Vì vậy, dạy học tích hợp giáodục kĩ năng sống cho học sinh thông qua các môn học là vô cùng cần thiết, giúpcác em rèn luyện hành vi có trách nhiệm đối với bản thân, gia đình, cộng đồng;
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT LÊ VĂN HƯU
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
TÍCH HỢP GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH
LỚP 10 QUA GIẢNG DẠY TRUYỆN AN DƯƠNG VƯƠNG VÀ
Trang 2MỤC LỤC
1 MỞ ĐẦU 1
1.1 Lí do chọn đề tài 1
1.2 Mục đích nghiên cứu 2
1.3 Đối tượng nghiên cứu 2
1.4 Phương pháp nghiên cứu 2
1.5 Điểm mới của sáng kiến 2
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 3
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 3
2.1.1 Khái niệm “Kĩ năng sống” 3
2.1.2 Khái niệm “Tích hợp” trong hoạt động giáo dục 4
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 4
2.2.1 Thực trạng 4
2.2.2 Thuận lợi 5
2.2.3 Khó khăn 6
2.3 Các biện pháp đã sử dụng để tích hợp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp 10 qua giảng dạy Truyện An Dương Vương và Mị Châu- Trọng Thủy nhằm nâng cao hiệu quả giờ dạy học đoạn trích 7
2.3.1 Bám sát mục tiêu dạy học tác phẩm để xác định đúng các kĩ năng sống cần tích hợp giáo dục cho học sinh trong tiết học 7
2.3.2 Lựa chọn phương pháp/kĩ thuật dạy học phù hợp với nội dung tích hợp giáo dục kĩ năng sống trong dạy học Truyền thuyết An Dương Vương và Mị Châu- Trọng Thủy 9
2.4 Ứng dụng một số kinh nghiệm của bản thân trong dạy học tích hợp giáo dục kĩ năng sống vào thiết kế giáo án giảng dạy Truyện An Dương Vương và Mị Châu- Trọng Thủy 11
2.5 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 18
2.5.1 Về phía giáo viên: 18
2.5.2 Về phía học sinh: 18
3 KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 19
3.1 Kết luận 19
3.2 Kiến nghị 20
Tài liệu tham khảo Tài liệu tham khảo
MỘT SỐ TRANH ẢNH MINH HỌA SỬ DỤNG TRONG TIẾT HỌC
Trang 31 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài
Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa thế giới (UNESCO) xác định mục
tiêu của giáo dục thế kỉ XXI là: Học để biết, học để làm, học để chung sống với nhau, học để tự khẳng định mình Luật Giáo dục Việt Nam, năm 2005 cũng khẳng định, mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh “phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng bảo vệ Tổ Quốc” (Điều 2) Theo đó, trong những năm gần đây mục tiêu
giáo dục của Việt Nam đã chuyển từ cung cấp kiến thức là chủ yếu sang mụctiêu hình thành và phát triển những năng lực và kĩ năng sống cần thiết cho ngườihọc, nhằm giúp học sinh có thể ứng xử hiệu quả trước các nhu cầu và thách thứccủa cuộc sống
Tuy nhiên, một thực tế đang tồn tại là một bộ phận lớn học sinh ngày naythiếu kĩ năng sống trầm trọng Thiếu kĩ năng sống, các em dễ bị lôi kéo vào cáchành vi tiêu cực, theo tà đạo, ứng xử bạo lực, sống ích kỉ, lai căng, thực dụng,
từ đó mà dễ bị phát triển lệch lạc về nhân cách Vì vậy, dạy học tích hợp giáodục kĩ năng sống cho học sinh thông qua các môn học là vô cùng cần thiết, giúpcác em rèn luyện hành vi có trách nhiệm đối với bản thân, gia đình, cộng đồng;giúp các em có khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống,xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với gia đình, bạn bè và mọi người, sống tích cực,chủ động, an toàn, hài hòa và lành mạnh, từ đó góp phần làm giảm các tệ nạn xãhội, làm cho xã hội phát triển, văn minh
