Vận dụng kết hợp phương pháp đọc – hiểu sáng tạo và sơ đồ tư duy vào giảng dạy tác phẩm tây tiến của quang dũng (ngữ văn 12 – tập 1) nhằm góp phần nâng cao kĩ năng sống cho học sinh lớp 12

Trong thời gian qua, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức một số hoạt độnghướng tới việc rèn luyện năng lực cho học sinh như: Tổ chức Chương trình đánhgiá học sinh quốc tế PISA với cách đán

Chương trình giáo dục phổ thông hiện hành đang còn quan tâm chủ yếu tới cungcấp kiến thức cho học sinh Chương trình như vậy được xây dựng theo hướng tiếpcận nội dung dạy học, khác với một chương trình được xây dựng theo hướng tiếpcận năng lực, tức là xuất phát từ các năng lực mà mỗi học sinh cần có trong cuộcsống và kết quả cuối cùng phải đạt các năng lực ấy bằng việc xây dựng chuẩn đầu

ra về năng lực mà học sinh cần phải đạt được sau một quá trình dạy - học Khác vớicách tiếp cận nội dung, tiếp cận năng lực chú trọng vào việc yêu cầu học sinh họcxong phải thể hiện được, làm được; biết vận dụng những kiến thức để giải quyếtcác tình huống đặt ra trong cuộc sống,

Trong thời gian qua, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức một số hoạt độnghướng tới việc rèn luyện năng lực cho học sinh như: Tổ chức Chương trình đánhgiá học sinh quốc tế PISA với cách đánh giá kỹ năng vận dụng kiến thức vào giảiquyết các vấn đề thực tiễn trong cuộc sống; tổ chức cuộc thi vận dụng kiến thứcliên môn giải quyết các vấn đề thực tiễn; triển khai phương pháp dạy học "Bàn taynặn bột", là phương pháp dạy học khoa học được tiến hành dưới sự giúp đỡ củagiáo viên, chính học sinh tìm ra câu trả lời cho các vấn đề được đặt ra trong cuộcsống thông qua tiến hành thí nghiệm, quan sát, nghiên cứu tài liệu hay điều tra để

từ đó hình thành kiến thức cho mình

Ở Việt Nam, với Đề án đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo, mụctiêu giáo dục đang chuyển hướng từ trang bị kiến thức nặng lý thuyết sang trang bịnhững năng lực cần thiết và phẩm chất cho người học Điều đó cũng khẳng địnhthêm tầm quan trọng và yêu cầu thiết yếu đưa giáo dục kĩ năng sống vào trườnghọc cùng với các môn học và các hoạt động giáo dục

Với đặc trưng của một môn học về khoa học xã hội và nhân văn, bên cạnhnhiệm vụ hình thành và phát triển ở học sinh năng lực sử dụng tiếng Việt, năng lựctiếp nhận văn bản văn học và các loại văn bản khác, môn Ngữ văn còn giúp học cóđược những hiểu biết về xã hội, văn hoá, văn học, lịch sử, đời sống nội tâm của conngười Với tính chất là một môn học công cụ, môn Ngữ văn giúp học sinh có nănglực ngôn ngữ để học tập, khả năng giao tiếp, nhận thức về xã hội và con người

Hơn thế, môn Ngữ văn còn giúp học sinh bồi dưỡng năng lực tư duy, làm giàu xúccảm thẩm mĩ và định hướng thị hiếu lành mạnh để hoàn thiện nhân cách.

Tuy nhiên, nội dung và phương pháp giáo dục trong các nhà trường hiện naycòn xem trọng việc dạy chữ, chưa chú trọng đúng mức dạy làm người, nhất là việcgiáo dục kĩ năng sống cho học sinh

