Skkn rèn kĩ năng nói viết qua phân môn tập làm văn lớp 3, góp phần nâng cao chất lượng môn tiếng việt

Để nâng cao chất lượng dạy học nói chung và môn tiếng Việt nói riêng, trong quá trìnhdạy học người giáo viên cần có sự đầu tư tìm tòi học hỏi, nghiên cứu tìm ra giải pháp tối ưu để áp dụ

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO SƠN HÀ

TRƯỜNG TIỂU HỌC SƠN CAO

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI :

RÈN KĨ NĂNG NÓI – VIẾT QUA PHÂN MÔN TẬP LÀM VĂN

LỚP 3, GÓP PHẦN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG

MÔN TIẾNG VIỆT.

MỤC LỤC PHẦN I : NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG

I/ Lý do chọn đề tài Trang 1

II/ Phạm vi và đối tượng nghiên cứu Trang 2

III/ Mục đích nghiên cứu Trang 2

IV/ Điểm mới trong kết quả nghiên cứu Trang 2

PHẦN II : NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Chương I : Cơ sở lí luận Trang 4

Chương II : Thực trạng của vấn đề . Trang 6

I/ Thuận lợi Trang 6

II/ Khó khăn Trang 7

Chương III : Các biện pháp để rèn kĩ năng nói- viết đạt hiệu quả

trong phân môn Tập làm văn lớp 3 Trang 8

1/ Trang bị kiến thức cho học sinh luôn chú trọng lồng ghép kiến

thức giữa phân môn tiếng Việt Trang 8

2/ Tìm hiểu nội dung đề bài Trang 9

3/ Giúp học sinh hồi tưởng Trang 11

4/ Giúp học sinh tưởng tượng, liên tưởng Trang 12

5/ Hướng dẫn diễn đạt Trang 12

6/ Hướng dẫn sửa chữa từ Trang 13

7/ Hướng dẫn sửa chữa đặt câu Trang 13

8/ Hướng dẫn sửa chữa đoạn văn Trang 13

Chương IV : Hiệu quả của đề tài Trang 15

PHẦN III : KẾT LUẬN

1/ Ý nghĩa của đề tài Trang 19

2/ Khả năng ứng dụng triển khai Trang 19

3/ Một số bài học kinh nghiệm Trang 19

4/ Những kiến nghị đề xuất Trang 20

Tài liệu tham khảo Trang 21

Môn tiếng Việt ở tiểu học có vai trò làm nền tảng cho học sinh trau dồi vốn ngôn ngữ, rèncho học sinh sử dụng thành thạo tiếng Việt Vì vậy môn tiếng Việt rèn cho học sinh cả bốn kĩnăng : nghe – nói – đọc – viết Học sinh nói - viết đoạn văn theo một chủ đề nào đó là bướcnâng cao về vốn từ, về câu, về cách xây dựng văn bản mà học sinh đã học ở các phần trước.

Để nâng cao chất lượng dạy học nói chung và môn tiếng Việt nói riêng, trong quá trìnhdạy học người giáo viên cần có sự đầu tư tìm tòi học hỏi, nghiên cứu tìm ra giải pháp tối ưu để

áp dụng vào thực tế giảng dạy để giúp học sinh hoàn thành nhiệm vụ học tập, tiếp tục học tập

ở các lớp trên

Môn tiếng Việt cùng các môn học khác có nhiệm vụ cung cấp cho học sinh bốn kĩ năng :nghe – nói – đọc – viết Tập làm văn là phân môn thực hành và rèn luyện tổng hợp bốn kĩnăng đó, có tính chất tính hợp các phân môn khác trong môn tiếng Việt Qua tiết Tập làm văn,học sinh có khả năng xây dựng một văn bản nói hoặc viết

Ngôn ngữ giữ vai trò quan trọng trong sự tồn tại và phát triển xã hội Chính vì vậy hướngdẫn cho học sinh nói đúng, viết đúng là hết sức cần thiết Nhiệm vụ đó phụ thuộc phần lớn vàoviệc dạy tiếng Việt nói chung và phân môn Tập làm văn nói riêng

Qua thực tế giảng dạy tôi nhận thấy Tập làm văn là phân môn khó trong các phân môn củatiếng Việt Trong quá trình tham gia vào các hoạt động học tập, do vốn từ còn hạn chế nên họcsinh còn ngại nói vì vậy tiết học chưa đạt hiệu quả cao

Xuất phát từ thực tế đó, tôi tiến hành nghiên cứu và thực hiện đề tài : “ Rèn kĩ năng nói –

viết qua phân môn Tập làm văn lớp 3, góp phần nâng cao chất lượng môn tiếng Việt” để áp

dụng trong giảng dạy

II/ PHẠM VI VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU :

Đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu của đề tài là tất cả giáo viên và học sinh khốilớp 3

Phạm vi đề tài : Do năng lực của bản thân còn hạn chế, vì vậy dựa trên năng lực thực tếcủa việc dạy học phân môn Tập làm văn lớp 3, tôi chỉ trình bày “ Một số biện pháp rèn kĩnăng nói - viết qua phân môn Tập làm văn lớp 3, góp phần nâng cao chất lượng môn tiếngViệt ” nhằm nâng cao chất lượng học tập của học sinh, giúp học sinh học tốt các môn học kháctrong chương trình giáo dục bậc Tiểu học

III/ MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU :

Đề tài nhằm trao đổi kinh nghiệm với đồng nghiệp trong công tác chuyên môn Giúp giáoviên từng bước nâng cao hiệu quả trong giảng dạy phân môn Tập làm văn, rèn cho học sinh kĩnăng nói – viết đoạn văn giàu hình ảnh Từ đó góp phần nâng cao chất lượng môn tiếng Việt

IV/ ĐIỂM MỚI TRONG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU :

Việc nghiên cứu để xây dựng đề tài sáng kiến kinh nghiệm này đã tiến hành trong thờigian dài, được bản thân rút kinh nghiệm trong quá trình dạy học các môn học, đặc biệt là phânmôn Tập làm văn Những kinh nghiệm tích lũy được trong giảng dạy trong đó có sự tiến bộcủa học sinh ở phân môn Tập làm văn, được giáo viên ghi chép vào nhật kí dạy học Nhữngkết quả giảng dạy được bản thân thường xuyên cập nhật để so sánh, rút kinh nghiệm vào từngthời điểm trong năm học và so sánh với những kết quả của năm học trước Từ đó đề ra nhữngbiện pháp để giảng dạy đạt kết quả cao hơn

PHẦN II : NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

CHƯƠNG I

CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ :

Trong cuộc sống đổi mới hiện nay, sự phát triển Công nghiệp hóa hiện - đại hóa đất nướccần phải có những con người năng động, sáng tạo, tự lực, tự cường Nhu cầu này đòi hỏi phải

có sự điều chỉnh mục tiêu, nội dung Chương trình bậc tiểu học một cách phù hợp

Mục tiêu của giáo dục đặt ra là : “ giúp học sinh hình thành những cơ sơ ban đầu cho sựphát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, phẩm chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản đểhọc sinh tiếp tục học lên các lớp trên.”

Tập làm văn là một trong những môn có vị trí quan trọng của môn tiếng Việt Phân mônnày đòi hỏi học sinh phải vận dụng những kiến thức tổng hợp từ nhiều phân môn trong môntiếng Việt Để làm được một bài văn không phải học sinh phải sử dụng cả bốn kĩ năng : nghe –nói – đọc – viết mà còn phải vận dựng các kĩ năng về tiếng Việt, về cuộc sống thực tiễn

Phân môn Tập làm văn rèn cho học sinh tạo lập văn bản, góp phần dạy học sinh sử dụngtiếng Việt trong đời sống sinh hoạt Vì vậy Tập làm văn là phân môn có tính tổng hợp, có liênquan mật thiết đến các môn học khác

Trong quá trình dạy một tiết Tập làm văn, để đạt được mục tiêu đề ra ngoài phương phápcủa thầy, học sinh cần phải có vốn kiến thức ngôn ngữ về đời sống thực tế Học tốt Tập làmvăn sẽ giúp học sinh học tốt các môn học khác đồng thời giáo dục các em những tình cảm lànhmạnh, trong sáng, rèn luyện khả năng giao tiếp góp phần vào việc giữ gìn và phát huy sự trong

sáng của tiếng Việt hình thành nhân cách con người Việt Nam Đặc biệt phân môn Tập làmvăn còn mở rộng vốn sống, bồi dưỡng tâm hồn, cảm xúc thẩm mĩ, hình thành nhân cách nhâncách cho học sinh Mục tiêu giáo dục tiểu học là hình thành cho học sinh những cơ sở ban đầu,cho sự đúng đắn và lâu dài về tình cảm, trí tuệ, thể chất và các kĩ năng cơ bản để học tiếp lêncác lớp trên hay bước vào lao động.

