Hình tượng nhân vật trong tiểu thuyết một nỗi đau riêng của kenzaburo oe

Trong Một nỗi đau riêng, từ đầu đến gần cuối tác phẩm, người đọc nhận thấy sự u ám xuyên suốt, nhịp sống uể oải, bóng dáng những ý định xấu xa nhưng tác giả đã không khiến người đọc thấ

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

Người hướng dẫn khoa học

TS NGUYỄN THỊ BÍCH DUNG

HÀ NỘI – 2018

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên, em xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc đến TS Nguyễn Thị

Bích Dung, người đã tận tình chỉ bảo và giúp đỡ em trong suốt thời gian

nghiên cứu và hoàn thành khóa luận tốt nghiệp

Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong khoa Ngữ văn cùng các thầy cô của trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã luôn nhiệt tình giảng dạy, truyền thụ kiến thức cùng những kinh nghiệm sống quý báu trong suốt quá trình học tập tại trường Em cũng xin gửi lời cảm ơn tới các thầy cô trong thư viện nhà trường đã tạo điều kiện thuận lợi nhất cho em trong quá trình tìm tòi và nghiên cứu đề tài

Cuối cùng, em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến gia đình và những người bạn đã luôn bên cạnh động viên, giúp đỡ và quan tâm em trong suốt thời gian vừa qua

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 5 năm 2018

Sinh viên thực hiện

Nguyễn Mỹ Ngân

LỜI CAM ĐOAN

Những nội dung trong khóa luận này là do tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn trực tiếp của TS Nguyễn Thị Bích Dung

Mọi tham khảo dùng trong khóa luận đều được trích dẫn rõ ràng tên tác giả, tên công trình, thời gian, địa điểm công bố

Mọi sao chép không hợp lệ, vi phạm quy chế đào tạo hay gian trá, tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm

Hà Nội, tháng 05 năm 2018

Nguyễn Mỹ Ngân

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 3

3 Mục đích nghiên cứu 5

4 Đối tượng nghiên cứu, phạm vi khảo sát 5

5 Phương pháp nghiên cứu 5

6 Bố cục khóa luận 5

NỘI DUNG 6

Chương 1 ĐẶC ĐIỂM HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT TRONG MỘT NỖI ĐAU RIÊNG 6

1.1 Khái niệm nhân vật và hình tượng nhân vật 6

1.1.1 Khái niệm nhân vật 6

1.1.2 Khái niệm hình tượng nhân vật 7

1.2 Kenzaburo Oe và con đường sáng tác văn chương 8

1.3 Hình tượng nhân vật trong Một nỗi đau riêng và nỗi ám ảnh bom nguyên tử 13

1.3.1 Ngoại diện bất thường – quá trình tiến hóa ngược của các nhân vật 13

1.3.1.1 Ngoại diện nửa người nửa vật 13

1.3.1.2 Ngoại diện già nua, khô héo thiếu sức sống 16

1.3.1.3 Ngoại diện biến dạng, kì quái của những đứa trẻ 17

1.3.2 Những con người cô đơn, sợ hãi và bất an 19

1.3.2.1 Định mệnh cô đơn 19

1.3.2.2 Nỗi sợ hãi, bất an bủa vây 24

1.3.3 Khát vọng tự do và trái tim lương thiện 29

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 37

Chương 2 NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT

TRONG MỘT NỖI ĐAU RIÊNG 38

2.1 Tính tự thuật, sự luân chuyển điểm nhìn, đan cài ngôi kể, lột tả bi kịch nhân sinh 38

2.2 Thời gian dồn nén và đầy kịch tính 42

2.3 Không gian bức bối, ngập bóng tối, âm u và ghê rợn 45

2.3.1 Không gian bức bối, chật hẹp đóng kín như “chiếc hộp” 45

2.3.2 Không gian ngập tràn bóng tối, âm u 49

2.3.3 Không gian ghê rợn bởi sự tàn bạo và ám ảnh xác người 50

2.4 Thủ pháp nghịch dị khắc họa sự tha hóa của hình tượng nhân vật 54

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 59

KẾT LUẬN 60 TÀI LIỆU THAM KHẢO

mở rộng vốn hiểu biết, học hỏi, tiếp thu thêm những kinh nghiệm, những cái mới, cái hay của các nền văn học khác nhau tạo tiền đề cho việc giữ gìn bản sắc và thúc đẩy sự phát triển của văn học nước nhà vươn tầm thế giới, bắt kịp với thế giới

Nói đến văn chương thế giới, không thể bỏ qua văn học Nhật Bản với những tác giả, tác phẩm xuất sắc mà kết tinh là Yasunary Kawabata (đoạt giải Nobel Văn học năm 1968), Kenzaburo Oe (đoạt giải Nobel Văn học năm 1994) và những tác phẩm của họ Nếu Kawabata là người lữ khách đi tìm cái

Đẹp thì Oe khẳng định bản thân “là một người sống trong cái thế giới vốn có

như hiện nay và lưu giữ những kí ức cay đắng không phai mờ về thời quá khứ, tôi không thể noi theo Kawabata từng nói về mình như về một người sinh

ra bởi vẻ đẹp của Nhật Bản” [13,174] Ông cũng khẳng định: “Tôi bao giờ cũng khước từ những cảm xúc trực tiếp của chính mình và đặt chúng trong mối tương quan với xã hội, với đất nước, với thế giới” [11,168] Ông luôn dấn

thân vào đời sống xã hội để truy tìm bản chất của loài người trong một cuộc

tự vấn dai dẳng về bản thể Sự xuất hiện của Kenzaburo Oe đã khiến dòng chảy hiện đại của nền văn xuôi Nhật Bản trở nên mạnh mẽ hơn, tân kì hơn

Các sáng tác của Oe rất phong phú bao gồm cả truyện ngắn, tiểu thuyết cùng tiểu luận về các đề tài chính trị, xã hội, văn chương Có thể kể đến một

vài tác phẩm như: Nuôi thù (1957), Những nụ héo chồi độc, những đứa trẻ

bạo tàn (1958), Một nỗi đau riêng (1964), Tiếng gào câm lặng (1967), Trò

2

chơi của những người cùng thời (1979), Thức dậy, con người hiện đại (1983), Cây xanh rực lửa (1995)… Và tiểu thuyết thực sự là cánh đồng được tác giả

vun trồng, phát triển mạnh mẽ Điều đó được khẳng định bằng những giải

thưởng cao quý của Nhật Bản và giải Nobel

Xuyên suốt trong nhiều tác phẩm, ta thấy Oe thường đi sâu khai thác mối quan hệ giữa người cha và đứa con dị tật từ đó khái quát những vấn đề cá nhân, gia đình thành những vấn đề xã hội mang tầm vóc nhân loại Đánh dấu cho thành công của ông về chủ đề cha – con và nước Nhật chính là tiểu thuyết

Một nỗi đau riêng được sáng tác năm 1964 Đây được cho là một trong những

tiểu thuyết hay nhất, đưa ông lên vị trí cao nhất trên văn đàn Nhật những năm hậu chiến

Trong Một nỗi đau riêng, từ đầu đến gần cuối tác phẩm, người đọc

nhận thấy sự u ám xuyên suốt, nhịp sống uể oải, bóng dáng những ý định xấu

xa nhưng tác giả đã không khiến người đọc thất vọng khi để lại một ánh sáng đẹp đẽ ở cuối tác phẩm qua quyết định lấy lại sự sống cho đứa con dị tật của nhân vật người cha Diễn biến này hoàn toàn nhất quán với những gì ông từng

viết: “Văn học cần phải phát hiện ra mặt sáng sủa từ phía u ám của nhân

loại, đem lại sức mạnh cho con người…văn học cho dù viết ra bao điều u ám của nhân loại, vừa viết về những âm thanh dòng sông đang cuốn trôi trong đêm khuya đáng sợ, vừa phải ngẫm nghĩ sao cho đến trang cuối cùng kết cục hiện ra trước mắt nhân loại phải là niềm hoan lạc lớn lao” [18,396] Cùng

với tư tưởng sâu sắc đó, để làm nên một sinh mệnh sống mạnh mẽ cho tác phẩm của mình, Oe luôn tâm niệm tạo ra sợi dây liên kết chặt chẽ giữa cá nhân, gia đình, xã hội và thế giới xung quanh

Một trong những yếu tố đóng vai trò quan trọng trong việc thể hiện tư tưởng, thông điệp, ý nghĩa khái quát mang tầm vóc nhân loại, thời đại là hình

tượng nhân vật Vì vậy, việc tìm hiểu Hình tượng nhân vật trong tiểu thuyết

3

Một nỗi đau riêng của Kenzaburo Oe là một việc làm ý nghĩa, thiết thực, giúp

ta hiểu sâu sắc tác phẩm cũng có nghĩa là hiểu biết thêm về văn hóa – xã hội, con người Nhật Bản và tiếp thu chọn lọc những tinh hoa để làm giàu cho nền văn học nước nhà

Nghiên cứu về tác giả Oe, trong cuốn Vấn đề quỷ ma và những chuyện

thực khác, bài viết với tựa đề Cha và con (A father and his son) của ký giả

người Mỹ - David Remnick, được chuyển ngữ bởi nhà phê bình Nguyễn Quốc Trụ, đã đề cập đến mối quan hệ cha – con Oe Đồng thời, bài viết đề cập mối quan hệ của Oe với người bạn Mishima đã tự sát của mình và cho thấy ảnh hưởng của nó đối với suy nghĩ cũng như sáng tác của Oe