Mặt khác, khi giảng dạy thực tế cụ thể bài học, nhiều giáo viên chưa lồng ghépđược nội dung giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Ở đây tôi muốn nói cụ thể quabài thơ Tây Tiến của Quang Dũng, chúng ta sẽ giáo dục cho các em kĩ năng đọc –hiểu sáng tạo, kĩ năng ứng phó với tình hình thực tế, kĩ năng kiểm soát tình cảm cánhân, nghị lực vươn lên và thích nghi với mọi hoàn cảnh, sống có lí tưởng, kĩ nănglựa chọn nghề nghiệp bồi dưỡng thêm lòng yêu nước, sẵn sàng hi sinh cho tổ quốctheo tinh thần “quyết tử cho tổ quốc quyết sinh” của những chàng trai Tây Tiến, Giáo dục kĩ năng sống cho các em là một vấn đề rất quan trọng, nhất là trongthời đại ngày nay, khi xã hội luôn phát triển mạnh mẽ, nhu cầu đời sống của conngười càng được đáp ứng đầy đủ, một bộ phận giới trẻ dễ rơi vào tình trạng sốngthờ ơ, vô cảm, có thể thụ động trong khi xử lí các tình huống của đời sống Trướcthực trạng này, tôi mạnh dạn phân bố thời gian hợp lí để lồng ghép nội dung giáodục kĩ năng sống cho các em học sinh 12 THPT – thế hệ đang đứng trước ngưỡngcửa cuộc đời, cần kĩ năng sống tốt hơn bao giờ hết

Từ thực tế giảng dạy có hiệu quả nên tôi muốn chia sẻ kinh nghiệm: “Vận dụng kết hợp phương pháp đọc – hiểu sáng tạo và sơ đồ tư duy vào giảng dạy tác phẩm Tây Tiến của Quang Dũng (Ngữ văn 12 – tập 1) nhằm góp phần nâng cao

kĩ năng sống cho học sinh lớp 12 – THPT” với các đồng nghiệp của mình Cũng

rất mong được sự đồng tình ủng hộ, đóng góp ý kiến để công việc giảng dạy cũngnhư giáo dục học sinh của chúng ta ngày một tốt hơn

Cụ thể, qua bài viết này, tôi muốn làm rõ một số vấn đề sau:

- Phương pháp đọc – hiểu sáng tạo là gì?

- Sơ đồ tư duy là gì?

- Kĩ năng sống là gì?

- Tầm quan trọng của kĩ năng sống đối với học sinh THPT

- Qua bài Tây Tiến các em học được những kĩ năng gì?

- Chất lượng giờ dạy như thế nào?

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Tác phẩm Tây Tiến của Quang Dũng (Chương trình

Ngữ văn 12, tập 1, Ban cơ bản)

Khách thể nghiên cứu: Học sinh lớp 12 THPT.

1.4 Phương pháp nghiên cứu

a Phương pháp nghiên cứu lí thuyết

Đọc kĩ tác phẩm “ Tây Tiến ” sau đó tìm tài liệu có liên quan đến văn bản.Đồng thời nghiên cứu đặc điểm tâm lí và trình độ nhận thức của học sinh lớp 12C2,12C5 Trường THPT Yên Định 2 để lựa chọn hướng khai thác phù hợp Cuối cùngtôi lựa chọn cách khai thác tác phẩm từ đặc trưng thể loại kết hợp với phương phápđọc – hiểu sáng tạo và sơ đồ tư duy để tăng niềm cảm hứng cho học sinh

b Phương pháp dạy học tích cực:

Phương pháp vấn đáp; phương pháp hoạt động nhóm; phương pháp thuyếttrình kiểu diễn tả, phân tích, tổng hợp; phương pháp đặt và giải quyết vấn đề;phương pháp phân tích, bình giảng

c Phương pháp nghiên cứu cách thức: sử dụng sơ đồ tư duy trên máy tính và

máy chiếu để mô hình hóa, khái quát tổng hợp kiến thức bài học

d Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế và thu thập thông tin

Trước khi thực hiện giờ dạy, tôi sẽ làm phiếu thăm dò thái độ của các em vềtác phẩm “Tây Tiến ” của Quang Dũng, đồng thời hướng dẫn các em soạn bài trảlời các câu hỏi phần hướng dẫn học bài trong sách giáo khoa Bên cạnh đó còn đưathêm các câu hỏi về kĩ năng sống có liên quan đến bài học để các em chuẩn bịtrước Sau khi tiến hành dạy thực nghiệm trên lớp tôi tiến hành kiểm tra 45 phút ởlớp thực nghiệm và lớp đối chứng

đ Phương pháp thống kê, xử lí số liệu

Khi đã có kết quả điều tra, tôi thống kê, phân loại để nhận biết được thực trạngvấn đề trước và sau khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm cũng như hiệu quả của sángkiến kinh nghiệm, từ đó rút kinh nghiệm để triển khai đề tài này