CHƯƠNG II

THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀI/ Thuận lợi :

1/ Giáo viên :

Phân môn Tập làm văn với mục tiêu cụ thể là : hình thành và rèn luyện cho học sinh khảnăng trình bày văn bản nói – viết ở nhiều thể loại khác nhau Vì vậy giáo viên luôn luôn khôngngừng học hỏi, cải tiến phương pháp dạy học phù hợp mục tiêu dạy và học để dẫn dắt rènluyện học sinh thực hành những bài văn nói – viết một cách độc lập, sáng tạo

Giáo viên luôn có ý thức quan tâm, chăm chú học sinh trong từng tiết học Với mỗi loạibài tập, giáo viên đã nghiên cứu kĩ kế hoạch bài dạy để lựa chọn và tổ chức những hình thứcluyện tập sao cho phù hợp với đối tượng học sinh Bên cạnh đó, giáo viên luôn động viênkhuyến khích, khơi gợi ở học sinh trí tưởng tượng, óc sáng tạo Từ đó khích thích được sự tìmtòi ham học hỏi ở học sinh, hình thành thói quen học tập tốt phân môn Tập làm văn

Để giúp học sinh viết được những bài văn hay, ý tưởng phong phú, sáng tạo giáo viên luônchú trọng rèn kĩ năng nói cho học sinh vì học sinh nói tốt sẽ trình bày bài viết tốt

Qua các phương tiện thông tin đại chúng : xem đài, đọc sách báo, tài liệu…Giáo viênthường xuyên được tiếp cận với việc đổi mới phương pháp

2/ Học sinh :

Ở lứa tuổi học sinh lớp 3, các em rất ham tìm tòi học hỏi

Nội dung chương trình môn tiếng Việt nói chung và phân môn Tập làm văn nói riêng rấtphong phú ; kênh hình sách giáo khoa được trình bày đẹp, phù hợp tâm sinh lý lứa tuổi cácem

Học sinh đã nắm vững kiến thức kĩ năng tạo lập ngôn bản, kĩ năng kể chuyện miêu tả từcác lớp dưới Đây là cơ sở giúp các em học tốt phân môn Tập làm văn lớp 3

II/ Khó khăn :

Tập làm văn là phân môn khó so với các phân môn khác của môn tiếng Việt, vì vậy việcdạy - học ở phân môn này có những hạn chế nhất định

1/Về giáo viên :

Trong việc rèn kĩ năng nói - viết cho học sinh, giáo viên có đầu tư nghiên cứu mục đíchyêu cầu các tiết dạy để lựa chọn các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học sao cho phùhợp với từng đối tượng học sịnh, nhưng sự đầu tư chưa sâu nên hiệu quả dạy học phân mônTập làm văn chưa cao.

2/ Về học sinh :

Một số bài trong chương trình đề ra chưa gần gũi với học sinh như : lễ hội , tin thể thao…dụng cụ trực quan thiếu, giáo viên chỉ nói suông nên học sinh không hiểu, không nắm bắtđược thông tin vì vậy bài làm không đạt hiệu quả cao

Đa số học sinh là dân tộc ít người nên việc học tiếng Việt rất khó Khi bước vào lớp 1các em chưa biết được tiếng Việt hoặc biết rất ít

Chất lượng phân môn Tập làm văn đầu năm rất thấp, học sinh chưa biết viết đoạn văn có ýtưởng phong phú, sáng tạo mà chỉ biết trả lời theo câu hỏi gợi ý Đó là vấn đề nang giải đòihỏi giáo viên phải có biện pháp thích hợp để từng bước giảng dạy đạt kết quả

CHƯƠNG III

CÁC BIỆN PHÁP ĐỂ RÈN KĨ NĂNG NÓI - VIẾT ĐẠT HIỆU QUẢ

TRONG PHÂN MÔN TẬP LÀM VĂN LỚP 3

1/ Trang bị kiến thức cho học sinh luôn chú trọng lồng ghép kiến thức giữa phân môn tiếng Việt :

Với thể loại nói - viết các phân môn Tập làm văn lớp 3, học sinh được rèn luyện kĩ năngnói - viết dựa trên những gợi ý ở sách giáo khoa và viết một đoạn văn ngắn khoảng 5 đến 6câu với các chủ đề : Nói về quê hương, gia đình, người lao động, kể về lễ hội, trận thi đấu thểthao, bảo vệ môi trường…

