SKKN THPT: Vận dụng kiến thức liên môn để dạy bài 3: “Các nguyên tố hóa học và nước” – sinh học 10, cơ bản

Để nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy học cũng như đểhọc sinh hiểu sâu rộng kiến thức bài 3: Các nguyên tố hóa học và nước, tôi mạnh dạn xây dựng đề tài “Vận dụng kiến thức liên môn để dạ

PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lý do chọn đề tài

Trong xu thế toàn cầu hóa và sự bùng nổ thông tin ở thế kỉ XXI, giáo dụccần giải quyết những vấn đề cơ bản sau: Mâu thuẫn giữa việc lượng tri thứcngày càng tăng với thời gian được đào tạo trên ghế nhà trường của mỗi người là

có hạn Giáo dục cần đào tạo con người đáp ứng được những đòi hỏi của thịtrường lao động và nghề nghiệp cũng như cuộc sống, có khả năng hòa nhập vàcạnh tranh quốc tế, đặc biệt là năng lực hành động, tính sáng tạo, năng động,tính tự lực và trách nhiệm, năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp, khả nănghọc tập suốt đời Hiện nay, dạy học tích hợp là một trong những quan điểm giáodục đang được quan tâm Thực hiện tích hợp trong dạy học sẽ mang lại rất nhiềulợi ích cho việc góp phần hình thành và phát triển các năng lực cho học sinh Dạy học tích hợp được hình thành trên cơ sở của những quan niệm tíchcực về quá trình học tập và quá trình dạy học, thực hiện quan điểm tích hợptrong giáo dục sẽ góp phần phát triển tư duy tổng hợp, năng lực giải quyết vấn

đề một cách sáng tạo Các sự vật, hiện tượng tự nhiên, xã hội vốn không tồn tạimột cách rời rạc, đơn lẻ, chúng là những thể tổng hợp, hoàn chỉnh và có mốiquan hệ chặt chẽ với nhau Vì vậy, việc tích hợp liên môn trong dạy học nóichung là rất cần thiết Tuy nhiên quá trình vận dụng tích hợp liên môn vào trongbài dạy còn gặp nhiều lúng túng nên trong quá trình giảng dạy thường chỉ tậptrung vào kiến thức đặc thù của bộ môn mà thiếu sự quan tâm, liên hệ với các bộmôn khác

Trong chương trình sinh học 10 có nhiều nội dung liên quan tới các bộ môn khác nhau Đặc biệt phần sinh học tế bào có nhiều kiến thức thực tiễn và cóliên quan tới kiến thức của các bộ môn học khác hơn cả như: vật lí, hóa học, kiến thức về môi trường Để nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy học cũng như đểhọc sinh hiểu sâu rộng kiến thức bài 3: Các nguyên tố hóa học và nước, tôi mạnh

dạn xây dựng đề tài “Vận dụng kiến thức liên môn để dạy bài 3: “Các nguyên

tố hóa học và nước” – sinh học 10, cơ bản”

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp rèn kĩ năng tìm hiểu kiến thức liên

môn trong bài: Các nguyên tố hóa học và nước

- Khách thể nghiên cứu: Dạy học Sinh học 10 bằng tích hợp liên môn ở

trường THPT

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Cơ sở tích hợp các kiến thức liên môn

- Cơ sở lý thuyết sinh học bài 3: Các nguyên tố hóa học và nước

- Phương pháp dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn

5 Phạm vi, thời gian nghiên cứu

- Đề tài áp dụng đối với học sinh lớp 10 trong giờ học chính khóa

- Thời gian: Từ tháng 1 năm 2018 và được áp dụng thực nghiệm trong năm học 2018– 2019

6 Phương pháp nghiên cứu

Sử dụng phương pháp nghiên cứu lý thuyết, phương pháp so sánh thực nghiệm – đối chứng, nghiên cứu các tài liệu liên quan đến nội dung của chuyên

đề bao gồm: sách giáo khoa, sách tham khảo, sách bài tập

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Thu thập, nghiên cứu các tài liệu cóliên quan để làm cơ sở lí luận cho đề tài; Xây dựng giáo án tích hợp các kiếnthức liên môn trong đó có sử dụng biện pháp rèn kĩ năng học sinh

- Phương pháp tìm hiểu thực trạng: Sử dụng phiếu điều tra khảo sát

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

+ Đối tượng: HS lớp 10 trường THPT Lưu Hoàng - Ứng Hòa - Hà Nội.+ Bố trí thí nghiệm: Thí nghiệm các lớp: 10A2; 10A8

Lớp đối chứng: 10A3: 10A4 - dạy theo truyền thống

+ Kiểm tra, đánh giá học sinh dưới 2 hình thức: phiếu thăm dò ý kiến họcsinh và làm bài kiểm tra trắc nghiệm khách quan Soạn một số đề kiểm tra cóđánh giá khả năng học tập vận dụng kiến thức liên môn của HS Xây dựng tiêuchí đánh giá kĩ năng học tập của HS từ đó đánh giá sự tiến bộ của HS trong các

kĩ năng này từng giai đoạn

7 Đóng góp mới trong đề tài nghiên cứu

- Mở rộng các phương pháp dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn

- Khai thác sâu và khai thác bản chất của vấn đề nghiên cứu.