2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN

2.1 Cơ sở lí luận của đề tài:

a Kiến thức cơ bản về đọc - hiểu sáng tạo

Đọc – hiểu sáng tạo là phương pháp đầu tiên không thể thiếu trên con đườngdẫn học sinh đến tác phẩm văn học bởi tác phẩm văn học trước hết là một tácphẩm nghệ thuật ngôn từ cho nên để đến được với tác phẩm, dứt khoát phải quahoạt động đọc, hoạt động cảm thụ văn học một cách sáng tạo từ lớp vỏ âm thanhngôn từ cho đến ý nghĩa sâu sắc bên trong của tác phẩm

Đọc sáng tạo trong tiếp nhận văn học nghĩa là chủ thể đọc phải gắn liền vớihoạt động đọc với liên tưởng, tưởng tượng tri giác với sự “nếm trải” thể nghiệm đểbiến những kí hiệu im lìm ở trong văn bản nghệ thuật trở thành những hình tượngsống tồn tại hiển hiện trong trí tưởng tượng của người đọc Như vậy đọc – hiểusáng tạo cũng là một hoạt động sáng tạo làm cho giờ học thêm sinh động có sứctruyền cảm, tạo được ở học sinh niềm hứng thú, niềm yêu thích đầu tiên đối với tác

phẩm Rèn luyện cho học sinh kỹ năng tái hiện hình tượng một cách sáng tạo, giúphọc sinh có những kĩ năng cần thiết trong cuộc sống.

b Sử dụng phương pháp sơ đồ tư duy

Sơ đồ tư duy là một phương pháp giảng dạy đơn giản mà hữu hiệu, giúp ngườihọc có thể liên hệ và nắm bắt hệ thống kiến thức nhanh chóng Nhiều cấp lớp, nhất

là khối đại học và THPT, đã áp dụng rộng rãi phương pháp này Sơ đồ tư duykhông chỉ cho thấy thông tin mà còn phản ánh cấu trúc tổng thể của một chủ đề vàmức độ quan trọng của các thành phần riêng lẻ Ví dụ, hoàn toàn có thể sử dụng sơ

đồ tư duy để khái quát bài Tây Tiến theo cấu trúc 2 phần: thiên nhiên miền Tây Bắc

và hình tượng người lính Tây Tiến, mỗi phần lại tương ứng với các nội dung Từđây, sẽ giúp cho học sinh học môn Ngữ văn hình thành cách nhìn nhận vấn đề vănhọc thật tổng quát và liên kết được các ý tưởng với nhau

Khi sử dụng sơ đồ tư duy kết hợp với PowerPoint sẽ phát huy rất nhiều lợi thế.Người vẽ sơ đồ không cần phải viết nhiều, chỉ cần tạo ký hiệu sau đó chèn clip, gắnlink thêm vào Sơ đồ tư duy không hề có bất kỳ khuôn mẫu nào, mỗi cá nhân, mỗinhóm có thể tự sáng tạo ra hình thức sơ đồ sao cho phù hợp với nội dung mà tư duymong muốn biểu đạt Sử dụng sơ đồ tư duy không chỉ hệ thống hóa được dunglượng kiến thức bao phủ theo bề rộng, mà còn đem đến cái nhìn toàn cảnh Ngườihọc tiến hành đọc hiểu, nghiên cứu, khảo sát tài liệu, sách vở để bổ sung thêm kiếnthức và nhận định có chiều sâu trong đánh giá

Kết hợp các phương pháp này còn rút ngắn được thời gian học bài để có thểtriển khai thêm nội dung giáo dục kĩ năng sống cho học sinh qua bài học

c Khái niệm Kĩ năng sống?

Kỹ năng sống là tập hợp các hành vi tích cực và khả năng thích nghi cho phép

mỗi cá nhân đối phó hiệu quả với các nhu cầu và thách thức của cuộc sống hàngngày;nói cách khác là khả năng tâm lý xã hội Đó là tập hợp các kỹ năng mà conngười tiếp thu qua giáo dục hoặc trải nghiệm trực tiếp được dùng để xử lý các vấn

đề và câu hỏi thường gặp trong đời sống con người Các chủ đề rất đa dạng tùythuộc vào chuẩn mực xã hội và mong đợi của cộng đồng Kỹ năng sống có chứcnăng đem lại hạnh phúc và hỗ trợ các cá nhân trở thành người tích cực và có íchcho cộng đồng

d Tầm quan trọng của giáo dục kĩ năng sống đối với học sinh THPT

Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh là một trong những nhiệm vụ quan trongcủa môn Ngữ văn bởi “Văn học là nhân học” Cụ thể:

