Nghiên cứu nội dung huấn luyện khai cuộc cho nữ vận động viên cờ vua cấp 1 và kiện tướng việt nam

Mặc dù cờ vua đã thu được những kết quả khả quan như vậy, song việcphấn đấu đạt được các mục tiêu của Ngành TDTT và Liên đoàn Cờ Việt Namđặt ra đối với môn cờ vua trong những năm tới thì

HOÀNG THỊ ÚT

NGHIÊN CỨU NỘI DUNG HUẤN LUYỆN KHAI CUỘC CHO NỮ VẬN ĐỘNG VIÊN CỜ VUA CẤP I VÀ KIỆN

TƯỚNG VIỆT NAM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ GIÁO DỤC HỌC

HÀ NỘI – 2020

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ VĂN HOÁ, THỂ THAO VÀ DU LỊCH

VIỆN KHOA HỌC THỂ DỤC THỂ THAO

HOÀNG THỊ ÚT

NGHIÊN CỨU NỘI DUNG HUẤN LUYỆN KHAI CUỘC CHO

NỮ VẬN ĐỘNG VIÊN CỜ VUA CẤP I VÀ KIỆN TƯỚNG

Tôi xin cam đoan, đây là công trình nghiêncứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trongluận án là trung thực và chưa từng được ai công

bố trong bất kỳ công trình nào

Tác giả luận án

Hoàng Thị Út

Danh mục các ký hiệu, các từ viết tắt trong luận án

Danh mục các đơn vị đo lường trong luận án

Danh mục các ký hiệu trong môn cờ vua

Danh mục các biểu bảng, sơ đồ, hình vẽ trong luận án

Phần mở đầu

Chương 1 Tổng quan các vấn đề nghiên cứu

1.1 Đặc điểm huấn luyện cờ vua hiện đại

1.1.1 Đặc điểm huấn luyện môn cờ vua hiện đại

1.1.2 Đặc điểm trình độ tập luyện của vận động viên Cờ vua 1.1.3 Đặc điểm phong cách chơi của vận động viên Cờ vua 1.1.4 Yếu tố quyết định của ván đấu, đặc điểm của đối thủ 1.1.5 Quan điểm của các danh thủ về huấn luyện khai cuộc cờ

vua 1.1.6 Một số giai đoạn phát triển của công tác nghiên cứu khai

cuộc 1.1.7 Quy trình huấn luyện khai cuộc cho vận động viên cờ

vua 1.1.8 Tỷ trọng nội dung huấn luyện khai cuộc

1.2 Các quan điểm nghiên cứu về khai cuộc, nội dung huấn luyện khai cuộc và xu hướng sử dụng khai cuộc trong cờ vua

1.2.1 Khái niệm khai cuộc

1.2.2 Phân loại.

1.2.3 Một số khai cuộc cơ bản

1.2.4 Mã nguồn khai cuộc

1.2.5 Chiến lược chơi trong hệ thống khai cuộc

1.2.6 Mối liên hệ giữa khai cuộc và trung cuộc trong ván đấu

cờ vua 1.2.7 Nội dung khai cuộc

1.2.8 Xu hướng, hiệu quả sử dụng khai cuộc của vận động viên

1.3 Các công trình nghiên cứu có liên quan

1.3.1 Các công trình nghiên cứu ngoài nước

1.3.2 Các công trình nghiên cứu trong nước

1.4 Kết luận chương

2.1 Đối tượng nghiên cứu

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu

2.1.2 Khách thể nghiên cứu

2.2 Phương pháp nghiên cứu

2.2.1 Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu

2.2.2 Phương pháp phỏng vấn, toạ đàm

2.2.3 Phương pháp kiểm tra tâm lý

2.2.4 Phương pháp kiểm tra sư phạm

2.2.5 Phương pháp quan sát sư phạm

2.2.6 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

2.2.7 Phương pháp toán học thống kê

2.3 Tổ chức nghiên cứu

2.3.1 Phạm vi nghiên cứu

2.3.2 Thời gian nghiên cứu

2.3.3 Địa điểm nghiên cứu

Chương 3 Kết quả nghiên cứu và bàn luận

3.1 Thực trạng công tác huấn luyện khai cuộc cho nữ vận động

viên cờ vua cấp I và kiện tướng Việt Nam

3.1.1 Thực trạng chương trình và nội dung huấn luyện cho nữ

vận động viên cờ vua cấp I và kiện tướng Việt Nam 3.1.2 Xác định tiêu chí và xây dựng tiêu chuẩn đánh giá năng

lực khai cuộc của nữ vận động viên cờ vua cấp I và kiện tướng

3.1.3 Thực trạng năng lực khai cuộc của nữ vận động viên cờ

vua cấp I và kiện tướng 3.1.4 Bàn luận về thực trạng công tác huấn luyện khai cuộc

cho nữ VĐV cờ vua cấp I và kiện tướng Việt Nam

3.2 Xây dựng nội dung huấn luyện khai cuộc cho nữ VĐV cờ vua

cấp I và kiện tướng Việt Nam

3.2.1 Xác định nội dung khai cuộc cho nữ vận động viên cờ

vua cấp I và kiện tướng Việt Nam 3.2.2 Xác định thời lượng, quy trình và phân bổ thời lượng

trong quy trình huấn luyện khai cuộc 3.2.3 Bàn luận về nội dung huấn luyện khai cuộc cho nữ vận

động viên cờ vua cấp I và kiện tướng Việt Nam

3.3 Ứng dụng và đánh giá hiệu quả của nội dung huấn luyện

khai cuộc cho nữ vận động viên cờ vua cấp I và kiện tướng Việt

Nam

5555555556565758606262656565656666

Nam 3.3.3 Bàn luận về ứng dụng và đánh giá hiệu quả của nội dung

huấn luyện khai cuộc cho nữ vận động viên cờ vua cấp I 141

và kiện tướng Việt Nam

Danh mục các công trình đã công bố có liên quan đến luận án

Tài liệu tham khảo

Phụ lục

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN

DANH MỤC CÁC ĐƠN VỊ ĐO LƯỜNG TRONG LUẬN ÁN

I Các ký hiệu đặc biệt trong cờ vua

II Cách ghi nước đi trong cờ vua.

2.1.Một nước đi trong cờ vua được ghi chép lần lượt là nước đi quân Trắng, sau đó đến nước đi quân Đen

2.2 Cách ghi nước đi trong cờ vua: Ghi ký hiệu quân cờ trước, ký hiệu

ô cờ sau

Ví dục: 1.d4 d5 (nước thứ nhất tốt Trắng lên ô d4, tốt Đen lên ô d5) 2 Mf3 Mc6 (Nước thứ 2 Mã Trắng lên ô f3, Mã Đen lên ô c6)….

DANH MỤC CÁC BIỂU BẢNG, SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ TRONG LUẬN ÁN

Thể

loại

Biểu

bảng

1.1 Top 100 VĐV hệ số Elo cao nhất thế giới Sau tr.9

1.2 Top 100 VĐV hệ số Elo cao nhất Việt Nam Sau tr.91.3 Danh mục mã nguồn các dạng thức khai cuộc cơ Sau tr.37

bản1.4 Thống kê sử dụng khai cuộc tại giải World Sau tr.45

Champion đoạn 2006 - 20081.5 Thống kê sử dụng khai cuộc tại giải World Cup năm Sau tr.45

20071.6 Thống kê sử dụng khai cuộc tại giải Moscow Sau tr.45

Aeroflot giai đoạn 2006 - 20081.7 Thống kê sử dụng khai cuộc tại giải Morelia Linares Sau tr.45

giai đoạn 2006 - 20081.8 Thống kê hiệu quả sử dụng các khai cuộc các giải 46

cờ vua thế giới giai đoạn 2006 - 20083.1 Thực trạng chương trình huấn luyện nữ VĐV cờ vua 66

cấp I và kiện tướngThực trạng phân bổ thời lượng trong quy trình huấn3.2 luyện khai cuộc cho nữ VĐV cờ vua cấp I và kiện 68 tướng

Kết quả phỏng vấn lựa chọn tiêu chí đánh giá năng3.3 lực khai cuộc của nữ VĐV cờ vua cấp I và kiện 69 tướng

bảng

khai cuộc của nữ VĐV cờ vua cấp I3.9 Tiêu chuẩn phân loại các chỉ tiêu đánh giá năng lực Sau tr.76khai cuộc của nữ VĐV cờ vua kiện tướng

3.10 Bảng điểm đánh giá năng lực khai cuộc của nữ Sau tr.76

VĐV cờ vua cấp I3.11 Bảng điểm đánh giá năng lực khai cuộc của nữ Sau tr.76

VĐV cờ vua kiện tướng3.12 Tiêu chuẩn đánh giá tổng hợp năng lực khai cuộc 77

của nữ VĐV cờ vua cấp I và kiện tướng3.13 Kết quả kiểm tra đánh giá thực trạng năng lực khai Sau tr.77

cuộc của nữ VĐV cờ vua cấp I3.14 Kết quả kiểm tra đánh giá thực trạng năng lực khai Sau tr.77

cuộc của nữ VĐV cờ vua kiện tướngĐánh giá thực trạng năng lực khai cuộc của nữ VĐV3.15 cờ vua cấp I và kiện tướng qua tiêu chuẩn tổng hợp 79

các test đã xây dựngThống kê số lượng sai lầm của nữ VĐV cờ vua cấp I3.16 và kiện tướng Việt Nam tại các giải vô địch cờ vua 80

toàn quốc giai đoạn 2014 – 20153.17 Thực trạng sử dụng khai cuộc của nữ VĐV tại giải Sau tr.81

vô địch khu vực 3.3 năm 2015 (n = 90)

