Phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo lớn thông qua việc giúp trẻ tìm hiểu các hiện tượng tự nhiên

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁO DỤC MẦM NON ====== NGUYỄN THỊ THANH PHƯƠNG PHÁT TRIỂN VỐN TỪ CHO TRẺ MẪU GIÁO LỚN THÔNG QUA VIỆC GIÚP TRẺ TÌM HIỂU CÁC HIỆN TƯỢNG TỰ NHI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

======

NGUYỄN THỊ THANH PHƯƠNG

PHÁT TRIỂN VỐN TỪ CHO TRẺ MẪU GIÁO LỚN

THÔNG QUA VIỆC GIÚP TRẺ TÌM HIỂU

CÁC HIỆN TƯỢNG TỰ NHIÊN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Giáo dục mầm non

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

======

NGUYỄN THỊ THANH PHƯƠNG

PHÁT TRIỂN VỐN TỪ CHO TRẺ MẪU GIÁO LỚN

THÔNG QUA VIỆC GIÚP TRẺ TÌM HIỂU

CÁC HIỆN TƯỢNG TỰ NHIÊN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Giáo dục mầm non

Người hướng dẫn khoa học

GVC ThS PHAN THỊ THẠCH

và giúp em hoàn thành khóa luận này

Em xin chân thành cảm ơn Ban Giám Hiệu và toàn thể các cô giáo trường mầm non Trưng Nhị - Phúc Yên – Vĩnh Phúc đã giúp em có tư liệu cho đề tài nghiên cứu

Em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới gia đình, bạn bè đã luôn giúp đỡ,động viên em trong suốt quá trình học tập cũng như thực hiện khóa luận này

Do bước đầu tập làm quen với công trình nghiên cứu, khóa luận của em không tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế Vì vậy, em kính mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô giáo và các bạn để khóa luận được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 5 năm 2018

Sinh viên

Nguyễn Thị Thanh Phương

LỜI CAM ĐOAN

Khóa luận này là kết quả nghiên cứu của bản thân tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.Bên cạnh đó, tôi được sự quan tâm của các thầy cô giáo trong kháo Giáo dục Mầm non, đặc biệt là sự hướng dẫn tận tình của cô giáo

Hà Nội, tháng 5 năm 2018

Sinh viên

Nguyễn Thị Thanh Phương

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 1

3 Đối tượng nghiên cứu 3

4 Mục đích nghiên cứu 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Phạm vi nghiên cứu 3

7.Phương pháp nghiên cứu 4

8.Cấu trúc của khóa luận 5

NỘI DUNG 6

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN VỐN TỪ CHO TRẺ MẪU GIÁO LỚN 6

1.1.Cơ sở lí luận 6

1.1.1.Cơ sở ngôn ngữ học 6

1.1.1.1.Những hiểu biết chung về từ trong tiếng Việt 6

1.1.1.2.Đặc điểm của từ tiếng Việt 6

1.1.1.3.Một số kiểu từ được phân chia theo đặc điểm cấu tạo 7

1.1.1.4 Một số kiểu từ được phân chia theo đặc điểm ngữ nghĩa 9

1.1.1.5 Một số kiểu từ được phân chia theo đặc điểm ngữ pháp 11

1.1.2 Cơ sở tâm lí học 14

1.1.3 Cơ sở giáo dục học 15

1.1.3.1 Nhiệm vụ phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo 15

1.1.3.3 Phương pháp, biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo 16

1.2 Cơ sở thực tiễn 18

1.2.1 Khảo sát nội dung chương trình giáo dục cho trẻ MGL do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành 18

1.2.2.Thực trạng việc dạy và học về phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo lớn ở trường mầm non Trưng Nhị, phường Trưng Nhị, thị xã Phúc Yên, tỉnh Vĩnh

Phúc 25

CHƯƠNG 2 : PHƯƠNG PHÁP PHÁT TRIỂN VỐN TỪ CHO TRẺ MẪU GIÁO LỚN THÔNG QUA VIỆC GIÚP TRẺ TÌM HIỂU CÁC HIỆN TƯỢNG TỰ NHIÊN 27

2.1 Hướng dẫn trẻ mẫu giáo lớn quan sát hiện tượng tự nhiên kết hợp với việc sử dụng câu hỏi gợi mở để làm giàu vốn từ cho trẻ 27

2.2 Sử dụng biện pháp đàm thoại kết hợp với giảng giải và phân tích ngữ cảnh để giúp trẻ hiểu nghĩa của từ khi tìm hiểu các hiện tượng tự nhiên 30

2.3.Sử dụng trò chơi học tập để giúp trẻ mẫu giáo lớn làm giàu số lượng từ và cân đối cơ cấu từ loại khi tìm hiểu về các hiện tượng tự nhiên 33

2.4.Cho trẻ mẫu giáo lớn thực hành giao tiếp để trẻ mở rộng vốn từ khi tìm hiểu về các hiện tượng tự nhiên 36