- Trang bị cho học sinh những kiến thức phổ thông, cơ bản, hiện đại, hệ thống vềvăn học và tiếng Việt, bao gồm: Kiến thức về những tác phẩm tiêu biểu cho các thểloại tiêu biểu của văn học Việt Nam và một số tác phẩm, đoạn trích của văn họcnước ngoài; những hiểu biết về lịch sử văn học, kiến thức về lí luận văn học cầnthiết; những kiến thức khái quát về lịch sử tiếng Việt, các phong cách ngôn ngữ,những kiến thức về kiểu văn bản

- Hình thành và phát triển các năng lực Ngữ văn: Năng lực sử dụng tiếng Việt thểhiện ở 4 kĩ năng cơ bản: nghe, nói, đọc, viết; năng lực tiếp nhận văn học, năng lựccảm thụ thẩm mĩ, năng lực tự học và năng lực thực hành ứng dụng

- Bồi dưỡng cho HS tình yêu tiếng Việt, văn học, văn hoá; tình yêu gia đình, thiênnhiên, đất nước; lòng tự hào dân tộc; ý chí tự lập, tự cường; lí tưởng xã hội chủnghĩa, tinh thần dân chủ, nhân văn; nâng cao ý thức trách nhiệm công dân, tinh thầnhữu nghị và hợp tác quốc tế; ý thức tôn trọng, phát huy các giá trị văn hoá của dântộc và nhân loại

- Nâng cao hiểu biết về các giá trị truyền thống của dân tộc cũng như các giá trị tốtđẹp của nhân loại; góp phần củng cố, mở rộng và bổ sung, khắc sâu kiến thức đãhọc về quyền và trách nhiệm đối với bản thân, gia đình, nhà trường và xã hội, vềđịnh hướng nghề nghiệp

- Nhận thức được sự cần thiết của các kĩ năng sống giúp cho bản thân sống tự tin,lành mạnh, phòng tránh được các nguy cơ gây ảnh hưởng xấu đến sự phát triển thểchất, tinh thần của bản thân và người khác

- Nhận thức được những giá trị cốt lõi làm nền tảng cho các kĩ năng sống

- Có kĩ năng làm chủ bản thân, có trách nhiệm, biết ứng xử linh hoạt, hiệu quả và tựtin trong các tình huống giao tiếp hàng ngày

- Có suy nghĩ và hành động tích cực, tự tin, có những quyết định đúng đắn trongcuộc sống

- Hứng thú và có nhu cầu được thể hiện các kĩ năng sống mà bản thân đã rèn luyệnđược đồng thời biết động viên người khác cùng thực hiện các kĩ năng sống đó

- Hình thành và thay đổi hành vi, nhất là những hành vi liên quan đến lối sống lànhmạnh, có trách nhiệm với bản thân, bạn bè, gia đình, cộng đồng

- Có ý thức về quyền và trách nhiệm đối với bản thân, gia đình, nhà trường và xãhội; có ý thức định hướng nghề nghiệp

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng Sáng kiến kinh nghiệm

Trong thực tế, khi xây dựng chương trình dạy học, nội dung dạy học trên lớp,giáo viên đều phải xây dựng 3 mục tiêu: cung cấp kiến thức, rèn luyện kỹ năng,hình thành thái độ Đây là yêu cầu mang tính nguyên tắc trong dạy học và giáo viênđều nhận thức sâu sắc yêu cầu này Tuy nhiên, có thể nói rằng do phải chạy theothời gian, phải chuyển tải nhiều nội dung trong khi thời gian có hạn, giáo viên cókhuynh hướng tập trung cung cấp kiến thức mà ít quan tâm rèn luyện kỹ năng chohọc sinh, nhất là kỹ năng ứng xử với xã hội, ứng phó và hòa nhập với cuộc sống.Thời gian gần đây, giáo dục kĩ năng sống cho học sinh được quan tâm nhiềuhơn Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh phổ thông hiện nay không bố trí thànhmột môn học riêng trong hệ thống các môn học của nhà trường phổ thông bởi kĩnăng sống phải được giáo dục ở mọi lúc, mọi nơi khi có điều kiện, cơ hội phù hợp

Do đó, giáo dục kĩ năng sống phải thực hiện thông qua từng môn học và trong cáchoạt động giáo dục Vì vậy, cơ hội thực hiện giáo dục kĩ năng sống rất nhiều và rất

đa dạng Có thể đề cập tới một số phương thức tổ chức sau: Thông qua dạy học cácmôn học; qua chủ đề tự chọn; qua hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp; qua hoạtđộng trải nghiệm.

