Thuốc tác dụng lên hệ thần kinh thuốc chống động kinh

Khái niệm Động kinh là hiện tượng rối loạn chức năng não và gây ra các cơn co giật. Động kinh là hội chứng mạn tính và có đặc thù là hiện tượng co giật cơ kéo dài vài phút giâyvài phút (với tần xuất 1200 người ở Mỹ). Nguyên nhân Sự co giật gây ra do cơ đột nhiên nhận được xung quá tải từ các nơron vận động trong não do chúng hoạt động bất thường. Có thể do u não, viêm nhiễm, rối loạn trao đổi chất, ngộ độc rượu, chân thương não, di truyền ... Điện não đồ có rối loạn đặc thù. Hiện tượng Người bệnh sẽ có những phản ứng như: mất ý thức, co giật mạnh, nghe nhìn không đúng sự thật, sùi bọt mép ... Thuốc chữa động kinh là những thuốc có khả năng loại trừ hoặc làm giảm tần số, mức độ của các cơn động kinh hoặc triệu chứng tâm thần kèm theo bệnh động kinh. Cơ chế tác dụng của thuốc chữa động kinh chưa được biết rõ. Về nguyên tắc, thuốc làm tăng ngưỡng kính thích của các tế bào thần kinh ở vùng gây ra các tác nhân hoặc có chức năng gây ra tác nhân đó; ngăn cản sự lan truyền các xung động bệnh lý gây ra cơn co giật; giảm sự phóng điện, kích thích ở tế bào vùng bị tổn thương. Các mức độ động kinh Động kinh toàn bộ Thể lớn: Gây co giật toàn thân và mất ý thức hoàn toàn Thể nhỏ: Chỉ gây mất trí thoáng qua và thường gặp ở trẻ nhỏ với những cơn rất ngắn (5 – 30 giây) Động kinh cục bộ Thể phức tạp: Suy giảm ý thức Thể đơn thuần: Không có sự suy giảm ý thức Các thuốc dùng điều trị chứng động kinhLà dẫn xuất có chứa cấu trúc nhóm ure, được chia theo cấu tạo gồm: Các thuốc barbiturat: phenobarbital, Dẫn xuất deoxybarbiturat: primidone, Dẫn xuất hydatoin: phenytoine, Dẫn xuất oxazolidindion: carbamazepine, trimethadion, Dẫn xuất succinimid: ethosuximid, Dẫn xuất dibenzoazepine: Dẫn xuất benzodiazepine: diazepam, clonazepam, Các dẫn xuất khác: acid valproic, natri valproat, Các thuốc là dẫn xuất của acid barbituricPhenolbarbital Cơ chế tác dụng của những hoạt chất trên tạm thời vẫn chưa được biết rõ. Có thể chúng kích hoạt chức năng của acid γaminobutyric – một neuromediator tự nhiên với chức năng làm chậm sự lan truyền những xung thần kinh của hệ thần kinh trung ương Có những trường hợp lệ thuộc (physical dependence) sinh lý vào những loại thuốc ngủ thuộc nhóm ureid Tổng hợp phenobarbital Thuốc phải được sử dụng đúng cho từng loại thể bệnh và bệnh nhân. Liều dùng thường xuyên và cần được duy trì nồng độ tối ưu của thuốc trong huyết tương và mô não, chỉ khi đó mới loại trừ được các cơn co giật. Không dừng thuốc đột ngột mà phải giảm liều dần dần trước khi ngừng hẳn. Điều trị lâu dài và không thay đổi thuốc đột ngột. Khi thay đổi thuốc phải tăng dần thuốc mới và giảm dần thuốc cũ. Dùng thuốc phối hợp giữa tác dụng ngắt cơn ngay lập tức (các dẫn xuất benzodiazepine) và các thuốc có tác dụng kéo dài (phenytoin). Ban đầu dùng liều nhỏ và sau tăng dần tới liều tối ưu. Thuốc kích thích hệ thần kinh trung ươngThuốc kích thích hệ thần kinh trung ương được phân loại theo các tác dụng chọn lọc. Thuốc không chỉ có tác dụng đối vợi hệ thần kinh trung ương mà còn tác dụng tới các phần khác của hệ thần kinh. Kích thích TKTW nên thuốc có thể được dùng khi mệt mỏi, suy nhược cơ thể, trợ hô hấp, tuần hoàn, hồi sức cấp cứu ... Có tác dụng nghiện như: cocain, amphetamin, methamphatamine ... Thuốc kích thích tác dụng lên tuỷ sống: Tăng các hoạt động cơ vân, các chi và tăng phản xạ. Thuốc kích thích tác dụng lên hành tuỷ: kích thích trung tâm hô hấp, vận mạch (máu khó lưu thông nếu bị rối loạn vận mạch não) Thuốc kích thích tác dụng lên vỏ não: ephedrin, cafein … Thuốc kích thích tâm thần vận động (psychomotor stimulants):methylphenidate, pemoline, dextroamphetamine, amphetamin ... Thuốc điều trị bệnh ParkinsonHội chứng Parkinson được mô tả lần đầu tiên vào năm 1817 – bệnh thường gặp ở người cao tuổi. Bệnh có nhiều nguyên nhân: viêm não, do dùng thuốc (tetrahydropiridine)... Các triệu chứng chính của bệnh là: Run, Cứng đờ, giảm động tác. Một cách giảm triệu chứng của bệnh là cần bổ sung thêm lượng dopamine vàhoặc kết hợp các thuốc kháng cholin (thuốc huỷ phó giao cảm)