CHƯƠNG 3: GIÁO ÁN THỂ NGHIỆM 42

KẾT LUẬN 60

TÀI LIỆU THAM KHẢO 61

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Ngôn ngữ - thành tựu lớn nhất của con người - là một hệ thống đặc biệt Vốn từ là nền móng để phát triển ngôn ngữ, mà ngôn ngữ đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của trẻ Nhà sư phạm Nga Chikhieva E.L nói rằng:

”Ngôn ngữ là công cụ của tư duy, là chìa khóa của nhận thức, là vũ khí để chiếm lĩnh kho tàng văn hóa của dân tộc Như vậy việc rèn luyện và phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một trong những nhiệm vụ có tầm quan trọng đặc biệt của giáo dục mầm non, góp phần trang bị cho trẻ một phương tiện để nhận thức, chiếm lĩnh tri thức nhân loại Một trong những nhiệm vụ không thể thiếu của việc phát triển ngôn ngữ là phát triển vốn từ

Phát triển vốn từ cho trẻ mầm non là việc giúp trẻ mầm non có thêm nhiều

từ ngữ mới đa dạng về các sự vật, hiện tượng liên quan đến trẻ trong cuộc sống hàng ngày Ở lứa tuổi mẫu giáo nói chung, trẻ MGL nói riêng phải nắm được vốn từ cần thiết để giao tiếp và tiếp thu tri thức ban đầu trong trường mầm non, chuẩn bị cho trẻ vào lớp Một Ngôn ngữ của trẻ phát triển tốt sẽ giúp sự nhận thức và giao tiếp phát triển tốt góp phần quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách cho trẻ

Hiểu nhiệm vụ cơ bản của việc phát triển vốn từ cho trẻ mầm non, đặc

biệt là trẻ mẫu giáo lớn, chúng tôi mạnh dạn nghiên cứu đề tài “Phát triển vốn

từ cho trẻ mẫu giáo lớn thông qua việc giúp trẻ tìm hiểu các hiện tượng tự nhiên”

Trong cuốn “Phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo”, NXB Đại học Sư phạm (2004) Nguyễn Xuân Khoa đã đề cập đến nội dung và các phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ một cách toàn diện Đồng thời, tác giả cũng đưa ra được các phương pháp triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non, trong

đó bao gồm cả nội dung phát triển vốn từ, cách sửa lỗi phát âm và một số trò chơi nhằm phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo

Tác giả Đinh Hồng Thái trong cuốn “Phương pháp phát triển lời nói cho trẻ em” NXB Đại học Sư phạm (2012) dành một chương với 8 trang sách để trình bày về: Đặc điểm phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo; các nhiệm vụ hình thành vốn từ cho trẻ mẫu giáo; các phương pháp, biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ

Tuy vậy, cả Nguyễn Xuân Khoa và Đinh Hồng Thái trong 2 cuốn giáo trình đã nêu tên trên đây đều không đi sâu vào việc phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo lớn thông qua hoạt động giúp trẻ tìm hiểu các hiện tượng tự nhiên Nghiên cứu về việc phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo cũng là vấn đề thu hút sự quan tâm của sinh viên khoa Giáo dục Mầm non Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 Tiêu biểu cho những sinh viên đã tìm hiểu vấn đề này là:

Nguyễn Thị Thảo (2016) với đề tài “Phát triển vốn từ cho trẻ mầm non

thông qua hoạt động cho trẻ làm quen với môi trường xung quanh” Trong

cuốn khóa luận tốt nghiệp của mình, tác giả đã dành sự quan tâm một số nội dung va biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ mầm non thông qua hoạt động cho trẻ làm quen với môi trường xung quanh

Hoàng Phương Thanh (2016) với đề tài “Mở rộng vốn từ cho trẻ mẫu

giáo lớn thông qua tập thơ Góc sân và khoảng trời của nhà thơ Trần Đăng Khoa”, lại thiên về tìm hiểu việc mở rộng vốn từ cho trẻ mẫu giáo lớn thông

qua hoạt động cho trẻ làm quen với những tác phẩm thơ của một thi sĩ đã từng được mệnh danh là thần đồng thơ thiếu niên, nhi đồng

Khuất Thị Kim Thanh (2017) với đề tài “Thiết kế một số trò chơi học tập

nhằm phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi”, lại tập trung tìm hiểu tác

dụng của một số trò chơi học tập phát triển vốn từ cho trẻ 5-6 tuổi

Thông qua việc khái quát tình hình nghiên cứu đề tài có liên quan đến việc phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo, có thể khẳng định: đây không phải là vấn đề mới vì đã có không ít người tìm hiểu về nó Tuy vậy, thông qua những công trình đã được chúng tôi tổng thuật, có thể thấy cho đến nay chưa có công

trình nào trùng với đề tài: “Phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo lớn thông qua

việc giúp trẻ tìm hiểu các hiện tượng tự nhiên”

3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là những biện pháp giúp trẻ mẫu giáo lớn tìm hiểu các hiện tượng tự nhiên, nhằm phát triển vốn từ cho trẻ

4 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu đề tài này, chúng tôi mong muốn tìm ra các phương pháp,biện pháp, hình thức giáo dục tốt nhất để phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo lớn thông qua việc giúp trẻ tìm hiểu các hiện tượng tự nhiên