3.18 Thực trạng sử dụng khai cuộc của nữ VĐV cờ vua Sau

tại giải vô địch nữ châu Á năm 2014 (n = 141) tr.813.19 Thực trạng sử dụng khai cuộc của nữ VĐV cờ vua Sau

tại giải vô địch thế giới năm 2015 (n = 202) tr.813.20 Thực trạng sử dụng khai cuộc của nữ VĐV tại giải Sau tr.83

vô địch cá nhân năm 20143.21 Thực trạng sử dụng khai cuộc của nữ VĐV tại giải Sau tr.83

vô địch cá nhân năm 20153.22 Xác định nội dung khai cuộc cho nữ VĐV cờ vua Sau

3.23 Xác định thời lượng dành cho huấn luyện khai cuộc 124

ở nữ VĐV cấp I và kiện tướng (n = 45)

Thể Số Nội dung

loại

3.24 Phân bổ thời lượng trong quy trình huấn luyện khai

cuộc cho nữ VĐV cờ vua cấp I và kiện tướng3.25 So sánh kết quả kiểm tra các test của nữ VĐV cấp I

ở thời điểm ban đầu và sau 6 tháng3.26 So sánh kết quả kiểm tra các test của nữ VĐV kiện

tướng ở thời điểm ban đầu và sau 6 tháng3.27 So sánh kết quả kiểm tra các test của nữ VĐV cấp I

ở thời điểm sau 6 tháng và sau 12 tháng3.28 So sánh kết quả kiểm tra các test của nữ VĐV kiện

tướng ở thời điểm sau 6 tháng và sau 12 tháng

So sánh kết quả kiểm tra năng lực khai cuộc trước3.29 và sau thực nghiệm sư phạm qua tiêu chuẩn đã xây

dựng

Biểu So sánh số lượng sai lầm trong khai cuộc trước và

3.30 sau thực nghiệm ở nữ VĐV cờ vua cấp I và kiện

bảng

tướng3.31 Sử dụng khai cuộc trước thực nghiệm của VĐV số 1

3.32 Sử dụng khai cuộc sau thực nghiệm của VĐV số 1

3.33 Sử dụng khai cuộc trước thực nghiệm của VĐV số 2

3.34 Sử dụng khai cuộc sau thực nghiệm của VĐV số 2

3.35 So sánh số lượng các sai lầm trong khai cuộc trước

và sau thực nghiệm

Sơ đồ 1.1 Sơ đồ ván đấu cờ vua

Biểu Kết quả phỏng vấn lựa chọn tiêu chí đánh giá năng

đồ 3.1 lực khai cuộc của nữ VĐV cờ vua cấp I và kiện

tướngĐánh giá thực trạng năng lực khai cuộc của nữ VĐV3.2 cờ vua cấp I và kiện tướng qua tiêu chuẩn đã xây

dựng3.3 Thực trạng xu hướng sử dụng khai cuộc của nữ

VĐV cờ vua tại các giải quốc tế3.4 Thực trạng xu hướng sử dụng khai cuộc của nữ

VĐV cờ vua tại các giải quốc gia

Trang

126Sautr.131Sautr.131Sautr.132Sautr.132

134

135

1361371391401416

69

79

8284

3.8b Nhịp tăng trưởng của các test ở nữ VĐV kiện tướng

(tiếp theo)1.1 Thống kê kết quả các ván đấu theo màu quân

1.2 Hiệu quả các sơ đồ khai cuộc

1.3 Tra cứu khai cuộc trên phần mềm chessbase 9

1.4 Danh sách ván đấu trong dữ liệu của phần mềm

chessbase1.5 Các dạng thức khai cuộc thoáng cơ bản

1.6 Các dạng thức khai cuộc nửa thoáng cơ bản

1.7 Hệ thống khai cuộc tốt hậu

MỞ ĐẦU

Trong những năm gần đây, sự nghiệp Thể dục thể thao (TDTT) đã thuđược nhiều thành tựu quan trọng, góp phần nâng cao vị thế của Việt Namtrong khu vực và thế giới Đạt được những thành tích đó, đầu tiên phải kể đến

sự quan tâm chỉ đạo, đầu tư của Đảng và Nhà nước, của các cấp chính quyền

và sự phấn đấu hết mình của những người làm công tác TDTT từ cơ sở tớiTrung ương

Ngày 29 tháng 11 năm 2006, tại kỳ họp thứ 10 Quốc hội nước Cộnghòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XI đã chính thức thông qua Luật Thểdục, thể thao Đây là văn bản pháp lý đặc biệt quan trọng đối với công tác thểdục, thể thao trong thời kỳ đổi mới, tạo hành lang pháp lý cho thể dục, thểthao Việt Nam phát triển đúng định hướng: vì sức khỏe và hạnh phúc củanhân dân, vì sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Ngày 03 tháng 12 năm 2010 Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số2198/QĐ-TTg ban hành Chiến lược phát triển thể dục, thể thao Việt Nam đếnnăm 2020 Cùng với Luật Thể dục, thể thao, Chiến lược phát triển Thể dục,thể thao đến năm 2020 đã thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước đối vớicông tác TDTT

Đề cập tới thể thao thành tích cao và thể thao chuyên nghiệp, Chiếnlược phát triển Thể dục, thể thao Việt Nam đến năm 2020 đã nêu rõ thể thao

thành tích cao còn có những hạn chế: “ thiếu hụt nguồn vận động viên (VĐV), huấn luyện viên (HLV), trọng tài… quy chế tuyển dụng VĐV nước ngoài đối với các đội tuyển thể thao chưa phù hợp với thực tiễn phát triển thể thao chuyên nghiệp Công tác giáo dục tư tưởng, đạo đức trong thi đấu, thưởng thức thể thao chưa được quan tâm đúng mức, còn để xảy ra nhiều vụ việc tiêu cực, nhất là trong thi đấu bóng đá; còn có hiện tượng, trường hợp

sử dụng doping; chưa có chiến lược phát triển nguồn nhân lực cho thể dục, thể thao, thiếu chính sách và các quy định về đào tạo nguồn nhân lực cho thể dục, thể thao, nhất là đối với thể thao thành tích cao” [48 tr.4].

Vì vậy, Chiến lược phát triển Thể dục, thể thao đến năm 2020 đã chỉ rõ

mục tiêu phát triển thể thao tình tích cao như sau: “Đổi mới và hoàn thiện hệ thống tuyển chọn, đào tạo tài năng thể thao, gắn kết đào tạo các tuyến, các lớp kế cận; thống nhất quản lý phát triển thể thao thành tích cao, thể thao chuyên nghiệp theo hướng tiên tiến, bền vững, phù hợp với đặc điểm thể chất

và trình độ phát triển kinh tế - xã hội của nước ta và đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa, tinh thần của nhân dân; nâng cao thành tích thi đấu, giữ vững vị trí là một trong 3 quốc gia có thành tích thể thao đứng đầu khu vực Đông Nam Á, tiến tới thu hẹp khoảng cách trình độ đối với thể thao châu Á và thế giới Tăng cường hội nhập quốc tế, tích cực thực hiện chủ trương, đường lối ngoại giao nhân dân của Đảng và Nhà nước” [48 tr.6].

Cờ vua là một môn thể thao trí lực, là cuộc đấu trí chủ yếu giữa hai đấuthủ trên bàn cờ Trong quá trình thi đấu, hai đấu thủ không chỉ đua tranh vớinhau về thể lực, kỹ - chiến thuật, chiến lược và tâm lý thi đấu, mà còn là sựđấu trí quyết liệt giữa 2 đấu thủ về năng lực tính toán, phán đoán sự đáp trảcủa đối phương sau mỗi nước cờ, thế cờ [6], [17]

Cờ vua, cũng như các môn thể thao trí lực khác rất phù hợp với đặcđiểm thể chất và trí tuệ người Việt Nam Mặc dù đầu năm 1980 phong trào cờvua mới chính thức hình thành, song các VĐV cờ vua Việt Nam đã thu đượcnhững thành tích khả quan trên đấu trường khu vực, châu lục và thế giới như:

Vô địch thế giới nữ lứa tuổi 12, 20, vô địch thế giới nam lứa tuổi 10, 14, 16,

vô địch châu Á nữ lứa tuổi 20 , nhiều VĐV được Liên đoàn cờ vua thế giớiphong danh hiệu Đại kiện tướng, kiện tướng Tại các kỳ SEA Games, cờ vuaViệt Nam luôn xuất sắc giành được nhiều huy chương vàng, góp phần khôngnhỏ vào thành tích chung của đoàn Thể thao Việt Nam tại đấu trường khuvực Đặc biệt, với việc Lê Quang Liêm vô địch thế giới nội dung cờ chớp năm

2013, đương kim vô địch châu Á, 2 lần liên tiếp vô địch Giải cờ vua Aeroflot

mở rộng; Võ Thị Kim Phụng vô địch Châu Á 2017 là những thành tích đáng

tự hào cờ vua Việt Nam, trí tuệ Việt Nam

Mặc dù cờ vua đã thu được những kết quả khả quan như vậy, song việcphấn đấu đạt được các mục tiêu của Ngành TDTT và Liên đoàn Cờ Việt Namđặt ra đối với môn cờ vua trong những năm tới thì khó khăn không phải nhỏ.Những năm qua, bên cạnh những việc làm tốt, cờ vua Việt Nam còn tồn tạinhiều hạn chế, về đào tạo và bồi dưỡng tài năng, về đội ngũ HLV và đặc biệt

là vấn đề huấn luyện, trang bị cho VĐV những kiến thức, kỹ năng, năng lựcchuyên môn trong đó có việc giảng dạy, huấn luyện khai cuộc cho VĐV