Ở nhà trường phổ thông, tất cả các môn học đều có nhiệm vụ cung cấp trithức và giáo dục nhân cách Tuy nhiên, môn Ngữ văn lại là môn có nhiều ưu thếtrong việc lồng ghép tích hợp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Bởi, đây làmột môn học nghệ thuật - nghệ thuật ngôn từ Và giáo dục bằng nghệ thuật làcách giáo dục hiệu quả nhất, vì người được giáo dục thông qua sự hứng thú, say
mê, thăng hoa cùng nghệ thuật mà hình thành và phát triển nhân cách Tuy vậy,trong thực tế dạy – học môn Ngữ văn, khi dạy các tác phẩm văn học ra đời từ
xa xưa, khoảng cách thời gian, lịch sử, văn hóa, thời đại là rào cản lớn khiến họcsinh không tha thiết với các bài học này Vậy nên việc tìm phương pháp dạy họcthích hợp nhằm lôi cuốn học sinh vào các hoạt động học nhằm phát triển cácnăng lực giúp các em nhận thấy quá trình học bộ môn cũng là quá trình khámphá, đánh thức các năng lực của bản thân, đem tri thức trong sách vở ứng dụngvào thực tiễn phục vụ cho cuộc sống của chính mình là việc làm tối quan trọng,cần thiết của quá trình dạy học
Truyện An Dương Vương và Mị Châu- Trọng Thủy là một truyền thuyết
đặc sắc trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam Nhưng một bộ phận lớn họcsinh “ngại học” truyền thuyết vì nhiều lí do khác nhau Một lí do chính là ngườithầy chưa tạo được hứng thú học tập cho học sinh, chưa mạnh dạn làm mới
Trang 4mình qua việc đổi mới phương pháp/kĩ thuật dạy học, chưa mạnh dạn thửnghiệm những phương pháp/kĩ thuật dạy học tích cực, hiện đại nhằm phát huytính chủ động, tích cực của học sinh thông qua các hoạt động học khiến các emthụ động lĩnh nhận kiến thức một chiều Điều đó đã làm giờ học thiếu sự tươngtác cần thiết, khả năng sáng tạo của người học không có cơ hội thể hiện, pháthuy, giờ học trở nên “nhạt”, “nhàm” Mục tiêu bài học, những năng lực, kĩ năngsống có trong bài học do đó cũng không được học sinh tiếp nhận, lĩnh hội.
Từ những lí do trên, người viết chọn đề tài: Tích hợp giáo dục kĩ năng
sống cho học sinh lớp 10 qua giảng dạy Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy
1.2 Mục đích nghiên cứu
- Nâng cao hiệu quả giờ dạy học Truyện An Dương Vương và Mị Châu –
Trọng Thủy Từ đó, góp phần đổi mới phương pháp dạy học bộ môn Ngữ văn
trong nhà trường
- Góp phần hoàn thiện thêm một số kĩ năng sống cho học sinh như : Kĩnăng giao tiếp, ứng xử, kĩ năng hợp tác, thể hiện sự tự tin, kĩ năng từ chối,
1.3 Đối tượng nghiên cứu
- Tìm hiểu lí luận về phương pháp dạy học tích hợp trong giáo dụcTHPT
- Thực trạng dạy học môn Ngữ văn ở trường THPT Lê Văn Hưu trướckhi ứng dụng tích hợp giáo dục kĩ năng sống trong dạy học bộ môn
- Truyền thuyết An Dương Vương và Mị Châu- Trọng Thủy
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Khi nghiên cứu đề tài này, chúng tôi đã sử dụng một số phương phápsau:
- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí thuyết: Chúng tôi nghiên cứucác tài liệu, chuyên đề bồi dưỡng thường xuyên về phương pháp dạy học tíchhợp và lồng ghép giáo dục kĩ năng sống cho học sinh thông qua môn học Từ đókhái quát thành những khái niệm cụ thể, quy thành phương pháp dạy học củabản thân
- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin: Chúng tôi tiếnhành khảo sát thực tế, thu thập thông tin ở 02 lớp: 10A7 (lớp ứng dụng dạy họctích hợp giáo dục kĩ năng sống) và 10A4 (lớp không ứng dụng dạy học tích hợpgiáo dục kĩ năng sống) – cả hai lớp có trình độ năng lực tiếp nhận, điều kiệnhoàn cảnh sinh sống tương đương nhau, bằng hai hình thức:
+ Một là, trắc nghiệm khách quan
+ Hai là, trả lời ngắn cho một tình huống ứng xử trong cuộc sống
- Phương pháp thống kê, xử lí số liệu: Trên cơ sở thu phiếu trả lời khảo sátthực nghiệm của học sinh, chúng tôi đánh giá mức độ thành công của giờ học cóvận dụng tích hợp giáo dục kĩ năng sống và sự tiến bộ của học sinh, rút ra kinhnghiệm tối ưu cho bản thân, ghi chép lại và nghiên cứu sâu hơn ở đề tài này
Trang 51.5 Điểm mới của sáng kiến
Chúng tôi ứng dụng những phương pháp/kĩ thuật dạy học tích cực,hiện đại để tích hợp một cách hiệu quả giáo dục kĩ năng sống cho học sinh lớp
10 qua giảng dạy Truyện An Dương Vương và Mị Châu- Trọng Thủy Chúng tôi
cũng có những hướng dẫn, minh hoạ cụ thể cho từng ứng dụng để đảm bảo giờdạy học đạt hiệu quả cao nhất
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
Tích hợp giáo dục kĩ năng sống là một nội dung hết sức quan trọng cầnđược thực hiện một cách có hệ thống và thường xuyên trong các nhà trường.Việc đưa giáo dục kĩ năng sống vào nhà trường có ý nghĩa như một sự thức tỉnh
để các nhà giáo dục chú ý nhiều hơn đến tính hữu dụng, thiết thực của chươngtrình nhà trường, đồng thời tăng khả năng đáp ứng yêu cầu đào tạo con ngườimới năng động , tích cực, tự tin, đạt được thành công trong xã hội hòa nhập.Môn Ngữ văn ở nhà trường phổ thông nói chung và ở trường THPT nóiriêng có vai trò quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục này Tuynhiên, để thực hiện hiệu quả mục tiêu giáo dục ấy trong từng tiết học, bản thânmỗi người thầy, người cô cần hiểu đúng bản chất của các khái niệm này
2.1.1 Khái niệm “Kĩ năng sống”
Trên thế giới hiện nay đã và đang tồn tại nhiều định nghĩa và quan niệmkhác nhau về kĩ năng sống Mỗi định nghĩa được thể hiện dưới những cách thứckhác nhau Thông thường, kĩ năng sống được hiểu là những kĩ năng thực hành
mà con người cần để có được sự an toàn, cuộc sống khỏe mạnh với chất lượngcao
Theo tổ chức Y tế Thế giới (WHO), “Kĩ năng sống là khả năng sống để có hành vi thích ứng (adaptive) và tích cực (positive), giúp các cá nhân có thể ứng
xử hiệu quả trước các nhu cầu và thách thức của cuộc sống hàng ngày” [3; tr 7]
Theo tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO),
“Kĩ năng sống gắn với 4 trụ cột của giáo dục, đó là: Học để biết (Learning to
know) gồm các kĩ năng tư duy như: kĩ năng tư duy phê phán, kĩ năng tư duysáng tạo, kĩ năng ra quyết định, kĩ năng giải quyết vấn đề, kĩ năng nhận thức
được hậu quả ; Học để làm người (Learning to be) gồm các kĩ năng cá nhân như: Ứng phó với căng thẳng, kiểm soát cảm xúc, tự nhận thức, tự tin; Học để
