SKKN THPT: Đổi mới soạn giảng theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở bài Một số vấn đề mang tính toàn cầu Địa lí lớp11

Đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực là một giờhọc phát huy được tính tích cực, tự giác và chủ động, sáng tạo của cả giáo viên vàhọc sinh.. Đối tượng nghiên cứ

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VĨNH PHÚC

TRƯỜNG THPT TRẦN HƯNG ĐẠO

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

1 Lời giới thiệu

1.1 Lý do chọn đề tài

- Thực hiện nghị quyết TW 8 khóa XI về đổi mới căn bản toàn diện giáo dụcđào tạo " Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại;phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng của ngườihọc; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cáchhọc, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mớitri thức, kĩ năng, phát triển năng lực"

Năm học 2019 - 2020 tiếp tục thực hiện đổi mới về sinh hoạt chuyên môn vàkiểm tra đánh giá, dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo củahọc sinh trong quá trình học tập Giúp cho học sinh lĩnh hội tri thức, vận dụng tốt hơnkiến thức đã học vào thực tiễn cuộc sống

Đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực là một giờhọc phát huy được tính tích cực, tự giác và chủ động, sáng tạo của cả giáo viên vàhọc sinh Nhằm nâng cao tri thức, bồi dưỡng năng lực hợp tác, vận dụng tri thức vàothực tiễn cuộc sống trên cơ sở đó trau dồi các phẩm chất linh hoạt, độc lập, sáng tạocủa tư duy

Hiện nay nhiều giáo viên vẫn sử dụng giáo án cũ và phương pháp dạy họctruyền thống theo lối "truyền thụ một chiều" Người dạy trình bày và giải thích nộidung, chủ động thuyết trình theo các bước chuẩn bị sẵn Học sinh thụ động tiếp thukiến thức, ít chú ý đến kĩ năng thực hành Do đó khả năng vận dụng kiến thức vào đờisống thực tế bị hạn chế

Sau khi được tiếp thu, nghiên cứu các tài liệu về dạy học theo định hướng pháttriển năng lực học sinh trong trường trung học phổ thông Tôi thấy cần thiết phải thayđổi cách dạy, học để học sinh đạt được hiệu quả cao nhất Tôi quyết định chọn đề tài

sáng kiến kinh nghiệm: “ Đổi mới soạn giảng theo định hướng phát triển năng lực

học sinh ở bài Một số vấn đề mang tính toàn cầu Địa lí lớp11"

1.2 Mục đích nghiên cứu

- Nâng cao hiệu quả dạy học, tránh sự nhàm chán, thụ động

- Góp phần nâng cao kết qủa học tập của học sinh khối 11, đặc biệt trong các bàikiểm tra chất lượng, học kỳ và thi tốt nghiệp THPT quốc gia của bộ môn Địa lí

- Giúp cho bản thân và đồng nghiệp có được phương pháp và hình thức dạy học phùhợp với trình độ của học sinh, yêu cầu đổi mới của phương pháp dạy học theo địnhhướng phát triển năng lực

- Hình thành và phát triển một số năng lực, phẩm chất cho học sinh đáp ứng yêu cầucủa xã hội

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Nghiên cứu một số phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực:Phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp đóng vai, phương pháp giải quyết vấn đề,phương pháp bản đồ tư duy…

- Các kỹ thuật dạy học tích cực như: “ Hỏi và đáp”, “ Động não”, "Khăn trải bàn"

- Giáo viên trong việc giảng dạy

- Học sinh trong việc học tập

- Học sinh các lớp 11A1,11A5

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Để sáng kiến kinh nghiệm này đạt được kết quả như mong muốn, tôi đã sửdụng một số phương pháp sau:

- Dự giờ các đồng nghiệp

- Các phương pháp nghiên cứu tài liệu

- Các phương pháp điều tra khảo sát, thu thập thông tin thực tế

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

- Các phương pháp thống kê, xử lí số liệu

2 Tên sáng kiến: "Đổi mới soạn giảng theo định hướng phát triển năng lực học

sinh ở bài Một số vấn đề mang tính toàn cầu, Địa lí lớp11"

3 Tác giả sáng kiến

- Họ và tên: Đào Tuyết Mai

- Địa chỉ tác giả sáng kiến: Thị trấn Hợp Hòa- Tam Dương- Vĩnh Phúc

6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: 17- 10- 2019

7 Mô tả bản chất của sáng kiến:

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Cơ sở của việc lựa chọn sáng kiến

Trong nhà trường trung học phổ thông hiện nay, mỗi thầy cô giáo không

ngừng đổi mới phương pháp dạy học nhưng việc tìm ra phương pháp hợp lí, thu hútđược học sinh không phải là điều đơn giản Nhiều giáo viên vẫn dạy học với cuốngiáo án cũ và phương pháp dạy học truyền thống theo lối "truyền thụ một chiều"