THUỐC CHỐNG ĐỘNG KINH

LÊ TUẤN ANH

– Hiện tượng

• Người bệnh sẽ có những phản ứng như: mất ý thức, co giật

mạnh, nghe nhìn không đúng sự thật, sùi bọt mép

• Thuốc chữa động kinh là những thuốc có khả

năng loại trừ hoặc làm giảm tần số, mức độ của các cơn động kinh hoặc triệu chứng tâm thần

kèm theo bệnh động kinh

• Cơ chế tác dụng của thuốc chữa động kinh chưa được biết rõ Về nguyên tắc, thuốc làm tăng

ngưỡng kính thích của các tế bào thần kinh ở

vùng gây ra các tác nhân hoặc có chức năng gây

ra tác nhân đó; ngăn cản sự lan truyền các xung động bệnh lý gây ra cơn co giật; giảm sự phóng điện, kích thích ở tế bào vùng bị tổn thương.

THUỐC CHỐNG ĐỘNG KINH

Các thuốc dùng điều trị chứng động kinh

• Là dẫn xuất có chứa cấu trúc nhóm ure, được chia theo cấu tạo gồm:

1 Các thuốc barbiturat: phenobarbital,

2 Dẫn xuất deoxybarbiturat: primidone,

3 Dẫn xuất hydatoin: phenytoine,

4 Dẫn xuất oxazolidindion: carbamazepine,

trimethadion,

5 Dẫn xuất succinimid: ethosuximid,

6 Dẫn xuất dibenzoazepine:

7 Dẫn xuất benzodiazepine: diazepam, clonazepam,

8 Các dẫn xuất khác: acid valproic, natri valproat,

Các thuốc là dẫn xuất của acid barbituric

Phenolbarbital - Cơ chế tác dụng của những hoạt chất trên tạm thời vẫn chưa được biết rõ Có thể chúng kích hoạt chức năng của acid γ-aminobutyric – một neuromediator tự nhiên với chức năng làm chậm sự lan truyền những xung thần kinh của hệ thần kinh trung ương

Có những trường hợp lệ thuộc (physical dependence) sinh lý vào những loại thuốc ngủ thuộc nhóm ureid

Tổng hợp phenobarbital

• Thuốc phải được sử dụng đúng cho từng loại thể bệnh

và bệnh nhân

• Liều dùng thường xuyên và cần được duy trì nồng độ tối

ưu của thuốc trong huyết tương và mô não, chỉ khi đó mới loại trừ được các cơn co giật

• Không dừng thuốc đột ngột mà phải giảm liều dần dần trước khi ngừng hẳn.