sống với người khác (Learning to live together) gồm các kĩ năng xã hội như:
giao tiếp, thương lượng, tự khẳng định, hợp tác, làm việc theo nhóm, thể hiện sự
cảm thông; Học để làm (Learning to do) gồm các kĩ năng thực hiện công việc và
các nhiệm vụ như: kĩ năng đặt mục tiêu, kĩ năng đảm nhận trách nhiệm; kĩ năngquản lí thời gian; kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin ”[3; tr 7, 8]
Tóm lại, khái niệm “kĩ năng sống” được hiểu không đơn giản chỉ ở nhậnthức mà quan trọng hơn là con người phải biết tích cực vận dụng những kiếnthức đã học vào xử lí các tình huống thực tiễn có hiệu quả, qua đó giúp conngười sống một cuộc sống có ý nghĩa, vui vẻ, thân thiện
Trang 6Có nhiều cách phân loại kĩ năng sống khác nhau Tuy nhiên, kĩ năng sốngthường không tồn tại độc lập mà thường có mối quan hệ mật thiết với nhau, đanxen và bổ sung cho nhau Qua nghiên cứu tài liệu và hoạt động thực tiễn của bảnthân tôi nhận thấy cần tích hợp cho học sinh thông qua môn Ngữ Văn ở bậcTHPT những kĩ năng sống cơ bản sau:
- Nhóm các kĩ năng nhận biết và sống với chính mình, bao gồm các KNS
cụ thể như: tự nhận thức, ứng phó với căng thẳng, tìm kiếm sự hỗ trợ, tự tin…
- Nhóm các kĩ năng nhận biết và sống với người khác, bao gồm: giao tiếp,thương lượng, bày tỏ cảm thông, hợp tác…
- Nhóm các kĩ năng ra quyết định một cách hiệu quả, bao gồm: tìm kiếm và
xử lí thông tin, ra quyết định, tư duy phê phán, tư duy sáng tạo…
2.1.2 Khái niệm “Tích hợp” trong hoạt động giáo dục
“Tích hợp là lắp ráp, nối kết các thành phần của một hệ thống theo quan điểm tạo nên một hệ thống toàn bộ” [4, tr 891] Trong lí luận dạy học, tích hợp
(integration) được hiểu là là sự kết hợp một cách hữu cơ, có hệ thống, ở nhữngmức độ khác nhau hoặc các hợp phần của bộ môn thành một nội dung thốngnhất, dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập đến trongcác môn học hoặc các hợp phần của môn đó
Trong chương trình THPT, môn Ngữ Văn, năm 2002 của Bộ GD&ĐT, khái
niệm “tích hợp” cũng được hiểu là “sự phối hợp các tri thức gần gũi, có quan hệ mật thiết với nhau trong thực tiễn, để chúng hỗ trợ và tác động vào nhau, phối hợp với nhau nhằm tạo nên kết quả tổng hợp nhanh chóng và vững chắc”[1; tr
27]
Và như vậy, “tích hợp” chính là sự hợp nhất, sự nhất thể hóa để đưa tới mộtđối tượng mới như là một thể thống nhất trên những nét bản chất nhất của cácthành phần đối tượng, chứ không phải là một phép cộng giản đơn những thuộctính của các thành phần ấy Hiểu như vậy, “tích hợp” có hai tính chất cơ bản,liên hệ mật thiết với nhau, quy định lẫn nhau:
Một là, tính liên kết Liên kết phải tạo thành một thực thể toàn vẹn, không
còn sự phân chia giữa các thành phần kết hợp
Hai là, tính toàn vẹn Tính toàn vẹn dựa trên sự thống nhất nội tại các
thành phần liên kết, chứ không phải sự sắp đặt các thành phần bên cạnh nhau.Không thể gọi là tích hợp nếu các tri thức, kĩ năng chỉ được thụ đắc, tác độngriêng rẽ, không có sự liên kết, phối hợp với nhau trong lĩnh vực nội dung haygiải quyết một vấn đề, tình huống