Phương pháp dạy học của giáo viên vẫn còn nặng nề về thuyết trình, giảithích sách giáo khoa, còn bị động bởi sách giáo khoa Việc sử dụng đồ dùng dạy họccòn hạn chế, chưa thể hiện được hoạt động trên lớp của thầy và trò Học sinh thụđộng tiếp thu kiến thức, ít chú ý đến kĩ năng thực hành Nhằm góp phần giải quyếtnhững vấn đề tồn tại trong một số phương pháp dạy học truyền thống, kết hợp một sốphương pháp dạy học mới, hay, lôi cuốn được học sinh ham thích học, biết học đểvận dụng kiến thức vào thực tiễn và cuộc sống

Qua những vấn đề trên tôi quyết định chọn đề tài: “Đổi mới soạn giảng theođịnh hướng phát triển năng lực học sinh ở bài Một số vấn đề mang tính toàn cầu, Địa

lí lớp 11” Với hi vọng có thể chia sẻ kinh nghiệm và vận dụng trong quá trình dạyhọc tiết 3, bài 3: Một số vấn đề mang tính toàn cầu, môn địa lí lớp 11 Nhằm pháthuy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm củatừng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụngkiến thức vào các bài kiểm tra, thực tiễn cuộc sống Đem lại niềm vui hứng thú họctập cho học sinh

PHẦN II: NỘI DUNG

1 Cơ sở lí luận

1 1 Dạy học theo định hướng phát triển năng lực

Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011- 2020 ban hành kèm theo Quyếtđịnh 711/QĐ-TTg ngày 13/6/2012 của Thủ tướng Chính phủ chỉ rõ: “Tiếp tục đổimới phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướng pháthuy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo và năng lực của người học”

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáodục và đào tạo xác định: Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản củagiáo dục đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học.Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàndiện năng lực và phẩm chất người học Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn;giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội

Chương trình dạy học truyền thống được xem là chương trình giáo dục địnhhướng nội dung, định hướng đầu vào Chú trọng vào việc truyền thụ kiến thức, trang

bị cho người học hệ thống tri thức khoa học khách quan về nhiều lĩnh vực khác nhau.Chương trình giáo dục định hướng năng lực dạy học định hướng kết quả đầu ra nhằmmục tiêu phát triển năng lực người học cả về mặt nội dung và chuẩn đầu ra

Những định hướng chung, tổng quát về đổi mới phương pháp dạy học theochương trình định hướng phát triển năng lực là:

- Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của người học, hình thành và pháttriển năng lực tự học trên cơ sở đó trau dồi các phẩm chất linh hoạt, độc lập, sáng tạo,

tư duy

- Có thể lựa chọn một cách linh hoạt các phương pháp chung và phương pháp đặc thùcủa bộ môn để thực hiện dựa trên nguyên tắc “Học sinh tự mình hoàn thành nhiệm vụnhận thức với sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên”

- Việc sử dụng phương pháp dạy học gắn chặt với các hình thức tổ chức dạy học Tùytheo mục tiêu, nội dung, đối tượng và điều kiện cụ thể mà có những hình thức tổ chứcthích hợp như học cá nhân, học nhóm; học trong lớp, học ngoài lớp…

- Cần sử dụng đủ và hiệu quả các thiết bị dạy học tối thiểu đã qui định Có thể sửdụng các đồ dùng dạy học tự làm nếu xét thấy cần thiết với nội dung học và phù hợpvới đối tượng học sinh Tích cực vận dụng công nghệ thông tin trong dạy học

1.2 Những năng lực và phẩm chất được hình thành theo định hướng phát triển năng lực

1.2.1 Về năng lực

* Khái niệm

Năng lực là khả năng vận dụng những kiến thức, kinh nghiệm, kĩ năng, thái độ

và hứng thú để hành động một cách phù hợp và có hiệu quả trong các tình huống đadạng của cuộc sống

- Đề cập tới xu thế đạt được một kết quả nào đó của một công việc cụ thể, do một conngười cụ thể thực hiện Vì vậy không tồn tại năng lực chung chung