Qua tìm hiểu và phân tích biên bản các giải thi đấu, chúng tôi nhận thấycông tác huấn luyện khai cuộc cho VĐV cờ vua trong nước mặc dù đã đượccác HLV coi trọng song lại chưa mang lại kết quả như mong muốn Thựctrạng này có nhiều nguyên nhân như: việc sử dụng phương pháp huấn luyệnkhai cuộc chưa hợp lý; VĐV ít có cơ hội thi đấu, cọ sát tại các giải Quốc tế thì một trong những nguyên nhân chính là nội dung huấn luyện khai cuộcchưa phù hợp, chưa cập nhập kịp thời những thông tin mới về các phương ánkhai cuộc, chưa bắt kịp xu hướng sử dụng các khai cuộc của VĐV châu lục vàthế giới

Cách tiếp cận hoàn thiện nội dung khai cuộc cho VĐV còn mang sắcthái chủ quan của HLV Hầu hết HLV chỉ dạy VĐV những khai cuộc màmình am hiểu chứ chưa thực sự nghiên cứu xu hướng sử dụng khai cuộc cũngnhư đặc điểm các dạng thức khai cuộc phù hợp với phong cách cá nhân VĐV

Khai cuộc là giai đoạn bắt đầu ván đấu, có ảnh hưởng quyết định tớikết quả một ván đấu cờ vua Việc thường xuyên cập nhật những thông tin mới

về khai cuộc sẽ giúp ít cho các HLV và các VĐV có cách tiếp cận tốt hơn đểthuận lợi cho công tác huấn luyện và tập luyện chuẩn bị cho thi đấu

Tuy nhiên, vấn đề này chưa thực sự được các nhà chuyên môn quantâm nghiên cứu Trong những năm qua, mới có tác giả như Hoàng Hải (2010)[25], Nguyễn Thị Thu Hương (2014) [31], Hoàng Thị Út (2014) [54] nghiêncứu về thực trạng và xu hướng sử dụng các dạng thức khai cuộc của namVĐV cờ vua tại các giải toàn quốc, hay một số công trình nghiên cứu của các

tác giả Đàm Công Sử (2000) [43], Đặng Văn Dũng (1999, 2006) [11], [12],Nguyễn Hồng Dương (2008, 2015) [14][16], [17], Nguyễn Hải Bằng (2017)[2], Trần Văn Trường (2008, 2018) [51], [52] đã đề cập tới phần nào côngtác huấn luyện, đánh giá trình độ khai cuộc của sinh viên, VĐV cờ vua Song việc nghiên cứu xây dựng nội dung huấn luyện khai cuộc cho VĐV cờvua đặc biệt là nữ VĐV có đẳng cấp lại chưa được quan tâm đúng mức.

Thực tiễn công tác huấn luyện VĐV cờ vua hiện nay cho thấy, các embắt đầu tham gia tập luyện và thi đấu cờ vua từ rất sớm (5 – 6 tuổi), tuy nhiênđến khoảng 11-13 tuổi, khi mà các em đã đạt được trình độ nhất định (theoquy trình huấn luyện nhiều năm trong môn cờ vua phải đạt cấp I) thì bắt đầuphân chia thành hai xu hướng: Thứ nhất, vẫn tập luyện và thi đấu cờ vuanhưng chỉ mang tính chất nghiệp dư và tập trung chủ yếu vào con đường họcvăn hóa; thứ hai, xác định tập luyện và thi đấu cờ vua mang tính chuyênnghiệp Vì vậy, đến thời điểm này, các HLV cờ vua mới xây dựng được kếhoạch đào tạo lâu dài cho các VĐV của mình

Nội dung huấn luyện khai cuộc đã được trình bày cụ thể trong cácchương trình đào tạo VĐV cờ vua các cấp, song đó mới chỉ là phần “cứng”,nhằm trang bị cho VĐV kiến thức cơ bản về khai cuộc cũng như các hệ thốngkhai cuộc mà chưa quan tâm tới những yếu tố phần “mềm” như: sự thay đổicủa các phương án khai cuộc; sự thay đổi về xu hướng sử dụng khai cuộc củacác VĐV cờ vua trên thế giới; đặc điểm trình độ huấn luyện của VĐV; đặcđiểm sở trường, phong cách của VĐV Vì vậy, việc xây dựng nội dung huấnluyện khai cuộc cho VĐV đẳng cấp cao (cấp I và kiện tướng) đảm bảo cácđiều kiện trên có vai trò quyết định tới thành tích và tạo nền tảng vững chắccho sự phát triển thành tích thể thao của VĐV cờ vua

Xuất phát từ những lý do nêu trên, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài:

“Nghiên cứu nội dung huấn luyện khai cuộc cho nữ vận động viên cờ vua

cấp I và kiện tướng Việt Nam”.

Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở phân tích, tổng hợp những cơ sở lý luận và thực tiễn, luận ántiến hành đánh giá thực trạng công tác huấn luyện khai cuộc của nữ VĐV cờvua cấp I và kiện tướng, từ đó lựa chọn và ứng dụng nội dung huấn luyện khaicuộc cho nữ VĐV cấp I và kiện tướng, góp phần nâng cao chất lượng và hiệuquả công tác đào tạo VĐV cờ vua

Mục tiêu nghiên cứu

Để thực hiê nê mục đích nghiên cứu, luận án đã giải quyết 3 mục tiêusau:

Mục tiêu 1: Thực trạng công tác huấn luyện khai cuộc cho nữ VĐV cờ

vua cấp I và kiện tướng Việt Nam

Mục tiêu 2: Xây dựng nội dung huấn luyện khai cuộc cho nữ VĐV cờ

vua cấp I và kiện tướng Việt Nam

Mục tiêu 3: Ứng dụng và đánh giá hiệu quả của nội dung huấn luyện

khai cuộc cho nữ VĐV cờ vua cấp I và kiện tướng Việt Nam

Giả thuyết khoa học

Giả thuyết rằng, thực trạng công tác huấn luyê nê nữ VĐV cờ vua cấp I

và kiện tướng còn tồn tại nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến thành tích của VĐV vàhiê uê quả công tác huấn luyê n,ê trong đó nguyên nhân cơ bản là viê cê lựa chọn và sử dụng nội dung huấn luyê nê khai cuộc cho VĐV chưa thực sự phù hợp và hiê uê quả Vì vâ y,ê nếu lựa chọn và ứng dụng nội dung huấn luyê nê khai cuộc khoa học, phù hợp đă cê điểm đối tượng sẽ góp phần nâng cao trình

độ và thành tích của VĐV

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Đặc điểm huấn luyện cờ vua hiện đại

1.1.1 Đặc điểm huấn luyện môn cờ vua hiện đại

Đặc trưng của cờ vua là "ván đấu" Ván đấu cờ vua thường có 3 giai

đoạn: khai cuộc, trung cuộc và tàn cuộc, người chơi cần dẫn dắt ván đấu cờ

vua đi đến kết quả cuối cùng (thắng, thua hoặc hòa) Muốn vậy, phải phân tíchđánh giá và lập kế hoạch phục vụ cho tấn công hoặc phòng thủ thông qua việc

sử dụng các phương tiện thực hiện ván đấu gồm: kỹ thuật, chiến thuật và

chiến lược Điều này được thể hiện qua sơ đồ ván đấu cờ vua được trình bày ở

Kỹ thuật Chiến thuật Chiến lược

thực hiện ván đấu

партию

Phân tích – đánh giá Kế hoạch

Các phương pháp tiến hành ván đấu

Sơ đồ 1.1 Sơ đồ ván đấu cờ vua [6], [17]

Ván đấu cờ vua được thực hiện thông qua một loạt các nước đi tuần tựcủa đấu thủ cầm quân Trắng và đấu thủ cầm quân Tuy nhiên để lựa mỗi nước

đi, đấu thủ cần tư duy nhanh hoặc sâu thông qua nhãn quan phối hợp hoặccảm giác thế cờ, trên cơ sở tính toán các phương án phục vụ cho việc thựchiện đoàn phối hợp hoặc phân tích đánh giá - lập kế hoạch

Đặc biệt, cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin, các chương

trình cờ vua trên máy tính, các loại máy chơi cờ ngày càng phong phú và cótính năng mạnh hơn Vì vậy, việc lưu trữ và phân tích các ván đấu, các tìnhhuống cờ trên máy đã cho phép đánh giá chính xác hơn bản chất của thế cờ

Từ đó, việc xác định kế hoạch và lựa chọn phương án chơi tiếp theo chuẩnxác hơn Nhiều nước cờ, phương án trước kia được coi là yếu, thì nay với sựtrợ giúp của máy tính thông qua các chương trình cờ vua được xác định lại làphương án, nước đi mạnh, là những nước đi mới trong cờ vua [17]

Như vậy trong quá trình đào tạo, đòi hỏi VĐV cờ vua phải thườngxuyên tiếp cận với những kiến thức mới song song với việc củng cố kiến thứ

cũ, hình thành kỹ năng, kỹ xảo và phát triển các năng lực chuyên môn Điều

đó cho thấy lượng kiến thức phục vụ ván đấu trong cờ vua là rất lớn, đòi hỏiVĐV phải được đào tạo một cách bài bản, có hệ thống, có sự trợ giúp đắc lựccủa các phương tiện công nghệ thông tin như máy chơi cờ, các phần mềmchuyên khảo về cờ vua, các thông tin lấy từ các Website cờ vua trên mạngInternet và phải được thường xuyên tham gia thi đấu, cọ sát với các VĐVtrong khu vực, châu lục và thế giới [14][17]