- Rèn kĩ năng hình thành các năng lực cần thiết ở HS: Năng lực tự học,năng lực giải quyết vấn đề sáng tạo, năng lực hợp tác, năng lực giao tiếp, nănglực sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông…

PHẦN II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

Dạy học tích hợp liên môn là dạy học những nội dung kiến thức liên quan đến hai hay nhiều môn học “Tích hợp” là nói đến phương pháp và mục tiêu của hoạt động dạy học còn “liên môn” là đề cập tới nội dung dạy học Đã dạy học

“tích hợp” thì chắc chắn phải dạy kiến thức "liên môn" và ngược lại, để đảm bảohiệu quả của dạy liên môn thì phải bằng cách và hướng tới mục tiêu tích hợp Chủ đề tích hợp liên môn là những chủ đề có nội dung kiến thức liên quan đến hai hay nhiều môn học, thể hiện ở sự ứng dụng của chúng trong cùng một hiện tượng, quá trình trong tự nhiên hay xã hội Ví dụ: Tích hợp liên môn sinh học, hóa học, vật lí và kiến thức môi trường trong bài 3: “Các nguyên tố hóa học và nước” – sinh học 10, cơ bản”

Dạy học tích hợp là một trong những nguyên tắc quan trọng, là một quan niệm dạy học hiện đại nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục trong các nhà trường Bởi, chúng ta biết: Các sự vật, hiện tượng tạo thành thế giới luôn có mối quan hệ gắn bó với nhau, tồn tại trong sự tác động, chuyển hóa qua lại với nhau Sự thay đổi của sự vật hiện tượng này có thể bắt nguồn từ sự vật, hiện tượng khác Vì vậy, khi nhận thức về một vấn đề chúng tacần phải đặt chúng trong mối liên hệ với các vấn đề, hiện tượng khác (cả trực tiếp

và gián tiếp) để nhận thức đúng đắn và đầy đủ hơn về vấn đề cần giải quyết

1.1.2 Ưu điểm của việc dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn

Đối với học sinh, trước hết, các chủ đề tích hợp liên môn có tính thực tiễnnên sinh động, hấp dẫn, có ưu thế trong việc tạo ra động cơ, hứng thú học tậpcho học sinh Học các chủ đề tích hợp liên môn, học sinh được tăng cường vậndụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớkiến thức một cách máy móc Điều quan trọng hơn là các chủ đề tích hợp, liênmôn giúp cho học sinh không phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiếnthức ở các môn học khác nhau, vừa gây quá tải, nhàm chán, vừa không có được

sự hiểu biết tổng quát cũng như khả năng ứng dụng của kiến thức tổng hợp vàothực tiễn

Đối với giáo viên thì ban đầu có thể có chút khó khăn do việc phải tìmhiểu sâu hơn những kiến thức thuộc các môn học khác Tuy nhiên khó khăn này

chỉ là bước đầu và có thể khắc phục dễ dàng bởi hai lý do: Một là, trong quátrình dạy học môn học của mình, giáo viên vẫn thường xuyên phải dạy nhữngkiến thức có liên quan đến các môn học khác và vì vậy đã có sự am hiểu vềnhững kiến thức liên môn đó; Hai là, với việc đổi mới phương pháp dạy họchiện nay, vai trò của giáo viên không còn là người truyền thụ kiến thức mà làngười tổ chức, kiểm tra, định hướng hoạt động học của học sinh cả ở trong vàngoài lớp học Vì vậy, giáo viên các bộ môn liên quan có điều kiện và chủ độnghơn trong sự phối hợp, hỗ trợ nhau trong dạy học Như vậy, dạy học theo cácchủ đề tích hợp liên môn không những giảm tải cho giáo viên trong việc dạy cáckiến thức liên môn trong môn học của mình mà còn có tác dụng bồi dưỡng, nângcao kiến thức và kĩ năng sư phạm cho giáo viên, góp phần phát triển đội ngũgiáo viên bộ môn hiện nay thành đội ngũ giáo viên có đủ năng lực dạy học kiếnthức liên môn, tích hợp Thế hệ giáo viên tương lai sẽ được đào tạo về dạy họctích hợp, liên môn ngay trong quá trình đào tạo giáo viên ở các trường sư phạm.

1.1.3 Xu thế của giáo dục theo hướng tích hợp liên môn

Giáo dục tích hợp liên môn hiện nay trên thế giới đang được rất nhiều cácquốc gia áp dụng Điểm nổi bật đó là mọi hoạt động đều hướng vào người họcdựa trên nền kiến thức được tích hợp từ nhiều môn khoa học liên ngành, nhữnggiá trị nhân văn đặc biệt được quan tâm

Ở nội dung Tích hợp liên môn thì mỗi quốc gia lại chọn lựa theo từngđịnh hướng khác nhau với hai xu thế:

- Tích hợp trong một môn học gồm có tích hợp đơn môn, tích hợp đamôn, tích hợp liên môn hoặc tích hợp xuyên môn