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

Trong khóa luận này, chúng tôi xác định phải thực hiện các nhiệm vụ sau:

5.1 Xác định cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của đề tài

5.2.Đề xuất một số biện pháp dạy học tích cực nhằm tổ chức các hoạt động giáo dục để trẻ mẫu giáo lớn phát triển vốn từ khi tìm hiểu các hiện tượng tự nhiên

5.3.Thiết kế giáo án thể nghiệm

6 Phạm vi nghiên cứu

6.1.Phạm vi khảo sát tư liệu

Chúng tôi bước đầu tập trung khảo sát những nội dung tổ chức hoạt động giúp trẻ mẫu giáo lớn tìm hiểu về các hiện tượng tự nhiên trong chương trình giáo dục hiện hành ở trường mầm non

6.2.Giới hạn nội dung nghiên cứu

Nội dung nghiên cứu chính của khóa luận là những biện pháp giáo dục tích cực nhằm phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo lớn theo đề tài tìm hiểu các hiện tượng tự nhiên

7.Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện nhiệm vụ,mục tiêu và yêu cầu của đề tài tôi đã sử dụng một

số phương pháp nghiên cứu sau:

7.3Phương pháp miêu tả

Đây là phương pháp chúng tôi dùng để cụ thể hóa đối tượng nghiên cứu

7.4.Phương pháp tổng hợp

Chúng tôi sử dụng phương pháp này để tổng hợp kết quả nghiên cứu, từ

đó rút ra nhận xét, tiểu kết, kết luận cần thiết

7.5.Phương pháp thực nghiệm

Chúng tôi sử dụng phương pháp này để thực nghiệm những phương pháp pháp, biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ thông qua hoạt động giúp trẻ tìm hiểu các hiện tượng tự nhiên

7.6 Ngoài ra, trong khóa luận ngoài những phuong pháp trên chúng tôi còn sử dụng các phương pháp: quan sát, đàm thoại, giảng giải,…

8.Cấu trúc của khóa luận

Khóa luận gồm 3 phần

Phần 1: Mở đầu

Phần 2: Nội dung

Phần 3: Kết luận

Phần nội dung của khóa luận gồm 3 chương sau:

+ Chương 1:Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của đề tài

+ Chương 2:Biện pháp tổ chức các hoạt động cho trẻ mẫu giáo lớn tìm

hiểu các hiện tượng tự nhiên để giúp trẻ phát triển vốn từ

+ Chương 3:Thiết kế giáo án thể nghiệm

NỘI DUNG CHƯƠNG I

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PHÁT

TRIỂN VỐN TỪ CHO TRẺ MẪU GIÁO LỚN 1.1.Cơ sở lí luận

1.1.1.Cơ sở ngôn ngữ học

1.1.1.1.Những hiểu biết chung về từ trong tiếng Việt

a Khái niệm về từ trong tiếng Việt

Từ của Tiếng việt là một hoặc một số âm cố định, biến mất, mang những đặc điểm ngữ pháp nhất định, nằm trong những kiểu cấu tạo nhất định, tất cả ứng với một kiểu ý nghĩa nhất định, lớn nhất trong tiếng Việt và nhỏ nhất để tạo câu (Đỗ Hữu Châu,2007, Từ vựng-ngữ nghĩa Tiếng việt ,NXBGD, tr 52)

b Đặc điểm của từ tiếng Việt

Theo Đỗ Hữu Châu, từ tiếng Việt có những đặc điểm sau:

- Từ là đơn vị hai mặt (hình thức và ý nghĩa)

- Hình thức của từ có thể là âm thanh (khi nói), chữ viết (khi viết)

- Ý nghĩa của từ tiếng Việt là một hợp thể (nhiều thành phần) nhưng có thể phân lập ra được

- Về tính chất, từ có tính sẵn có, tính bắt buộc và tính cố định

Các từ trong hệ thống từ vựng tiếng Việt được hình thành do quy ước của bao thế hệ cha ông ở nhiều thời đại khác nhau Khi đã nạp vào hệ thống, chúng tồn tại rất bền vững Các thế hệ con cháu khi viết nói, chỉ việc lựa chọn

để sử dụng Đó là biểu hiện của tính có sẵn của từ Khi từ đã được đại đa số thành viên cộng đồng chấp nhận thì hai mặt trong cấu tạo của nó là cố định

c Từ là đơn vị thực tại, hiển nhiên của ngôn ngữ

d Về tính chất, từ là đơn vị lớn nhất của hệ thống ngôn ngữ, nhưng là đơn vị nhỏ nhất dùng để tạo câu (Đỗ Hữu Châu, Từ vựng-ngữ nghĩa tiếng Việt, NXBGD,1985,tr 6)