1.1.2 Đặc điểm trình độ tập luyện của VĐV Cờ vua

1.1.2.1 Đặc điểm trình độ tập luyện nam VĐV cờ vua và nữ VĐV cờ vua

Đối với các môn thể thao khác sự phân biệt giải đấu giữa nam và nữ làđiều hiển nhiên, do hầu hết các môn thể thao là hoạt động cơ bắp, nơi màkhông cần có sự chứng minh bằng khoa học thì sự công nhận khác biệt giữanam và nữ vẫn là điều tất yếu Tuy nhiên, cờ vua là môn thể thao trí tuệ khôngđòi hỏi của hoạt động cơ bắp, thậm chí các VĐV cờ vua trong quá trình chuẩn

bị và ngay cả trong khi tham gia thi đấu thường ít vận động Cờ vua được coi

là môn thể thao trí lực với đặc trưng của nó là sự căng thẳng về cảm xúc, tưduy Điều này dẫn đến dấu hỏi cho việc, liệu có hay không sự khác biệt giữanam và nữ trong tập luyện và thi đấu của môn thể thao này [9]

Thực tế chứng minh, cờ vua cũng là một môn thể thao đòi hỏi rất lớn

đến hoạt động thể lực Thậm chí, thể lực là một trong những nhân tố chính đểtạo nên thành tích của VĐV Tuy nhiên, thể lực trong hoạt động tập luyện, thiđấu cờ vua không đơn giản là các chỉ số hình thái cơ thể, cân nặng, chiều cao

mà là các chỉ số sinh lý, sinh hóa và mức độ chịu đựng căng thẳng về các tácnhân tâm lý, thần kinh Với VĐV cờ vua, trong thời gian thực hiện ván đấu,xuất hiện những căng thẳng về cảm xúc, điều đó dẫn đến lượng hóc môn vàchất hoạt tính sinh vật trong máu tăng, có tác dụng kích thích tuần hoàn của

cơ thể VĐV Trong thời gian thi đấu, các VĐV cờ vua đều có sự tăng lênđáng kể của huyết áp động mạch và tần số mạch đập Đây cũng là nguyênnhân gây ra tình trạng sức khỏe của VĐV xấu đi và thực tế, ảnh hưởng rất lớnđến thành tích của VĐV Như vậy, khả năng khắc phục có kết quả sự căngthẳng về cảm xúc thần kinh nảy sinh trong quá trình thi đấu chính là khả năngxác định trạng thái sung sức thể thao của VĐV cờ vua [9]

Các dấu hiệu thể lực ảnh hưởng đến VĐV cờ vua: Trạng thái trầm uất,đau đầu, thiếu máu não, thần kinh bị kích động thậm chí xuất hiện các triệuchứng của bệnh tâm thần (cựu vô địch thế giới W Steinitz đã phải điều trị cácchứng bệnh này tại bệnh viện tâm thần Maxcova)

Ngoài ra, các căn bệnh thuộc hệ tim - mạch cũng cần phải lưu ý đối vớiVĐV cờ vua Hai cựu vô địch thế giới thứ 3 và thứ 4 Capapblanca và A.A.Lekhin đều mất ở tuổi 54 bởi hậu quả của các tai biến mạch máu trầm trọng[9]

Mỗi ván đấu cờ vua thường kéo dài trong nhiều giờ và một giải đấuthường kéo dài trong nhiều ngày Thể lực và sự hồi phục của nam giới luôntốt hơn nữ giới do đặc điểm sinh lý, cấu trúc cơ thể (tĩnh mạch lớn hơn, lưulượng máu được phân bố đồng đều hơn, tế bào hồng cầu trong máu của namgiới thường lớn hơn 20% so với nữ giới, tần số mạch đập, huyết áp của namgiới điều tiết tốt hơn) Qua nghiên cứu, các chuyên gia thuộc Học việnKarolinska (Thụy Điển) đã nhận thấy, nữ giới chỉ sản sinh một nửa lượngserotonin - chất được sản sinh trong não và có khả năng điều tiết cảm xúc của

mỗi người so với nam giới Việc lượng serotonin giảm, tức là khả năng điềutiết cảm xúc của nữ bị kém hơn Do đó, nữ giới sẽ dễ bị trầm cảm, bực bội, lo

âu hơn nam và dẫn đến trạng thái sung sức thể thao kém hơn

Chính vì vậy, môn cờ vua có sự phân biệt nam và nữ, trong đó, nữ cóthể được thi đấu sang bảng nam nhưng không có trường hợp ngược lại

Thực tiễn chứng minh rằng, trình độ của nam luôn cao hơn trình độ của

nữ thể hiện ở bảng xếp hạng theo phương thức tính điểm Elo (Phương thứctính toán điểm cho trình độ của người chơi cờ) Trong 100 người có Elo cờvua cao nhất thế giới thì duy nhất chỉ có 2 nữ VĐV lọt vào top này Một làJ.Polgar người Hunggari, nữ VĐV duy nhất có hệ số Elo cao hơn 2700 và xếphạng 8 thế giới (Bà cũng đồng thời là một trong 10 người có chỉ số IQ caonhất thế giới) Hai là nữ VĐV người Trung Quốc Hou, Yifan hiện đứng hạng

75 thế giới Bảng xếp hạng hệ số Elo top 100 tính đến tháng 2 năm 2020 hiệnnay của Fide trình bày ở bảng 1.1 (lưu ý những VĐV không tham gia thi đấutrong năm hoặc nghỉ đấu sẽ không được xếp hạng trong bảng đấu này)

Tương tự, top 100 người có hệ số Elo cao nhất Việt Nam thể hiện ởbảng 1.2 thì chỉ có 22 VĐV nữ, trong đó VĐV có hệ số Elo cao nhất là Phạm

Lê Thảo Nguyên (đạt IM – Kiện tướng nam Quốc tế) cũng chỉ được xếp hạngthứ 20 tại Việt Nam

Từ bảng 1.1; 1.2 cho thấy sự khác biệt về trình độ giữa nam và nữ.Chính vì vậy, Fide phong đẳng cấp VĐV cũng có sự khác biệt trong cùng mộtđẳng cấp quốc tế, VĐV nam luôn phải đạt hệ số Elo cao hơn Ví dụ muốn đạtđược Đại kiện tướng nam hệ số Elo phải có là 2.500 nhưng Đại kiện tướng nữ

thì chỉ cẩn đạt 2.300 (cụ thể tại 1.1.2.2) Trình độ khác biệt của nam và nữ đòi

hỏi phải có sự phân biệt rõ ràng trong phương pháp huấn luyện, nội dunghuấn luyện cho 2 đối tượng này

Cũng tại Top 100 của Fide, hiện tại Việt Nam Lê Quang Liêm là đạidiện duy nhất và đang có thứ hạng 30 trên thế giới

tịch tịch

4 Grischuk, Alexander RUS 2777 55 Jones, Gawain C B ENG 2681

10 Radjabov, Teimour AZE 2765 61 Maghsoodloo, Parham IRI 2674

22 Artemiev, Vladislav RUS 2728 73 Howell, David W L ENG 2665

24 Andreikin, Dmitry RUS 2726 75 Hou, Yifan (woman) CHN 2664

27 Wojtaszek, Radoslaw POL 2720 78 Kasimdzhanov, Rustam UZB 2661

34 Tomashevsky, Evgeny RUS 2705 85 Inarkiev, Ernesto RUS 2658

35 Alekseenko, Kirill RUS 2704 86 Nisipeanu, Liviu-Dieter GER 2657

43 Sadler, Matthew D ENG 2690 94 Lupulescu, Constantin ROU 2653

48 Kryvoruchko, Yuriy UKR 2685 99 Kovalev, Vladislav BLR 2650

50 Jakovenko, Dmitry RUS 2684 101 Donchenko, Alexander GER 2650

51 Predke, Alexandr RUS 2684

Bảng 1.2 Top 100 VĐV có hệ số Elo cao nhất Việt Nam tính đến tháng 2/2020 [79]