Sự phối hợp chặt chẽ giáo dục kĩ năng sống với các hoạt động giáo dục vốn đãđược lồng ghép vào chương trình giáo dục từ nhiều năm nay như giáo dục bảo vệmôi trường, phòng chống ma tuý, giáo dục pháp luật, sức khỏe sinh sản vị thànhniên, … tạo nhiều cơ hội và điều kiện để triển khai giáo dục

Thời gian qua, dù giáo dục kĩ năng sống có được quan tâm nhưng hiệu quảvẫn còn nhiều hạn chế thể hiện qua thực trạng về kĩ năng sống của học sinh cònnhiều khiếm khuyết

Thực tế cho thấy, tình trạng học sinh thiếu kĩ năng sống vẫn xảy ra, biểu hiệnqua hành vi ứng xử không phù hợp trong xã hội, sự ứng phó hạn chế với các tìnhhuống trong cuộc sống như: ứng xử thiếu văn hóa trong giao tiếp nơi công cộng;thiếu lễ độ với thầy cô giáo, cha mẹ và người lớn tuổi; chưa có ý thức bảo vệ môitrường, giữ gìn vệ sinh công cộng, gây phiền hà cho người khác khi sử dụng điệnthoại,…

Mục tiêu của bậc học phổ thông là đào tạo con người toàn diện, nhưng thực tếhiện nay cho thấy các bộ môn khoa học xã hội thường bị học sinh xem nhẹ , mặc

dù kiến thức của các bộ môn này vô cùng quan trọng cho tất cả mọi người Muốnkhôi phục sự quan tâm của xã hội đối với các bộ môn khoa học xã hôi không chỉthể hiện bằng biện pháp kêu gọi mà chúng ta cần tích cực đổi mới phương pháp họcvăn hiệu quả nhất

Là một giáo viên trẻ, tâm huyết với nghề, ham học hỏi, luôn luôn không ngừngđổi mới phương pháp dạy học, tôi đã luôn trăn trở và nỗ lực tìm kiếm các phươngpháp dạy học tích cực, tiến bộ giúp các em lĩnh hội kiến thức một cách hiệu quảnhất Hơn nữa, qua bài Tây Tiến, chúng ta đều thấy những người lính nơi đây họđều xuất thân từ học sinh, sinh viên đất Hà thành Vậy mà khi Tổ quốc cần, họ sẵnsàng xếp bút nghiên lên đường chiến đấu Mặc dù phải sống và chiến đấu ở nơibiên cương xa xôi, ở những mảnh đất xa lạ lần đầu tiên họ nghe thấy, những nơinúi non hiểm trở, thời tiết khắc nghiệt, thiếu thốn mọi mặt, … Thế mà các anh vẫnthích nghi để rồi chiến đấu với lý tưởng cao đẹp - ấy chẳng phải là kĩ năng sốngsao? Bản thân tôi rất cảm phục các anh, trân quý những con người đã một thời cảm

tử cho Tổ quốc – Tôi muốn truyền tải cho các em học sinh – thế hệ tương lai lai củađất nước những kĩ năng sống tốt đẹp của thế hệ cha anh đi trước Để làm được điềunày, tôi đã kết hợp phương pháp đọc – hiểu sáng tạo với sơ đồ hóa tư duy tronggiảng dạy nhằm nâng cao Kĩ năng sống cho học sinh 12 THPT Thực tế tôi đã rấthài lòng khi giảng dạy tác phẩm này

2.3 Giải pháp và tổ chức thực hiện

Tiết 19,20: Đọc – hiểu:

TÂY TIẾN (Quang Dũng)

I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT

1 Về kiến thức

- Cảm nhận được vẻ đẹp hùng vĩ, hoang sơ và thơ mộng, trữ tình của thiênnhiên miền Tây và nét hào hoa dũng cảm, vẻ đẹp bi tráng của hình ảnh người línhTây Tiến

- Nắm được những nét đặc sắc về nghệ thuật của bài thơ: Bút pháp hiện thực,lãng mạn, những sáng tạo về hình ảnh và giọng điệu

2 Về Kĩ năng

- Đọc sáng tạo, diễn cảm, phân tích và cảm nhận một tác phẩm thơ trữ tình

- Biết vận dụng làm: bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ Tây Tiến

3 Về thái dộ:

- Tự hào truyền thống anh bộ đội cụ Hồ, tự nhận thức về tinh thần yêu nước, ý

chí vượt khó của người lính Tây Tiến

- Giáo dục tinh thần cảm phục, ngưỡng mộ người lính; ý thức trách nhiệm côngdân trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