* Phân loại năng lực

- Năng lực chung: Là những năng lực cần thiết để cá nhân có thể tham gia hiệu quảtrong nhiều hoạt động và các bối cảnh khác nhau của đời sống xã hội Năng lựcchung cần thiết cho mọi người Bao gồm:

tự nhiên,kinh tế - xãhội trên

Xác địnhđược mốiquan hệtương hỗgiữa nhiềuthành phần

tự nhiên,kinh tế - xãhội trên một

Xác địnhđược hệquả củamối quan

hệ tương

hỗ giữa cácthành phần

tự nhiên vàkinh tế - xã

Giải thíchđược hệ quảcủa mốiquan hệtương hỗgiữa cácthành phần

tự nhiên vàkinh tế - xã

Phân tíchđược mốiquan hệ tương

hỗ giữa cácthành phần tựnhiên và kinh

tế - xã hộicũng như hệquả của mối

một lãnhthổ

lãnh thổ hội trên

một lãnhthổ

hội trên mộtlãnh thổ

quan hệ đótrong thựctiễn

Học tập

tại thực

địa

Quan sát vàghi chépmột số yếu

tố tự nhiênhoặc kinh

tế - xã hộiđơn giản ởquanhtrường họchoặc nơi cưtrú

Quan sát vàghi chépđược một sốđặc điểmkhó nhậnbiết hơn củacác yếu tố tựnhiên vàkinh tế - xãhội ở khuvực quanhtrường họchoặc nơi cưtrú

Thu thậpcác thôngtin được vềcác đặcđiểm tựnhiên vàkinh tế - xãhội ở phạm

vi mộtphương/xã

Phân tíchcác thông tinthu thậpđược về cácđặc điểm tựnhiên vàkinh tế - xãhội ở phạm

vi một quận/

huyện hoặctỉnh/thànhphố

Đánh giá vềhiện trạng củacác đặc điểm

tự nhiên vàkinh tế - xãhội ở phạm vimột

quận/huyệnhoặc

tỉnh/thànhphố

Sử dụng

bản đồ

Đo đạc,tính toánđược một

số yếu tố

sơ đẳngnhư độ cao,

độ sâu,chiều dài,xác địnhđược

phươnghướng, tọa

độ địa lícủa các đốitượng tựnhiên vàkinh tế - xãhội trênbản đồ

Mô tả đượcđặc điểm về

sự phân bố,quy mô, tínhchất, cấutrúc, độnglực của cácđối tượng tựnhiên vàkinh tế - xãhội được thểhiện trên bảnđồ

So sánhđược

nhữngđiểm tươngđồng vàkhác biệtgiữa cácyếu tố tựnhiên vàkinh tế - xãhội trongmột tờ bản

đồ hay giữanhiều tờbản đồ

Giải thíchđược sựphân bốhoặc mốiquan hệ củacác yếu tố tựnhiên vàkinh tế - xãhội được thểhiện trên bảnđồ

Sử dụng bản

đồ để phục vụcác hoạt độngtrong thựctiễn như khảosát, thamquan, thựchiện dự án…

ở một khuvực ngoàithực địa

Sử dụng

số liệu

Nêu cácnhận xét về

So sánh vềquy mô, cấu

Giải thíchđược quy

Phân tíchmối quan hệ

Sử dụng sốliệu thống kê

thống kê quy mô,

cấu trúc và

xu hướngbiến đổicủa các đốitượng tựnhiên vàkinh tế - xãhội thôngqua đọc sốliệu thốngkê

trúc và xuhướng biếnđổi của cácđối tượng tựnhiên vàkinh tế - xãhội thôngqua đọc sốliệu thống kê

mô, cấutrúc, xuhướng biếnđổi hoặcnét tươngđồng haykhác biệtcủa các đốitượng thểhiện qua sốliệu thốngkê

tượng tựnhiên vàkinh tế - xãhội được thểhiện qua sốliệu thống kêvới lãnh thổchứa đựng

số liệu

để chứngminh, giảithích cho cácvấn đề tựnhiên haykinh tế - xãhội của mộtlãnh thổ nhấtđịnh

Tìm ra đượcnhững điểmtương đồng,khác biệtgiữa các đốitượng tựnhiên vàkinh tế - xãhội được thểhiện trêntranh, ảnh

Nhận biếtđược mốiquan hệgiữa cácyếu tố tựnhiên vàkinh tế - xãhội đượcthể hiệntrên tranh,ảnh

Giải thíchđược mốiquan hệ củacác yếu tố tựnhiên vàkinh tế - xãhội và hệquả của nótới lãnh thổthể hiện trêntranh ảnh

tranh, ảnh đểchứng minhhay giải thíchcho các hiện

nhiên haykinh tế - xãhội của mộtlãnh thổ cụthể

1.2.2 Phẩm chất

- Yêu gia đình, quê hương, đất nước

- Nhân ái, khoan dung

- Trung thực, tự trọng, chí công vô tư

- Tự lập, tự tin, tự chủ và có tinh thần vượt khó

- Có trách nhiệm với bản thân, cộng đồng, đất nước, nhân loại và môt trường tựnhiên