- Tích hợp nhiều môn học, nhiều lĩnh vực thành một môn tổng hợp mớigồm có tích hợp liên môn và tích hợp xuyên môn

Ở Việt Nam hiện nay quan điểm dạy học tích hợp đã và đang được ápdụng ở tất cả các nhà trường trong cả nước Tuy nhiên dạy học theo hướng tíchhợp hiện nay vẫn chưa thành một hệ thống Chính vì vậy mà việc dạy học theohướng tích hợp liên môn vẫn là một bỡ ngỡ đối với giáo viên từ khâu soạn bài,

tổ chức thực hiện giờ dạy cho đến khâu kiểm tra đánh giá chứ nói gì đến họcsinh Khó khăn là vậy, tuy nhiên chúng ta cũng cần phải nhìn nhận được vai trò

ý nghĩa quan trọng của dạy học tích hợp để có hướng phát huy giá trị nhân văncủa quan điểm dạy học vẫn còn là mới mẻ này Cụ thể:

- Tích hợp trong giảng dạy sẽ giúp học sinh học tập một cách chủ động

và vận dụng sáng tạo kiến thức, kĩ năng và phương pháp tiếp thu khối lượng tri thức toàn diện Đối với đề tài này sẽ giúp học sinh vận dụng kiến thức của môn

Hóa học, Vật lí và môi trường đã được học để hoàn thiện yêu cầu cần đạt một cách dễ dàng.

- Giúp học sinh tiết kiệm được thời gian học tập mà vẫn mang lại hiệu quảnhận thức cao, đặc biệt tránh được những biểu hiện cô lập, tách rời từng kiếnthức Vì dạy học theo quan điểm tích hợp là một xu hướng tất yếu của dạy họchiện đại

- Học sinh được rèn luyện thói quen tư duy nhận thức một vấn đề nào đómột cách có hệ thống và logic

- Học sinh vận dụng được kiến thức để giải quyết nhiều vấn đề khác trongquá trình học tập đồng thời gắn kết được các kiến thức, kĩ năng và thái độ họctập của các môn học khác với nhau giúp học sinh yêu thích môn học hơn

- Thực tế thông qua thực hiện tiết dạy tích hợp theo chủ đề tôi thấy bàisoạn theo hướng tích hợp đã giúp giáo viên tiếp cận tốt với chương trình – sáchgiáo khoa, giảm tải Bài dạy linh hoạt, học sinh học được nhiều, chủ động tìmtòi và chiếm lĩnh kiến thức cũng như vận dụng vào thực tế tốt hơn

Nắm bắt xu thế đó, tôi đã mạnh dạn tích hợp thường xuyên cũng như tíchhợp liên môn vào giảng dạy môn Sinh học theo đúng quan điểm chỉ đạo của Bộgiáo dục và Đào tạo Trong quá trình thực hiện tôi đúc rút được một số kinhnghiệm có thể chưa thực sự đầy đủ, hoàn thiện nhưng phần nào đóng góp đượccho các đồng nghiệp, học sinh có được những phương pháp giảng dạy, học tậptốt và hiệu quả cao

1.2 Cơ sở thực tiễn (thực trạng của vấn đề nghiên cứu)

1.2.1 Sự cần thiết phải đưa tích hợp liên môn trong trường học nói chung trong môn Sinh học nói riêng.

Hiện nay, hiện tượng học lệch, sự phát triển thiếu toàn diện trong nhậnthức, quan điểm, hành động đang là vấn đề bức thiết trong các nhà trường nóiriêng, trong xã hội nói chung Hơn thế thực tiễn cho thấy dạy học tích hợp làmột trong những quan điểm giáo dục nhằm nâng cao năng lực của người học,giúp đào tạo những người có đầy đủ phẩm chất và năng lực để giải quyết cácvấn đề của cuộc sống hiện đại

Mặt khác, cần đưa giáo dục theo quan điểm tích hợp vào trong hệ thốnggiáo dục quốc dân bởi nước ta có số học sinh, sinh viên chiếm gần 1/3 dân sốđất nước Tác động đến nhóm đối tượng này gần, dễ, nhanh nhất Đây cũng làchủ nhân, tương lai của đất nước, là lực lượng lớn mạnh trong việc tuyên truyềntới công dân Giáo dục tích hợp góp phần hoàn thiện nhân cách, kỹ năng sốngcho thế hệ trẻ để họ có thể làm chủ cuộc sống của mình, bảo vệ và phát triểnngôi nhà chung của mình

Trong lĩnh vực dạy học môn sinh, việc kết hợp các nội dung từ các môn học, lĩnh vực khác nhau, lồng ghép các nội dung cần thiết vào các nội dung vốn

có của môn sinh học là rất cần thiết Tuy nhiên, với đặc điểm học sinh của

trường THPT nơi tôi công tác - một trường mà đa phần học sinh ở mức trung bình, yếu thì việc học tập theo hướng tích hợp liên môn gặp không ít khó khăn Bởi vì, khi tích hợp những môn học nào vào học một bài cụ thể thì yêu cầu học sinh phải có hiểu biết nhất định, cần thiết có liên quan về môn học đó Chẳng hạn, học bài: các nguyên tố hóa học và nước, yêu cầu học sinh phải có những kiến thức về môn hóa học, vật lí và môi trường có liên quan để hiểu chặt chẽ và tường tận kiến thức