Về sáng tác, Kenzaburo Oe tự lí giải về mình qua Giải mã mô hình của

tôi về thế giới (Những bậc thầy văn chương) của NXB Văn học, Hà Nội Oe

viết: “trong việc giải mã cái mô hình nghệ thuật do một ai đó tạo ra, giữa ý

thức, nhãn quan của người khác được biểu hiện trong mô hình ấy, và giữa ý thức, nhãn quan của bản thân mình thế nào cũng nảy sinh một liên hệ căng thẳng, năng động” [14,328]

Trong cuốn Phê bình văn học Trung Quốc đương đại của NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, tác giả Trần Minh Sơn có bài nghiên cứu Văn học cần

phải hướng tới ánh sáng (Đối thoại văn chương giữa Mạc Ngôn và Kenzaburo Oe) Bài viết khai thác những điểm tương đồng, kế thừa trong tư

tưởng hướng văn học đến ánh sáng của hai nhà văn lớn

4

Trên Tạp chí Nghiên cứu văn học số 2, năm 2007, tác giả Ôn Thị Mỹ

Linh có bài viết Quan niệm về sáng tạo nghệ thuật của Oe Kenzaburo Bài

nghiên cứu cho thấy quan niệm dấn thân, sáng tạo trong nghệ thuật, quan niệm nghệ thuật phải hàn gắn những nỗi đau và quan niệm nghệ thuật cần hướng đến ánh sáng cho dù cuộc sống xung quanh có u tối đến đâu

Nghiên cứu về Một nỗi đau riêng phải kể đến bài nghiên cứu của TS

Đào Thị Thu Hằng trên Tạp chí Nghiên cứu văn học số 4, năm 2007 có tiêu

đề Oe Kenzaburo và nỗi đau nhân loại trong Một nỗi đau riêng Bài viết phân

tích thời gian mang tính kịch, nghệ thuật kể chuyện và vấn đề thời đại, vấn đề

cá nhân thể hiện trong tiểu thuyết Một nỗi đau riêng

Tiểu thuyết này còn nhận sự quan tâm đặc biệt của tác giả Ôn Thị Mỹ Linh với nhiều bài viết đi sâu khai thác yếu tố nghệ thuật cùng đăng trên Tạp

chí Nghiên cứu văn học như: Cảm quan về không gian trong tiểu thuyết Một

nỗi đau riêng của Oe Kenzaburo (số 1, 2008), Nghịch dị trong nghệ thuật khắc họa chân dung nhân vật của Oe Kenzaburo (qua tiểu thuyết Một nỗi đau riêng) (số 3, 2008), Trạng thái hiện sinh của con người trong tiểu thuyết Một nỗi đau riêng (số 8, 2008)

Ngoài ra, TS Trần Thị Thục có bài nghiên cứu Ảnh hưởng của triết

học hiện sinh trong tác phẩm Một nỗi đau riêng của Oe Kenzaburo, đăng trên

Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật số 396, năm 2017 Bài viết đề cập đến vấn đề tha hóa và nỗi sợ hãi của con người, biểu hiện sự ảnh hưởng của triết học hiện sinh trong tác phẩm

Nhìn chung, các bài viết ít nhiều đã đề cập đến nhân vật trong sáng tác của Oe, các khía cạnh thuộc về nhân vật song chưa có công trình mang tính

tổng hợp, khai thác sâu và toàn diện vấn đề hình tượng nhân vật trong Một nỗi

đau riêng và gắn nó với cuộc đời tác giả Trong khóa luận này, người viết

muốn hoàn thiện đầy đủ hơn, kĩ lưỡng hơn vấn đề Hình tượng nhân vật trong

5

Một nỗi đau riêng Mỗi nhân vật trong tác phẩm đều chứa đựng những ý

nghĩa riêng gắn với những vấn đề thời đại nên cần khai thác sâu và đa diện hơn nữa

3 Mục đích nghiên cứu

Đề tài nhằm mục đích khám phá hình tượng nhân vật trong Một nỗi đau

riêng của Kenzaburo Oe, hiểu sâu sắc hơn ý nghĩa tác phẩm trên nhiều

phương diện, thấy được tài năng của nhà văn và những đóng góp lớn lao của ông cho văn học Nhật Bản nói riêng và cho văn học thế giới nói chung

4 Đối tượng nghiên cứu, phạm vi khảo sát

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Hình tượng nhân vật trong tiểu thuyết Một nỗi đau riêng của K.Oe

4.2 Phạm vi khảo sát

Tiểu thuyết Một nỗi đau riêng của Kenzaburo Oe do Lê Ký Thương

dịch, NXB Văn nghệ thành phố Hồ Chí Minh, 1997

Tuy nhiên, để phục vụ cho việc phân tích, đối chiếu so sánh, người viết có thể

mở rộng sang một số tác phẩm khác có liên quan

5 Phương pháp nghiên cứu

Khóa luận sử dụng một số phương pháp cơ bản sau:

- Phương pháp khảo sát tác phẩm

- Phương pháp phân tích – so sánh

- Phương pháp tổng hợp

6 Bố cục khóa luận

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, Nội dung khóa luận gồm 2 chương:

Chương 1: Đặc điểm hình tượng nhân vật trong Một nỗi đau riêng

Chương 2: Nghệ thuật xây dựng hình tượng nhân vật trong Một nỗi đau riêng

6

NỘI DUNG Chương 1 ĐẶC ĐIỂM HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT TRONG

MỘT NỖI ĐAU RIÊNG

1.1 Khái niệm nhân vật và hình tượng nhân vật

1.1.1 Khái niệm nhân vật

“Nhân vật văn học là khái niệm dùng để chỉ hình tượng các cá thể con

người trong tác phẩm văn học – cái đã được nhà văn nhận thức, tái tạo, thể hiện bằng các phương tiện riêng của nghệ thuật ngôn từ” [19,73]

Đại văn hào Đức W.Goethe từng nói: “Con người là điều thú vị nhất đối với

con người và con người cũng chỉ hứng thú với con người” Nội dung quan

trọng nhất của văn học là con người Đọc bất cứ văn bản văn học nào, độc giả đều bắt gặp những con người được miêu tả, trần thuật cụ thể Đó chính là những nhân vật trong văn học [19,73] Tuy nhiên, nhân vật trong tác phẩm văn học có thể là những con người cũng có thể là các con vật, loài cây, các sinh thể hoang đường nhưng mang những đặc điểm giống với con người Nhưng nhìn chung, nhân vật dù là người hay vật vẫn là sự hóa thân của con

người “Nhân vật là khái niệm có nội hàm phong phú, định danh một hiện

tượng phổ quát của thế giới tác phẩm văn học bao gồm nhiều bình diện và cấp độ” [19,74]

Bertold Brecht cho rằng: “Các nhân vật trong tác phẩm nghệ thuật

không phải giản đơn là những bản dập của những con người sống mà là những hình tượng được khắc họa phù hợp với ý đồ tư tưởng của tác giả”

Nhận định này càng khẳng định: nhân vật là một đơn vị nghệ thuật, được sáng tạo theo những ước lệ của văn chương Ngay cả khi tác giả xây dựng nhân vật chứa những nét rất gần với nguyên mẫu có thật, thậm chí giữ lại cả danh tính của nguyên mẫu thì ta cũng không thể đồng nhất hai hiện tượng này với nhau Bởi vì nhân vật có những đặc trưng nghệ thuật, được thể hiện trong tác phẩm

7

bằng các phương tiện văn học thông qua lăng kính chủ quan của người viết;

tuy nhiên không vì thế mà chúng kém phần sinh động, chân thật

Nhà văn K.A Fedin (Nga – Xô Viết) từng hình dung nhân vật giống

như “một công cụ hữu hiệu” giúp người viết nhận ra bản chất của đời sống, và

giúp độc giả hiểu được quy luật sâu xa đang ngầm chi phối mọi diễn biến của

lịch sử

Nhân vật có vai trò đặc biệt quan trọng trong văn học nói chung Khi

nhân vật xuất hiện, “hiện thực cuộc sống” không còn tồn tại như một khái

niệm khô khan, trừu tượng mà trở nên có hình khối rõ ràng, “đa chiều” hơn,

khơi gợi sự liên tưởng, tưởng tượng, tìm tòi và suy ngẫm của người đọc Hơn

thế, nhân vật nhiều khi trở thành “người đối thoại” sống động của độc giả, có

thể khơi lên những chủ đề đối thoại nhiều ý nghĩa về cuộc đời, con người

Như vậy, nhân vật là sản phẩm tinh thần của nhà văn thể hiện quan

niệm thẩm mỹ của nhà văn về cuộc đời và con người, là chiếc chìa khóa giúp

nhà văn mở cánh cửa bước vào hiện thực rộng lớn, tiếp cận đề tài, chủ đề mới

mẻ Nó là điều kiện thiết yếu đảm bảo cho sự miêu tả thế giới của văn học có

chiều sâu và tính hình tượng

1.1.2 Khái niệm hình tượng nhân vật

Theo Từ điển thuật ngữ văn học: “Hình tượng nghệ thuật là sản phẩm

của phương thức chiếm lĩnh, thể hiện và tái tạo hiện thực theo quy luật Đó là

chất liệu cụ thể mà chúng ta có thể ngắm nghía, thưởng ngoạn, tưởng tượng;

qua đó thấy được tư tưởng, tình cảm của tác giả” [3]

Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia: “Khác với các nhà khoa học,

nghệ sĩ không diễn đạt trực tiếp ý nghĩ và tình cảm bằng khái niệm trừu

tượng, bằng định lí, công thức mà bằng hình tượng, nghĩa là bằng cách làm

sống lại một cách cụ thể và gợi cảm những sự việc, những hiện tượng đáng

làm ta suy nghĩ về tính cách và số phận, về tình đời, tình người qua một chất

8

liệu cụ thể Hình tượng nghệ thuật chính là các khách thể đời sống được nghệ

sĩ tái hiện bằng tưởng tượng sáng tạo trong những tác phẩm nghệ thuật… Hình tượng có thể tồn tại qua chất liệu vật chất nhưng giá trị của nó là ở phương diện tinh thần Nhưng nói tới hình tượng nhân vật người ta thường nghĩ tới hình tượng cụ thể là con người, bao gồm cả hình tượng một tập thể người (như hình tượng người nông dân hoặc hình tượng Tổ quốc) với những chi tiết biểu hiện cảm tính phong phú” [21]…mang trong mình những quan

niệm sống, những trải nghiệm cuộc đời, những triết lý nhân sinh sâu sắc

Để mỗi hình tượng được hiển hiện và tồn tại, người nghệ sĩ phải sử dụng những phương tiện vật chất cụ thể Nhờ đó, khi khám phá nghệ thuật, ta không những được cảm thụ, được thưởng thức cái đẹp, được tiếp cận với nguồn tri thức vô hạn mà ta còn được tiếp thu những chân lí của đời sống Đây chính là biểu hiện “đỉnh cao” của hình tượng, là cái đích mà bất cứ người nghệ sĩ nào trong cuộc đời theo đuổi sự nghiệp văn chương, theo đuổi cái đẹp, cái hoàn mĩ cũng muốn đạt được

1.2 Kenzaburo Oe và con đường sáng tác văn chương

Kenzaburo Oe sinh năm 1935 tại ngôi làng Ose ở một thung lũng xa xôi vây quanh bởi những khu rừng trên hòn đảo Shikoku, một trong bốn hòn

đảo chính của Nhật Bản Theo Kazuto Yamaguchi, khu rừng Shikoku “luôn

luôn là một nơi thiêng liêng, thuần khiết đối với Oe, là nơi sinh của linh hồn”[5] Cha ông là một thương gia địa phương nên gia đình tương đối khá

giả nhưng sau đó bị tịch biên hầu hết gia sản trong cuộc cải cách ở Nhật Bản Ông đã học được nghệ thuật kể chuyện của bà và mẹ Những câu chuyện liên quan đến các sự kiện lịch sử trong khu vực, những câu chuyện về một vũ trụ học độc đáo và về con người đã để lại cho ông một dấu ấn không thể xóa nhòa

9

Thế chiến thứ hai nổ ra khi Oe sáu tuổi Cha ông bị giết chết năm

1944 Sau cái chết của cha, mẹ ông đã đảm nhận vai trò là nhà giáo dục thay cha ông Khi Nhật hoàng Hirohito tuyên bố đầu hàng vào ngày 15 tháng 08 năm 1945 thì ông mới lên mười tuổi Khi âm thanh từ lời tuyên bố đầu hàng của Thiên hoàng - người mà ông luôn được dạy là một vị thánh sống, từ trên radio truyền đến, đã tước đoạt sự ngây thơ của Oe và mọi giá trị bị lật đổ từ

đó “Nếu như không có những trải nghiệm năm 1945 và những năm sau đó,

tôi sẽ chẳng bao giờ trở thành tiểu thuyết gia”, Oe nói Thời kỳ Đồng minh

chiếm đóng Nhật Bản từ 1945 đến 1952 khá hòa dịu, những anh lính Mỹ hiền lành mang theo kẹo để phát cho trẻ con, song lại khơi lên ở ông một tình cảm

nước đôi đến tận hiện tại đối với nước Mỹ “Tôi khâm phục và tôn trọng văn

hóa của các nước nói tiếng Anh nhưng tôi phẫn nộ đối với sự chiếm đóng”,

lời của Oe

Vào năm 18 tuổi, Oe đã thực hiện chuyến đi tàu lửa đầu tiên tới Tokyo,

và năm sau đó theo học Văn học Pháp tại Đại học Tokyo, nơi ông được giảng dạy dưới sự hướng dẫn của giáo sư Kazuo Wantanabe – chuyên gia về Francois Rabelais

Ông bắt đầu sáng tác vào năm 1957, khi vẫn còn là sinh viên tại trường

Đại học Tác phẩm đầu tiên của ông gây được sự chú ý là Hoang phí hay là

cái chết (1957) Nhưng phải đến tiểu thuyết đầu tay Nuôi thù (1958) thì vị trí

của ông trên văn đàn mới được khẳng định bằng giải thưởng Akutagawa Oe theo đuổi nghiệp văn chương và ngày càng đạt được những thành tựu to lớn

Năm 1960, ông kết hôn với Yukari Itami, em gái của Juzo Itami – một đạo diễn nổi tiếng Tháng 6 năm 1963, vợ chồng ông sinh con trai đầu lòng bị

dị tật bẩm sinh về trí tuệ “Chúng tôi đặt tên cháu là Hikari, tiếng Nhật có

nghĩa là ánh sáng” – lời của Oe Hikari sinh ra mắc chứng “thoát vị não”,

mang hình dáng là một dị nhân: đầu to quá mức bình thường, đôi mắt không

10

có khả năng nhận biết ánh sáng Cậu cũng không có khả năng nhận biết và nói tiếng người Trong khoảng thời gian đó, Oe đã sống trong sự tuyệt vọng, và tìm đến rượu để trốn tránh nỗi đau Nhưng rồi, sống chung với Hikari, ông

dần tìm được năng lượng sáng tác từ những đau đớn của mình, ông viết Một

nỗi đau riêng (1964) như một cách để giãi bày, để đối mặt với bi kịch của bản

thân

Sự xuất hiện của Kenzaburo Oe đã khiến cho dòng chảy của nền văn xuôi Nhật Bản hiện đại trở nên mạnh mẽ, tân kì hơn Ông được coi là “nhà văn hiện đại thực sự” đầu tiên của nền văn học quốc đảo Phù Tang Sự nghiệp sáng tác của ông vô cùng phong phú gồm truyện ngắn, tiểu thuyết cùng nhiều tiểu luận về các đề tài Ông cũng giành được nhiều giải thưởng văn học danh giá của Nhật Bản như giải Akutagawa, giải Tanizaki, giải Shincho

Năm 1958, truyện ngắn Nuôi thù (Shiiku) (tựa đề tiếng Anh là The

Catch hay Prize Stock), miêu tả tình bạn diệu kỳ giữa một cậu bé với một tù

binh Mỹ da đen, “một vị khách huy hoàng đến từ bầu trời” như chính lời tác giả nhận xét Theo Yamaguchi, câu chuyện là “một bức tranh mỉa mai mối

quan hệ Nhật - Mỹ” Tác phẩm này đem về cho tác giả giải thưởng

Akutagawa năm 23 tuổi Cùng năm đó, tiểu thuyết đầu tay của ông (tựa đề

tiếng Anh là Nip the Buds, shoot the Kids) viết về số phận thanh niên nông

thôn, ra đời

Bị ảnh hưởng bởi thuyết hiện sinh của Sartre, chủ nghĩa hiện thực nghịch dị của Rabelais cùng với truyền thống văn chương Mỹ từ Mark Twain đến Norman Mailer, Oe đã tạo ra những hình tượng phản anh hùng (anti-hero) chìm đắm trong nhục nhã thấp hèn, bị ruồng bỏ, căm ghét cái gọi là “văn

minh” Trong những truyện ngắn và truyện vừa như Tuổi mười bảy (1961) và

J (1963), các nhân vật bị những hành vi chính trị cuồng tín lôi kéo nhưng rồi

chỉ đi đến nghiện rượu hoặc trở thành những kẻ sống vất vưởng cạnh đường

11

xe điện ngầm Ông giễu nhại thói quen ù lì, phẳng lặng của người Nhật trong

tác phẩm Tiểu thuyết I, một tự truyện về người Nhật Bản, và tấn công thẳng

vào “sự mập mờ” của những bậc đàn anh Một số nhà phê bình từng chế nhạo văn chương của ông là “sặc mùi bơ”, bởi cú pháp tây phương làm hoen ố sự trong sáng của tiếng Nhật John Nathan (người dịch nhiều sáng tác của ông

sang tiếng Anh) đã nhận xét, đó là “một đường ranh tinh tế giữa sự nổi loạn

mang tính nghệ thuật với sự phóng túng” và “quan điểm thống nhất trước sau của Oe là tấn công vào những giá trị truyền thống”

Sự “tái sinh” về chính trị, cá nhân của Oe được phản ánh trong Những

ghi chép về Hiroshima (Hiroshima Notes, 1965) Mối liên hệ giả tưởng mà

ông nối kết giữa đứa con dị tật với những nạn nhân chịu hệ lụy của thảm họa hạt nhân đã tạo nên một tác phẩm đưa ông lên tầm ảnh hưởng quốc tế Đó là