- Thực hiện nghĩa vụ, đạo đức tôn trọng, chấp hành kỷ luật, pháp luật

1.3 Quy trình chuẩn bị một giờ học

- Hoạt động chuẩn bị cho một giờ dạy học đối với giáo viên thường được thể hiện quaviệc chuẩn bị giáo án Đây là hoạt động xây dưng kế hoạch dạy học cho một bài học

cụ thể, thể hiện mối quan hệ tương tác giữa giáo viên và học sinh, giữa học sinh vớihọc sinh nhằm đạt được những mục tiêu của bài học

1.3.1 Các bước thiết kế một giáo án

- Bước 1: Xác định mục tiêu của bài học căn cứ vào chuẩn kiến thức, kĩ năng và yêucầu về thái độ trong chương trình Bước này được đặt ra bởi việc xác định mục tiêucủa bài học là một khâu rất quan trọng, đóng vai trò quan trọng nhất, không thể thiếucủa mỗi giáo án Mục tiêu vừa là cái đích hướng tới, vừa là yêu cầu cần đạt của giờhọc, hay nói khác đi đó là thước đo kết quả quá trình dạy học Nó giúp giáo viên xácđịnh rõ các nhiệm vụ sẽ phải làm, dẫn dắt học sinh tìm hiểu, vận dụng những kiếnthức, kĩ năng nào; phạm vi, mức độ đến đâu; qua đó giáo dục chohọc sinh những bàihọc gì.

- Bước 2: Nghiên cứu sách giáo khoa và các tài liệu liên quan để hiểu chính xác, đầy

đủ những nội dung của bài học; xác định những kiến thức, kĩ năng, thái độ cơ bản cầnhình thành và phát triển ở học sinh; xác định trình tự logic của bài học Bước nàyđược đặt ra bởi nội dung bài học ngoài phần được trình bày trong sách giáo khoa còn

có thể đã được trình bày trong các tài liệu khác Kinh nghiệm của các giáo viên lâunăm cho thấy: trước hết nên đọc kĩ nội dung bài học và hướng dẫn tìm hiểu bài trongsách giáo khoa để hiểu, đánh giá đúng nội dung bài học rồi mới chọn đọc thêm tư liệu

để hiểu sâu, hiểu rộng nội dung bài học Mỗi giáo viên không chỉ có kĩ năng tìmđúng, tìm trúng tư liệu cần đọc mà cần có kĩ năng định hướng cách chọn, đọc tư liệucho học sinh Giáo viên nên chọn những tư liệu đã qua thẩm định, được đông đảocác nhà chuyên môn và GV tin cậy Việc đọc sách giáo khoa, tài liệu phục vụ choviệc soạn giáo án có thể chia thành 3 cấp độ sau: đọc lướt để tìm nội dung chính xácđịnh những kiến thức, kĩ năng cơ bản, trọng tâm mức độ yêu cầu và phạm vi cần đạt;đọc để tìm những thông tin quan tâm: các mạch, sự bố cục, trình bày các mạch kiếnthức kĩ năng và dụng ý của tác giả; đọc để phát hiện và phân tích, đánh giá các chitiết trong từng mạch kiến thức, kĩ năng Khâu khó nhất trong đọc sách giáo khoa vàcác tư liệu là đúc kết được phạm vi, mức độ kiến thức, kĩ năng của từng bài học saocho phù hợp với năng lực của học sinh và điều kiện dạy học Trong thực tế dạy học,nhiều khi chúng ta thường đi chưa tới hoặc đi quá những yêu cầu cần đạt về kiếnthức, kĩ năng Nếu nắm vững nội dung bài học, giáo viên sẽ phác họa những nội dung

và trình tự nội dung của bài giảng phù hợp, thậm chí có thể cải tiến cách trình bày cácmạch kiến thức, kĩ năng của sách giáo khoa, xây dựng một hệ thống câu hỏi, bài tậpgiúp học sinh nhận thức, khám phá, vận dụng các kiến thức, kĩ năng trong bài mộtcách thích hợp