Qua thực tế dạy học nhiều năm tôi thấy rằng việc tích hợp kiến thức giữa các môn học vào giải quyết một vấn đề nào đó trong một môn học là việc làm hết sức cần thiết Điều đó không chỉ đòi hỏi người giáo viên giảng dạy bộ môn không chỉ nắm bắt nhuần nhuyễn kiến thức bộ môn mình giảng dạy mà còn phảikhông ngừng học hỏi, trau dồi kiến thức của những bộ môn học khác để giúp học sinh giải quyết các tình huống, các vấn đề đặt ra trong môn học nhanh

và được coi là một trong những nội dung bắt buộc thực hiện trong quá trình dạy

và học của giáo viên và học sinh Nhưng trên thực tế hiện nay việc đưa nộidung dạy học tích hợp liên môn chưa thực sự sát sao và chưa đem lại hiệu quảcao bởi:

- Về phía giáo viên: Đội ngũ giáo viên phần lớn được đào tạo theo chươngtrình sư phạm đơn môn, chưa trang bị cơ sở lý luận dạy học liên môn một cáchchính thống nên khi giảng dạy giáo viên còn lúng túng trong việc xác định mụctiêu giáo dục tích hợp và còn chưa coi trọng việc dạy học theo hướng tích hợpvới đối tượng học sinh Đại đa phần giáo viên chỉ tập trung vào việc cung cấpkiến thức cơ bản của bài học, ít chú trọng mở rộng, đặc biệt là lồng ghép tíchhợp liên môn vào bài dạy của mình

- Về phía học sinh: Các em chưa nhận thức được tầm quan trọng trongviệc học tập các môn học một cách toàn diện, vẫn học tập theo xu hướng họclệch, học tủ, học với mục tiêu chủ yếu để đỗ vào các trường cao đẳng, đại học

Và các em vẫn học theo xu thế thụ động, điều mà ảnh hưởng lớn đền chất lượngdạy học và việc hình thành các năng lực cần có ở học sinh

- Về chương trình sách giáo khoa của môn Sinh học hiện nay được viếttheo hướng đơn môn, chương trình biên soạn nặng về việc cung cấp kiến thức ítchú trọng tới việc bồi dưỡng năng lực cho học sinh Nội dung nhiều bài thì khôkhan thiên về việc cung cấp các kiến thức đơn môn và ít đề cập tới các vấn đềkhác.

Vì vậy với chuyên đề này, tôi chỉ muốn đưa ra một số nội dung cơ bản,trong việc vận dụng kiến thức của các bộ môn cụ thể để giải quyết vấn đề nảysinh trong quá trình dạy học

1.2.3 Tiến hành khảo sát thực tiễn

Trước khi thực hiện đề tài, tôi tiến hành khảo sát để đánh giá học sinhdưới theo hình thức: lấy ý kiến thăm dò của học sinh (ở lớp sẽ thực nghiệm) vềmức độ hiểu bài và sự hứng thú khi học theo hướng học đơn môn, theo mẫuphiếu sau:

PHIẾU KHẢO SÁT Ý KIẾN CỦA HỌC SINH

THEO HƯỚNG HỌC ĐƠN MÔN

Hứng thú Bình

thường

Không hứngthú

Hứng thú Bình

thường

Không hứngthú

Qua khảo sát ta thấy số lượng học sinh không hiểu bài và không hứng thúvới việc học đơn môn còn nhiều Đây là một tồn tại lớn và gây nhiều trăn trởcho người dạy Vì vậy, tôi đã tìm tòi và nghiên cứu các giải pháp áp dụng dạyhọc theo hướng tích hợp để giúp học sinh hiểu bài và hứng thú hơn khi học bộmôn sinh theo hướng mới – tích hợp liên môn

II Các giải pháp tiến hành để giải quyết vấn đề

1 Giải pháp 1: Xác định đơn vị kiến thức cần đạt trong bài học theo chuẩn kiến thức kĩ năng và các kiến thức cần tích hợp.

- Giáo viên cần rà soát, đối chứng với chuẩn kiến thức kĩ năng chươngtrình môn học để tìm tài liệu và chọn lọc các nội dung kiến thức có liên quan

- Tìm tư liệu liên quan (tranh, ảnh, thí nghiệm mô phỏng,…) đến kiếnthức cần tích hợp của bài học trên các kênh thông tin như báo, internet…

- Xác định được mục tiêu khi lồng ghép các kiến thức đó, những đơn vịkiến thức phải dễ hiểu và nằm trong tầm hiểu biết của học sinh giúp học sinh dễghi nhớ, khắc sâu kiến thức Đây là một trong những yếu tố góp phần cho sựthành công cho tiết dạy theo hướng tích hợp liên môn

2 Giải pháp 2: Xác định các mức độ trong các bài học

- Để xác định các nội dung tích hợp và mức độ tích hợp trong các bài họcSinh học, trước tiên cần xác định nội dung cần tích hợp cụ thể là gì qua bài học(xác định địa chỉ tích hợp) căn cứ vào mục tiêu bài học đã xác định dựa trênchuẩn kiến thức, kĩ năng của môn học và các môn liên quan