Một nỗi đau riêng (A Personal Matter, 1964) Điểu - hình tượng nhân vật

“phản anh hùng”, là một người cha nuôi giấc mộng đào tẩu đến Phi châu, tìm

sự quên trong hơi men và bạn tình Vật lộn trong nghịch cảnh tiến thoái lưỡng nan, Điểu phải đối diện với đứa con “quái vật” đến tận khi anh quyết tâm cứu thoát đứa con và giải thoát chính bản thân mình John Nathan, người dịch

cuốn tiểu thuyết, nhận thấy “một nguồn năng lượng diệu kỳ, mạnh mẽ và gây

choáng ngợp” trong tác phẩm này

Một cuốn tiểu thuyết với tựa đề tiếng Anh là The Silent Cry (Tiếng

khóc thầm lặng, 1967) được hội đồng Nobel đánh giá là kiệt tác Câu chuyện

mở ra với hình ảnh người kể đang bị thối rữa trong một cái hố lầy cùng một con chó hôi hám trên tay, sau khi đứa con ngờ nghệch của ông được đưa vào trại tế bần Sau chiến tranh, người kể chuyện và người anh (có khuynh hướng

bạo lực) của ông (“là hai mặt của con người tôi”, như Oe từng nói), trở về

ngôi nhà nơi họ đã sống thời ấu thơ nhưng họ lại phải đối mặt với những cái

nhìn mâu thuẫn về lịch sử gia đình Có người đã nhận định: sau Tiếng khóc

truyện ngắn Hãy dạy chúng tôi rũ bỏ cơn điên (Teach Us to Outgrow our

Madness, 1969) đến Một đời thầm lặng (1990) đều có sự hóa thân từ Hikari

Trong truyện ngắn huyễn tưởng Quái vật trên không (1964), một nhạc sĩ sau

khi để mặc đứa con của mình chết, đã bị ám ảnh bởi một bóng ma - “một đứa trẻ con mập mạp, mặc bộ quần áo ngủ màu trắng và to như một con kangaroo” Khi người nhạc sĩ day dứt lương tâm, đứa bé đã trở thành một

“bóng ma khổng lồ” bao hàm tất cả những con người yểu mệnh, không biết đến ký ức mà ở đó có cả những người chết vì chiến tranh

Oe từng nói rằng phong cách của ông “bắt đầu từ những nỗi đau riêng

tư, sau đó nối kết với xã hội, với quốc gia và thế giới” [11] Tác phẩm của ông

luôn mang tính phổ quát dù bên ngoài có vẻ như là những bi kịch cá nhân

riêng tư Trong tác phẩm Rouse up O young men of the New Age (Thức dậy,

con người hiện đại, 1983), tác giả đã chỉ ra rằng nỗi sợ đối với những gì yếu

ớt và nhạy cảm chính là ảnh chiếu của bóng tối trong chính mỗi người chúng

ta Tiểu thuyết này được đánh giá là “một cuốn sách dũng cảm với sự trung

thực khi nhà văn tự chỉ trích mình”

Oe vẫn miệt mài trên con đường sáng tác văn chương của mình với

những sáng tác như: Khi vị cứu tinh bị hành hạ (1993), Chao đảo (1994), Cây

xanh rực lửa (1995), Cú nhảy lộn nhào (1999), Nước tử (2009)… Tác phẩm

của ông đã trở nên nổi tiếng không chỉ ở xứ sở hoa anh đào mà còn được độc giả trên toàn thế giới biết đến

Những nỗ lực và đóng góp của Kenzaburo Oe cho nền văn học Nhật Bản nói riêng và văn học hiện đại thế giới nói chung giúp ông vinh dự là nhà

13

văn thứ hai của Nhật Bản, sau Kawabata Yasunari, được bước lên diễn đàn nhận giải Nobel Văn học 1994 tại Stockholm (Thụy Điển) Ông cũng được đánh giá là “nhà văn hiện đại thực sự” đầu tiên của văn học Nhật Bản thời hậu chiến Những cách tân mới mẻ trong sáng tác và sự sâu sắc, lớn lao trong những vấn đề được Oe đề cập đã giúp ông trở thành niềm tự hào của người Nhật, và giúp văn học Nhật Bản vươn xa hơn trên bầu trời văn học nhân loại

1.3 Hình tượng nhân vật trong Một nỗi đau riêng và nỗi ám ảnh bom

nguyên tử

1.3.1 Ngoại diện bất thường – quá trình tiến hóa ngược của các nhân vật

Khi Kenzaburo Oe phải chứng kiến những thảm cảnh của nước Nhật bại trận, kiệt quệ, ngòi bút của ông đã khắc họa một cách nghiệt ngã nhưng đầy chân thực cái hiện thực đau buồn ấy trước hết thông qua ngoại hình bất thường, sự tiến hóa ngược của các nhân vật Con người ở đây mang những đường nét của loài vật mà đôi khi ranh giới giữa “nhân hình” với “vật hình” trở nên thật mong manh Ngoại hình các nhân vật của ông thường được so

sánh với các loài vật: gà lôi, chồn, kỳ nhông, gấu, đười ươi, lạc đà, rùa, mèo

1.3.1.1 Ngoại diện nửa người nửa vật

Điểu là nhân vật có ngoại hình bất thường với sự lai ghép giữa nét người và nét chim thú Tác giả đưa hình dung về diện mạo của Điểu khi anh đang chăm chú nhìn mình hiện ra một cách chập choạng qua ô cửa kính bày hàng Hiển hiện trong thế giới ảo mà chân thực ấy là cái tướng mạo của Điểu,

“vụng về, chập chờn như một thây ma chết đuối trong biển kính đen xì vẫn

còn giống như một con chim” Và không chỉ có đôi vai rủ xuống giống như

“đôi cánh xếp” mà những nét đặc trưng của Điểu đại khái đều giống như

chim Cái mũi nâu sạm, bóng mượt nhô ra khỏi gương mặt giống như “mỏ chim”; đôi mắt không hồn mờ đục và chiếc “cổ cò” gầy guộc Một đặc điểm

càng làm Điểu giống chim là giọng nói - “một giọng hơi khàn khàn như vịt

14

đực” Những đường nét chim này đang lấn át và chiếm ưu thế trước nhân hình

còn sót lại ở Điểu Điểu nhận thức được những đường nét quái gở báo hiệu tình trạng đang tha hóa của mình, tự hỏi còn bao lâu nữa anh cứ tiếp tục giống

như “một con chim”

Với tấm gương ở quán cắt tóc, Điểu thêm một lần nữa khám phá ra

mình với đường nét giống con vật, “khuôn mặt anh từ hai gò má cao đến cằm

đều nhẵn bóng và đỏ au như bụng một con cá hồi bảy sắc” Ở nhà Himiko,

sau khi cạo râu xong, trong chiếc kính mờ hơi nước, Điểu trở thành “gương

mặt xanh xao, u tối của con nhộng” Diện mạo của Điểu dưới cái nhìn của

Himiko: “thân hình gập đôi thiếu thoải mái, giống như một con đười ươi

trong chuồng, và mùi rượu nồng nặc bùng lên theo hơi thở”

Ngoại diện của các nhân vật trong Một nỗi đau riêng luôn đan xen giữa

nét người và nét vật Dáng vẻ bề ngoài của các nhân vật khác cũng được miêu

tả gắn với loài vật nhất định Hình ảnh vợ Điểu trên bàn sinh được miêu tả

dưới cái nhìn bi đát pha màu hài hước của Điểu, vợ anh “nằm trần truồng trên

một tấm nệm cao su, đôi mắt nhắm nghiền giống như một con gà lôi bị trúng đạn từ trên trời rơi xuống” [12,5] Không chỉ giống như một con gà lôi, vợ

Điểu, trong một khoảnh khắc khác còn hiện diện dưới bóng dáng của “một con chồn” Nhưng không chỉ có vợ Điểu, những người phụ nữ khác như cô gái bán hàng cũng hiện lên với những đường nét của con vật, đi ngược lại vẻ đẹp của người phụ nữ xứ Phù Tang trong quan niệm mỹ học truyền thống Cô

gái bán hàng để lộ đôi bàn tay gầy, vấy bẩn như “những ngón tay kì nhông

15

xuống tận cuống họng…tiềm ẩn sâu trong làn da đầy lông lá kia “một con vật

gây chết người”, dựng “cái đầu lông lá” của nó lên và bị kiềm giữ lại

Bên cạnh đôi mắt có chút xuề xòa, nhân hậu mang tính người thì viên bác sĩ trong bệnh viện đại học quốc gia – nơi con trai Điểu được chuyển tới, có bộ

dạng như “một con rùa” Viên bác sĩ dò xét Điểu bằng cái nhìn khiến anh nghĩ đến một con rùa đang mở mắt thao láo “Cái cằm lẹm và cổ họng nhăn

nheo lệch sang một bên” của viên bác sĩ càng khiến cho người ta nghĩ đến

“một con rùa – một con rùa háu ăn”

Trong mắt Điểu, mọi người mà anh gặp đều có những hình thù kỳ quái, giống vật hơn là giống người Diện mạo lai tạp ấy dường như không loại trừ một ai Kikuhiko – người bạn mà Điểu đã bỏ rơi trong một đêm tối, trông

giống “một con vật lưỡng cư ở hai độ tuổi khác nhau”, những sợi gân trên cơ thể Kikuhiko cong như “lưng của con mèo đang hù chuột”