- Học sinh tích cực học tập bộ môn, hăng say nghiên cứu khoa học

4 Về năng lực

- Năng lực đọc – hiểu thơ hiện đại Việt Nam theo đặc điểm thể loại

- Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân về ý nghĩa của văn bản

- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận về nội dung và nghệ thuật của vănbản

- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến văn bản

- Năng lực giải quyết những tình huống đặt ra trong văn bản

- Năng lực đọc diễn cảm

II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

1 Giáo viên

- Giáo án

- Phiếu bài tập, trả lời câu hỏi

- Chân dung nhà thơ Quang Dũng, Hình ảnh về đoàn quân Tây Tiến, bài hát Đoàn

vệ quốc quân

- Bảng phân công nhiệm vụ cho học sinh hoạt động trên lớp

- Bảng giao nhiệm vụ học tập cho học sinh ở nhà

2 Học sinh

- Đọc trước văn bản các tác phẩm để trả lời câu hỏi tìm hiểu bài

- Các sản phẩm thực hiện nhiệm vụ học tập ở nhà (do giáo viên giao từ tiết trước)

- Đồ dùng học tập

III PHƯƠNG PHÁP

- Giáo viên tổ chức giờ học theo hướng dẫn học sinh đọc – hiểu theo phương phápsáng tạo, hỏi – đáp, gợi tìm, đọc diễn cảm bài thơ Chú ý thể hiện đúng sắc thái tìnhcảm và cảm xúc, âm hưởng và giọng điệu từng đoạn tho trong bài

- Phương pháp liên tưởng, tưởng tượng

- Phương pháp sơ đồ tư duy để khái quát kiến thức tác phẩm

- Phương pháp thảo luận, trao đổi

IV TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY – HỌC

1 Ổn định tổ chức: kiểm tra sĩ số lớp học.

2 Kiểm tra bài cũ:

Câu hỏi: Hãy nêu giá trị của bản Tuyên ngôn độc lập và khái quát nội dung của

- Nêu chân lí, xác định quyền độc lập, tự do tất yếu của nước Việt Nam

- Tố cáo tội ác thực dân, đập tan luận điệu của Pháp trước dư luận thế giới

- Quyền độc lập, tự do của nhân dân Việt Nam, ý chí quyết tâm giữ vững nền độclập ấy

3 Dạy bài mới:

Hoạt động khởi động:

Gv cho hs nghe đoạn nhạc: Gv cho hs xem đoạn phim tư liệu về người lính trongchiến tranh

GV dẫn dắt tạo tâm thế tiếp nhận văn học cho học sinh: Tây Tiến là thi phẩm có

số phận lênh đênh Ngay từ lúc mới ra đời, Tây Tiến đã nhận được sự ngưỡng mộ

và sự cộng hưởng của hàng triệu bạn yêu thơ và chiến sĩ quân đội đang chiến đấu ởcác chiến trường Nhưng sau đó, trong một thời gian khá dài, Tây tiến ít được nhắcđến mãi đến thời kì đổi mới, trong xu hướng thẩm định lại các giá trị văn học chânchính, bài tây tiến được khôi phục lại vị trí của nó trong lịch sử văn học vượt quamọi thử thách của thời gian, Tây Tiến tồn tại một cách danh dự trong tấm lòng củacác thế hệ bạn đọc, nó có mặt trong tuyển tập thơ và được đưa vào SGK

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS NỘI DUNG - YÊU CẦU CẦN ĐẠT

* Hoạt động 1: Tìm hiểu chung về tác

giả và văn bản.

- Thao tác 1: Tìm hiểu tác giả

+ GV: Gọi học sinh đọc phần Tiểu dẫn ở

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS NỘI DUNG - YÊU CẦU CẦN ĐẠT

+ GV: Giới thiệu những nét chính về nhà

thơ Quang Dũng ?

+ HS: Căn cứ vào SGK trả lời

+ GV: Khắc sâu một vài điểm cơ bản:

- Thao tác 2: Tìm hiểu chung về văn

bản

+ GV: Căn cứ vào phần Tiểu dẫn hãy

cho biết hoàn cảnh sáng tác bài thơ Tây

Tiến?

+ GV: Ta có thể lí giải vì sao nhà thơ

lại đổi tên bài thơ như vậy?

+ GV: Chữ Tây Tiến gắn với sự kiện

nào?