- Sau đó căn cứ vào thời lượng của bài học mà xác định hình thức tíchhợp sao cho phù hợp (tích hợp mức độ toàn phần, mức độ bộ phận hay chỉ dừng

ở mức độ liên hệ)

- Cuối cùng là xác định xem cần vận dụng những kiến thưc, kĩ năng nàocủa các môn học có liên quan, xác định các phương pháp dạy học để việc giảngdạy tích hợp có hiệu quả

3 Giải pháp 3: Các bước cần chuẩn bị cho bài soạn theo hướng tích hợp liên môn.

- Bước 1: Xác định mục tiêu bài học và các nội dung cần tích hợp

- Bước 2: Yêu cầu học sinh tìm hiểu chuẩn bị các nội dung kiến thức cóliên quan theo cá nhân hoặc theo nhóm để chuẩn bị cho bài học

- Bước 3: Tiến hành soạn giáo án theo chủ đề đã xây dựng

4 Giải pháp 4: Phương pháp tổ chức giờ dạy vận dụng kiến thức liên môn.

Dựa trên các nhiệm vụ học tập được đưa ra theo kế hoạch, giáo viên tiến hành thực hiện dự án dạy Ở bước này, giáo viên cần bám sát những nhiệm vụ học của học sinh, đề ra các phương pháp phù hợp khai thác hiệu quả nội dung chủ đề Tuy nhiên, dạy học theo chủ đề tích hợp thường gắn với các nhiệm vụ học tập và gắn với giải quyết các vấn đề thực tiễn nên khâu chuẩn bị có thể sẽ phải tiến hành trước tiết dạy nhiều tuần Các dự án cần có kế hoạch theo dõi tiếntrình thực hiện để có cơ sở kiếm tra, đánh giá các năng lực học sinh ngay trong quá trình thực hiện nhiệm vụ học tập

Để nâng cao hiệu quả của môn học tích hợp, tôi đã kết hợp một số phươngpháp để dạy học tích hợp như sau:

- Dạy học theo dự án

- Phương pháp vấn đáp - thuyết trình

- Phương pháp thảo luận nhóm - phát hiện kiến thức

- Phương pháp trực quan phát hiện

- Phương pháp dạy học đặt và giải quyết vấn đề

5 Giải pháp 5: Kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh

Sau khi dạy học theo chủ để tích hợp liên môn giáo viên có thể tiến hành kiểm tra đánh giá việc học của học sinh với những câu hỏi, bài tập phù hợp

- Thông thường trong dạy học chủ đề tích hợp có một số lưu ý về câu hỏi, bài tập như sau:

Một là, phải căn cứ vào bảng mô tả ở trên giáo viên mới tiến hành xây dựng các câu hỏi và bài tập tương ứng để khai thác và kiểm tra đánh giá học sinh

Hai là, câu hỏi/ bài tập đưa ra nhằm kiểm tra, đánh giá việc tiếp thu kiến thức, kỹ năng trong đó chú ý đến các năng lực cần phát triển sau khi học sinh học xong chủ đề

Ba là, đối với câu hỏi/ bài tập liên quan đến phát triển năng lực học sinh,

yêu cầu câu hỏi hoặc bài tập đưa ra phải đánh giá được 4 mức độ (nhận biết, thông hiểu, vận dụng thấp, vận dụng cao) trong đó ưu tiên những câu hỏi, bài tậpgắn liền với thực tiễn đòi hỏi học sinh vận dụng kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệmcủa bản thân để giải quyết các tình huống thực tiễn đó

Bốn là, sau mỗi chủ đề giáo viên có thể kiểm tra học sinh dưới dạng đềkiểm tra 15 phút

- Các hình thức đánh giá:

+ Kiểm tra viết

+ Kiểm tra trắc nghiệm khách quan

+ Đánh giá sản phẩm của học sinh: Bài viết, tranh vẽ…

+ Học sinh đánh giá kết quả sản phẩm của nhau

6 Giải pháp 6: Tổ chức nhận xét, đánh giá, rút kinh nghiệm giờ dạy

- Mỗi tiết dạy tích hợp liên môn cần mời các thầy cô trong tổ chuyên môntới dự

- Trong quá trình dự giờ, người dự cần chú ý các tình huống, các câu hỏi,mức độ hoạt động của học sinh, các phương pháp dạy học, cách tổ chức dạy học

để góp ý sau giờ dạy

III Triển khai nội dung và tổ chức thực hiện chủ đề tích hợp

1 Mạch kiến thức của bài

1.1 Các nguyên tố hóa học

- Nguyên tố đa lượng và vai trò

- Nguyên tố vi lượng và vai trò

1.2 Nước và vai trò của nước trong tế bào

- Cấu trúc và đặc tính lý hoá của nước

- Vai trò của nước đối với tế bào

2 Mô tả sáng kiến dạy học theo hướng tích hợp liên môn của bài

2.1 Tên bài học

“Vận dụng kiến thức liên môn để dạy bài 3: “Các nguyên tố hóa học và

nước” – sinh học 10, cơ bản”