1.1.1.2 Một số kiểu từ được phân chia theo đặc điểm cấu tạo

Dựa vào đặc điểm cấu tạo, các nhà khoa học chia từ tiếng Việt thành từ đơn và từ phức Căn cứ vào phương thức cấu tạo người ta chia từ phức thành

từ ghép và từ láy

a Từ đơn

a.1 Khái niệm

Từ đơn là những từ một hình vị Về mặt ngữ nghĩa chúng không lập thành những hệ thống mà có một kiểu ngữ chung Chúng ta lĩnh hội và ghi nhớ nghĩa của từng từ một riêng lẻ Kiểu cấu tạo không đóng vai trò gì đáng

kể trong việc lĩnh hội ý nghĩa của từ (Đỗ Hữu Châu; Từ vựng - ngữ nghĩa tiếng Việt, 1985, tr37)

a.2 Phân loại

Đại đa số từ đơn trong tiếng Việt được cấu tạo bằng một hình vị tương ứng với một âm tiết Đó là những từ đơn đơn âm tiết

VD: đất, nước, núi, sống, đi, đứng, xanh, đỏ,…

Một số ít từ đơn được cấu tạo từ hai âm tiết trở lên, các âm tiết này khi tách ra không có nghĩa, khi kết hợp lại có giá trị như một tiếng có nghĩa

b.2 Phân loại

Căn cứ vào cách hòa phối ngữ âm, có thể chia từ láy thành:

Từ láy bộ phận VD: đỏ đắn, nhỏ nhoi, tập tễnh, lao xao ,…

Từ láy toàn phần VD: nho nhỏ, khe khẽ, xinh xinh, …

Căn cứ vào số lần tác động của phương thức láy có thể chia từ láy thành:

- Từ láy đôi VD: gọn gàng,khập khểnh, lầm rầm, …

- Từ láy ba VD: sạch sành sanh, dửng dừng dưng, …

- Từ láy tư VD: lam nham lở nhở, vội vội vàng vàng, …

c Từ ghép

c.1 Khái niệm

Từ ghép được sản sinh do kết hợp hai hoặc một số hình vị (hay đơn vị cấu tạo) tách biệt, riêng rẽ, độc lập với nhau (Đỗ Hữu Châu; Từ vững – ngữ nghĩa tiếng Việt, 1985, tr 51)

c.2 Phân loại

Căn cứ vào đặc điểm cấu tạo, người ta chia từ ghép thành:

Từ ghép phân nghĩa (còn gọi là từ ghép chính phụ): là những từ ghép được cấu tạo từ hai hình vị (hay đơn vị) theo quan hệ chính phụ, trong đó có một hình vị chỉ loại lớn (sự vật, hoạt động, tính chất) và một hình vị có tác dụng phân hóa loại lớn đó thành những loại nhỏ hơn cùng loại nhưng độc lập với nhau, và độc lập với loại lớn (Đỗ Hữu Châu; Từ vựng – ngữ nghĩa tiếng Việt, 1985, tr 53)

VD: cá rô, cá trắm, xe đạp, xe ô tô, …

Từ ghép hợp nghĩa (còn gọi là từ ghép đẳng lập, từ ghép tổng hợp): là những từ ghép do hai hình vị tạo nên, trong đó không có hình vị nào là hình vị chỉ loại lớn, không có hình vị nào là hình vị phân nghĩa Các từ ghép này không biểu thị những loại (sự vật, hiện tượng, tính chất, …) nhỏ hơn, trái lại chúng biểu thị những loại rộng hơn, lớn hơn, bao trùm hơn so với loại của

từng hình vị tách riêng (Đỗ Hữu Châu; Từ vựng – ngữ nghĩa tiếng Việt,

1985, tr 55)

VD: áo quần, bạn hữu, đêm ngày, tươi sáng, …

1.1.1.3 Một số kiểu từ được phân chia theo đặc điểm ngữ nghĩa

Theo Đỗ Hữu Châu: “Từ đa nghĩa là một từ, có sự thống nhất về nội dung

và hình thức Trong một giai đoạn lịch sử nhất định, các nghĩa khác nhau của một từ đa nghĩa cần có liên hệ chặt chẽ với nhau và không thoát li nghĩa chính” (Dẫn theo Từ điển giải thích thuật ngữ ngôn ngữ học, NXBGD, tr 85-86)

Người ta phân chia từ nhiều nghĩa thành:

- Từ nhiều nghĩa biểu vật

VD: Từ MŨI trong tiếng Việt có những nghĩa biểu vật sau:

+ Bộ phận của cơ quan hô hấp

+ Bộ phận nhọn của vũ khí: Mũi dao; Mũi súng

+ Phần trước của tàu thuyền: Mũi tàu; Mũi thuyền

+ Phần đất nhô ra ngoài biển: Mũi đất; Mũi Cà Mau

+ Năng lực cảm giác về mũi: Con chó có cái mũi rất thính

+ Đơn vị quân đội: Mũi quân bên trái

- Từ nhiều nghĩa biểu niệm:

VD: Từ THỊT có những nghĩa biểu niệm sau:

+ (Sự vật: chất liệu) (lấy từ cơ thể động vật), …

+ (Hoạt động) (tác động đến X, X là động vật) (để lấy thịt làm thực phẩm): Thịt một con gà

c Từ đồng nghĩa

c.1 Khái niệm

Theo Nguyễn Văn Tu: “Những từ đồng nghĩa là những từ có ý nghĩa giống nhau.Đó là những từ khác nhau cùng chỉ về một sự vật, một đặc tính, một hành động nào đó Đó là những tên khác nhau của một hiện tượng Những từ đồng nghĩa có một chỗ chung là việc định danh ( Từ vựng học tiếng Việt hiện đại, NXBGD, 1968, tr 95)

c.2 Phân loại

Các nhà ngôn ngữ học chia từ đồng nghĩa thành:

- Từ đồng nghĩa hoàn toàn:

VD1: tàu hỏa, xe lửa

VD2: máy bay, phi cơ

- Từ đồng nghĩa không hoàn toàn:

VD1: nhìn, trông, xem, ngắm, ngó, liếc, lườm, …

Từ trái nghĩa được phân chia thành:

- Từ trái nghĩa ngôn ngữ

VD: ngày/đêm, lớn/bé, già/trẻ, đứng/ngồi, …

- Từ trái nghĩa lời nói

VD: Việt Nam ơi máu và hoa ấy

Có đủ mai sau, thắm những ngày?

Trong hai câu thơ trên, máu và hoa mang ý nghĩa trái ngược nhau Máu là ẩn dụ tượng trưng cho những hi sinh, mất mát của dân tộc ta trong cuộc kháng chiến chống Mỹ Còn hoa là ẩn dụ tượng trưng cho những chiến thắng mà nhân dân đã đạt được trong cuộc kháng chiến

đó

1.1.1.4 Một số kiểu từ được phân chia theo đặc điểm ngữ pháp

Theo Đinh Văn Đức (1986), từ loại là “những lớp từ có cùng bản chất ngữ pháp, được phân chia theo ý nghĩa, theo khả năng kết hợp với các từ khác trong ngữ lưu và thực hiện những chức năng ngữ pháp nhất định trong câu (Ngữ pháp tiếng Việt (từ loại), NXBĐH và THCN, 16)

Các nhà ngữ pháp học đã phân chia từ tiếng Việt thành chín từ loại sau:

VD: đọc, xem, tìm hiểu, nói, đẩy, dắt,…

- Động từ không độc lập: Đó là những từ không mang ý nghĩa từ vựng

đủ rõ, luôn đòi hỏi phải có thực từ đứng sau mới diễn đạt được sự việc VD: bị, được, phải, chịu, có thể,…

c Tính từ

Là những thực từ biểu thị tính chất, đặc trưng của các sự vật, hiện tượng

về các phương diện như hình thể, màu sắc,…

VD: ai, gì, nào, sao, đâu, bao giờ, bao nhiêu,…

e Số từ

Số từ là những từ chỉ số lƣợng (số đếm) và số thứ tự

Số từ đƣợc phân chia thành:

- Số từ chỉ số lƣợng: Loại này gồm số từ chỉ số lƣợng xác định (1,2,… 19,201,…) và số từ không xác định (vài, dăm ba, muôn ngàn,…)

- Số từ chỉ thứ tự

VD: thứ nhất, thứ nhì, thứ ba,…

f Phụ từ

Đó là những từ không có ý nghĩa từ vựng đã đủ rõ.Chúng chỉ có khả năng

đi kèm danh từ hoặc động từ, tính từ

Quan hệ từ đƣợc phân chia thành:

- Quan hệ từ đẳng lập

VD: và, với, cùng, cùng với, còn, rồi,…

- Quan hệ từ chính phụ

VD1: vì, để, với,…

VD2: Bởi vì…., cho nên…

Đó là những hư từ dùng ở trong câu để bố sung ý nghĩa nhấn mạnh hoặc

bổ sung sắc thái biểu lộ thái độ của người nói với nội dung được nói tới trong câu hoặc với ý người nghe

Các tiểu loại tình thái từ:

- Tình thái từ bổ sung ý nghĩa nhấn mạnh (chính, thì, mà,…)

- Tình thái từ bổ sung sắc thái nghi vấn (không, hả, à, ư,…)

- Tình thái từ bổ sung sắc thái cầu khiến (đi, ngay, thôi,…)

- Tình thái từ bổ sung sắc thái lễ phép, thân thiện (ạ,nhé, nhỉ,…)

1.1.2 Cơ sở tâm lí học

Trẻ ở giai đoạn MGB thì cấu tạo tâm lí đặc trưng của con người đã được hình thành, đến độ tuổi MGL vẫn tiếp tục phát triển ở mức độ cao hơn Giai đoạn này là cơ sở đầu tiên của tính cách con người Cuối tuổi mẫu giáo, ngôn ngữ của trẻ có tốc độ phát triển nhanh về số lượng và chất lượng, ngôn ngữ phát triển giúp trẻ biết tự giác hướng sự chú ý của mình vào đối tượng nhất định Cho nên, mỗi đối tượng tiếp nhận trong thời kì này đều có tác động sâu sắc đối với sự phát triển nhân cách và trí tuệ của trẻ

Về sự phát triển nhận thứ, các hiện tượng tâm lí, của trẻ cơ bản như các độ tuổi ở dưới nhưng chất lượng mới hơn Tư duy trừu tượng vẫn là cơ bản Tư duy trực quan giải thích việc mẫu giáo bé và đầu mẫu giáo nhỡ có vốn từ biểu danh là chủ yếu Tư duy trừu tượng và tư duy logic xuất hiện ở tuổi thứ năm cho phép trẻ lĩnh hội những khái niệm đầu tiên – đó là những khái niệm về sự vật, hiên tượng gần gũi xung quanh trẻ