- Bước 3: Xác định khả năng đáp ứng các nhiệm vụ nhận thức của HS, gồm: xác địnhnhững kiến thức, kĩ năng mà học sinh đã có và cần có; dự kiến những khó khăn,những tình huống có thể nảy sinh và các phương án giải quyết Bước này được đặt rabởi trong giờ học theo định hướng đổi mới PPDH, giáo viên không những phải nắmvững nội dung bài học mà còn phải hiểu học sinh để lựa chọn PPDH, phương tiệndạy học, các hình thức tổ chức dạy học và đánh giá cho phù hợp Như vậy, trước khi

soạn giáo án cho giờ học mới, giáo viên phải lường trước các tình huống, các cáchgiải quyết nhiệm vụ học tập của học sinh Nói cách khác, tính khả thi của giáo án phụthuộc vào trình độ, năng lực học tập của học sinh, được xuất phát từ : những kiếnthức, kĩ năng mà học sinh đã có một cách chắc chắn, vững bền; những kiến thức, kĩnăng mà học sinh chưa có hoặc có thể quên; những khó khăn có thể nảy sinh trongquá trình học tập của học sinh Bước này chỉ là sự dự kiến; nhưng trong thực tiễn, cónhiều giờ học do không dự kiến trước, giáo viên đã lúng túng trước những ý kiếnkhông đồng nhất của học sinh với những biểu hiện rất đa dạng Do vậy, dù mất côngnhưng mỗi giáo viên nên dành thời gian để xem qua bài soạn trước giờ học kết hợpvới kiểm tra đánh giá thường xuyên để có thể dự kiến trước khả năng đáp ứng cácnhiệm vụ nhận thức cũng như phát huy tích cực vốn kiến thức, kĩ năng đã có của họcsinh.

- Bước 4: Lựa chọn PPDH, phương tiện dạy học, hình thức tổ chức dạy học và cáchthức đánh giá thích hợp nhằm giúp HS học tập tích cực, chủ động, sáng tạo Bướcnày được đặt ra bởi trong giờ học theo định hướng đổi mới PPDH, giáo viên phảiquan tâm tới việc phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo, rèn luyện thóiquen và khả năng tự học, tinh thần hợp tác, kĩ năng vận dụng kiến thức vào nhữngtình huống khác nhau trong học tập và trong thực tiễn; tác động đến tư tưởng và tìnhcảm để đem lại niềm vui, hứng thú trong học tập cho học sinh Trong thực tiễn dạyhọc hiện nay, các giáo viên vẫn quen với lối dạy học đồng loạt với những nhiệm vụhọc tập không có tính phân hoá, ít chú ý tới năng lực học tập của từng đối tượng họcsinh Đổi mới phương pháp dạy học sẽ chú trọng cải tiến thực tiễn này, phát huy thếmạnh tổng hợp của các phương pháp dạy học, phương tiện dạy học, hình thức tổ chứcdạy học và cách thức đánh giá nhằm tăng cường sự tích cực học tập của các đốitượng học sinh trong giờ học

- Bước 5: Thiết kế giáo án Đây là bước người giáo viên bắt tay vào soạn giáo án,thiết kế nội dung, nhiệm vụ, cách thức hoạt động, thời gian và yêu cầu cần đạt chotừng hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học tập của học sinh Trong thực tế,

có nhiều giáo viên khi soạn bài thường chỉ đọc sách giáo khoa, sách giáo viên và bắttay ngay vào hoạt động thiết kế giáo án; thậm chí, có giáo viên chỉ căn cứ vào nhữnggợi ý của sách giáo viên để thiết kế giáo án bỏ qua các khâu xác định mục tiêu bàihọc, xác định khả năng đáp ứng nhiệm vụ học tập của học sinh, nghiên cứu nội dungdạy học, lựa chọn các phương pháp dạy học, phương tiện dạy học, hình thức tổ chứcdạy học và cách thức đánh giá thích hợp nhằm giúp học sinh học tập tích cực, chủđộng, sáng tạo Cách làm như vậy không thể giúp giáo viên có được một giáo án tốt

và có những điều kiện để thực hiện một giờ dạy học tốt Cần phải thực hiện qua cácbước 1, 2, 3, 4 trên đây rồi hãy bắt tay vào soạn giáo án cụ thể

1.3.2 Các nội dung chính của giáo án theo định hướng phát triển năng lực

- Mục tiêu bài học: nêu rõ các yêu cầu học sinh cần đạt về kiến thức, kĩ năng, thái độ.Các mục tiêu được biểu đạt bằng động từ cụ thể.

- Chuẩn bị về phương pháp và phương tiện dạy học: Giáo viên chuẩn bị các thiết bịdạy học (tranh ảnh, mô hình, bản đồ, video, giấy A0, bút ghi ) Các phương tiện dạyhọc (máy tính, giáo án) và các tài liệu dạy học cần thiết Hướng dẫn học sinh chuẩn bịbài học: làm bài tập, chuẩn bị tài liệu, dồ dùng học tập cần thiết

- Tổ chức các hoạt động dạy học: Trình bày rõ cách thức triển khai các hoạt động dạyhọc cụ thể Với mỗi hoạt động cần chỉ rõ: tên hoạt động, mục tiêu của hoạt động,cách tiến hành hoạt động, thời lượng để thực hiện hoạt động, kết luận của giáo viên

về kiến thức, kĩ năng, thái độ học sinh cần có sau hoạt động Những tình huống thựctiễn có thể vận dụng kiến thức, kĩ năng, thái độ đã học để giải quyết vấn đề liên quanđến bài học