• Điều trị lâu dài và không thay đổi thuốc đột ngột Khi thay đổi thuốc phải tăng dần thuốc mới và giảm dần thuốc cũ.

• Dùng thuốc phối hợp giữa tác dụng ngắt cơn ngay lập tức (các dẫn xuất benzodiazepine) và các thuốc có tác dụng kéo dài (phenytoin)

• Ban đầu dùng liều nhỏ và sau tăng dần tới liều tối ưu.

Thuốc kích thích

hệ thần kinh trung ương

• Thuốc kích thích hệ thần kinh trung ương

được phân loại theo các tác dụng chọn lọc.

• Thuốc không chỉ có tác dụng đối vợi hệ thần

kinh trung ương mà còn tác dụng tới các

phần khác của hệ thần kinh.

• Kích thích TKTW nên thuốc có thể được dùng

khi mệt mỏi, suy nhược cơ thể, trợ hô hấp,

tuần hoàn, hồi sức cấp cứu

• Có tác dụng nghiện như: cocain, amphetamin,

methamphatamine

Thuốc kích thích

hệ thần kinh trung ương

• Thuốc kích thích tác dụng lên tuỷ sống: Tăng các

hoạt động cơ vân, các chi và tăng phản xạ.

• Thuốc kích thích tác dụng lên hành tuỷ: kích thích

trung tâm hô hấp, vận mạch (máu khó lưu thông

nếu bị rối loạn vận mạch não)

• Thuốc kích thích tác dụng lên vỏ não: ephedrin,

cafein …

• Thuốc kích thích tâm thần vận động (psychomotor

stimulants):methylphenidate, pemoline,

dextroamphetamine, amphetamin

Thuốc điều trị bệnh Parkinson

• Hội chứng Parkinson được mô tả lần đầu tiên vào

năm 1817 – bệnh thường gặp ở người cao tuổi Bệnh

có nhiều nguyên nhân: viêm não, do dùng thuốc

(tetrahydropiridine)

• Các triệu chứng chính của bệnh là: Run, Cứng đờ,

giảm động tác

• Một cách giảm triệu chứng của bệnh là cần bổ sung

thêm lượng dopamine và/hoặc kết hợp các thuốc

kháng cholin (thuốc huỷ phó giao cảm)

Năm 1983, 1-methyl-4-phenyl-1,2,3,6-tetrahydropyridine (ТHP, 93) được phát HP, 93) được phát hiện là có gây ra triệu chứng của bệnh Parkinson Khi thay thế nhóm methyl ở nitơ bằng các nhóm khác, và cũng như khi kết hợp vào nhân piperidein những nhóm thế khác, đều làm mất hoàn toàn độc tính neurotoxin Khi đưa các nhóm thế vào vòng benzen thì tính chất neurotoxin thay đổi không đáng kể Sự xuất hiện nối đôi tại vị trí C4 – C5 là yếu tố quyết định những tính

• Khi nghiên cứu về bệnh

–  có sự giảm lượng dopamin vì vậy cần bổ sung

dopamin.

–  có sự tăng tiết cholin quá mức

• Các nhóm thuốc:

– Thuốc cường hệ dopaminergic: thuốc cung cấp dopamine

và thuốc ức chế enzyme chuyển hoá dopamine hoặc

thuốc ức chế enzyme dopadecarboxylase - chuyển hoá levodopa ngoại vi

– Thuốc kháng choline:

– Thuốc khác.

