ vẹn toàn danh dự và đạo đức Họ có những lí lẽ sống, những khát vọng được khẳng định chính mình, được phát triển những ước mơ, dự định Họ có

cảnh như truyện Cô tiểu thư nông dân, hay sự thể hiện quyền lực, sự giàu có, độc đoán thích sở hữu như nhân vật Minxki trong Người coi trạm, sự tài hoa

có chút kiêu ngạo như nhân vật Bá tước trong Phát súng,…Mỗi kiểu loại

nhân vật Puskin có cách thể hiện riêng phong phú và đa dạng từ ngoại hình cho đến hành động, địa vị, thân phận, tính cách Và nếu như những “con người nhỏ bé” họ có cuộc sống chật vật, nghèo khổ, thân phận thấp hèn bé mọn, luôn lo âu, sợ hãi ,mệt mỏi với cuộc sống tù túng, bế tắc thì nhân vật quý tộc, địa chủ họ có địa vị xã hội, có đời sống vật chất thoải mái hơn Tuy nhiên, nhân vật nào của Puskin cũng đều có những trăn trở riêng, chính vì vậy những nhân vật trong tác phẩm của ông không bị mờ nhạt, ngược lại bằng ngòi bút tài hoa và cái nhìn tinh tế, chân thực của Puskin gợi cho người đọc nhiều suy nghĩ , những phát hiện mới mẻ về con người và cuộc sống Từ đó cái cái nhìn bao quát hơn, sâu sắc hơn và chân thực hơn

Điểm đặc biệt là trong các truyện ngắn của Puskin đều mô tả hai kiểu loại nhân vật song song nhau là “con người nhỏ bé” và kiểu nhân vật quý tộc địa chủ nhưng tác giả lại không thể hiện rõ ràng, gắt gắt những mâu thuẫn, xung đột, sự chèn ép giai cấp, sự độc đoán, cậy quyền hay sự căm phẫn , thù hận giữa hai tầng lớp này mà chỉ đơn thuần thể hiện những diễn biến nhẹ nhàng, những mối quan hệ bình thường trong cuộc sống thường nhật ít gây tranh cãi, không nhiều biến cố phức tạp xảy ra giữa hai kiểu loại nhân vật này Điều đó làm cho các truyện ngắn của Puskin trở nên nhẹ nhàng, giản dị hơn

1.2.3 Những tiểu thư có tâm hồn trong sáng

Những tiểu thư xuất thân quyền quý muốn được khẳng định và vươn tới những khát vọng hạnh phúc cá nhân Sở dĩ như vậy vì nhu cầu được sống, được hưởng hạnh phúc là nhu cầu tự nhiên của con người Và họ luôn khao khát được hướng đến những quyền chính đáng đó Họ chính là Maria trong

truyện Bão tuyết, là Lida trong Cô tiểu thư nông dân… Ở những hoàn cảnh

khác nhau, nhân vật trong truyện ngắn của A.Puskin vẫn có xu hướng khát

khao tìm tới cuộc sống tự do, hạnh phúc Puskin đã đi sâu khám phá tâm lý nhân vật một cách chân thật, sống động

Maria Gavrilốpna trong Bão tuyết là một thiếu nữ may mắn được sinh

ra trong một gia đình giàu có nhưng cũng rất niềm nở và hiếu khách Chính vì như vậy mà Maria trở thành đối tượng nhắm đến của nhiều chàng trai Mặc dù xuất thân giàu có và rất xinh đẹp nhưng Maria lại giành tình cảm cho “một chuẩn uý nghèo” Và tình yêu của họ như lẽ đương nhiên thời bấy giờ đã bị gia đình nhà Maria ngăn cấm Chàng chuẩn úy nghèo Vlađimia đã bị cha mẹ Maria đối xử vô cùng lạnh nhạt Tuy nhiên, họ vẫn liên lạc với nhau và thề rằng sẽ yêu nhau trọn đời Chính sự tha thiết, mãnh liệt trong tình yêu ấy đã trở thành sức mạnh thôi thúc họ bỏ trốn để được kết hôn Và kế hoạch này đã được thực thi với sự giúp đỡ của một số người quen Thật trớ trêu thay, khi vào những giây phút quan trọng nhất cho cuộc đời Maria và Vlađimia, vào giữa lúc Vlađimia trên đường đến nhà thờ làm lễ cưới thì cơn bão tuyết dữ dội

đã nổi lên làm thay đổi hướng đi của chàng trai trẻ và đồng thời nó cũng đã làm tiêu tan đi các kế hoạch tưởng chừng như sắp thành công Như một định mệnh không thể nào khác được, tình yêu giữa cô tiểu thư xinh đẹp và chàng chuẩn uý nghèo đã bị cơn bão tuyết vô tình chia rẽ Vlađimia sau đó vì buồn chán đã gia nhập quân đội và bị tử thương nơi mặt trận Còn Maria luôn sống khép kín với những kỉ niệm trước kia trong một hiện thực đau buồn vì mất người yêu và mất cha Tuy nhiên, sự xuất hiện của chàng đại tá kỵ binh bị thương Burmin đã một lần nữa thắp lên niềm tin và tình yêu trong cô Ban đầu bí mật của Burmin trước kia đã vô hình ngăn cách tình cảm của hai người Thật bất ngờ thay, chính cơn bão tuyết của năm năm trước đã chia cắt tình yêu của Maria và Vlađimia thì bây giờ chính nó lại là nguyên cớ gắn kết tình cảm giữa Burmin và Maria Cái kết thúc bất ngờ đầy thú vị của câu chuyện đã đem đến cho người đọc sự ngạc nhiên đầy tán thưởng về câu

vượt qua mọi sự ngăn cấm của cha mẹ đi theo tiếng gọi của trái tim Cùng một lúc, cô phải tự mình đấu tranh giữa tình cảm, đạo hiếu của người làm con

và tình yêu chân thành của mình Cuối cùng sau bao khó khăn, những tổn thương tưởng không thể nào lành thì như định mệnh sắp đặt Maria đã tìm được hạnh phúc với Burmin