- Hướng dẫn các hoạt động nối tiếp: xác định những việc học sinh cần phait tiếp tụcthực hiện sau giờ học để củng cố, khắc sâu, mở rộng bài cũ hoặc để chuẩn bị cho bàimới

2 Cơ sở thực tiễn của việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực

2.1 Thực trạng dạy học bài "Một số vấn đề mang tính toàn cầu" theo hướng phát huy tính tích cực học tập của học sinh

Sau khi tìm hiểu qua một số giáo viên giảng dạy, một số sách biên soạn giáo ántôi nhận thấy rằng:

Mục tiêu bài học là vấn đề quan trọng, giáo viên cần bám sát chương trình sáchgiáo khoa, chuẩn kiến thức để xác định đúng hướng về mục tiêu kiến thức, kĩ năngcho học sinh

Trong bài học này với khối lượng kiến thức lớn, nhiều kiến thức hay, giáp viêncần đọc tham khảo nhiều tài liệu, có kỹ năng phân tích tổng hợp, khai thác một cáchlogic mới làm rõ được nội dung bài học Tuy nhiên nhiều giáo viên vẫn chưa sử dụngcác phương tiện dạy học hiệu quả, hoặc 1 số trường lớp thiếu cơ sở vật chất Nhiều

GV ít liên hệ thực tế, không khai thác thông tin qua báo, đài, tivi Ở bài " Một sốvấn đề mang tính toàn cầu " nếu như sử dụng công nghệ thông tin, biết cách tải cácvideo, thì HS sẽ ghi nhớ kiến thức lâu hơn

Về hình thức tổ chức dạy học tôi nhận thấy nhiều GV không sử dụng các hìnhthức dạy học mới, chỉ áp dụng dạy học theo lớp Cần tiến hành tổ chức cho học sinhlàm việc theo nhóm, theo cặp để tăng tính hợp tác giữa các học sinh

Về phương pháp dạy học: nhiều GV chỉ dừng lại ở thuyết trình kết hợp đàmthoại gợi mở (chủ yếu là nhóm phương pháp truyền thống) mà chưa sử dụng các

phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực tiên tiến hơn, ví dụ phương pháp tranh luận,động não, thảo luận

2.2 Đặc điểm thuận lợi và khó khăn của bài "Một số vấn đề mang tính toàn cầu", lớp 11- Ban cơ bản

Giáo viên phải biết cách tổ chức cho HS khai thác kênh hình, câu hỏi giữa bài

và yêu cầu liên hệ thực tế nhiều để khắc sâu kiến thức;

Có một số kiến thức mới, khó, nhiều câu hỏi phải động não, tư duy, tập trungcao độ

2.3 Cấu trúc của giáo án theo định hướng phát triển năng lực.

- Năng lực chuyên biệt

II Phương pháp dạy học

III Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

A KHỞI ĐỘNG

Hoạt động1: Đặt vấn đề

- Nội dung hoạt động 1

- Chuyển giao nhiệm vụ học tập

- Theo dõi, hướng dẫn, giúp đỡ học sinh thực hiện nhiệm vụ

- Đánh giá kết quả sản phẩm thực hiện nhiệm vụ của học sinh

- Kết thúc hoạt động, giáo viên sử dụng nội dung học sinh trả lời để tạo ra tình huống

có vấn đề và dẫn dắt vào nội dung bài học

- Chuyển giao nhiệm vụ học tập

- Theo dõi, hướng dẫn, giúp đỡ học sinh

thực hiện nhiệm vụ

- Đánh giá kết quả sản phẩm thực hiện

nhiệm vụ của học sinh

- Kết thúc hoạt động, giáo viên kết luận

kiến thức để học sinh ghi vào vở

- Thực hiện nhiệm vụ học tập

- Trao đổi thảo luận

- Báo cáo kết quả thảo luận Học sinhcập nhật sản phẩm của hoạt động học

- Chuyển giao nhiệm vụ học tập

- Theo dõi, hướng dẫn, giúp đỡ học

sinh thực hiện nhiệm vụ

- Đánh giá kết quả sản phẩm thực hiện

nhiệm vụ của học sinh

- Kết thúc hoạt động, giáo viên kết luận

- Thực hiện nhiệm vụ học tập

- Trao đổi thảo luận

- Báo cáo kết quả thảo luận Học sinhcập nhật sản phẩm của hoạt động học

kiến thức để học sinh ghi vào vở.