1. Le, Quang Liem GM 2713 51. Pham, Bich Ngoc WIM 2235

2 Ng, N Truong Son GM 2641 52 Tu, Hoang Thai IM 2235

3 Nguyen, Anh Khoi GM 2520 53 Luong, Phuong Hanh WIM 2230

4 Tran, Tuan Minh GM 2518 54 Pham, Duc Thang FM 2226

5 Le, Tuan Minh IM 2501 55 Bao, Quang FM 2223

6 Pham, Minh Hoang IM 2491 56 Dao, Minh Nhat 2221

7 Nguyen, Anh Dung GM 2475 57 Nguyen, Hoang Tuan 2217

8 Dao, Thien Hai GM 2475 58 Vo, Dai Hoai Duc 2216

9 Nguyen, Van Huy GM 2444 59 Lu, Chan Hung IM 2215

10 Le, Quang Long IM 2418 60 Vo, Hong Phuong WFM 2215

11 Bui, Vinh GM 2414 61 Hoang, Van Ngoc 2210

12 Nguyen, H Minh Huy GM 2413 62 Dong, Bao Nghia 2209

13 Cao, Sang GM 2411 63 Nguyen, Tuan Loc 2208

14 Nguyen, Duc Hoa GM 2406 64 Bui, Trong Hao FM 2207

15 Hoang, Canh Huan FM 2397 65 Tran, Ngoc Lan 2207

16 Tu, Hoang Thong GM 2396 66 Phan Hung, Chi 2200

17 Nguyen, Thanh Son IM 2393 67 Tran, Vinh Loc 2200

18 Nguyen, Van Thanh IM 2376 68 Luong, Minh Hue WFM 2197

19 Vo, Thanh Ninh IM 2371 69 Pham, Xuan Dat 2197

20 Ph, Le Thao Nguyen IM 2366 70 Nguyen, Thuan Hoa WIM 2196

21 Pham, Chuong IM 2361 71 Hoang, Hai 2195

22 Dinh, Duc Trong FM 2347 72 Hoang, Thi Nhu Y WIM 2195

23 Dang, Hoang Son FM 2346 73 Le, Kieu Thien Kim WIM 2194

24 Vo, Thi Kim Phung WGM 2344 74 Ton, That Nhu Tung IM 2193

25 Hoang, Nam Thang 2341 75 Nguyen, Hoai Nam 2191

26 Tran, Quoc Dung FM 2339 76 Vu, Dinh Hung 2191

27 Tran, Thanh Tu CM 2338 77 Tong, Thai Hung 2190

28 Duong, The Anh IM 2335 78 Nguyen, Phuoc Tam 2185

29 Tran, Minh Thang IM 2335 79 Nguyen, Hoang Nam CM 2183

30 Hoang, Thanh Son 2325 80 Tran, Duc Hoa Khanh 2183

31 Le Dinh, Tuan 2316 81 Nguyen, Thi Tuong Van WIM 2182

32 Nguyen, Van Hai IM 2312 82 Mai, Thi Thanh Huong WIM 2180

33 Ng, Dang Hong Phuc FM 2294 83 Hoang, Thi Ut WFM 2178

34 Nguyen, Thien Viet 2290 84 Le, Thanh Tu WGM 2173

35 Hoang, Thi Bao Tram WGM 2288 85 Ho, Van Huynh 2170

36 Ly, Hong Nguyen FM 2285 86 Nguyen, Huu Duc Luan 2170

37 Ngo, Ngoc Quang 2285 87 Truong, Duc Chien 2170

38 Ng, Thi Thanh An WGM 2285 88 Nguyen, Quynh Anh WIM 2168

39 Bao, Khoa IM 2282 89 Nguyen, Thi Dung WFM 2166

40 Tran, Manh Tien 2275 90 Dong, Viet Thang 2155

41 Nguyen, Thai Binh 2273 91 Pham, Thi Hai Yen 2154

42 Tran, Anh Tri 2272 92 Dang, Bich Ngoc WIM 2153

43 To, Quoc Khanh 2271 93 Le, Hoang Tran Chau WFM 2151

44 Le, Minh Hoang FM 2266 94 Ngo, Duc Tri FM 2147

45 Ng, Thi Mai Hung WGM 2258 95 Nguyen, Viet Chung FM 2147

46 Nguyen, Viet Tuong 2254 96 Nguyen, Ngan Binh 2146

47 Le, Thanh Minh 2248 97 Tran, Ngoc Thach 2145

48 Nguyen, Quoc Hy CM 2242 98 Nguyen, Hoai Nam 2143

49 Bach, Ng Thuy Duong WFM 2239 99 Doan, Van Duc 2141

50 Le, Huu Thai CM 2237 100 Phan, Nguyen Mai Chi WCM 2139

1.1.2.2 Đặc điểm trình độ VĐV các đẳng cấp trên thế giới

Nghiên cứu của tiến sĩ y học V.B.Mankin chỉ ra rằng các trình độ đẳngcấp khác nhau thì sự khắc phục những cảm xúc “âm tính – cảm xúc khôngtích cực” cũng khác nhau Vì vậy, khả năng hồi phục về trạng thái sung sứcthể thao cũng khác nhau, từ đó dẫn đến kết quả khác nhau trong thành tích thiđấu cờ vua

Để đánh giá hoạt động của não bộ ở các VĐV ông đã tiến hành đo điệnnão đồ Kết quả cho thấy sự tồn tại khác biệt rất lớn giữa các cá nhân về tốc

độ quá trình tư duy ở các VĐV cờ vua Phương pháp xác định tốc độ tính toáncác thành phần đơn lẻ đã được đề xuất và chuẩn y Kết quả thu được khi sửdụng phương pháp cho thấy tốc độ tính toán giữa các cá nhân rất khác nhau,giữa nhanh và chậm tới 2-3 lần

Đánh giá tình trạng chức năng của hệ tim mạch tiến hành ghi huyết áp,tần số mạch đập Các ván đấu làm tăng tần số mạch và huyết áp và trong cáctình huống có vấn đề, tần số mạch có sự thay đổi nhưng ở những mức độ khácnhau Ví dụ: cựu vô địch thế giới M Tal hoàn toàn bình tĩnh và mạch đập chỉcao hơn bình thường 1 chút (75l/p so với mức 60-70 bình thường) khi mắccác sai lầm Tuy nhiên với kiện tướng M, mạch đập lên đến 115-120 l/p khianh để mất quân Thậm chí, cảm xúc tiêu cực này còn kéo dài đến sau khi kếtthúc ván đấu (mặt đỏ bừng, xuất hiện trạng thái bất an) Anh đã đổ lỗi, tráchmóc trọng tài về chuyện đồng hồ không chính xác [9]

Phân loại cấp độ đẳng cấp VĐV và Elo tương ứng (theo quy định củaFIDE hiện nay):

GM: Grandmaster– Đại kiện tướng quốc tế (Elo từ 2500 trở lên)

IM: International Master – Kiện tướng quốc tế (từ 2400 trở lên)

WGM: Woman Grandmaster – Đại kiện tướng quốc tế nữ (Elo từ 2300

trở lên)

FM: FIDE Master – Kiện tướng FIDE (Elo từ 2300 trở lên).

WIM: Woman International Master – Kiện tướng quốc tế nữ (Elo từ

2200 trở lên)

CM: Candidate Master – Dự bị kiện tướng (Elo từ 2200 trở lên)

WFM: Woman FIDE Master – Kiện tướng FIDE nữ (Elo từ 2100 trở

lên)

WCM: Woman Candidate Master – Dự bị kiện tướng nữ (Elo từ 2000

trở lên)

1.1.2.3 Đặc điểm trình độ VĐV các đẳng cấp của Việt Nam

Tại Việt Nam, quy định phong đẳng cấp VĐV chung với cả nam và nữ(lưu ý nữ có thể thi đấu sang bảng nam nhưng không có trường hợp ngượclại) Trong tiêu chuẩn phong cấp có cả tiêu chuẩn tại các giải vô địch trẻ Tuynhiên, nếu xét đẳng cấp tại giải vô địch trẻ so với giải vô địch quốc gia sẽ dẫnđến một tình trạng không thống nhất về trình độ các VĐV Việc phong đẳngcấp cờ vua là thứ hạng, điểm số thi đấu giữa các VĐV cùng một giải đấu Do

đó, các VĐV hết tuổi tham gia giải trẻ không thể có đối chứng so sánh chínhxác với các VĐV được phong cấp tại giải vô địch trẻ Vì vậy, đẳng cấp cáckhách thể nghiên cứu của đề tài chỉ được xét khi cùng tham gia chung tại cácgiải đấu (ở đây là các giải vô địch quốc gia) Quy định tại các giải vô địchQuốc gia như sau:

Kiện tướng Quốc gia: VĐV được phong cấp kiện tướng quốc gia khiđạt tiêu chuẩn dự bị kiện tướng 2 lần trong cùng 1 năm; Đạt thứ hạng từ 1-12tại giải vô địch hạng nhất toàn quốc; Đạt thứ hạng cá nhân từ 1-6 tại giải vôđịch cờ vua Nhanh và chớp nhoáng toàn quốc; Đạt 70% số điểm tại giải vôđịch đồng đội toàn quốc; đạt thứ hạng từ 1-8 tại các giải đấu thủ mạnh toànquốc và hạng cá nhân từ 1-3 bàn 1; 1-2 bàn 2, nhất bàn 3 tại giải các đội mạnhtoàn quốc

Dự bị kiện tướng Quốc gia: Đạt thứ hạng từ 13-20 tại giải vô địch hạngnhất toàn quốc; Đạt thứ hạng cá nhân từ 7-10 tại giải vô địch cờ vua Nhanh vàchớp nhoáng toàn quốc; Đạt 67% số điểm tại giải vô địch đồng đội toàn quốc;đạt thứ hạng từ 9-12 tại các giải đấu thủ mạnh toàn quốc và hạng cá nhân 3

bàn 2, 2-3 bàn 3 và hạng 1 bàn 4 tại giải các đội mạnh toàn quốc.

Cấp 1 Quốc gia: Đạt 50% số điểm tại giải vô địch đồng đội toàn quốc

và giải Cờ nhanh toàn quốc

Đối tượng VĐV cấp 1 và kiện tướng quốc gia được gọi chung là VĐVđẳng cấp cao Tuy nhiên, do sự khác biệt về trình độ đánh giá nên 2 đối tượngnày phải có chương trình huấn luyện riêng biệt để phù hợp với trình độ đẳngcấp của đối tượng

1.1.2.4 Đặc điểm huấn luyện khai cuộc cho nữ VĐV cờ vua cấp I và kiện tướng

Nữ VĐV cấp I và kiện tướng (sau đây trong một số trường hợp đề tài

có thể thay thế bằng cụm từ VĐV cấp cao) là đối tượng đã tham gia quá trìnhhuấn luyện nhiều năm Thông thường, VĐV cờ vua được rèn luyện từ lúc 5-6tuổi thì đối với VĐV có triển vọng sẽ đạt trình độ cấp I ở độ tuổi dao động từ11-13 và kiện tướng từ 14-15 Khi đạt đến trình độ cấp I, việc sử dụng khaicuộc của VĐV cơ bản đã định hình và khi đạt trình độ kiện tướng thì khaicuộc của VĐV đã hình thành sở trường, phong cách chơi đặc thù [13]

Mục đích, yêu cầu về năng lực khai cuộc giữa nữ VĐV cấp I và kiệntướng có sự khác biệt lớn, đó là đối với nữ VĐV cấp I, năng lực khai cuộcmới chỉ ở mức vận dụng thành thạo một số hệ thống khai cuộc cơ bản vào vánđấu Trong khi đó, đối với nữ VĐV kiện tướng, không chỉ là sự thành thạo màcòn là sự vận dụng nhuần nhuyễn, linh hoạt và với một số lượng lớn, sâu hơncác hệ thống khai cuộc thường được sử dụng trong thi đấu và phù hợp với sởtrường phong cách chơi của VĐV