Do khả năng tư duy của học sinh còn hạn chế, óc quan sát, trí tưởng tượng không phongphú lại chưa chịu khó rèn luyện nên đa số các em chỉ biết trình bày đoạn văn một cách hạn hẹptheo nội dung đã gợi ý Từ đó bài văn nói - viết nghèo nàn về ý, gò ép, thiếu sự hồn nhiên Ví

dụ : “ Kể lại việc em đã làm để bảo vệ môi trường”, các em chỉ kể “ Trên đường đi học, em

thấy một cây xanh còn non bị ngã, em đỡ cho cây đứng dậy Trưa tan học về thấy cây xanh tốt, em rất vui mừng vì đã bảo vệ môi trường “ hoặc ” hàng ngày em nhặt rác ở sân trường đổ vào hố rác , khi rác đầy, em cùng bạn đốt rác Em vui mừng vì em biết bảo vệ môi trường…

Bên cạnh đó, đôi lúc các em còn trình bày lệch lạc, thiếu chính xác do ít kiến thức về vốn

sống Ví dụ kể về trận thi đấu thể thao có một học sinh nói “ Trận đấu bóng đá giữa hai đội

Sơn Hà – Quảng Phú diễn ra ở sân vận động Quảng Ngãi ”.

Việc sử dụng và mở rộng vốn từ còn nhiều hạn chế, các em chưa chú ý cách sử dụng từhoặc trau chuốc thế nào cho từ đó hay hơn trong câu văn Có một số từ do được nghe và nóitrong sinh hoạt hằng ngày thành quen thuộc, các em vẫn vô tư sử dụng trong bài văn của

mình Ví dụ : Kể về người lao động trí óc, có học sinh viết “ Em rất coi trọng thầy vì thầy dạy

học cho em” hoặc “ Khi đến lớp cô em thích bận đồ xanh”…

Như vậy, để khắc phục những hạn chế trên, giáo viên cần hiểu rõ tính tích hợp kiến thứcgiữa các phân môn tiếng Việt để từ đó giúp các em trang bị vốn kiến thức cơ bản cần thiết chomỗi tiết học Khi dạy các phân môn : Tập đọc, Chính tả, Tập viết, luyện từ và câu có nội dungphù hợp tiết Tập làm văn sắp học; Giáo viên cần dặn dò hướng dẫn học sinh quan sát tìm hiểu

kĩ đối tượng cần nói đến và ghi chép cụ thể hình ảnh, hoạt động ấy vào sổ tay; với những sựviệc hoặc hoạt động các em không được chứng kiến hoặc tham gia, giáo viên khuyến khíchcác em quan sát qua tranh ảnh, sách báo, trên ti vi,… hoặc hỏi những người thân hay trao đổivới bạn bè Khi được trang bị những kiến thức cơ bản như thế, học sinh sẽ có những ý tưởngđộc lập từ đó các em có thể trình bày được bài văn chân thực, sinh động và sáng tạo

Trong việc trang bị kiến thức cho học sinh, giáo viên không nên áp đặt các em vào mộtkhuôn mẫu nhất định như chỉ định học sinh phải quan sát một bức tranh, một sự vật, conngười hay một công việc cụ thể như thế sẽ hạn chế năng lực sáng tạo của các em Vì vậy vớibất cứ đề tài nào một tiết Tập làm văn giáo viên cần cho học sinh liên hệ mở rộng để các emphát huy được năng lực sáng tạo trong bài văn của mình

2/ Tìm hiểu nội dung đề bài :

2.1 Xác định rõ yêu cầu các bài tập :

Ở mỗi đề tài của loại bài tập làm văn nói - viết, giáo viên cần cho học sinh tự xác định rõyêu cầu các bài tập Giúp học sinh tự xác định đúng yêu cầu bài tập để khi thực hành các em

sẽ không chệch hướng, đảm bảo đúng nội dung đề bài cần luyện tập

2.2 Nắm vững hệ thống câu hỏi gợi ý :

Sách giáo khoa lớp 3, bài Tập làm văn nói - viết thường có câu hỏi gợi ý, các câu hỏi nàysắp xếp hợp lí như một giàn bài của một bài Tập làm văn; học sinh dựa vào gợi ý để luyện nói,sau đó viết thành một đoạn văn ngắn giáo viên cần cho học sinh đọc toàn bộ các câu gợi ý đểhiểu rõ và nắm vững nội dung từng câu; từ đó giúp các em trình bày đoạn văn rõ ràng, mạchlạc đủ ý đúng từ, đúng ngữ pháp Giúp học sinh nắm vững nội dung từng câu hỏi gợi ý sẽ hạnchế được việc trình bày ý trùng lặp, chồng chéo , không có sự liên kết giữa các ý với nhautrong đoạn văn