- Chuyển giao nhiệm vụ học tập

- Theo dõi, hướng dẫn, giúp đỡ học sinh

thực hiện nhiệm vụ

- Đánh giá kết quả sản phẩm thực hiện

nhiệm vụ của học sinh

- Kết thúc hoạt động, giáo viên kết luận

kiến thức để học sinh ghi vào vở

- Thực hiện nhiệm vụ học tập

- Trao đổi thảo luận

- Báo cáo kết quả thảo luận Học sinhcập nhật sản phẩm của hoạt động học

- NỘI DUNG CÁC CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP

- HƯỚNG DẪN HỌC SINH LÀM BÀI TẬP VỀ NHÀ

2.4 Thiết kế bài giảng dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh

BÀI 3- TIẾT 3: MỘT SỐ VẤN ĐỀ MANG TÍNH TOÀN CẦU

- Biến đổi khí hậu toàn cầu và suy giảm tầng ôdôn

- Ô nhiễm nguồn nước ngọt, biển và đại dương

- Suy giảm đa dạng sinh vật

3 Một số vấn đề khác

- Xung đột sắc tộc, xung đột tôn giáo và nạn khủng bố

- Tội phạm kinh tế ngầm, tội phạm liên quan sản xuất, vận chuyển, mua bán mua túy

B Tổ chức dạy học theo chuyên đề

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Kiến thức

- Trình bày được đặc điểm dân số thế giới của nhóm nước phát triển, nhóm nướcđang phát triển và hệ quả của nó

- Giải thích được trình trạng bùng nổ dân số ở các nước đang phát triển và già hoádân số ở các nước phát triển.

- Trình bày được một số biểu hiện, nguyên nhân ô nhiễm môi trường; phân tích đượchậu quả của ô nhiễm môi trường; nhận thức được sự cần thiết phải bảo vệ môitrường

- Hiểu được sự cần thiết bảo vệ hòa bình và nguy cơ chiến tranh

2 Kĩ năng

- Phân tích bảng số liệu, rút ra nhận xét về đặc điểm dân số thế giới

- Phân tích tranh ảnh để biết được một trong những nguyên nhân gây ô nhiễm biển

và hậu quả của nó

- Liên hệ thực tế với dân số và môi trường Việt Nam

3 Thái độ

- Nhận thức được để giải quyết các vấn đề toàn cầu cần phải có sự hợp tác và đoànkết của toàn nhân loại

- Yêu quê hương đất nước

- Có ý thức bảo vệ môi trường nơi mình đang sống

4 Định hướng phát triển năng lực

- Tự học, giải quyết vấn đề, tư duy theo lãnh thổ, hợp tác, giao tiếp

- Năng lực ứng dụng công nghệ thông tin

II Phương pháp dạy học

- Phương pháp dạy học: thảo luận nhóm, đàm thoại, tình huống, động não, giảng giải,thuyết trình

III Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

- Chuẩn bị của GV

+ Đồ thị tăng dân số thế giới từ đầu công nguyên cho đến nay

+ Phiếu học tập

+ Kế hoạch dạy học

+ Một số hình ảnh về ô nhiễm môi trường trên thế giới và Việt Nam

+ Một số tin, ảnh thời sự về chiến trang khu vực và nạn khủng bố trên thế giới

2 Các hoạt động học tập

Hoạt động1: Đặt vấn đề

a, GV yêu cầu HS thảo luận và trả lời câu hỏi: Em hãy nêu ra một số vấn đề đang ảnhhưởng đến toàn thế giới, đòi hỏi sự nỗ lực của cả thế giới để giải quyết?

b, HS thực hiện và ghi ra giấy nháp, chuẩn bị lên báo cáo trước lớp

c, GV gọi 1 HS lên báo cáo các HS khác trao đổi và bổ sung thêm

d, GV sử dụng nội dung học sinh trả lời để tạo ra tình huống có vấn đề và dẫn dắt vàonội dung bài học

Nội dung bài học: Bên cạnh việc bảo vệ Hòa Bình, nhân loại đang phải đối mặt vớinhiều thách thức mới, cần phải phối hợp hoạt động, nỗ lực giải quyết như: bùng nổdân số, già hóa dân số, ô nhiễm môi trường, nguy cơ khủng bố quốc tế Để hiểu chitiết và rõ ràng hơn về vấn đề này, chúng ta cùng nghiên cứu bài học hôm nay: Một sốvấn đề mang tính toàn cầu

Hoạt động 2: Tìm hiểu về dân số

1 Mục tiêu

- Trình bày và giải thích được bùng nổ dân số ở các nước đang phát triển; già hóa dân

số ở các nước phát triển và hậu quả của nó

- Kĩ năng: Phân tích bảng số liệu, biểu đồ, liên hệ thực tế

2 Phương thức

- Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề, phương pháp bản đồ tư duy