Dưới ngòi bút của Oe, diện mạo các nhân vật trong tác phẩm tiến ngày càng gần tới loài vật: đười ươi, lạc đà, con vật gây chết người, con rùa, con vật lưỡng cư, con chuột… Từ ngoại diện của các nhân vật, Oe khái quát lên thành hình dạng, bộ mặt của thế giới người nói chung Vẫn qua cái nhìn biểu

cảm của Điểu, thế giới người hiện ra dưới hình dạng “những con vật nhớp

nhúa đang nằm ngửa hay ngồi trên giường nhìn anh bằng đôi mắt lạnh như tiền” [12,136] Bước đi của thời gian càng hướng tới tương lai thì ngoại diện

của các nhân vật lại càng giống với loài vật Có thể nói, đó là quá trình tiến hóa ngược của con người Nhật Bản hậu chiến nói riêng và con người chịu ảnh hưởng của chiến tranh nói chung Khác với quá trình tiến hóa tự nhiên, con người ngày càng phát triển và có những đường nét khác hẳn loài vật, người ta dần quên đi việc con người là một động vật bậc cao mà luôn nghĩ tới con người với định nghĩa là một sinh thể tách biệt hoàn toàn với động vật, càng tiến hóa thì càng mất đi những đặc tính loài vật nói chung Oe đề cập đến quá

16

trình tiến hóa ngược của nhân vật như một cách để lên án sự hủy diệt của bom nguyên tử, của những cuộc chiến tranh đã dẫn đến sự tha hóa về ngoại diện của con người Chất phóng xạ trong bom nguyên tử không chỉ là sự tàn phá đối với vật chất bên ngoài mà nó còn đi vào cơ thể con người, đi vào máu và truyền sang cả những thế hệ sau Con người chịu ảnh hưởng của bom nguyên

tử tưởng như lại sắp trở về với thời sơ khai Đó là một sự hủy diệt văn minh ghê gớm mà Oe đã thấm đẫm trong từng trang viết của mình

1.3.1.2 Ngoại diện già nua, khô héo thiếu sức sống

Ngoại diện của các nhân vật bị biến dạng theo chiều hướng già trước tuổi Điểu “đã già trước tuổi” Ngoại diện gầy gò, chỉ toàn xương với da, tay

chân lòng thòng và vai thì co rút Anh chẳng khác nào một “ông già còm cõi”

khi nhìn mình qua ô kính của gian hàng Sự già nua ở nhân vật càng được khẳng định khi Điểu thử sức với một trò chơi bằng sắt mà bọn trẻ con đang chơi Kết quả là Điểu - hai mươi bảy tuổi bốn tháng, mà kẹp kéo không hơn

một người bốn mươi tuổi Ngoại diện của Điểu giống như “một thây ma chết

đuối”, vừa đầy ghê rợn, vừa vật vạ không còn chút sức sống Himiko hay cô

bạn cũ của Himiko tuy vẫn đang ở độ thanh xuân nhưng những nỗi niềm không lối thoát trong cuộc sống đã ghi dấu thành những nếp nhăn già nua trên gương mặt, trên khóe mắt của họ Kikuhiko, người bạn ấu thơ của Điểu lại mang ngoại diện có sự pha trộn tuổi già - tuổi trẻ một cách quái gở Ngoại diện chi phối bởi ranh giới tuổi tác khắc nghiệt ấy còn hằn lên trên gương mặt những đứa trẻ sơ sinh trong bệnh viện, vừa sinh xong mà đã có cái nét già nua, điềm tĩnh, vô hại Sự già nua không còn đợi tuổi già mới đến, nó đã xuất hiện ngay từ khi con người mới chào đời Trong nỗi ám ảnh về bom nguyên

tử, trong xã hội thay đổi chóng mặt, những đứa trẻ mới sinh hay những người trẻ dường như đã trở thành những người già đợi chờ một ngày lìa đời, họ không còn là thế hệ hân hoan chào đón cuộc sống, hăng hái lao động xây

17

dựng đất nước, họ e dè một ngày mai tất cả những gì mới dựng xây lại hóa tro tàn, bụi vương Những cảm xúc tưởng như có thể giấu kín tận sâu bên trong nay lại in ra cả bên ngoài trên ngoại diện của nhân vật

Không chỉ là ngoại diện của những người đang già đi, lăng kính của Điểu còn khám phá ra một chân dung ghê sợ của người mà như xác chết Đó

là diện mạo của người đàn ông mà con của ông ta không có lá gan “Chiếc áo

quá rộng so với tấm thân gầy nhom của ông, trông giống như một miếng vải tạm bọc xác chết khô Đôi cánh tay trần và cổ ông ta cháy đen như một miếng

da trâu…đôi mắt lờ đờ” [12,129] Con người sống mà được ví với “xác chết khô”, cằn cỗi, thiếu sức sống Ngoại diện như xác chết này cộng hưởng với

ngoại diện già nua càng tô đậm sự tồn tại vô nghĩa của con người Con người dường như đang sống mà cũng dường như đang chết Nét vẽ của Oe khiến cho những bức tranh ngoại diện trở nên thê thiết khác hẳn những nét vẽ đẹp

đẽ, kì vĩ về con người khổng lồ thời Phục hưng

Những ngoại hình “ngược” này càng tô đậm nỗi đau của người Nhật, rằng tháng năm có thể trôi đi nhưng những vết rạn về tâm hồn vẫn còn mãi in dấu trên ngoại diện của con người Đó là nỗi ám ảnh bởi bom nguyên tử đã cướp đi những gì sinh động nhất của con người, khiến con người trở nên vô hồn, héo hon như xác khô Trong thời hậu chiến, con người trải qua bao nhiêu đau thương, mất mát, cùng với sự biến đổi chóng mặt của nền công nghiệp hóa, của thời đại kỹ trị, đang phải đối mặt với sự hủy mòn về nhân hình

1.3.1.3 Ngoại diện biến dạng, kì quái của những đứa trẻ

Những đứa trẻ trong Một nỗi đau riêng mang gương mặt dị dạng như

nỗi ám ảnh về tình trạng tha hóa, qua trình tiến hóa ngược sẽ còn tiếp diễn không biết đến điểm dừng của xã hội Nhật Bản ở hiện tại và tương lai Những đứa trẻ sơ sinh đã phải chào đời trong một hình hài kì quái Con trai Điểu vừa

mới sinh ra đã được gọi bằng cái tên mĩ miều: “của quí” Nhưng trong ý nghĩ

18

thật của tất cả mọi người, nó là “quái vật”, quái thai chứ không phải là một con người, một đứa bé Trạng thái bất bình thường của “một đứa bé xấu xí với

cái mặt nhỏ thó, đỏ au phủ đầy vết nhăn và lem luốc chất nhờn Đôi mắt của

nó nhắm nghiền như hai vỏ sò…miệng nó bị xoắn lại, phát ra tiếng kêu không thành tiếng, để lộ ra cái màng nhầy bên trong…bên dưới lớp băng, cái sọ được chôn kín dưới đống bông gòn thấm máu, nhưng không giấu được một cái gì ở đó có hình dạng lớn và bất thường” [12,47-48] Khuôn mặt của đứa

bé không chỉ xấu xí mà còn dị dạng với khối u được chôn kín dưới đống bông gòn Đứa trẻ không giống bất kì một đứa bé nào trong khu điều trị bởi nước

da “đỏ như tôm luộc và bóng láng một cách bất bình thường”, khối u phiền toái nhô ra không thể dứt bỏ được, nặng trịch “như một mỏ neo buộc và đầu

đứa bé” Khối u trên cái đầu dài và nhọn như “đầu cá trê” của thằng bé lớn

hơn, nó đỏ hơn, bóng lưỡng, sưng phù Đôi mắt của thằng bé còn có vẻ biểu cảm chút ít với cái nhìn héo hon, cổ kính của những nhà tu khổ hạnh trong các bức tranh cuộn của phái Nam tông Nhưng đôi mắt ấy không kéo lại được

vẻ mặt “khác người” Diện mạo ấy khiến Điểu cũng phải thốt lên, “nó chẳng

giống ai, ngay cả người cũng không”

Đứa trẻ không có lá gan giống “như một chú gà bị vặt lông với làn da

nức nẻ, nhớp nhúa một cách kì quặc” Còn những đứa trẻ khác thì “trần truồng và lồ lộ Ánh sáng gay gắt độc hại đã làm chứng khô héo, chúng giống như một đàn gia súc ngoan ngoãn nhất thế giới… Tất cả bọn chúng đều gây

ấn tượng về những người bị xiềng xích Vài đứa bé bị buộc chặt cùm tay vào giường…những đứa bé này trông càng giống những tù nhân ốm yếu, nhỏ bé…giống như những con rùa đau khổ không thèm ăn, tất cả chúng đều ngậm miệng” [12,125] Sự tiến hóa ngược không chỉ xuất hiện ở thế hệ hiện tại mà

nó còn tiếp diễn với những thế hệ tương lai Đó là nỗi lo đau mà Oe thể hiện qua những trang văn của mình Với thế giới của những tù nhân bé nhỏ ấy, Oe

19

cay đắng đặt ra câu hỏi: Tương lai nước Nhật sẽ đi về đâu? Đứa bé không có gan, đứa trẻ “hai đầu”…chính là những di chứng đau đớn, nghiệt ngã từ hai quả bom nguyên tử, từ chiến tranh thế giới, sẽ vẫn còn đè nặng lên đôi vai nhiều thế hệ người Nhật Di chứng ấy vẫn còn và sẽ còn hằn dấu trên gương mặt, hình hài của nhiều thế hệ trẻ thơ - những thế hệ bị biến dạng, xa lìa nhân hình quen thuộc Mất mát ấy lớn hơn rất nhiều những mất mát về vật chất Những đổ nát, hoang phế không thể so bì được với nỗi đau trước sự biến dạng của giống nòi, của những thế hệ măng non mang sứ mệnh xây dựng và phát triển đất nước Đó là tiếng kêu thống thiết lên án sự tàn khốc của bom nguyên

tử, của chiến tranh

1.3.2 Những con người cô đơn, sợ hãi và bất an

1.3.2.1 Định mệnh cô đơn

Trong thời hiện đại, cô đơn đã hiện hữu như một định mệnh, bất kì bản thể nào hiện hữu trong thế giới loài người đều mang sẵn nỗi cô đơn không thể cưỡng lại, ở đâu cũng bắt gặp những con người cô đơn Con người Nhật Bản

hiện đại không tránh khỏi định mệnh này và nhân vật trong Một nỗi đau riêng

dường như cũng định sẵn mang nỗi cô đơn

Các nhân vật trong tác phẩm luôn sống trong cảm giác cô đơn Có thể nhận thấy, Điểu cô đơn ngay trong chính gia đình của mình Người vợ đầu gối tay ấp không bao giờ đồng tình, lắng nghe những chia sẻ về ước vọng tới châu