Tóm lại, hiểu đúng bản chất khái niệm “kĩ năng sống” và “tích hợp” có ýnghĩa quan trọng giúp người giáo viên xác lập được phương pháp dạy học phùhợp, đúng với tinh thần đổi mới phương pháp, đáp ứng yêu cầu mang tính bứcthiết của thời đại ngày nay
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
2.2.1 Thực trạng
Những năm gần đây, nhiều học sinh rất thiếu những kĩ năng cơ bản như: kĩnăng tự phục vụ, kĩ năng giao tiếp với ông bà, cha mẹ Các em rất rụt rè, thiếu tự
Trang 7tin bởi các em bị cuốn hút theo các trò chơi điện tử và cuộc sống ảo trên cáctrang mạng xã hội Điều này dẫn đến tình trạng học sinh trở nên ích kỉ, khôngquan tâm đến cộng đồng Ở một khía cạnh khác, mỗi kì học, trường chúng tôiđều phải tổ chức những buổi họp Hội đồng kỉ luật để xử lí những vụ đánh nhau
mà đôi khi vì những lí do chẳng đâu vào đâu các em cũng “thượng cẳng tay, hạcẳng chân” với nhau Vấn đề cốt lõi của cái gốc thực trạng đau lòng ấy chính là
do các em thiếu những kĩ năng sống quan trọng: kĩ năng làm chủ cảm xúc, kĩnăng giải quyết vấn đề, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng ra quyết định, kĩ năng tìmkiếm sự hỗ trợ… Câu hỏi đặt ra cho chúng ta là: Phải dạy học Văn như thế nào đểgiúp các em không chỉ “biết” mà còn phải “làm” được để “chung sống” thân thiệnvới cộng đồng
Tích hợp giáo dục kĩ năng sống là một vấn đề không mới trong dạy học vàcũng không xa lạ trong thực tiễn cuộc sống vì nó là lĩnh vực giáo dục liênngành Song, qua thực tế dự giờ và trao đổi, thảo luận cùng bạn bè, đồng nghiệpnhững năm qua, tôi nhận thấy, nhiều giáo viên đã quan niệm: Tích hợp giáo dục
kĩ năng sống là vô hình dung làm nặng thêm nội dung kiến thức bài học, biếndạng môn học dưới hình thức đơn điệu khô cứng Mặt khác, các giáo viên ngạithực hiện tích hợp trong dạy học văn còn bởi phương pháp này luôn đòi hỏi gắnliền những kĩ thuật dạy học tích cực, đòi hỏi sự sáng tạo, linh hoạt trong tư duydạy học của người thầy, đòi hỏi sự đầu tư công phu với biết bao trăn trở củangười thầy trong từng tiết học… cũng vì thế mà nhiều thầy cô ngại làm mớimình, chỉ thích quen với phương pháp dạy học cũ: đọc – chép
Thực tế giảng dạy và dự giờ dạy học Truyện An Dương Vương và Mị Châu- Trọng Thủy của các đồng nghiệp ở trường THPT Lê Văn Hưu những năm
qua, bản thân tôi thấy một bộ phận lớn học sinh chưa hứng thú tham gia các hoạtđộng học Các em thường chủ yếu “lắng nghe” và ghi chép bài, không khí giờhọc không sôi nổi, hào hứng mà trầm, buồn, nặng nề, uể oải Cũng vì lẽ đó màhiệu quả giờ học không cao, bởi hoạt động của giờ học đơn điệu, chỉ chú trọngtruyền thụ kiến thức còn năng lực của người học không được chú trọng pháthuy
Những lí do trên đã làm cho giờ dạy học tác phẩm văn chương nói chung,
giờ dạy học Truyện An Dương Vương và Mị Châu- Trọng Thủy nói riêng trở
thành nặng nề, kém hiệu quả, gây ra tâm lí mệt mỏi, làm giảm bớt hứng thú họctập ở học sinh Kết quả thăm dò, phỏng vấn 213 học sinh ở 05 lớp 10 (10 A2,10A3, 10A5, 10A8, 10A9) của trường THPT Lê Văn Hưu (năm học 2018-
2019) thì có tới 196 em không thích giờ dạy học Truyện An Dương Vương và
Mị Châu- Trọng Thủy, chiếm 92.02 %; chỉ có 7.98 % (tức 17 em thích học ).