2.2 Chủ đề sử dụng các kiến thức sinh học liên môn với các môn học sau:

* Kiến thức nội môn sinh học

- Học sinh phải nêu được các nguyên tố chính cấu tạo nên tế bào

- Phân biệt được nguyên tố vi lượng và nguyên tố đa lượng và vai trò củahai nhóm nguyên tố đó

- Trình bày được vai trò của nước đối với tế bào

* Kiến thức liên môn: Thông qua chủ đề các em khắc sâu thêm các kiến

thức bộ môn sau:

- Môn hóa học

+ Kể tên được các nguyên tố cơ bản của vật chất sống

+ Nêu được các thành phần hóa học của tế bào

+ Giải thích được cấu trúc hoá học của phân tử nước quyết định các đặctính lý hoá của nước

- Môn Vật lí: Nêu được các tính chất vật lí của nước.

- Kiến thức môi trường: bảo vệ nguồn nước giúp đa dạng sinh học

2.3.2 Kĩ năng

- Kĩ năng thu thập thông tin SGK, quan sát và trình bày suy nghĩ, ý tưởng,trình bày nội dung trước nhóm, tổ, lớp

- Kĩ năng quan sát tranh, phân tích, tìm hiểu nội dung

- Kĩ năng làm việc độc lập với SGK

- Kĩ năng lắng nghe tích cực, hoạt động nhóm

- Yêu thích môn sinh học, cũng như các môn khoa học khác như: hóa học,vật lí, môi trường

2.4 Năng lực vận dụng của học sinh

- Học sinh biết vận dụng kiến thức hóa học và sinh học để giải thích hiệntượng, ví dụ “Tại sao không để rau quả tươi lên ngăn đá của tủ lạnh? ”

- Vận dụng kiến thức môi trường vào giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường nước

- Vận dụng kiến thức vào thực tiễn chăm sóc sức khỏe gia đình : Tại sao cần ăn nhiều loại thức ăn khác nhau, không nên chỉ ăn một số các món ăn ưa thích?

2.5 Các năng lực chuyên biệt khác cần phát triển

- NL tự học

- NL giải quyết vấn đề sáng tạo

- NL hợp tác

- NL giao tiếp

- NL sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông

2.6 Thiết bị dạy học và học liệu

2.6.1 Các thiết bị, đồ dùng dạy học, học liệu được sử dụng trong dự án

* Thiết bị dạy học:

Máy tính, máy chiếu: Được sử dụng vào việc hỗ trợ giảng dạy bài họcnhằm góp phần giải quyết nhanh, gọn các câu hỏi đặt ra và hỗ trợ hình ảnh làmbài giảng sinh động, hấp dẫn với người học

+ Trong tự nhiên có 92 nguyên tó hóa học , cơ thể sống có 25 – 30

nguyên tố là phổ biến và cần thiết nhất

+ C, H, O, N là 4 nguyên tố bé nhất trong bảng tuần hoàn có thể có thể hình thành các liên kết cộng hóa trị

+ C có 4 điện tử ở lớp ngoài cùng do đó mỗi nguyên tử có thể có thể hình thành 4 liên kết cộng hóa trị với các nguyên tử khác đó là H, O, N đặc biệt quan trọng là các nguyên tử cacbon khác

+ Phân tử nước bao gồm hai nguyên tửhiđrô và một nguyên tử ôxy liênkết nhau bằng liên kết cộng hóa trị

- KT vật lí

+ Nước là chất duy nhất tồn tại trong tự nhiên ở cả ba trạng thái : rắn,lỏng, khí Nước ở nhiệt độ phòng tồn tại ở thể lỏng, không màu, không mùi,không vị

+ Nước là một phân tử cực phân, có một đầu âm và một đầu dương Dotính phân cực, các phân tử nước liên kết với nhau bằng các liên kết hidro, làmtăng sự kết dính giữa các phân tử nước

+ Đặc tính phân cực và kết dính của nước, giả thích cho rất nhiều hiệntượng tự nhiên như:

Nước có sức căng bề mặt lớn, vì vậy một số sâu bọ có kích thức nhỏ cóthể đi lại trên mặt nước…

Nước có thể hòa tan nhiều thứ, vì thế nước tham gia nhiều phản ứng sinh

lý, sinh hóa trong cơ thể

+ Nước sôi ở 100°C, nhiệt độ hóa rắn 0°C, nước hòa tan được nhiều chấtrắn, lỏng, khí

+ Nước tinh khiết không dẫn điện Mặc dù vậy, do có tính hòa tan tốt,nước hay có tạp chất pha lẫn, thường là các muối, tạo ra các ion tự do trongdung dịch nước cho phép dòng điện chạy qua

- KT bảo vệ môi trường : Các biện pháp bảo vệ nguồn nước

+ Sử dụng tiết kiệm nước (trong mọi công việc dùng lượng nước đúngmục đích với lượng vừa đủ)

+ Xử lí phân gia súc động vật (hầm biogas)