Phi của anh, nơi mà với nàng, “mớ thổ ngữ swahili nghe rất giống tiếng gào

của loài dã thú mà ngôn ngữ văn minh không có” Bố mẹ vợ thì thường tỏ ra

thất vọng về Điểu Thậm chí, bố mẹ của Điểu còn không hề được nhắc đến trong tác phẩm Điểu trở thành cá thể đơn độc đến lạnh lẽo, cô đơn bủa vây như một tất yếu Cùng với Điểu, hình ảnh của mẹ vợ Điểu và vợ Điểu cũng được khắc họa mang nỗi cô đơn thầm kín Đồng thời gặp biến cố là đứa trẻ dị tật nhưng Điểu, mẹ vợ Điểu và vợ Điểu không thể chia sẻ với nhau tâm sự u

20

uất trong lòng Mẹ vợ Điểu “với tiếng thở dài cô quạnh”, thể hiện nỗi buồn

khổ, bất lực, không thể giãi bày Vợ Điểu bằng dự cảm bất an của một người

mẹ, cất lên giọng nói “như người bị bỏ rơi…con quỉ hoài nghi đã xui khiến vợ

anh thốt lên cùng một câu nói trong cùng một giọng vô vọng như thế này cả trăm lần” [12,145] Vợ Điểu cô đơn vì không nhận được sự quan tâm đúng

mực từ người chồng Suốt thời gian sau sinh, Điểu lác đác đến thăm vợ, ấy vậy còn mang quà là những trái nho mà vốn vợ anh rất ghét mùi của chúng Ngay cả đứa con mình sinh ra, vợ Điểu cũng không được nhìn mặt dù đã qua nhiều ngày, bồn chồn và bất an xâm chiếm lấy người mẹ trẻ Vợ Điểu liệu có thể tránh được cảm giác cô đơn? Có thể nhận thấy, ngay cả đứa con dị tật mới chào đời của Điểu cũng mang trong mình nỗi cô đơn Nỗi cô đơn ấy được

người cha là Điểu, cảm nhận một cách sâu sắc, đầy đau đớn: “Trên một mặt

trận tăm tối và cô đơn mà tôi chưa bao giờ gặp, con trai tôi đã bị thương như Apollinaire và bây giờ nó đang kêu gào không ra tiếng ” [12,48].

Nó cô đơn khi vừa chào đời đã bị mọi người ghê sợ, né tránh, không nhận được sự chào đón từ chính người cha, không được chọn lựa sự sống cái chết của bản thân Trên đường đưa đến tên bác sĩ lang băm âm mưu cắt đứt sự

sống, đứa bé con trai Điểu “khóc ré lên bằng cái giọng to đến khó tưởng

tượng nổi”, mặt nó “nhăn lại và những giọt nước mắt lớn, trong suốt từ đôi mắt nhắm nghiền chảy dài xuống” “Tiếng khóc the thé giống như tiếng gáy của hàng ngàn con dế, có khi lại giống như cả Điểu lẫn Himiko hòa nhập vào thân xác của một con dế đơn độc và đang cùng gáy với nó” [12,242]

Nỗi cô đơn biểu hiện ở nhân vật qua dòng ý thức, dòng độc thoại nội tâm bất tận Dòng ý thức đã giúp Oe bóc trần những suy tư tận đáy bản thể,

mà cảm thức cô đơn làm nên một trong những sắc màu chủ đạo Sâu trong tiềm thức, Điểu đã luôn khát khao được chia sẻ và nỗi niềm ấy càng mãnh liệt khi đứa con dị tật chào đời Điểu đã thèm có một người bạn để chia sẻ tất cả

21

những mong ước của bản thân trong hiện tại và tương lai Nỗi khát khao này đẩy đến mức đỉnh điểm là khi Điểu tình cờ thấy một anh chàng giả gái trên đường cũng khiến anh lập tức nảy ra ý nghĩ muốn tâm sự dù đó chỉ là trong tưởng tượng Anh tưởng tượng những điều sẽ xảy ra nếu anh đi với chàng thanh niên (cải trang nữ giới) đến một xó xỉnh tồi tàn nào đó trong thành phố:

“Chắc là chúng tôi sẽ nằm trần truồng, sát bên nhau như anh em và trò

chuyện Tôi cũng nên trần truồng như nhộng để anh chàng không cảm thấy ngượng ngùng” “Tôi phải nói cho anh chàng biết rằng tối nay vợ tôi sanh, rồi có lẽ tôi nên thú nhận rằng mấy năm nay tôi muốn đi châu Phi, và một trong những điều mộng ước của tôi là, khi trở về nhà, viết một thiên kí sự về những cuộc phiêu lưu mạo hiểm ở đó với tựa đề Bầu trời châu Phi Tôi phải nói luôn rằng chuyện một mình tôi đến châu Phi không thể thực hiện được nếu tôi bị nhốt trong bốn bức tường của gia đình khi đứa con chào đời…Tôi

sẽ nói đủ mọi chuyện trên đời” [12,12] Sâu bên trong khát vọng ấy là nỗi cô

đơn khổng lồ trong thế giới ý thức và tiềm thức của Điểu Và nhất là từ khi biết tin về đứa con mới sinh bị dị tật thì nỗi cô đơn trong Điểu càng lúc càng hiện lên với những đường nét sắc hơn và gam màu bi đát hơn Trong khoảnh

khắc, Điểu “cảm thấy mình bị tách ra khỏi mặt đất, hoàn toàn cô lập”, “nhận

ra tất cả nỗi cô đơn và không nơi nương tựa mà anh đã có từ lúc hừng đông”

Nỗi cô đơn đã định sẵn, nó đã tồn tại ngay từ khi có sự hiện hữu của Điểu, chỉ

là anh nhận ra khi nào Nó là định mệnh mà Điểu không thể thoát khỏi hay cưỡng lại

Nỗi cô đơn biểu hiện qua những giấc mơ của Điểu và Himiko Những giấc mơ cũng chính là biểu hiện cho nỗi cô đơn ngập tràn trong thế giới nội

tâm của người Nhật Bản hiện đại Trong giấc mơ của Điểu, “anh thấy một

quả tên lửa đặt trên mặt trăng và chiếc nôi của thằng bé nằm một mình trên những tảng đá cô đơn một cách khủng khiếp kia” [12,190] Thằng bé cô đơn

22

giữa những “tảng đá cô đơn” đã nhân lên gấp bội nỗi cô đơn , khiến cho sự cô

đơn ấy trở nên đậm đăc, nhuốm màu bi đát vì thân phận con người trở nên vô cùng bé nhỏ, mong manh trước quả tên lửa có sức mạnh ghê gớm chuẩn bị nổ tung Điểu mơ về sự cô đơn của thằng bé nhưng cũng đồng thời thể hiện nỗi

cô đơn ẩn sâu trong tiềm thức anh khiến anh đồng cảm với chính con trai mình Giấc mơ của Himiko là một thanh âm vang bổng cộng hưởng với giấc

mơ của Điểu, làm thành “bản giao hưởng cô đơn” mãnh liệt và sâu sắc

Himiko mơ thấy Điểu “nằm co ro như một đứa trẻ, hai bàn tay nắm chặt và

khóc oa oa Miệng anh rộng toác” [12,190] Trong giấc mơ của Himiko, Điểu

hoá thân thành đứa trẻ, bởi nỗi cô đơn nằm sâu trong ý thức và tiềm thức khiến Điểu trở nên yếu đuối và đáng thương, không khác gì đứa con tật nguyền của mình

Những con người cô đơn lại tìm được những sợi dây liên kết, đồng cảm với nỗi cô đơn của nhau Bằng sự nhạy cảm, tinh tế, Himiko đã khám phá ra nỗi cô đơn trong thế giới nội tâm của Điểu, và của chính mình Himiko phát

hiện ra rằng “anh Điểu, có thể là chúng ta cần nhau đấy” khiến Điểu phải

“sững người như bất ngờ nghe một người câm cất tiếng khóc than” Nỗi cô đơn định mệnh đã có trong Điểu từ khi Điểu còn là một cậu bé, “Lúc ấy anh

bị bỏ lại phía sau, lạc đường và đã lãnh đủ một trận mưa như trút và lạnh ngắt Một sự cô đơn khủng khiếp và cảm giác tủi nhục của tuyệt vọng xâm chiếm lấy anh” Điểu càng ý thức sâu sắc về nỗi cô đơn đậm đặc trong cái

“tôi” đang hiện hữu, anh càng khao khát được chia sẻ, “vào khoảng nửa đêm,

Điểu lại thức giấc Và anh khám phá ra mình có được nguồn động viên sâu

xa, mãnh liệt khi có Himiko bên cạnh suốt đêm chứ không phải một mình Từ khi trưởng thành đến giờ, anh chưa bao giờ cần một người khác đến như vậy”