- Kĩ thuật khăn trải bàn, hình thức tổ chức hoạt hoạt kết hợp giữa cá nhân và nhóm

3 Tổ chức hoạt động

a, GV giao nhiệm vụ cho HS

- GV chia lớp ra 6 nhóm, mỗi nhóm

khoảng 6 người, phát cho mỗi nhóm 1 tờ

giấy A0

- GV hướng dẫn học sinh quan sát đồ thị

tình hình gia tăng dân số trên thế giới và

bảng 3.1: tỉ suất gia tăng dân số tự nhiên

trung bình năm (trang 13 SGK)

- Mỗi HS theo từng nhóm viết vào một

góc khăn trải bàn( giấy A0) ý kiến của

bạn theo chủ đề mà giáo viên đưa ra:

+ Nhận xét tình hình gia tăng dân số trên

thế giới?

+ So sánh tỉ suất gia tăng tự nhiên của

các nước đang phát triển với các nước

phát triển và toàn thế giới?

+ Dân số gia tăng nhanh gây ra những

I Dân số

1 Bùng nổ dân số

- Dân số thế giới tăng nhanh, nhất là nửa

sau thế kỉ XX dẫn tíi bùng nổ dân số ( Năm 2005: 6477 triệu người.)

- Bùng nổ dân số diễn ra chủ yếu ở cácnước đang phát triển

+ các nước này chiÕm 80% dân số và95% số dân gia tăng hàng năm thế giới

- Giai đoạn 2001-2005 các nước đangphát triển có tỉ lệ gia tăng dân số tự nhiêncao, đạt 1,5% (các nước phát triển thấp là0,1%)

- Hậu quả: Dân số tăng nhanh gây sức épnặng nề đối với phát triển kinh tế, chấtlượng cuộc sống và tài nguyên môitrường

2 Già hoá dân số

hậu quả gì về mặt kinh tế- xã hội?

+ Tình trạng già hóa dân số được biểu

hiện như thế nào?

+ So sánh cơ cấu dân số theo nhóm tuổi

của các nước phát triển và đang phát

triển?

+ Dân số già gây ra những hậu quả gì về

mặt kinh tế- xã hội?

b, HS thực hiện nhiệm vụ: HS tập trung

vào câu hỏi, viết vào ô mang số của

mình Mỗi cá nhân làm việc độc lập trong

khoảng vài phút Kết thúc thời gian làm

việc cá nhân, các thành viên chia sẻ và

thống nhất câu trả lời Viết những ý kiến

chung của cả nhóm vào ô giữa tấm khăn

trải bàn (giấy A0)

- Trong quá trình thực hiện GV quan sát

và điều chỉnh nhiệm vụ học tập cho phù

hợp với đối tượng HS

c, GV cho các nhóm gắn các mẫu giấy

"khăn tải bàn" lên bảng để cả lớp cùng

nhận xét

d, GV chốt kiến thức, nhận xét đánh giá

kết quả thực hiện của HS Khắc sâu bùng

nổ dân số diễn ra chủ yếu các nước đang

phát triển và già hóa dân số diễn ra chủ

yếu các nước phát triển

- Nguyên nhân: Các nước thuộc Châu Á,

Châu Phi, Mĩ La Tinh giành được độc

lập, đời sống được cải thiện, cộng với

những tiến bộ về mặt y tế là tỉ lệ tử vong

giảm nhanh trong khi tỉ lệ sinh còn cao

- Bằng các chính sách dân số và phát

triển kinh tế- xã hội, nhiều nước đã đạt tỉ

lệ gia tăng dân số hợp lí, sự gia tăng dân

số thế giới đang có xu hướng giảm dần

song còn sự chênh lệch giữa các nhóm

nước

Liên hệ thực tế ở Việt Nam: Hiện nay

dân số Việt Nam đang ở trong thời kì cơ

cấu dân số vàng, nhưng tốc độ già hóa

dân số đang tăng nhanh Đòi hỏi nước ta

vừa phải đồng thời thực hiện các chính

sách để thích ứng với già hóa dân số, vừa

- Trong cơ cấu dân số, tỉ lệ nhóm tuổidưới 15 tuổi ngµy càng thấp, tỉ lệ nhómtrên 65 tuổi ngày càng cao

- Tuổi thọ dân số thế giới ngày càng tăng

- Các nước phát triển có dân số già hơn

- Hậu quả:

+ Thiếu lao động bổ sung+ Chi phí phúc lợi xã hội cho người giàlớn ( quỹ nuôi dưỡng, chăm sóc ngườicao tuổi, trả lương hưu, các phúc lợi xãhội, bảo hiểm y tế)