Nội dung khai cuộc mang màu sắc cá nhân và phải được huấn luyệnmang tính chuyên môn riêng biệt, từ đó xây dựng sở trường riêng, đặc tínhriêng cho mỗi VĐV Điều này có nghĩa là, mỗi VĐV sẽ có các hệ thống,phương án khai cuộc sở trường và dẫn tới nội dung huấn luyện khai cuộc củamỗi VĐV là khác nhau (mặc dù đều huấn luyện theo một quy trình giốngnhau)

Việc huấn luyện khai cuộc cho người mới tập chơi hoặc VĐV ở giaiđoạn huấn luyện ban đầu, chuyên môn hóa ban đầu thường bắt đầu từ hệthống khai cuộc thoáng, đến hệ thống khai cuộc nửa thoáng và cuối cùng là hệthống khai cuộc kín [11] Mỗi hệ thống khai cuộc đều có vai trò, ý nghĩa nhấtđịnh trong các giai đoạn huấn luyện khác nhau Giai đoạn chuyên môn hóasâu, nội dung huấn luyện được xác định căn cứ vào phong cách chơi của VĐV

và xu hướng sử dụng khai cuộc tại các giải cờ vua đỉnh cao trong nước vàquốc tế Đến giai đoạn này, hệ thống khai cuộc thoáng hầu như ít được cácVĐV sử dụng trong các giải đấu mà chủ yếu sử dụng các khai cuộc thuộc hệthống nửa thoáng và kín Theo quan điểm chung nhất, mỗi VĐV phải có ítnhất 3 hệ thống khai cuộc sở trường khi cầm quân Đen và 3 hệ thống sởtrường khi cầm quân Trắng [6], [17] Nhiệm vụ của mỗi HLV là căn cứ xuhướng sử dụng khai cuộc và đặc điểm cá nhân của VĐV, từ đó xác định hệthống, phương án khai cuộc phù hợp với mỗi VĐV nhằm hình thành sởtrường, phong cách chơi của VĐV

1.1.3 Đặc điểm phong cách chơi của VĐV cờ vua

Trong ván đấu cờ vua, tồn tại 2 phong cách (trường phái) chơi cờ điểnhình đó là lối chơi phối hợp và lối chơi thế trận

1.1.3.1 Lối chơi phối hợp

Lối chơi phối hợp thiên về tư duy sáng tạo: thường dẫn đến những ván

cờ dễ nảy sinh các đòn chiến thuật đòi hỏi sự tính toán phức tạp Cây tínhtoán có nhiều nhánh nhỏ, có độ rộng lớn

VĐV có tư duy thiên về sáng tạo có điểm mạnh là khả năng tính toáncác thế biến theo độ rộng tốt, ít sót biến Hay phát hiện được những nước điđặc biệt, các nước đi bất quy tắc, đưa ra được các tình huống cờ gây bất ngờcho đối phương Những VĐV này thường ưa thích các thế cờ phức tạp, sôiđộng Vì vậy, khi chọn nội dung khai cuộc phải tìm các thế biến khai cuộc có

sự cạnh tranh phức tạp, các thế cờ có đánh giá không xác định hoặc có bù đắp

về chất sẽ là các thế biến yêu thích của VĐV có tư duy dạng này

Tuy nhiên, điểm trừ của những VĐV có tư duy thiên về sáng tạo (nhất

là giai đoạn đang hoàn thiện) là thường xuyên bẻ gãy các logic thế trận Đôikhi mất sức theo đuổi tính toán các thế biến bản thân tự phức tạp hóa lên Vìvậy, rất dễ bị sót các nước đi mang tính thế trận đơn giản Xử lý các thế cờ “ít

có vấn đề” là điểm yếu của những VĐV này [19]

Điểm trừ của những VĐV này là hay bị sót các thế biến Độ rộng tínhtoán chưa tốt, sợ các thế biến phức tạp đòi hỏi sự tính toán chi tiết cụ thể Cácthế cờ được đánh giá cân bằng, hoặc có ưu thế nhỏ là những thế cờ yêu thíchcủa dạng tư duy này

Điều quan trọng HLV phải hiểu rõ về đặc tính của VĐV mạnh về mảngnào để tìm được nội dung khai cuộc phù hợp, phát huy được điểm mạnh vàhạn chế điểm yếu Những đặc tính này của VĐV được thể hiện qua việc phântích lại các ván đấu trên phần mềm chuyên dụng cờ vua [17]

1.1.4 Yếu tố quyết định của ván đấu, đặc điểm của đối thủ

Lựa chọn khai cuộc không những chỉ phù hợp với phong cách của bảnthân mà còn phải dựa trên sự hiểu biết thấu đáo về đối thủ Mỗi đối thủ sẽ cónhững lựa chọn riêng biệt cho phương án hoặc dạng khai cuộc khác nhau.Laxker có một quan điểm rõ ràng: "Trong ván cờ, không phải các quân cờchống chọi nhau mà là những con người đấu trí với nhau” Trước mỗi trậnđấu, ông tìm hiểu kỹ càng đối thủ của mình Quan điểm của ông: "Ván cờ làmột cuộc đấu có sự tham gia của nhiều yếu tố đa dạng và rất khác nhau Bởi

vậy hiểu biết những mặt mạnh, mặt yếu của đối thủ là hết sức quan trọng.Chẳng hạn, xem xét các ván cờ của Reticho thấy ông chơi quân Trắng kháhơn hẳn khi chơi quân Đen Còn đối với Marotxi, thì thấy ông phòng thủ rấtkín đáo và chỉ tấn công trong tình thế bắt buộc Ianovxki khả năng dứt điểmkhông được sắc sảo, hay do dự, vì vậy bị bỏ phí nhiều cơ hội thắng lợi, thậmchí đôi khi bị thua ngược Nói chung, với Steinitz, Blekbern, Trigôrin,Gunsber, tôi chủ yếu đánh bằng kỹ thuật, còn đối với Tarras, Marotxi, Slecter,Ianovxki thì sử dụng đòn tâm lý Nghiên cưú phong cách, đặc điểm của họ vàtìm ra đối sách có hiệu quả nhất Biết bao nhiêu điều bổ ích bạn có thể rút rađược khi nghiên cứu đối thủ và các ván cờ của họ” [53]

Yếu tố quyết định của ván đấu cũng ảnh hưởng không hề nhỏ đếnphương án khai cuộc VĐV chọn lựa Không thể phủ nhận có các thế biến khaicuộc luôn dẫn đến các thế trận phức tạp và có những thế biến lại dẫn đến thế

cờ đơn giản, cân bằng Tùy thuộc vào số điểm VĐV cần có trong ván đấu màVĐV lựa chọn phương án chơi cho phù hợp Hiển nhiên, trong trường hợp bắtbuộc phải thắng, VĐV sẽ lựa chọn các thế biến phức tạp, và ngược lại, nếuchỉ cần hòa thì thế biến dẫn đến thế trận đơn giản, cân bằng sẽ được ưu tiênchọn lựa [13]

Tất nhiên, trong quá trình huấn luyện hoàn thiện VĐV, HLV phải chuẩn bịcác tình huống khác nhau và đưa vào thực hành để nâng cao bản lĩnh thi đấu củaVĐV, từ đó đạt được kết quả cao nhất trong các giải đấu chính thức

1.1.5 Quan điểm của các danh thủ về huấn luyện khai cuộc cờ vua

Một ván cờ chứa đựng muôn vàn khả năng khác nhau Những trận biến,

đó chỉ là những nước đi tiếp tục đã được kiểm nghiệm trong thi đấu, trong từngthế trận ra quân đều có thể tìm kiếm thêm những nước đi hoàn toàn áp dụngđược Do đó, việc "học vẹt" các thế biến khai cuộc là điều không cần thiết, thậmchí còn có hại, vì nó hạn chế tính sáng tạo của VĐV cờ vua, Lasker đã từng nói:

"Biết cách chơi cờ không chỉ là công việc của trí nhớ đơn giản, vì việc ghi nhớcác thế biến không phải là điều thiết yếu Trí nhớ là vũ

khí quý báu, không thể để vung phí cho những vụn vặt Cần ghi nhớ khôngphải những kết luận mà là các phương pháp chơi, phương pháp rất linh hoạt

nó có thể giúp ích trong mọi trường hợp" [6], [17], [53]

Đại kiện tướng Trigorin cho rằng trong mỗi trận khai cuộc, VĐV khôngcần áp dụng các phương án bắt trước sách vở mà vẫn đạt được kết quả tốt,thậm chí có khi còn khả quan hơn là sự thuộc vẹt

Đại kiện tướng Reti: "Hiểu biết dựa trên các phương án có sẵn chỉ là ảotưởng" Các phương án khai cuộc không thể là thứ gì đó vĩnh cửu, đứngnguyên tại chỗ, chúng chỉ là mặt gương phản ánh thực tiễn thi đấu, luôn luônthay đổi và hoàn thiện Thay đổi cả cách đánh giá không chỉ riêng của từngphương án, mà của cả toàn bộ từng hệ thống khai cuộc Chúng ta đã thấynhững nước biến khác nhau đã từng bị bác bỏ, nhưng sau lại khôi phục được

ý nghĩ của mình nhờ tìm ra những cách di chuyển kín đáo mà trước kia người

ta chưa nhìn nhận ra Ý thức nắm vững và hiểu biết các nguyên tắc chung củachiến lược khai cuộc cũng như nội dung tư tưởng các hệ thống khai cuộc, đóchính là điều cần thiết đối với mỗi một ai muốn hoàn thiện trình độ chơi cờ