+ Xử lý rác sinh hoạt và các chất thải

+ Nạo vét kênh rạch

+ Trong nông nghiệp phải có chế độ tưới nước phù hợp Tưới cây khi trờimát, ủ gốc giữ ẩm cho cây, tránh sử dụng thuốc trừ sâu dư thừa không rõ nguồngốc Nên áp dụng các biện pháp sinh học để tiêu trừ sâu bọ côn trùng

2.6.2 Các ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học của chủ đề

Chủ đề ứng dụng phần mềm Powerpoint để soạn bài giảng Nhờ có phầnmềm này mà chúng tôi đã tạo ra được các slide và các hiệu ứng để tạo sự sinhđộng cho bài giảng Đặc biệt là các hình ảnh có thể thể hiện phần nào nội dungcủa bài học

Nội dung cần đạt HĐ của GV HĐ của HS

1 Mục tiêu KT bài học

* Kiến thức nội môn sinh học:

- Học sinh phải nêu được các nguyên tố chính

cấu tạo nên tế bào

- Phân biệt được nguyên tố vi lượng và nguyên

tố đa lượng và vai trò của hai nhóm nguyên tố

đó

- Trình bày được vai trò của nước đối với tế

bào

* Kiến thức liên môn: Thông qua chủ đề các

em khắc sâu thêm các kiến thức bộ môn sau:

- Môn hóa học:

+ Kể tên được các nguyên tố cơ bản của vật

chất sống

+ Nêu được các thành phần hóa học của tế bào

+ Giải thích được cấu trúc hoá học của phân tử

nước quyết định các đặc tính lý hoá của nước

- Môn Vật lí

Nêu được các tính chất vật lí của nước

- Kiến thức bảo vệ môi trường: bảo vệ nguồn

nước giúp đa dạng sinh học

2 Mục tiêu kĩ năng cần đạt

- Kĩ năng thu thập thông tin SGK, quan sát và

trình bày suy nghĩ, ý tưởng, trình bày nội dung

- HS biết bảo vệ môi trường Yêu thiên nhiên và

có ý thức bảo vệ thiên nhiên

- Yêu thích môn sinh học, cũng như các môn

khoa học khác …

Ở phần giớithiệu mụctiêu, giáo viênvừa giới thiệuvừa chiếuslide để họcsinh dễ theodõi

Học sinhlắng nghelời giớithiệu củagiáo viên

và quansát mànchiếu

d Nội dung và hình thức tích hợp liên giúp học sinh định hướng được kiến thức trong bài.

25 – 30 nguyên tố là phổ biến và cần thiết nhất.

+ C, H, O, N là 4 nguyên tố bé nhất trong bảng tuần hoàn

có thể có thể hình thành các liên kết cộng hóa trị

+ C có 4 điện tử ở lớp ngoài cùng do đó mỗi nguyên tử

có thể có thể hình thành 4 liên kết cộng hóa trị với các nguyên tử khác đó là H, O, N đặc biệt quan trọng là các nguyên tử C khác

- KT vật lí+ Nước là chất duy nhất tồn tại trong tự nhiên ở cả batrạng thái: rắn, lỏng, khí

- Đặc tính phân cực và kết dính của nước, giả thích chorất nhiều hiện tượng tự nhiên như:

+ Nước có thể hòa tan nhiều thứ+ Một số sâu bọ có kích thức nhỏ có thể đi lại trên mặtnước do nước có sức căng bề mặt lớn…

+ Nước ở nhiệt độ phòng tồn tại ở thể lỏng, không màu,không mùi, không vị

+ Nước sôi ở 100°C, nhiệt độ hóa rắn 0°C, nước hòa tanđược nhiều chất rắn, lỏng, khí

- KT bảo vệ môi trường: Các biện pháp bảo vệ nguồnnước

+ Sử dụng tiết kiệm nước (trong mọi công việc dùnglượng nước đúng mục đích với lượng vừa đủ)

+ Xử lí phân gia súc động vật (hầm biogas), rác thải+ Trong nông nghiệp phải có chế độ tưới nước phù hợp.Tưới cây khi trời mát, ủ gốc giữ ẩm cho cây, tránh sử

dụng thuốc trừ sâu dư thừa không rõ nguồn gốc Nên ápdụng các biện pháp sinh học để tiêu trừ sâu bọ côn trùng

e Nội dung hoạt động dạy học

Trước tiết dạy 4 – 6 ngày, giáo viên chia lớp thành 4 nhóm giao dự ánchính cho mỗi nhóm Cụ thể như sau:

- Nhóm 1 và nhóm 2: Nghiên cứu các nguyên tố hóa học cấu tạo lên tếbào và vai trò của chúng GV yêu cầu HS nghiên cứu các kiến thức hóa học cóliên quan

- Nhóm 3 và nhóm 4: Nghiên cứu cấu trúc và đặc tính hóa lí của nước, vaitrò của nước đối vói tế bào GV yêu cầu HS nghiên cứu đặc điểm hóa học củanước, tính chất vật lí của nước

Lưu ý: các nhóm ngoài việc phải chuẩn bị dự án đã được giao còn phảinghiên cứu sơ bộ những dự án của các nhóm còn lại