Trẻ ở độ tuổi 5 - 6 tuổi đã bộc lộ tính nhạy cảm cao nhất với các hiện tượng ngôn ngữ Điều đó, khiến cho sự phát triển ngôn ngữ của trẻ khá nhanh

và đến cuối tuổi mẫu giáo thì trẻ sử dụng ngôn ngữ một cách khá thành thục trong hoạt động sinh hoạt hàng ngày và trong hoạt động học Vốn từ của trẻ mẫu giáo lớn, tích lũy khá phong phú không chỉ về các danh từ, động từ, tính

từ, liên từ,… Trẻ nắm vững vốn từ trong tiếng mẹ đẻ đủ để diễn đạt trong đời sống hàng ngày Từ ở trẻ em chỉ chứa đựng biểu tượng còn từ ở người lớn chỉ chứa đựng khái niệm.Tuy nhiên, trẻ mẫu giáo lớn cũng có thể lĩnh hội một số khái niệm đơn giản trong điều kiện được dạy dỗ đặc biệt phù hợp với đặc điểm phát triển của trẻ

1.1.3 Cơ sở giáo dục học

1.1.3.1 Nhiệm vụ phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo

Đinh Hồng Thái, trong giáo trình “Phương pháp phát triển lời nói trẻ em”

đã đề cập đến ba nhiệm vụ phát triển vốn từ cho trẻ.Đó là :

- Cần phải tích lũy số lượng từ cần thiết cho giao tiếp ngôn ngữ của trẻ

- Cần phải chú ý đến cơ cấu từ loại trong vốn từ của trẻ sao cho có đủ các

từ loại tiếng Việt với tỉ lệ thích hợp

- Giúp trẻ lĩnh hội ý nghĩa của từ Hiểu nghĩa từ là một nội dung quan trọng của phát triển lời nói Ở trường mầm non, nhiệm vụ này bao gồm:

+ Giúp trẻ nắm được ý nghĩa của từ trên cơ sở đối chiếu chính xác chúng với các đồ vật xung quanh

+ Giúp trẻ lĩnh hội được ý nghĩa khái quát của từ trên cơ sở phân biệt được những dấu hiệu đặc trưng của sự vật và hiện tượng

1.1.3.2 Các nguyên tắc phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo

Theo Đinh Hồng Thái, việc phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo phải tuân thủ ba nguyên tắc sau:

- Việc phát triển vốn từ gắn chặt với quá trình phát triển của tư duy,kết quả của hoạt động nhận thức

- Các nội dung phát triển vốn từ phải đưa vào tất cả các hoạt động của trẻ (học tập, vui chơi,sinh hoạt)

- Nội dung phát triển vốn từ cần được phức tạp hóa dần cùng với sự tăng

độ tuổi của trẻ.Nội dung này có thể thực hiện theo ba bước sau:

+ Mở rộng vốn từ của trẻ trên cơ sở cho trẻ làm quen với thế giới các sự vật, hiện tượng đang dần dần mở rộng

+ Đưa vào những từ chỉ những thuộc tính,phẩm chất, quan hệ trên cơ sở cho trẻ hiểu sâu thêm về các sự vật, hiện tượng của thế giới xung quanh

+ Đưa ra những từ chỉ rõ những khái niệm sơ đẳng trên cơ sở phân biệt và khái quát các sự vật theo những dấu hiệu căn bản

1.1.3.3 Các biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo

Các nhà khoa học giáo dục cho rằng, để phát triển ngôn ngữ trong đó có phát triển vốn từ cho trẻ, giáo viên mầm non cần sử dụng các phương pháp,biện pháp thuộc các nhóm sau:

a Nhóm phương pháp trực quan

Trực quan có nghĩa là cho trẻ tiếp cận trực tiếp với đối tượng cần tìm hiểu Phương pháp này giúp trẻ dễ dàng nhận biết những đặc điểm bên ngoài của đối tượng thông qua các giác quan của trẻ

Thuộc nhóm phương pháp trực quan là các biện pháp: cho trẻ quan sát vật thật; cho trẻ xem tranh ảnh, băng hình hoặc cho trẻ sử dụng đồ chơi để phát triển ngôn ngữ

b Nhóm phương pháp dùng lời

Thuộc nhóm phương pháp này có các phương pháp, biện pháp sau: đàm thoại, phân tích, giảng giải, thực hành giao tiếp

b1 Đàm thoại

Theo Từ điển Tiếng Việt, đàm thoại có nghĩa là trò chuyện

Trong quá trình tổ chức hoạt động giáo dục cho trẻ ở trường mầm non, đàm thoại có thể biểu hiện ở những hình thức khác nhau Có khi GV trò chuyện với trẻ để giúp trẻ nhận thức đối tượng và phát triển vốn từ Cũng có khi, GV sử dụng đàm thoại bằng cách nêu câu hỏi để trẻ trả lời