J.R Capablanca cho rằng nguyên tắc cơ bản là "phát triển nhanh vàhiệu quả" với kết quả là khi các quân tham chiến chúng sẽ ở những "vị trí cólợi" Trong trường hợp đối phương đi một nước bất ngờ - vấn đề mà ai cũng

đã từng gặp phải nhiều lần, hãy đi như bình thường Nghĩa là theo Capablancahãy chơi theo những nguyên tắc cơ bản của khai cuộc Dù cho nước đi có thểkhông phải là nước tốt nhất, nhưng kế hoạch khai triển quân nhanh chóng vàđến các vị trí an toàn sẽ tạo ra những nước đi rất tốt trong hầu hết các trườnghợp [6], [17], [53]

Cần thiết ghi nhận rằng, mặc dù các nguyên lý về sự triển khai nhanhchóng lực lượng, về ý nghĩa các ô trung tâm đôi lúc tưởng chừng hết sứcđơn giản dễ ghi nhớ Nhưng thậm trí cả các VĐV cờ vua có kinh nghiệmnhiều lúc ngay từ những nước cờ ban đầu vẫn phải cố gắng tìm cách phối hợp

để thu được các ưu thế về lực lượng, phá vỡ các quy chế cân bằng thế trận

Nếu như họ gặp phải các đấu thủ mạnh thì thông thường, sự vi phạm các quyluật này sẽ dẫn đến thất bại Trong quá trình nghiên cứu khai cuộc, khôngđược bỏ qua những chỗ chưa thấu đáo Nếu chưa hiểu mục đích của một nước

đi nào đó trong khai cuộc mà ta nghiên cứu thì hãy cố gắng tìm hiểu thêmnhững điều chỉ dẫn trong sách cũng như xem các ván cờ thi đấu của các kiệntướng về chủ đề đó [6], [17], [53]

Tuy nhiên, một số nhà vô địch thế giới khác lại có cách tiếp cận khaicuộc một cách khắt khe hơn Khai cuộc là giai đoạn rất quan trọng trong việcgiúp họ đạt được lợi thế của ván cờ Ví dụ Robert J Fischer (vô địch thế giới1972-1975 người Mỹ) lại ưa thích "quét sạch" đối thủ khỏi bàn cờ ngay từ lúcbắt đầu Mikhail Tal (vô địch thế giới 1961) có lối chơi rất sáng tạo ở phầnkhai cuộc, ông gây nhiều bất ngờ cho đối phương dựa trên nhiều nước đi lạ,mới, điều đó khiến đối thủ rất khó khăn vượt qua hàng rào tâm lý GariKasparov (vô địch thế giới 1985-1993) là một chuyên gia về khai cuộc, tínhtoán tuyệt vời các thế biến Điều đáng nói là anh đã có được những kiểu khaicuộc riêng của mình Vì vậy, các đối thủ rất khó khăn trong việc đạt được thếtrận cân bằng trong giai đoạn khai cuộc với Kasparov Đặc biệt, ViswanathanAnand (vô địch thế giới 2000-2002) cũng là một thiên tài về khai cuộc Anhnổi tiếng với khả năng thuộc lòng các thế biến khai cuộc Nhờ vậy, anh có khảnăng xử lý các thế trận với tốc độ cực nhanh Anh được mệnh danh là vua cờnhanh trong thế giới hiện đại Với Annand kỹ năng chơi khai cuộc là điềukiện tiên quyết để đạt được thành công [6], [17], [53]

Tất nhiên, mục tiêu cho Trắng và Đen là khác nhau Thành công trongkhai cuộc với Trắng có nghĩa là ít nhất bạn cũng có một lợi thế nhỏ Mặt khác,Đen có thể hoàn toàn thoả mãn nếu có một thế cờ cân bằng sau khai cuộc CảFischer và Karpov đều rất thành công trong việc giữ được một số lợi thế tự nhiêncủa quân Trắng Chơi quân Đen khi đối đầu với họ luôn là một nhiệm vụ khókhăn Fischer khuyên: "Khi chơi quân Đen bạn cần đạt được thế cờ ngang bằngtrước khi chuyển sang tấn công" Nói chung, Trắng nên nhắm đến

mục tiêu có được một số lợi thế nhỏ sau khai cuộc trong khi Đen nên nhắmđến một thế trận cân bằng [6], [17], [53]

Lựa chọn khai cuộc không những chỉ phù hợp với phong cách của bảnthân mà còn phải dựa trên sự hiểu biết thấu đáo về đối thủ Mỗi đối thủ sẽ cónhững lựa chọn riêng biệt cho phương án hoặc dạng khai cuộc khác nhau

Tóm lại: các quan điểm của các nhà vô địch thế giới cờ vua tuy không

hoàn toàn giống nhau nhưng đều có chung quan điểm sau:

Khai cuộc có tầm quan trọng trong một thể thống nhất, biện chứng vớicác giai đoạn khác của ván đấu Hiểu biết sâu rộng về khai cuộc là một trongcác yếu tố cơ bản cấu tạo nên thành tích môn cờ vua Hầu hết các nhà vô địchthế giới đều chơi rất tốt giai đoạn này, điển hình là Anand, Kasparov, Fiser…

Học khai cuộc hiệu quả không đơn giản là học vẹt, là sự ghi nhớ ápdụng máy móc Sự hiểu biết sâu sắc về lý thuyết phát triển chung, các nhân tốthế trận, đặc điểm đối thủ thi đấu, các nhân tố thời gian, không gian, có ảnhhưởng rất lớn đến hiệu quả sử dụng các hệ thống khai cuộc

Tập luyện khai cuộc không đơn giản là học cách chơi trong 10-15 nước

đi mà là quá trình nghiên cứu kỹ lưỡng phong cách của đối thủ, của bản thân

và xu hướng tiếp diễn của ván đấu đến tận giai đoạn tàn cuộc

1.1.6 Một số giai đoạn phát triển của công tác nghiên cứu khai cuộc

Qua những giai đoạn lịch sử phát triển khác nhau, nội dung và tính chấtcủa ván cờ đổi thay cùng với sự hiểu biết tri thức cờ vua ngày càng sâu sắchơn Từ 150 năm trở lại đây, nhờ sự phát triển rộng rãi của môn cờ vua cũngnhư sự tăng cường các quan hệ trao đổi giữa VĐV các nước, sự phát triển lýthuyết cờ vua diễn ra rất nhanh chóng [53]

Các đấu thủ trường phái cờ vua Italia (thế kỷ 16 và 17) hoàn toàn chưa

có khái niệm trung tâm, mặc dù trong nhiều ván cờ họ cũng thực hiện nước điđầu tiên là e4, sau đó đi tiếp d4, nhưng mục đích của những nước đi này là

mở đường cho Hậu và Tượng nhanh chóng công phá vị trí Vua đối phương.Những đợt tấn công vũ bão xuất hiện sau đó không cần đếm xỉa đến sự mất

Trong lời đề tựa cho cuốn sách của mình: "Cờ quốc tế luận giải", ôngviết: "Ý đồ chính của tôi là đưa ra cho công chúng một cách chơi mới màchưa ai hiểu thấu đáo, tôi muốn nói đến lối chơi bằng các Tốt Chúng là linhhồn của ván cờ, chỉ có chúng mới tạo ra thế công hay phòng thủ Cách bố tríchúng quyết định kết cục ván cờ".

Giai đoạn tiếp theo trả lại cho các quân (Xe, Hậu, Tượng, Mã) vai tròquan trọng hàng đầu bị Philiđor xem nhẹ, nhưng cũng có chú trọng hơn đếngiá trị các Tốt Các ván cờ thế kỷ này làm sống lại những đợt tấn công bằngquân nặng và quân nhẹ vào Vua, tuy nhiên vẫn chưa có quan điểm phát triểnmới đối với trung tâm

Pôn Moócphi (người Mỹ 1837 - 1884) đã tìm ra cách giải quyết đúngđắn vấn đề này theo góc độ hiện đại Chiến lược ra quân của ông là tập trungnhanh chóng nhất Tốt và các quân ở khu vực trung tâm, tranh thủ từng nước

đi Tư tưởng phát triển nhanh chóng hài hòa lực lượng trước đó đượcMoócphi phát triển thành nguyên tắc cơ bản khi chơi cờ Điểm tập trung lựclượng chiến đấu không phải là khu vực Vua đối phương, mà là khu trung tâm

Sau khi đạt được thế phát triển quân nhanh chóng nhờ ý đồ chơi nhưvậy, Moócphi tạo ra các đường mở, tăng cường hoạt động các quân của mình

và nhanh chóng giành được thắng lợi

Sự phát triển tiếp theo của những tư tưởng cờ gắn liền với tên tuổi củanhà vô địch thế giới đầu tiên V Steinitz (người Tiệp Khắc cũ 1836 - 1900),nhà vô địch nước Nga M Trigôrin (1850 - 1908) Steinitz đưa ra một loạt

nguyên tắc chung làm cơ sở của kiến thức hiện đại về phương pháp chơi thếtrận Ông xây dựng học thuyết về các điểm mạnh, điểm yếu, về lợi thế bố tríquân và những khuyết điểm trong phòng tuyến Tốt, chẳng hạn những Tốt đẩylên quá cao ở khu vực nhập thành dễ bị tấn công, hay những ô cờ trước cácTốt cô lập

Nâng cao vai trò phòng thủ lên tầm cao mới, Steinitz đưa ra nhữngnguyên tắc công phá có cơ sở, tức là chỉ bắt đầu và cần bắt đầu ngay khi đãđược một lợi thế nào đó về thế trận, chẳng hạn như sự trì hoãn trong phát triểnquân hoặc sự xuất hiện những điểm yếu của thế trận của đối phương Steinitzxây dựng cách chơi theo đúng nguyên tắc này, ông chuẩn bị kỹ lưỡng trướckhi công phá, lấn dần thế trận đối phương, ông chỉ rõ: "Gom góp các lợi thếnhỏ đem lại một lợi thế đáng kể" [53]