[12,162] Trước những biến cố nghiệt ngã, cảm giác cô đơn càng tăng lên khi

Điểu không tìm ra được lối thoát cho nghịch cảnh của mình, “Điểu cảm thấy

Giống như Điểu, Himiko cũng đang ngụp lặn trong nỗi cô đơn Thời sinh viên, Himiko là một nữ sinh sôi nổi, say mê, nhiều hoài bão Nhưng hiện tại, nàng lại sống trong cảnh bệ rạc đến xót xa Một thời gian ngắn sau khi tốt nghiệp, Himiko kết hôn và có cuộc hôn nhân ngắn ngủi Một năm sau cuộc hôn nhân, chồng nàng treo cổ tự vẫn ngay trong ngôi nhà hai người từng sống Từ đó, nàng càng co mình lại trong căn phòng tối tăm - thậm chí ban ngày cũng kín rèm, uống rượu, hút thuốc và qua đêm với nhiều loại đàn ông

mà đôi lúc chẳng có một thứ đồ bảo vệ Himiko đã tự giam mình trong cái cũi của quá khứ, trong mặc cảm về cái chết của người chồng Nàng trở thành

người ngại tiếp xúc với ánh sáng, làm việc không mục đích - “lái chiếc xe thể

thao rong chơi khắp phố” vào ban đêm, còn ban ngày thì giam mình trong căn

nhà và “trầm tư mặc tưởng” Có thể thấy nỗi cô đơn của Himiko như được

nén lại đầy bí bách, ngột ngạt trong căn nhà và không thể nào thoát ra khiến nàng phải ra ngoài rong chơi vô nghĩa Nhưng dường như nàng vấp phải nỗi

cô đơn khi không thể hòa nhập với cuộc sống thực tại và choáng ngợp trước ánh sáng ban ngày nên chọn ban đêm để lái xe rong ruổi khắp các con phố Nỗi cô đơn chán chường còn lên đến cực điểm khi cả Điểu và Himiko cùng trần truồng nhìn nhau mà chẳng ai muốn làm tình

Trong tác phẩm, biểu hiện nỗi cô đơn của Điểu và Himiko là tìm đến với những thế giới không hiện hữu, không với tới được Nếu như Điểu luôn

mơ về châu Phi, nuôi ước vọng đặt chân đến châu Phi xa xôi thì Himiko cũng

có một niềm đam mê, đó là những lí luận triết học về thế giới đa nguyên trong

24

đó có cả thế giới dành cho những con người sau khi chết Con người tìm đến những thế giới không hiện hữu, không với tới được bởi họ cô đơn lạc lõng giữa gia đình, giữa cộng đồng, không thể hòa nhập với cuộc sống thực tại Có

lẽ, chứng kiến sự hủy diệt của bom nguyên tử, con người thu mình lại để tìm kiếm sự an toàn nhưng cũng chính vì vậy mà họ càng trở nên cô đơn

1.3.2.2 Nỗi sợ hãi, bất an bủa vây

Nếu sợ hãi là tâm lý bình thường của con người khi cảm thấy bị đe dọa thì luôn luôn trong trạng thái sợ hãi, ngay cả khi không có chút dấu hiệu nào của sự đe dọa lại là trạng thái tâm lý bất bình thường đeo bám các nhân vật của Oe Nhưng chính trạng thái bất bình thường lại là phản ứng bình thường của con người bị ám ảnh bởi bom nguyên tử và chiến tranh tàn khốc Đưa mối liên hệ giả tưởng giữa quan hệ cha – con với những nạn nhân của bom nguyên

tử, Oe đã lột tả tận sâu trong tâm hồn con người nỗi ám ảnh, sợ hãi vô tận Chứng kiến sự hủy diệt, tàn phá kinh hoàng của bom nguyên tử, con “virus sợ hãi” đã tấn công những con người yếu ớt không còn chút sức lực kháng lại

Trong Một nỗi đau riêng, nhân vật Điểu luôn bị bủa vây bởi cảm giác

lo lắng và sợ dù là lúc tỉnh hay lúc mơ, dù là ngoài đường hay trong nhà Dường như ở bất cứ nơi đâu, bất cứ lúc nào, nỗi sợ hãi cũng đeo đuổi Điểu như một “tên lửa khóa mục tiêu” có khả năng xác định mục tiêu và đuổi theo

hạ gục Ngay cả khi băng qua một “con đường rộng” có đường dành cho xe điện chạy theo dây cáp, Điểu cũng vô cùng đắn đo và thận trọng Điểu bị tên

lửa mang theo nỗi sợ hãi gieo rắc làm cho anh “lên một cơn co thắt dữ dội,

gợi lên hình ảnh một chú chim nhỏ bé mất hồn vì sợ hãi” Điểu luôn cảm giác

như mọi bất trắc đang đón chờ ở mọi ngóc ngách, mọi khoảnh khắc của hiện hữu Từ biển lá xanh mênh mông, Điểu có cảm giác bị rừng cây đe dọa Từ những giọt nước mưa rơi tới tấp như những viên đạn, Điểu run rẩy Nhìn từ góc độ sinh thái nhân văn, con người trong tác phẩm của Oe đã đánh mất đi

25

tâm trạng hoà hợp với thiên nhiên vốn có của tâm thức phương Đông, không tìm được sự đồng cảm từ ngoại vật, chỉ còn lại nỗi sợ bao trùm Nỗi sợ ấy tuy

mơ hồ nhưng có thể đã bám rễ rất sâu trong mỗi con người Điểu sợ hãi bởi sự

ý thức về bóng đen lỗi lầm thời tóc còn để chỏm Trong quá khứ, Điểu đã bỏ rơi Kikuhiko – người bạn như hình với bóng, trong cuộc tìm kiếm một người điên trốn khỏi bệnh viện tâm thần Trong đêm tối, Điểu háo hức đi tìm người điên, bỏ lại Kikuhiko trên chuyến tàu chót trở về nhà trong đêm, bỏ ngoài tai

tiếng la gần như khóc của Kikuhiko “…anh Điểu ơi, em sợ lắm!” Nhưng cuối cùng, Điểu chỉ tìm thấy một “người điên treo cổ trên một ngọn đồi giữa thị

trấn” Trên đường trở về sau cuộc tìm kiếm, Điểu linh cảm “chẳng bao lâu anh cũng sẽ nói lời từ biệt cuộc đời của một kẻ phạm tội” Rồi sau đó Điểu đã

sợ hãi vì những lời đồn đại “những thanh niên chơi bời lêu lổng ở tỉnh lỵ sẽ bị

bắt vào những đơn vị cảnh sát và đưa xuống tàu thủy chuyển đến Triều Tiên”

và điều gì đã xảy ra với Kikuhiko sau khi Điểu bỏ rơi cậu ta trong đêm đó, liệu rằng Kikuhiko có nằm trong số những thanh niên bị bắt đi? Với Điểu, sự việc này như “một bóng ma” đã trôi nổi từ bóng đêm quá khứ đến tận hiện tại Cảm giác tội lỗi dằn vặt Điểu thầm kín khiến anh trở nên dè dặt, lo sợ

Trước những sự kiện bất thường của đời sống, các nhân vật luôn bị bủa vây bởi nỗi sợ hãi không thể dập tắt Khi nghe tin đứa trẻ sinh ra “bất bình thường”, Điểu đã mang trong lòng dự cảm đầy sợ hãi Nỗi bất hạnh khi sinh

ra đứa con bị thoát vị não trông như “quái vật” ập đến khiến sự sợ hãi tràn ngập trong lòng Điểu Khi quyết định chờ đứa con mới chào đời chết, đưa đứa

bé vào âm mưu cắt đứt sự sống của nó, Điểu luôn luôn cảm thấy sợ hãi xen lẫn cảm giác xấu hổ, day dứt Anh sợ rằng đứa bé không chết đi mà trở thành gánh nặng mãi mãi cho vợ chồng anh, nó sẽ giam hãm anh suốt đời, không thể tự do đặt chân đến châu Phi như anh ao ước Hơn thế, khi nghĩ về “ngày

phán xét cuối cùng”, Điểu “há hốc miệng thở trong nỗi sợ hãi đã ngấm sâu

26

thăm thẳm trong lòng anh”, có thể anh sẽ được gọi ra tòa như một nhân

chứng và anh sẽ không thể nhận ra con mình trừ khi thấy cái khối u trên đầu

nó

Trong Một nỗi đau riêng, nỗi sợ hãi không chỉ đeo bám riêng nhân vật

Điểu trước những biến cố bất thường mà nó phủ lên hầu hết các nhân vật Các

bác sĩ trong bệnh viện “co rúm người” lại trước lời giới thiệu mình là cha của

đứa bé của Điểu Những âm thanh ấy văng vẳng bên tai họ với sắc thái đáng

sợ - “tôi là cha của con quái vật” Sau hành động tự tử của người chồng,

Himiko đã leo lên giường với đàn ông có thể mắc bệnh mà không một phương tiện bảo vệ và cô thấy mình có dấu hiệu nhiễm bệnh giang mai Cô

“chịu đựng nỗi sợ hãi đó trong một thời gian rất lâu” Himiko luôn đóng chặt

cửa ngôi nhà, dù ban ngày hay ban đêm bởi một nỗi sợ mơ hồ nhưng luôn

thường trực trong tâm hồn cô “Em cảm thấy sợ Em có cảm tưởng một con

yêu quái mang điều bất hạnh khủng khiếp đang chờ em bên ngoài” [12,172]