2.2.2 Thuận lợi
Một là, Bộ GD - ĐT đã phát động phong trào “Xây dựng trường học thân
thiện - học sinh tích cực” Sở GD&ĐT Thanh Hóa cũng đã có kế hoạch từng
năm học với những biện pháp cụ thể để rèn kĩ năng sống cho học sinh, đâychính là những định hướng giúp giáo viên thực hiện như: Rèn luyện kĩ năng ứng
xử hợp lý với các tình huống trong cuộc sống, thói quen và kĩ năng làm việc,
Trang 8sinh hoạt theo nhóm; rèn luyện sức khỏe và ý thức bảo vệ sức khỏe, kĩ năngphòng, chống tai nạn giao thông, đuối nước và các tai nạn thương tích khác; rènluyện kĩ năng ứng xử văn hóa, chung sống hòa bình, phòng ngừa bạo lực và các
tệ nạn xã hội,
Mặt khác, căn cứ vào chỉ thị số 1088/KH-BGDĐT tháng 8 năm 2011, Bộ
GD - ĐT đã xây dựng kế hoạch hoàn thiện bộ tài liệu giáo dục kĩ năng sốngtrong một số môn học và hoạt động giáo dục cấp Tiểu học, Trung học cơ sở(THCS), Trung học phổ thông (THPT) trên toàn quốc để nâng cao chất lượnggiáo dục và đảm bảo tính thiết thực trong hoạt động giảng dạy Đây là một trongnhững kế hoạch quan trọng để xây dựng một chương trình kĩ năng sống (KNS)lâu dài phù hợp với mục tiêu giáo dục của nước ta
Hai là, trường THPT Lê Văn Hưu - nơi tôi công tác là ngôi trường đã đạt
chuẩn quốc gia, nên thuận lợi trong việc thực hiện nội dung “Xây dựng trường học thân thiện - học sinh tích cực” Cơ sở vật chất phòng học được trang bị
tương đối đầy đủ, hiện đại; khuôn viên trường học xanh - sạch - đẹp; Ban lãnhđạo nhà trường luôn theo sát, quan tâm, hỗ trợ cho giáo viên trong công tácgiảng dạy cũng như giáo dục học sinh; luôn chỉ đạo và khuyến khích giáo viênứng dụng đổi mới phương pháp - kĩ thuật hiện đại, tích cực trong dạy học nhằmnâng cao chất lượng giáo dục toàn diện trong nhà trường
Bên cạnh đó, sự giúp sức của các phương tiện nghe nhìn, sự đầy đủ về sách
vở, đặc biệt là sách tham khảo giúp giáo viên và học sinh có thêm cơ hội tìmhiểu, đào sâu hơn nội dung giảng dạy và học tập, tư duy của người thầy vàngười học cũng được mở rộng, nâng cao, sáng tạo, linh hoạt
Ba là, Truyện An Dương Vương và Mị Châu- Trọng Thủy là truyền thuyết
dân gian thân thuộc, gắn bó với đời sống con người Việt Nam Trước khi tiếp
cận với Truyện An Dương Vương và Mị Châu- Trọng Thủy ở Sách giáo khoa
Ngữ văn 10, các em học sinh đã được làm quen, đã yêu mến tác phẩm qua lời kểcủa bà, của mẹ Thứ tình cảm bền vững ấy là một tiền đề quan trọng, thuận lợicho các em học sinh đi vào thế giới tác phẩm Đối với phần lớn giáo viên Văn,việc được dạy, được hướng dẫn cho học sinh tìm hiểu cái hay, cái đẹp của
Truyền thuyết An Dương Vương và Mị Châu- Trọng Thủy là một niềm tự hào,
một niềm hạnh phúc lớn lao Nhờ những giờ dạy học như thế, người giáo viêndạy Văn sẽ phát huy được khả năng sư phạm của mình, đồng thời truyền lại một
cách hiệu quả nhất cho học sinh tình yêu, lòng say mê với Truyện An Dương Vương và Mị Châu- Trọng Thủy.