2.3 Tìm hiểu các câu gợi ý :

Trước khi học sinh thực hành bài tập luyện nói, giáo viên cần giúp các em hiểu nghĩa củacác từ ngữ có trong câu hỏi để học sinh hiểu và trình bày đúng yêu cầu, các từ ngữ này có thể

là các từ khó hoặc từ địa phương Nếu là từ địa phương, giáo viên có thể cho học sinh sử dụng

từ địa phương mình để học sinh làm bài dễ dàng hơn Ví dụ Kể về người lao động trí óc, cầncho học sinh hiểu những nghề nào thuộc về lao động trí óc; hay nói về lễ hội, học sinh phảibiết những hoạt động diễn ra trong phần lễ và phần hội; hoặc nói về việc làm để bảo vệ môitrường, cần giúp học sinh hiểu bảo vệ môi trường là làm gì, những việc làm đó có gần gũi vớicác em không ? Các em đã thực hiện hằng ngày như thế nào ?

2.4 Chia thành nhiều câu gợi ý nhỏ :

Trong các câu gợi ý có một số câu dài hoặc ngắn gọn khiến học sinh lúng túng khi diễnđạt ý, do đó ý không trọn vẹn, bài văn thiếu sinh động sáng tạo Giáo viên cần chia thànhnhiều câu gợi ý nhỏ để giúp các em có những ý tưởng phong phú, hồn nhiên Việc chia thànhnhiều câu gợi nhỏ sẽ có nhiều học sinh được rèn luyện kĩ năng nói, giúp các em thêm tự tin vàgiáo viên dễ dàng sửa chữa sai sót cho học sinh Ví dụ : Kể về người lao động trí óc, giáo viên

có thể gợi ý thêm những nét đặt trưng về tuổi tác, tính cách, hình dáng của người đó Hay nói

về quê hương, cần gợi ý cho học sinh nêu cảnh đẹp ở quê hương em là gì ? Vì sao em yêu quêhương em ?

Như vậy qua hệ thống câu hỏi, giúp học sinh bày tỏ được thái độ tình cảm, ý kiến nhậnxét, đánh giá của mình về vấn đề nêu ra trong bài học Song song với quá trình đó giáo viêncần hỏi ý kiến nhận xét của học sinh về câu trả lời của bạn để học sinh rút ra được những câutrả lời đúng cách ứng xử hay Từ đó giúp học sinh mở rộng vốn từ, rèn lối diễn đạt mạch lạc,

lô gíc, câu văn có hình ảnh có cảm xúc Trên cơ sở đó bài luyện nói của các em sẽ trôi chảy,sinh động, giàu cảm xúc đồng thời hình thành cho các em cách ứng xử linh hoạt trong cuộcsống

2.5 Hướng dẫn tìm ý :

Do đặc điểm tâm lý lứa tuổi nên đa số bài văn của học sinh lớp 3 có ý tưởng chưa phongphú, sáng tạo, các em thường trình bày hạn hẹp trong khuôn khổ nhất định Giáo viên cần giúpcác em tìm ý để thực hành một bài văn nói - viết hoàn chỉnh về nội dung với những ý tưởngtrong sáng giàu hình ảnh và ngây thơ chân thật Để thực hiện được điều đó, giáo viên hướngdẫn học sinh một cách chặt chẽ từ sự liên tưởng về các sự vật các hoạt động Từ đó học sinh

dễ dàng tìm ý và diễn đạt bài văn rõ, mạch lạc hơn

3/ Giúp học hồi tưởng:

Trong một tiết Tập làm văn với một đề tài nào đó, học sinh có thể quên một số hình ảnh,

sự việc mà các em đã quan sát hoặc tìm hiểu qua thực tế Giáo viên khơi gợi cho học sinhnhớ lại bằng những câu hỏi nhỏ có liên quan đến yêu cầu bài tập, phù hợp thực tế và trình độhọc sinh để các em diễn đạt Ví dụ : Kể về trận đấu thể thao, giáo viên gợi ý : Đó là môn thểthao nào ? Do hai đội nào thi đấu ? Trận đấu diễn ra lúc nào ? Ở đâu ? hoặc kể về người laođộng trí óc Giáo viên gợi ý: Người em kể là ai ? Làm nghề gì ? Người ấy bao nhiêu tuổi ?

4/ Giúp học sinh tưởng tượng, liên tưởng :

Nếu trong một bài Tập làm văn, học sinh chỉ biết diễn đạt nội dung bằng những gì đã quansát ? Hoặc thực hành một cách chính xác theo các gợi ý ? Bài làm như thế tuy đủ ý nhưngkhông có sức hấp dẫn, lôi cuốn người đọc, người nghe Vì vậy, với từng đề bài giáo viên nên