Tổng hợp glucuronid

Tổng hợp triexyphenidyl (cyclodolum)

Quá trình tổng hợp triexyphenidyl, được tiến hành theo hai PP:

- Phản ứng Grignard giữa benzoylcyclohexan (18) và piperidine-thylmagnesiumcloride (19).

- Bằng phản ứng trùng ngưng giữa acetophenon với formaldehyd

và piperidin theo phương pháp Mannich, tiếp theo sản phẩm trung gian aminoketon được tác dụng với litiumcyclohexane 

Thuốc tác dụng lên hệ thần kinh giao cảm

và phó giao cảm

• Những hoạt chất này tác dụng được lên các cơ quan

qua hệ thần kinh giao cảm và phó giao cảm (thần

kinh thực vật) nhờ các thụ thể cửa chúng (receptor)

1 Thuốc tác dụng kiểu giao cảm (cường giao cảm –

Sympathomimetic)

2 Thuốc tác dụng kiểu phó giao cảm (cường phó giao cảm -

Paraysmpathomimetic)

3 Thuốc tác dụng huỷ giao cảm

4 Thuốc tác dụng huỷ phó giao cảm

Thuốc tác dụng kiểu giao cảm (cường giao cảm – Sympathomimetic)

• Kích thích các dây thần kinh giao cảm – tăng hoạt động của

hệ tim mạch, tăng nhịp co bóp tim, tăng huyết áp, giãn cơ phế quản, giảm co thắt cơ trơn, làm giãn đồng tử

• Các thuốc cường giao cảm được chia làm hai nhóm chính

– Nhóm I: Gồm những chất như adrenaline, noradrenaline, dopamine có nhóm chức OH trên nhân thơm nên kém bền, dễ chuyển hoá và có tác dụng cường giao cảm mạnh, thời gian tác dụng ngắn.

- Là những chất độc bảng A.

– Nhóm II: Gồm những chất như ephedrin, norephedrin, amphetamine không có nhóm chức OH gắn với nhân thơm nên bền hơn, nhưng tác dụng cường giao cảm yếu

và tồn tại lâu hơn

- Là những chất độc bảng B.

Thuốc tác dụng kiểu phó giao cảm (cường phó giao cảm - Paraysmpathomimetic)

• Làm giảm hoạt động của hệ tim mạch, giãn mạch gây hạ huyết áp, tăng co bóp cơ trơn, co đồng tử

•Thuốc tác dụng lên các thụ thể của acetocholine.

•Chia làm hai nhóm chính:

–Nhóm thuốc tác dụng phó giao cảm với cấu trúc là mốt

số este của cholin với các axit hữu cơ hoặc một số

alcaloid (muscarin, pilocarpin, arecholin, nicotin,

lobeline )

–Nhóm thuốc kháng cholinesterase không thuận nghịch: alkylphosphat hoặc các alcaloid – physostigmin

Thuốc tác dụng huỷ giao cảm

• Các hoạt chất cản trở tác dụng của adrenaline – được gọi là thuốc huỷ giao cảm hay chẹn giao

cảm.

• Các loại hoạt chất có tác dụng ức chế thụ thể của adrenalin, gồm nhiều loại với sự khác biệt về cấu tạo hoá học và cơ chế tác dụng.

Thuốc tác dụng huỷ phó giao cảm

• Các hoạt chất cản trở tác dụng của acetocholine – được gọi là thuốc huỷ phó giao cảm hay thuốc chẹn phó giao cảm.

• Thuốc tác dụng ức chế/đối kháng với

acetylcholine và các chất cường phó giao cảm

khác Với cấu trúc hoá học chung có chứa những yếu tố tương đồng với cấu trúc của

acetylcholine:

– Có chứa amin bậc 3 hoặc bậc 4 – tạo trung tâm cation

– Mạch vòng liên kết với nhóm acyl để tạo nên gốc ức chế

– Mạch trung gian nối hai phần liên kết trên

– Thông thường có chứa nhân tropan