Cách chơi như vậy đòi hỏi phải thường xuyên di chuyển và bố trí lạilực lượng, cũng bởi vậy mà Steinitz thường thích các ván cờ kín với nhịp điệuchậm cho phép thực hiện sự bố trí hoàn thiện lực lượng của mình

Một yếu tố quan trọng đáng chú ý là sự phối hợp hoạt động giữa cácquân và vị trí của Vua Trong cuốn: "Giáo khoa cờ vua", Laxker viết: "Giá trịcủa một nhóm quân không phải là tổng giá trị của từng quân, bởi vì ta cònphải xét đến sự phối hợp giữa các quân này Cũng bởi vậy, không thể coi mộtquân nào đó ngang sức với một quân đối phương nếu như không tính đến hìnhthái chơi của đối thủ" [53]

Về giá trị yếu tố không gian trên bàn cờ, Laxker viết: "Không chỉ riêngviệc ăn hơn quân hay Tốt, mà chỉ việc chiếm lĩnh được không gian buộc đốiphương muốn đến được phải mất mát cũng rất có giá trị, ta càng chiếm đượckhông gian nhiều thì càng hạn chế được sự hoạt động của đối phương cũngnhư hạn chế số nước đi mà họ có thể sử dụng để phòng thủ hay uy hiếp bênta"

Trên đây là một số giai đoạn phát triển trong công tác nghiên cứu vềlĩnh vực chiến lược khai cuộc cũng như sự thay đổi về các quan điểm trong

lĩnh vực này của kiến thức cờ Cần nói thêm rằng, công tác nghiên cứu khaicuộc hiện nay đang được tiến hành không nghỉ, tiếp tục đào tạo sâu và hoànthiện các khái niệm và cách đánh giá đã được khẳng định lâu nay

1.1.7 Quy trình huấn luyện khai cuộc cho VĐV cờ vua

Theo nghiên cứu của Bùi Ngọc và Nguyễn Hồng Dương (2014), chothấy hiện nay các nhà chuyên môn đang sử dụng quy trình huấn luyện khaicuộc như sau:

1.1.7.1 Trang bị các nguyên tắc cơ bản trong khai cuộc cho VĐV cờ vua

Bước đầu tiên và là bước cơ bản trong huấn luyện khai cuộc, đó làtrang bị các, nguyên tắc khai cuộc để cho VĐV định hình được lối chơi, tránhđược các sai lầm cơ bản khi bắt đầu ván đấu VĐV phải nắm bắt được 3nguyên tắc cơ bản nhất đó là:

Nhanh chóng phát triển toàn bộ lực lượng

Tranh giành khu trung tâm

Xây dựng cấu trúc tốt hài hòa

Đối với người mới chơi cờ hay các VĐV cờ vua trẻ, việc nắm vững vàvận dụng chính xác các nguyên tắc khai cuộc có ý nghĩa quan trọng tới côngtác huấn luyện khai cuộc ở các giai đọan tiếp theo của quá trình huấn luyệnnhiều năm [12], [17]

1.1.7.2 Huấn luyện kỹ năng phát hiện các sai lầm và nâng cao kỹ năng

xử lý ưu thế trong khai cuộc

Kỹ năng phát hiện các sai lầm và kỹ năng xử lý ưu thế trong khai cuộc

là kỹ năng cơ bản trong huấn luyện khai cuộc cho VĐV Hiện nay các phầnmềm chuyên dụng cho cờ vua được phát triển rộng rãi Những phần mềm nàyvừa có chức năng chứa đựng, vừa có chức năng phân tích đánh giá với trình

độ vượt qua người chơi giỏi nhất thế giới, tương đương với hệ số điểm elo là3.400 (vô địch thế giới hiện đang có mức điểm tính elo cao nhất là 2882(Magnus Carlsen) Các phần mềm này đã tổng hợp nhiều ván đấu theo chủ đề

của từng khai cuộc, phân tích, đánh giá các nước đi VĐV sử dụng và lập kếhoạch chơi tiếp theo Việc sử dụng những phần mềm này giúp các VĐVnhanh chóng phát hiện được những nước đi sai lầm cũng như lập được các kếhoạch chơi cụ thể trong giai đoạn tiếp theo một cách nhanh chóng và chínhxác Chính nhờ những đóng góp của các phần mềm chuyên dụng này mà ngàynay, ngày càng xuất hiện những đại kiện tướng tuổi đời còn rất trẻ 15 tuổi, 14tuổi, 13 tuổi hay 12 tuổi…điều mà cách đây 20 năm hầu như không thể xảyra.

Một phần mềm chơi cờ vua gồm 3 phần: GUI - Graphical UserInterface (giao diện của SW); Engine (động cơ, được xem là bộ não của SW,khi khai cuộc hết phần dữ liệu lưu trữ (book) hoặc không sử dụng phần dữliệu lưu trữ thì mọi nước đi của SW phụ thuộc 100% vào engine) và Book(sách, được làm từ dữ liệu là các ván cờ) [12], [17]

1.1.7.3 Trang bị các sơ đồ khai cuộc sở trường cho VĐV

Việc trang bị sơ đồ khai cuộc sở trường cho VĐV chính là bước xácđịnh nội dung khai cuộc cho từng VĐV Việc xác định này phải đảm bảonhững yếu tố đã được phân tích tại mục 1.3.2.2

Huấn luyện khai cuộc đồng nghĩa với việc huấn luyện khai cuộc sởtrường cho VĐV Công việc này đòi hỏi HLV phải nghiên cứu các sơ đồ khaicuộc chuẩn dựa trên các nguồn tài liệu đáng tin cậy như: Bách khoa toàn thư khaicuộc, các chuyên đề về khai cuộc, các phần mềm Frizt, Chessbase… Không nêntrang bị cho VĐV những khai cuộc mà HLV không biết rõ về chiến thuật, chiếnlược hoặc không có các tài liệu chuẩn để nghiên cứu [12], [17]

1.1.7.4 Trang bị các ý đồ chiến thuật, chiến lược của khai cuộc

Khi huấn luyện khai cuộc, HLV phải huấn luyện tư tưởng chiến thuật,chiến lược của khai cuộc đó cho VĐV Đây là việc làm rất quan trọng trongviệc trang bị kỹ năng khai cuộc Từ đó giúp cho VĐV định hình được lối chơitrong ván đấu, giúp cho hiệu quả khai cuộc sẽ tốt hơn rất nhiều [12], [17]

1.1.7.5 Xác định hiệu quả sơ đồ khai cuộc hoặc của các phương án trong khai cuộc

Khi lựa chọn khai cuộc, HLV phải quan tâm đến hiệu quả của các nước

đi trong khai cuộc Phần mềm Chessbase cũng như các phần mềm chuyêndụng khác cho phép xác định xác định hiệu quả của các nước đi cũng nhưhiệu quả khai cuộc Ví dụ ở phần mềm Chessbase, chọn Tools\Statistics sẽcho kết quả như hình 1.1 và hình 1.2 [12], [17]

Hình 1.1 Thống kê kết quả các ván đấu theo màu quân [83]

Hình 1.2 Hiệu quả các sơ đồ khai cuộc [83]

1.1.7.6 Ứng dụng khai cuộc vào tập luyện và thi đấu

Ứng dụng khai cuộc sở trường trong tập luyện và thi đấu là công việcrèn luyện hết sức quan trọng, giúp cho VĐV nắm bắt được chiến thuật, chiếnlược của ván đấu Hình thức tập luyện khá phổ biến đó là: Cờ chớp nhoáng,

cờ nhanh và cờ tiêu chuần

Việc ứng dụng trong thi đấu chỉ sau khi VĐV đã được trang bị sơ đồkhai cuộc Cờ chớp nhoáng (thời gian mỗi bên là 5 phút) giúp cho VĐV cóthể thuộc được các nước đi cũng như thực hiện các ý đồ chiến thuật, chiếnlược của khai cuộc ở mức ban đầu Tập luyện cờ nhanh và cờ tiêu chuẩn giúpcho VĐV có những kỹ năng phát hiện nước đi sai lầm trong khai cuộc, ứngdụng những ý tưởng về chiến thuật, chiến lược cao hơn [12], [17]

1.1.7.7 Phân tích ván đấu

Khi VĐV thi đấu xong, công việc của HLV là phân tích ván đấu và chỉ

ra những sai lầm mắc phải về chiến thuật, chiến lược trong giai đoạn khaicuộc Hiện nay phần mềm Fritz, Chessbase cho phép xác định những sai lầmthường mắc của VĐV hoặc tra cứu các nước đi của cả hai bên có đúng khaicuộc hay không (hình 1.4) [12], [17]

Hình 1.3 Tra cứu khai cuộc trên phần mềm chessbase

1.1.7.8 Chuẩn bị ván đấu: Nghiên cứu đối thủ và sơ đồ chơi của đối thủ Nghiên cứu đối thủ và sơ đồ chơi của đối phương là công việc của

HLV HLV phải phân tích được ưu nhược điểm trong sơ đồ chơi của đốiphương Từ đó chỉ đạo, chuẩn bị khai cuộc cho VĐV của mình thi đấu [12],[17]

Để có thể nghiên cứu đối thủ, HLV phải có File dữ liệu các giải đấutrên phần mềm chessbase (như hình 1.5) Các File dữ liệu này có thể cập nhậtthường xuyên vào chessbase hoặc tải trên các webiste như Chessdb.com,chess.com

Hình 1.4 Danh sách ván đấu trong dữ liệu phần mềm chessbase