Bốn là, hai lớp tôi lựa chọn khảo sát thực nghiệm (10A4, 10A7) là hai lớp
tôi giảng dạy theo học chương trình Ngữ văn cơ bản; trình độ năng lực tiếpnhận, điều kiện hoàn cảnh sinh sống tương đương nhau, cùng một độ tuổi, cùngmột môi trường học tập nên kết quả khảo sát đảm bảo tính chính xác, kháchquan cao
2.2.3 Khó khăn
Một là, thực tế vẫn còn một bộ phận giáo viên chỉ tập trung dạy kiến thức
còn việc tích hợp giáo dục kĩ năng sống trong dạy học chưa được chú trọng đã
Trang 9dẫn đến tình trạng còn nhiều học sinh thiếu hụt vẫn những hiểu biết về môitrường xung quanh, ứng xử cần thiết trong cuộc sống Trong khi để học sinhphát triển toàn diện, bắt nhịp được với phương pháp dạy học mới nhanh nhất thìrất cần sự thực hiện tích hợp giáo dục kĩ năng sống trong các hoạt động dạy họcmột cách đồng bộ của tất cả các giáo viên bộ môn
Hai là, Truyện An Dương Vương và Mị Châu- Trọng Thủy là tác phẩm văn
học dân gian nên dẫu hay và hấp dẫn mà vẫn có “khoảng cách” trong tâm lí tiếpnhận của học sinh Một thời lượng tương đối hạn hẹp nên việc thực hiện lồngghép giáo dục kĩ năng sống trong tiết học này vẫn là một bài toán cần nhiều suynghĩ, trăn trở của nhiều giáo viên, trong đó có bản thân tôi
Ba là, do xu thế của thời đại, khi kinh tế đất nước chuyển sang nền kinh tế
thị trường, nhiều ngành nghề mới được mở, khả năng sau khi ra trường kiếm thunhập cao hơn, cơ hội xin việc dễ hơn Trong khi môn Văn chỉ thi được một sốngành mà cơ hội việc làm lại thấp Vì thế, các môn tự nhiên là đối tượng các emyêu thích hơn, đầu tư nhiều hơn Còn môn Văn, đúng như nhận định của báoGiáo dục Việt Nam (http://giaoduc.net.vn) ngày 16/9/2019: “Sự thật là học tròhọc Văn chỉ để thi, không vì một mục đích nào khác” Vì vậy, học sinh thườnghời hợt, ngại học, không có sự đầu tư đúng mực cho môn học, tâm lí tiếp nhậnbài học trên lớp cũng vì thế mà uể oải, chán nản, nặng nề
Từ thực trạng, với những thuận lợi và khó khăn như trên, chúng tôi nghiêncứu, tìm ra một số biện pháp mang tính khả thi, giúp các giáo viên bộ môn Ngữvăn trong nhà trường thực hiện lồng ghép tích hợp giáo dục kĩ năng sống cho
học sinh thông qua giờ dạy học Truyện An Dương Vương và Mị Châu- Trọng Thủy nhằm nâng cao hiệu quả giờ dạy học đoạn trích này cũng là góp phần nâng
cao chất lượng giảng dạy bộ môn trong nhà trường
2.3 Các biện pháp đã sử dụng để tích hợp giáo dục kĩ năng sống cho học
sinh lớp 10 qua giảng dạy Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng
Thủy nhằm nâng cao hiệu quả giờ dạy học đoạn trích.