+ HS: Giới thiệu về đoàn quân Tây Tiến

+ GV: Cung cấp thêm:

- Địa bàn hoạt động: hiện lên chân thực

trong bài thơ với vô vàn các địa danh của

Miền Tây Bắc Bộ và đất bạn Lào: sông

Mã, Sài Khao, Mường Lát, Pha Luông,

Mướng Hịch, Viên Chăn, Châu Mộc,

Sầm Nưa…

- Thành phần: Trong đội quân ấy có

Quang Dũng làm thơ, Văn Đa, Quang

Thọ là hoạ sĩ, Doãn Quang Khải là nhạc

sĩ, tác giả bài hát Vì nhân dân quên

mình, Như Trang – tác giả của bài Tiếng

cồng quân y

+ GV: gọi HS đọc bài thơ Yêu cầu đọc:

- Bốn câu đầu: nhẹ nhàng, trữ tình, ngân

2.Tác phẩm

* Hoàn cảnh sáng tác

– 1947: Đơn vị Tây Tiến được thànhlập để bảo vệ biên giới Việt Lào.Quang Dũng là đại đội trưởng.– Cuối 1948 Quang Dũng chuyển đơn

vị nhớ lại đơn vị tác giả viết bài thơtrong tâm thế xa cách, hoài niệm

* Đoàn binh Tây Tiến (SGK)

* Bố cục

– Đoạn 1: (14 câu đầu): Thiên nhiên

hoang sơ, hùng vĩ của Tây Bắc vànhững cuộc hành quân gian khổ củabinh đoàn Tây Tiến

– Đoạn 2: (8 câu tiếp): Kỉ niệm đẹp về

tình quân dân và cảnh núi rừng miềnTây thơ mộng

– Đoạn 3: (8 câu tiếp): Chân dung

người lính Tây Tiến

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS NỘI DUNG - YÊU CẦU CẦN ĐẠT

chẳng tiếc đời xanh, gầm lên, khúc độc

hành

- Kết bài: giọng buâng khuâng

+ GV: Bài thơ gồm mấy đoạn ? Xác định

ý chính mỗi đoạn ?

+ HS: Thảo luận nhanh và trả lời

+ GV chốt lại những ý đúng

Hoạt động 2: Tìm hiểu văn bản

- Thao tác 1: Tìm hiểu những cuộc

hành quân gian khổ và khung cảnh

thiên nhiên miền Tây hùng vĩ, hoang

sơ, dữ dội

GV chia lớp thành 4 nhóm và chuyển

giao nhiệm vụ học tập.

– Nhóm 1,2: Núi rừng Tây Bắc được tác

giả tập trung miêu tả qua những hình ảnh

nào? Hình ảnh đó có đặc điểm gì? Nhận

xét thanh điệu của 4 câu thơ? Thanh điệu

có hiệu quả gì trong việc miêu tả thiên

nhiên?

– Nhóm 3,4: Người chiến sĩ Tây Tiến

được miêu tả qua những hình ảnh, chi

HS: Báo cáo kết quả học tập:

– Gọi đại diện nhóm HS báo cáo sản

phẩm,

– HS nhóm khác theo dõi, nhận xét, bổ

sung,

– GV nhận xét, đánh giá, bổ sung

– Đoạn 4: (4 câu cuối): Lời thề của

người chiến sĩ Tây Tiến

II ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN

1 Thiên nhiên hoang sơ, hùng vĩ của Tây Bắc và những cuộc hành quân gian khổ của binh đoàn Tây Tiến.

* Hai câu đầu:

Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơ!!

Nhớ về rừng núi, nhớ chơi vơi! – Thán từ ơi khiến sông Mã và Tây

Tiến trở nên có linh hồn

– Cụm từ Nhớ chơi vơi: Nỗi nhớ lơ

lửng không mất đi mà trở thành nỗithao thức, ám ảnh

=> Là lời gọi tha thiết, lời giải bày tâm sự mang cảm xúc bâng khuâng hoài niệm để gợi lại nỗi nhớ trong lòng nhà thơ.

*Thiên nhiên Tây Bắc (6 câu tiếp)

– Sương lấp, hoa về trong đêm hơi :

Hình ảnh vừa ảo, vừa thực

– Dốc: khúc khuỷu, thăm thẳm –Ngàn thước lên cao >< ngàn thước xuống.