Cũng là một tiểu thư danh giá quyền quý, nhưng Lida trong truyện Cô

tiểu thư nông dân lại có những nét đáng yêu, tinh nghịch, tính cách nhanh

nhẹn, linh hoạt khác với Maria trong truyện Bão tuyết Và nàng cũng là một

thiếu nữ “mười bảy tuổi” với “cặp mắt huyền” và một "làn da bánh mật" rất duyên dáng Tính cách của nàng rất hiếu động và cũng bởi do được cưng chiều từ bé mà Lida thường xuyên nghĩ ra những trò đùa tinh nghịch,chẳng giống ai Điều này đã được thể hiện rõ trong việc nàng “cải trang làm một cô gái nhà quê” để được thỏa trí tò mò vì muốn được gặp chàng trai tuấn tú Alếchxây - con trai của ông chủ điền trang Bêrêxtốp mà vẫn không để cho Alếchxây biết thân phận của nàng Được sự giúp đỡ nhiệt tình của cô người hầu Naxchia cũng tinh nghịch không kém cạnh tiểu thư, Lida đã nhanh chóng biến mình thành cô gái nhà quê với những trang phục tự tạo từ những vải thô, vải xanh tàu, khuy đồng và một đôi dầy bằng vỏ cây Kế hoạch tiếp tục được thực hiện ngay sau đó khi vào mỗi buổi sáng sớm Lida lại một mình đi ra cánh rừng giả làm cô gái nhà quê giản dị đi hái nấm Và chính những lần gặp

gỡ nhau như vậy, những cuộc trò chuyện thú vị đã khiến Alếchxây có cảm tình sâu sắc với Lida và Lida cũng có những có những tình cảm, suy nghĩ tốt đẹp về Alếchxây Tuy nhiên, một điều bất ngờ đã xảy ra là: một lần trong khu rừng, hai người cha Murômxki và Bêrêxtốp vốn bất hòa đã lâu nay đã làm hòa, hóa giải được mối hận thù bao năm Để tạ ơn người bạn láng giềng tốt bụng đã giúp đỡ, Murômxki đã nhất định mời bằng được Bêrêxtốp đến dự một bữa ăn thân mật tại trang viên của mình, thiết đãi trịnh trọng Vào chiều ngày hôm sau trong buổi thiết đãi ấy, Lida xuất hiện trước mặt khách với bộ

dạng thật khác thường bởi khuôn mặt được “trát phấn đến tận mang tai, lông mày đậm, mái tóc giả nhạt màu ( ) Mục đích của trò đùa tinh nghịch này là

để che dấu làm cho Alếchxây không nhận ra nàng chính là cô gái nông dân Aculina giản dị thuần phác mà chàng đã gặp trong rừng

Như một định mệnh, hai người cha đã đồng ý đính ước cho hai con của mình là Alếchxây phải cưới cô Lida xấu xí mà chàng đã nhìn thấy kia làm vợ Điều này đã tạo nên sự phản ứng dữ dội ở Alếchxây, chàng kiên quyết không đồng ý Bởi vì lúc này, tình yêu mà chàng dành cho cô gái nhà quê Aculina đến mức không gì có thể chia tách được Trước sự cương quyết của cha Alếchxây chỉ còn cách tìm đến nhà Murômxki để trình bày sự thật, mong được sự cảm thông và độ lượng không bắt ép cuộc hôn nhân này nữa Nhưng thật bất ngờ, khi bước chân vào nhà Murômxki, Alếchxây đã bắt gặp nàng Aculina lúc này đã trở thành nàng Lida xinh đẹp ngồi bên cửa đang ngồi đọc bức thư mà chàng đã gửi từ hôm trước Và như vậy, sự thật đã được sáng tỏ Nàng Lida xinh đẹp, đáng yêu và cũng đầy tinh nghịch cũng đã có được một kết thúc có hậu, tìm được hạnh phúc đích thực của đời mình bên người mà nàng yêu

Ở những hoàn cảnh khác nhau, nhân vật trong truyện ngắn của A.Puskin luôn có xu hướng khát khao tìm tới cuộc sống tự do, tìm kiếm tình

yêu và hạnh phúc Maria trong Bão tuyết đã vượt qua mọi sự ngăn cấm của lễ

giáo, bỏ qua những quy tắc của sự môn đăng hộ đối, bỏ qua cái nhìn của mọi người xung quanh để dũng cảm đi theo tiếng gọi của trái tim Hay Lida trong

Cô tiểu thư nông dân đã chủ động đi tìm kiếm hạnh phúc cho mình Puskin

với ngòi bút tài hoa và cái nhìn sâu sắc đã khắc họa tâm lý nhân vật một cách chân thực, qua đó tạo cho người đọc những hình dung thú vị về nhân vật cũng như cảm nhận được những khát khao yêu đương cháy bổng hướng đến cuộc sống tự do khoáng đạt bỏ qua cuộc sống tù túng, khuôn khổ, bức bối