Thực hành giao tiếp là phương pháp hữu hiệu giúp trẻ tích cực hóa vốn

từ

c Sử dụng trò chơi học tập

Trò chơi học tập thuộc nhóm trò chơi có luật, thường do người lớn nghĩ ra cho trẻ chơi và dùng nó vào mục đích giáo dục và dạy học, hướng tới việc phát triển hoạt động trí tuệ cho trẻ

Trò chơi học tập có ý nghĩa rấy rất quan trọng, nó là phương tiện để phát triển trí tuệ, giáo dục một số phẩm chất đạo đức cho trẻ Việc sử dụng trò chơi học tập với việc phát triển vốn từ giúp trẻ hứng thú với việc học từ mới, ôn lại các từ cũ và khắc sâu hơn, bên cánh đó, trẻ còn được chơi, quên đi nhiệm vụ chính là học, giúp trẻ tránh buồn chán và mệt mỏi, ngoài ra chính những trò chơi học tập đó sẽ giáo dục trẻ những kỹ năng sống

-Thời gian thực hiện các chủ đề nhánh khoảng từ 1-2 tuần

-1 tuần 1 tiết

- 1 tiết 30-35 phút

- Trong lớp học:

HĐ học,

HĐ ngoài trời

+Trò chơi âm nhạc:

“Tai ai tinh”

Tạo hình:

+ Vẽ các nguồn nước + Vẽ, xé, dán, nặn các con vật sống dưới nước

Vẽ, xé, dán, nặn các phương tiện giao thông dưới nước

+ Làm đồ chơi về các phương tiện giao thông bằng các vật liệu đã qua sử dụng, các vật liệu thiên nhiên

Phát triển thể chất:

+Nhảy qua vũng nước + Bò chui qua cổng + Trò chuyện về cách phòng tránh các tai nạn

về nước

Phát triển tình cảm –

xã hội:

+ Xem tranh ảnh và trò chuyện về giữ gìn, bảo

vệ nguồn nước sạch, sử dụng tiết kiệm nguồn

nước sạch

+ Thực hành tưới cây, tiết kiệm nước sạch, giữ gìn nguồn nước sạch

Phát triển ngôn ngữ:

+ Truyện “Cô mây” hoặc “Giọt nước tí xíu”…

+ Sáng tác câu chuyện

về nước hoặc chơi đóng kịch (sự cần thiết của nước đối với đời sống con người, cây cối, con vật; vòng tuần hoàn của nước

+ Trò chơi: “Tìm chữ cái trong từ và phát âm”

Phát triển nhận thức:

Khám phá khoa học: + Quan sát, thảo luận

về các nguồn nước, về

sự cần thiết của nước đối với con người, cây cối, động vật và một số nguyên nhân gây ô

nhiễm nguồn nước

+ Quan sát tranh ảnh và trò chuyện về một số phương tiện giao thông trên nước, các môn thể thao dưới nước

+ Thử nghiệm gieo hạt

có nước và không có nước

+ Các trò chơi khám phá đặc điểm, tính chất của nước: sự bay hơi,

sự hòa tan, nước leo dốc, vật nào chìm/nổi…

+ Chơi:

Thả thuyền giấy Thổi bong bóng Chơi với cát, nước…

Toán + So sánh độ lớn (dung tích) của hai đối tượng bằng các cách khác nhau: ước lượng bằng mắt, dùng một đơn vị

đo nào đó và diễn đạt kết quả đo…

+ So sánh sự giống và khác nhau của các hình khối vuông – hình chữ nhật, khối cầu – trụ

+ Nghe hát: “Mùa xuân ơi”

+ Trò chơi âm nhạc:

“Ai đoán giỏi”

Tạo hình:

+ Vẽ, xé, dán cảnh vật các mùa

+ Vẽ, xé, dán, tô màu, một số hiện tượng thời tiết: cầu vồng, mưa, giông/bão…

Phát triển thể chất:

+ Đi, chạy theo tốc độ,hướng theo hiệu lệnh

+ Trườn kết hợp trèo qua ghế, qua vật cản + Trò chuyện về cách

-Thời gian thực hiện chủ

đề nhánh khoảng 1 hoặc

2 tuần -1 tuần 1 tiết

- 1 tiết 30-35 phút

- Trong lớp học:

HĐ học,

HĐ ngoài trời

giữ vệ sinh- sức khỏe trong mùa hè/mùa đông, phòng tránh một

số bệnh, tai nạn do thời tiết

Phát triển tình cảm xã hội:

+ Xem tranh ảnh và trò chuyện về trang phục phù hợp với thời tiết mùa

+ Chăm sóc cây cối, bảo vệ cảnh quan thiên nhiên

Phát triển ngôn ngữ:

+ Trò chuyện, kể các hiện tƣợng tự thời tiết theo mùa

+ Truyện: “Sơn Tinh, Thủy Tinh” / “Cô con

út của ông mặt trời”/

“Nàng tiên của bóng đêm”…

+ Thơ, đồng dao về các mùa và hiện tƣợng thời tiết nhƣ: Nắng / Sắp mƣa…

+ Làm sách tranh về các hiện tượng tự nhiên thời tiết và các mùa trong năm

+ Chơi tìm chữ cái trong các từ

Phát triển nhận thức:

Khám phá khoa học:

+ Quan sát bầu trời, thời tiết và thảo luận vè các hiện tượng thời tiết, các mùa trong năm

+ Quan sát cảnh vật, hoạt động của con người trong các mùa và thảo luận về ảnh hưởng của thời tiết mùa đến sinh hoạt của con người, cây cối, con vật + Chơi: Giải câu đó về một số hiện tượng thời tiết và mùa

Làm quen với toán:

+ Nhận biết các ngày trong tuần và thời gian trong ngày: sáng, trưa, chiều, tối

+ Nhận biết số lượng trong phạm vi 10 và đếm theo khả năng

Như vậy, nội dung tổ chức các hoạt động tổ chức cho trẻ tìm hiểu các hiện tượng tự nhiên được thực hiện tập trung trong chủ đề Nước và các hiện tượng tự nhiên, chiếm 40 tiết trên tổng số 240 tiết của một năm (chiếm 16,7%) Việc thực hiện tổ chức các hoạt động cho trẻ tìm hiểu các hiện tượng

tự nhiên cho trẻ MGL ở hoạt động học, hoạt động ngoài trời Phát triển vốn cho trẻ MGL thông qua việc giúp trẻ tìm hiểu các hiện tượng tự nhiên không chỉ thuần thục phát triển nhận nhận thức cho trẻ mà GV có thể lồng ghép với các môn học khác thuộc các lĩnh vực khác nhau như: Âm nhạc, Tạo hình, Làm quen với toán,… Nhờ vậy, vốn từ của trẻ phong phú đa dạng từ loại về các hiện tượng tự nhiên

1.2.2 Thực trạng việc dạy và học về phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo lớn

ở trường mầm non Trưng Nhị, phường Trưng Nhị, thị xã Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc

Phụ huynh luôn quan tâm đến trẻ, tích cực tham gi các hoạt động của trường, của nhóm lớp

Giáo viên đã xác định rõ và tiến hành phát triển vốn từ cho trẻ thông qua các hoạt động giáo dục ở trường mầm non khi tìm hiểu về các hiện tượng tự nhiên

Trẻ hào hứng, sôi nổi với các hoạt động do cô tổ chức, lĩnh hội các kiến thức cô truyền đạt

- Nhận thức của trẻ không đồng đều do năng lực tư duy của từng trẻ

 Tiểu kết chương 1

Ở chương 1, chúng tôi đã trình bày cơ sở lí luận và sơ sở thực tiễn của đề tài “Phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo thông qua hoạt động giúp trẻ tìm hiểu các hiện tượng tự nhiên” Đó là những căn cứ để chúng tôi triển khai nội dung

ở những chương sau

CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP PHÁT TRIỂN VỐN TỪ CHO TRẺ MẪU GIÁO

LỚN THÔNG QUA VIỆC GIÚP TRẺ TÌM HIỂU

CÁC HIỆN TƯỢNG TỰ NHIÊN

Trên cơ sở kế thừa lí luận của những người đi trước, căn cứ vào thực tiễn của giáo dục mầm non, ở chương này chúng tôi bước đầu vận dụng một số biện pháp giáo dục vào việc giúp trẻ MGL tìm hiểu các hiện tượng tự nhiên nhằm phát triển vốn từ cho trẻ

2.1 Hướng dẫn trẻ mẫu giáo lớn quan sát hiện tượng tự nhiên kết hợp với việc sử dụng câu hỏi gợi mở để làm giàu vốn từ cho trẻ

Trong nội dung chương trình giáo dục trẻ MGL, các hiện tượng tự nhiên trẻ cần tìm hiểu khá đa dạng Đó là: Thời tiết và mùa, Ngày và đêm, Mặt trời

và mặt trăng, Nước, Không khí và ánh sáng,… Việc cho trẻ tìm hiểu hiện tượng tự nhiên được triển khai trong các hoạt động giáo dục ở trường mầm non thuộc các lĩnh vực: Phát triển nhận thức, Phát triển thẩm mĩ, Phát triển ngôn ngữ, Phát triển tình cảm – xã hội, Phát triển thể chất

Việc làm này hướng đến nhiều mục đích khác nhau Trước hết, việc cho trẻ tìm hiểu các hiện tượng tự nhiên nhằm giúp trẻ nhận thức được các hiện tượng đó, hiểu về đặc điểm và những biểu hiện của chúng Như vậy, việc cho trẻ tìm hiểu về các hiện tượng tự nhiên trước hết giúp trẻ mở mang hiểu biết

về thế giới tự nhiên, qua đó tư duy của trẻ được phát triển Tư duy và ngôn ngữ luôn gắn bó với nhau Quá trình tìm hiểu các hiện tượng tự nhiên được tổ chức có mục đích, có kế hoạch, có phương pháp giáo dục khoa học sẽ giúp trẻ phát triển về ngôn ngữ trong đó có phát triển vốn từ

Để hoạt động giáo dục trẻ tìm hiểu các hiện tượng tự nhiên đạt hiệu quả kép theo mục đích đã nêu, GV có thể kết hợp hai biện pháp giáo dục Đó là hướng dẫn trẻ quan sát đối tượng tự nhiên kết hợp với dùng câu hỏi gợi mở để