Nghệ thuật điệp từ, láy từ, đối từ,nhiều thanh trắc tạo không gian cao,sâu, nhằm nhấn mạnh sự hùng vĩ hiểmtrở

– Súng ngửi trời:Cách ví von đậm

chất lính, thể hiện tư thế hiên ngangcủa người lính

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS NỘI DUNG - YÊU CẦU CẦN ĐẠT

Thao tác 2: Kỉ niệm đẹp về tình quân

dân.

– GV hỏi: Kỉ niệm vui tươi hào hứng

của tình quân dân được mt qua những

chi tiết nào?Cảnh sông nước miền Tây

Bắc được miêu tả như thế nào?

- Nhận xét về nghệ thuật?

HS dựa vào sgk và hiểu biết của bản thân

suy nghĩ trả lời ra giấy nháp

GV gọi hs trả lời, gọi hs khác nhận xét

– Câu cuối: Toàn thanh bằng tạo cảmgiác bồng bềnh với không gian rộngmở

=> Bằng thủ pháp đối lập với những nét vẽ gân guốc Quang Dũng đã làm nỗi bật bức tranh thiên nhiên Tây Bắc vừa hiểm trở, dữ dội vừa mát dịu, bồng bềnh được thể hiện qua bút pháp gợi hình đặc sắc của tác giả.

* Hình ảnh binh đoàn Tây Tiến (6

câu cuối)

– Đoàn quân mỏi.

– Dãi dầu không bước nữa.

– Gục trên súng mũ.

=> Bi tráng, gian khổ, mất mát, hisinh

– “Chiều chiều… cọp trêu người”

=> Binh đoàn Tây Tiến thường xuyênđối diện với những hiểm nguy nơi núirừng Tây Bắc

– “Nhớ ôi … thơm nếp xôi”: Những

giờ phút nghỉ ngơi hiếm hoi của binhđoàn Tây Tiến

=> Nỗi nhớ về đoàn quân Tây Tiếnsống và chiến đấu trong hoàn cảnh dữdội, hiểm nguy và hào hùng giữa núirừng Tây Bắc

2 Kỉ niệm đẹp về tình quân dân.

* Bốn câu đầu: “Doanh trại…hồn

thơ”.

– Bừng lên hội đước hoa.

– Kìa em, xiêm áo.

– Khèn, man điệu.

– Nàng e ấp.

=>Âm thanh, màu sắc, vũ điệu, conngười tình tứ đã tạo nên sự tưng bừng,ngạc nhiên trước vẻ đẹp của conngười và niềm vui sướng, ấm áp nghĩa

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS NỘI DUNG - YÊU CẦU CẦN ĐẠT

– GV nhận xét, đánh giá, bổ sung, chốt

lại kiến thức

Thao tác 3: GV hướng dẫn tìm hiểu

chân dung người lính Tây Tiến

GV chia 4 nhóm và giao nhiệm vụ:

– Nhóm 1: Chân dung người lính Tây

Tiến hiện lên với những đặc điểm gì về

ngoại hình và tâm hồn?

-Nhóm 2,3: Cảm hứng hiện thưc và cảm

hứng lãng mạn được tg thể hiện qua

những chi tiết nào khi tg xây dựng tượng

đài người lính Tây Tiến?

Nhóm 4 Tinh thần của người lính Tây

Tiến được thể hiện ntn ở đoạn cuối?

vừa hoang dã vừa nên thơ có sự hòahợp giữa thiên nhiên và con người

=> Đoạn thơ ghi dấu những kĩ niệm

về thiên nhiên và cuộc sống thanh bình, tươi vui thấm đẫm nghĩa tình quân dân.

3 Chân dung người lính Tây Tiến.

* Hai câu đầu: Chân dung hiện thực của người lính:

“Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc Quân xanh màu lá dữ oai hùm”

- Vừa bi: Ngoại hình khác thường do

hiện thực nghiệt ngã:

+ “không mọc tóc”: người thì cạo

trọc đầu để thuận tiện khi giáp lá cà,người thì bị sốt rét đến rung tóc

+ “Quân xanh màu lá”: nước da

xanh xao do ăn uống thiếu thốn, sốtrét, bệnh tật hành hạ

- Vừa hùng: không né tránh hiện thực

khốc kiệt của chiến tranh nhưng quacái nhìn lãng mạn

+ “đoàn binh không mọc tóc”: “đoàn

binh” chứ không phải “đoàn quân”hào hùng, hình ảnh những anh “vệ

trọc” nổi tiếng một thời.

+ “Quân xanh màu lá” nhưng vẫn