Cậu bé Kikuhiko trong cái đêm của quá khứ cũng đã trải qua cảm giác kinh khủng ấy Kikuhiko đã sợ khiếp vía trước biến cố ngột ngạt đầy mối đe dọa

của chiến tranh, “người ta thường kể về chuyện những người buôn bán nô lệ

đã bắt nam sinh Nhật Bản và bán họ làm lính chiến, rồi có những lời đồn đại rằng chính phủ sẽ đưa chúng ta xuống tàu qua Triều Tiên - lúc ấy, tôi sợ kinh khủng” [12,256] Mọi biến cố bất hạnh đều chực đổ sụp, hạnh phúc trở nên

trở nên mong manh, nhân vật loay hoay và bất lực trước những lựa chọn, hướng giải quyết, nỗi sợ ngập tràn tâm hồn họ Thậm chí, nỗi sợ còn xuất hiện

ở ngay cả những người dân đi đường Phải chăng, nó đã trở thành tâm lí chung của con người Nhật Bản thời hậu chiến khi họ phải chứng kiến bao đau thương mất mát của thiên tai, chiến tranh? Với họ, chiếc xe cứu thương hú còi

ầm ĩ như một vết rạn không trông đợi trên mặt phẳng của cuộc sống hàng

ngày và “điều trông thấy làm họ tràn ngập nỗi sợ hãi ngây ngô”

27

Các nhân vật không chỉ ngập tràn nỗi sợ hãi khi thức mà còn bị nỗi sợ

ấy tràn cả vào những giấc mơ Giấc mơ biểu trưng cho nỗi sợ hãi tột cùng của

các nhân vật Điểu nằm mơ về châu Phi: “Anh đang đứng trên một cao

nguyên nằm ở phía đông bờ hồ Chad, phía tây nước Nigeria…Thình lình một con phacochoere khổng lồ nhìn thấy anh Con vật ác độc tấn công…Nhưng anh không có vũ khí để chiến đấu với con phacochoere Tôi đến châu Phi không trang bị và không qua một cuộc huấn luyện nào, anh nghĩ, và nỗi sợ hãi kích động anh.[…] Con vật điên tiết đã có mặt ở một bụi cây rậm, thấp cách đó vài thước: Điểu không còn cơ hội thoát thân.[…] Những chiếc răng kinh tởm của con phacochoere gần táp trúng mắt cá Điểu” [12,29-30] Con phacochoere – con lợn lòi có bướu chính là là dự cảm cho những nỗi bất

hạnh, bất trắc, nguy hiểm đang chực giáng xuống đầu nhân vật Dòng ý thức của nhân vật chảy hỗn loạn, nỗi sợ hãi vốn ẩn náu trong tiềm thức, nay sống dậy mạnh mẽ Đã không còn Điểu tuổi 20 – không bao giờ bi quan ủ rũ,

“không biết sợ là gì” Kikuhiko nhạy bén và tinh tế nhận ra sự thay đổi ở Điểu sau mấy năm không gặp: “Dường như có điều gì đó làm anh khiếp sợ và anh

đang cố chạy trốn nó…trông anh có vẻ hoảng hốt quá mức, giống như anh sợ đến nỗi không còn biết đầu mình nằm ở đâu nữa” [12,258] Điểu thú nhận nỗi

khiếp sợ đang ám ảnh trong ý thức và tiềm thức của anh, “Tôi đã kiệt sức rồi

Tôi sợ Tôi đang chạy trốn” [12,258]

Nỗi sợ hãi còn ám ảnh trong giấc mơ của Himiko khiến “nàng rên hừ

hự như một con dã thú, những tiếng kêu đến từ trong mơ Dấu hiệu của sự sợ hãi” Vẻ đau đớn, mệt mỏi hằn lên trên khuôn mặt tròn trịa, tái xanh của

Himiko Thứ đe dọa sự bình yên trong mơ của Himiko chính là cuộc sống hiện thực với sự vây bủa của những điều bất an, hiểm họa bất ngờ

Nỗi sợ hãi là trạng thái tất yếu của những con người chịu nỗi ám ảnh bởi bom nguyên tử Nhật Bản đã hứng chịu hai quả bom kinh hoàng do Mỹ

28

ném xuống thành phố Hiroshima và Nagasaki Thời gian ở Hiroshima ngừng trôi khi quả bom nguyên tử đầu tiên nặng gần năm tấn phát nổ Tất cả đồng hồ được tìm thấy trong thành phố đều chết đúng tại tám giờ mười lăm phút Trong ánh sang chói lòa tạo bởi màu đỏ, lam và xám khói, người, vật cùng các công trình kiến trúc ở Hiroshima oằn mình lên rồi tàn lụi Thành phố hàng trăm năm tuổi bỗng chốc hóa thành tro bụi Quả bom thứ hai rơi xuống thành phố Nagasaki cũng đã san phẳng nơi đây chỉ trong vài giây Hàng trăm nghìn người đã thiệt mạng và vô số người khác bị thương, bị dị tật vì chất phóng xạ

Đó là hồi ức kinh hoàng mà người Nhật đã chứng kiến Chính vì vậy, nỗi sợ hãi bất an trở thành trạng thái tất yếu của con người thời hậu chiến, khó có thể xóa nhòa

Nhân vật trong Một nỗi đau riêng luôn tìm cách để giải thoát khỏi nỗi

cô đơn, sự sợ hãi, biểu hiện rõ nhất là ở Điểu và Himiko Cả hai nhân vật đều tìm đến men say để thoát ra khỏi cảm giác cô đơn Điểu tìm đến rượu để vơi

đi cảm giác cô đơn vì lạc lõng giữa gia đình, cộng đồng; để quên đi nỗi sợ hãi trước biến cố đứa con dị tật Himiko tìm đến rượu để né tránh cảm giác cô

đơn trước thực tại, nỗi sợ quá khứ Nàng còn “rít thuốc liên hồi cho đến khi

chiếc giường mù mịt khói” để tìm kiếm sự yên ổn trong tâm hồn đang chất

chứa nỗi sợ và cô đơn Điểu và Himiko đều tìm đến tình dục như một giải pháp để xóa đi cảm giác cô đơn, nỗi sợ hãi đang vây kín tâm hồn họ Sau cái chết của người chồng, Himiko đã tìm đến những niềm khoái lạc thể xác, lên giường với nhiều loại đàn ông để thoát khỏi những nỗi sợ đang ám ảnh Khi bước ra khỏi bệnh viện, trong lúc chờ đợi ở trạm xe buýt, giữa cái nắng thiêu đốt của mùa hè, bị dằn vặt bởi ý nghĩ phải lấy khoản tiền dành dụm cho chuyến đi khám phá Phi châu để trả chi phí điều trị cho con, Điểu đã nhận thấy cái “mầm khát khao tính dục” nhú lên như một cách phản ứng lại nỗi sợ hãi đang xâm chiếm lấy anh Đó là “khúc dạo đầu” chuẩn bị cho đoạn “cao

29

trào”, khi Điểu trở lại căn nhà của bạn tình Himiko Hai người đã quyến rũ nhau trong trò chơi tình dục để làm sống lại cơn khát chưa được thoả mãn từ thời sinh viên Oe Kenzaburo miêu tả thật dữ dội cuộc truy hoan giữa hai

người: “Điểu nhận ra anh đang nhìn Himiko như một chiến binh già đã được

tôi luyện trong những trận mạc của cuộc sống hàng ngày, nhiều kinh nghiệm hơn chính bản thân anh Nàng không chỉ là một chuyên gia tính dục mà năng lực của nàng còn quá sức dồi dào ở nhiều khía cạnh khác của cuộc sống trong thế giới thực tại này Điểu nhận ra chính mình chịu ảnh hưởng của Himiko: nhờ nàng mà anh đã vượt qua một trong những nỗi sợ hãi của mình”[15] Tác giả đã miêu tả cơn khát tính dục của Điểu như đỉnh cao của

cám dỗ, con người trốn chạy và phủi tay trước trách nhiệm, như một cách

“phơi bày hết ra ánh sáng nỗi sợ hãi đang chui vào người anh” Ngay trong

và sau cơn mây mưa, Điểu vẫn không thôi bị ám ảnh và dằn vặt bởi cảm giác tội lỗi Tìm đến rượu và tình dục như một cách để giải thoát bản thân khỏi nỗi

cô đơn, sợ hãi thì những cách thức ấy lại càng tô đậm cảm giác cô đơn, sợ hãi

ở các nhân vật Sau cơn say hay những cuộc thác loạn ái tình, Điểu và Himiko đều trở lại với tâm thức sợ hãi, cô đơn ngập tràn

Có thể nói, nỗi cô đơn, sợ hãi là chính là tâm thức chung của con người Nhật Bản thời hậu chiến Tâm trạng ấy là hậu quả tất yếu của một thời đại nhiều biến động dữ dội, của một nước Nhật hậu chiến tranh, của xã hội Nhật Bản hiện đại đa nghĩa tột độ Oe Kenzaburo đã chạm đến những vấn đề đau thương mà thấm thía, sâu sắc của loài người, trở thành nhà văn có tư tưởng mang tầm nhân loại

1.3.3 Khát vọng tự do và trái tim lương thiện

Tác giả đã gửi gắm khát vọng tự do qua nhân vật của mình, đặc biệt là nhân vật Điểu Điểu nuôi ước vọng đến châu Phi – một vùng trời mới đầy tự

do Anh muốn được khám phá vùng đất ấy và mộng ước viết một thiên ký sự