- GV giới thiệu nội dung mục I, đặt

ra các tình huống kiến thức liênquan

GV yêu cầu HS nhóm 1 trình bàycác nội dung liên quan Các nhómkhác cũng nghiên cứu SGK và bổsung

- GV chốt lại kiến thức

- HS lắng nghe dẫn dắt củaGV

- HS lắng nghe nhóm 1 trìnhbày

- Các nhóm trao đổi, bổsung và hoàn thiện kiếnthức

2.7 Giáo án chủ đề (Đính kèm: Phụ lục 1)

2.8 Phương pháp đánh giá

Sau khi thực hiện dự án xong, tôi tiến hành kiểm tra đánh giá kết quả củahọc sinh dưới 2 hình thức: phiếu thăm dò ý kiến học sinh và làm bài kiểm tratrắc nghiệm khách quan

Phiếu thăm dò ý kiến học sinh: (Phụ lục 2)

Hình thức kiểm tra đánh giá bằng bài trắc nghiệm Đề kiểm tra gốc được

khoảng thời gian quy định là 15 phút Sau đó tôi sẽ thu và chấm theo thang điểm

để đánh giá mức độ nhận thức của học sinh

Đề bài kiểm tra 15 phút: (Phụ lục 3)

Như vậy, bằng việc đa dạng hóa hình thức kiểm tra đánh giá của học sinhthì tôi có thể đánh giá một cách khách quan hơn, đánh giá từ nhiều góc độ về dự

án của mình

IV Kết quả nghiên cứu

1 Kết quả học tập của học sinh

Được thể hiện qua 2 hình thức kiểm tra, đánh giá:

- Phiếu thăm dò ý kiến: 100% số HS được lấy phiếu thăm dò (ở lớp thựcnghiệm 10A2 và 10A8) đều đã thể hiện cảm nhận của mình Kết quả như sau: Lớp – sĩ số Hiểu Bình

thường

Khônghiểu

Hứng thú Bình

thường

Không hứngthú

- Ở phần thi trắc nghiệm:

Sáng kiến này được áp dụng trong học kỳ I năm học 2018 – 2019 trên đốitượng học sinh các lớp 10A2 đa phần là học sinh khá, 10A3; 10A4; 10A8 đa phần

là học sinh trung bình, yếu Trong đó, lớp 10A2; 10A8 áp dụng thực nghiệm theohướng dạy học tích hợp liên môn, còn lớp 10A3; 10A4 dạy theo phương pháptruyền thống (đối chứng) Kết quả khảo sát khi cho học sinh thực hiện kiểm tratrắc nghiệm khách quan thể hiện ở bảng sau:

Phần trăm 39,1% 54,3% 6,5% 0% 0%10A8 –

44

Phần trăm 27,3% 50% 20,5% 2,3% 0%Đối

chứng

10A3 45

Phần trăm 6,7% 31,1% 44,4% 13,3% 4,4%10A4 -

44

Phần trăm 4,5% 34,1% 47,7% 9,1% 4,5%Qua số liệu nghiên cứu ở trên, tôi nhận thấy khi áp dụng giải pháp dạy học theo hướng tích hợp thì học sinh hiểu được kiến thức sâu sắc và bản chất hơn vì vậy chất lượng học tập của học sinh ở lớp 10A2; 10A8 cao hơn, tỉ lệ học sinh khá giỏi tăng, tỉ lệ học sinh trung bình yếu giảm rõ rệt Học sinh đã vận

dụng được các kiến thức của nhiều môn học để giải quyết vấn đề của thực tế cuộc sống Còn ở lớp 10A3; 10A4 tỉ lệ học sinh yếu, kém vẫn còn nhiều.

Kết quả thực nghiệm ở trên có thể chưa cao, song so với mặt bằng chungcủa trường học nơi tôi công tác – phần lớn là học sinh yếu kém thì kết quả nàyđáng ghi nhận Đặc biệt hơn, chúng tôi nhận thấy khi dạy học theo hướng liênmôn này ngoài việc giúp cho các em có thể hiểu vấn đề một cách sâu sắc hơn thìcác em đã dần lấy lại hứng thú với môn học Theo chúng tôi, đó mới là kết quảlớn nhất của dự án

2 Bài học kinh nghiệm rút ra

Qua việc nghiên cứu và giảng dạy tôi rút ra bài học:

- Trước tiên người giáo viên cần hiểu rằng: Để trở thành một giáo viên giỏi,được học sinh yêu mến phải là người có kiến thức Muốn có được kiến thức sâu,rộng thì người giáo viên cần phải yêu nghề, kiên trì, phải đọc, sưu tầm nhiều tài liệutham khảo ở đa dạng các lĩnh vực liên quan để làm giàu thêm vốn kiến thức củamình

- Phải biết học hỏi, biết lắng nghe, tìm hiểu và trao đổi kiến thức với đồngnghiệp và trên các phương tiện thông tin đại chúng

- Cần có kế hoạch cụ thể trong toàn bộ môn học, trong từng tiết học, kếhoạch trong các hoạt động thực tế để từ đó tác động mạnh mẽ đến nhận thức củacác em

PHẦN III KẾT LUẬN CHUNG VÀ ĐỀ NGHỊ