2.3.1 Bám sát mục tiêu dạy học tác phẩm để xác định đúng các kĩ năng sống cần tích hợp giáo dục cho học sinh trong tiết học
Điều này có ý nghĩa vô cùng quan trọng bởi nó giúp người giáo viên tránhđược chuyện lan man, xa rời mục tiêu trọng tâm bài học Đồng thời, chủ độnghình dung trước những kĩ năng sẽ hình thành cho học sinh trong tiến trình tổchức các hoạt động học trên lớp Sự chủ động, có kế hoạch trước bao giờ cũngđem lại hiệu quả cao trong công việc
Để làm tốt phần này, trước khi khi tiến hành soạn giáo án Truyện An Dương Vương và Mị Châu- Trọng Thủy chúng tôi đã đặt ra 03 câu hỏi:
(1) Mục tiêu trọng tâm của bài học là gì? (Vấn đề cơ bản mà hs cần nắm qua
bài học/ tiết học này là gì?)
(2) Bài học này cần lồng ghép giáo dục những kĩ năng sống nào?
(3) Thực hiện tích hợp ở phần nào (địa chỉ tích hợp nào)?
Câu hỏi (1) hướng đến xác định rõ yêu cầu cần đạt được về mặt kiến thứcbài học Câu hỏi (2) và (3) thể hiện rõ hình dung của người thầy về các kĩ năng
Trang 10sống cơ bản cần tích hợp trong tiến trình thực hiện các hoạt động dạy học Nghĩa
là, người thầy cần cụ thể rõ ràng các kĩ năng sống được tích hợp trong một địachỉ tích hợp cụ thể Điều này vừa có ý nghĩa tránh được sự ôm đồm, chồng chéoquá nhiều các kĩ năng làm mất đi chất văn thực sự của một giờ dạy học tác phẩmvăn chương; vừa đảm bảo thời gian biên chế cho bài học theo quy định
Cụ thể, khi dạy Truyện An Dương Vương và Mị Châu- Trọng Thủy chúng
tôi xác định rõ mục tiêu cần đạt được của tiết học này là:
- Kĩ năng nhận thức, kĩ năng giao tiếp hiệu quả, kĩ năng từ chối (qua việchướng dẫn học sinh tìm hiểu các nhân vật, đặt các em vào tình huống của nhânvật )
- Kĩ năng tư duy sáng tạo, phân tích so sánh: Học sinh học cách phân tích, bìnhluận, bày tỏ ý kiến cá nhân về việc giải quyết mối quan hệ giữa riêng và chung,
ý nghĩa cao cả của tình yêu, nghĩa vợ chồng, về tính cách và lối sống đẹp củamột bậc anh hùng, về các vai diễn của các bạn
- Kĩ năng ra quyết định, kĩ năng đánh giá (qua phần tổng kết, củng cố, luyệntập)
Thực tế trên cho thấy, chúng tôi sẽ thực hiện tích hợp giáo dục kĩ năngsống cho học sinh lớp 10 qua văn bản này ở 03 địa chỉ tích hợp, cụ thể:
Một là, tích hợp giáo dục kĩ năng sống trong hoạt động mở đầu bài học Ở
địa chỉ tích hợp này, chúng tôi đã thực hiện tích hợp giáo dục kĩ năng hợp táctrong tổ chức trò chơi bằng các bước sau:
- Bước 1: Giáo viên tổ chức trò chơi khởi động.
Yêu cầu: Bốn nhóm (tương ứng với 4 tổ) cùng tham gia thi “Đuổi hình bắt chữ”.Mỗi nhóm có 10s để thảo luận cho mỗi câu hỏi, tìm ra các từ khóa
- Bước 2: Các nhóm thảo luận, thống nhất đáp án, giáo viên quan sát hs làm việc nhóm.
- Bước 3: Nhóm có đáp án nhanh nhất trả lời
- Bước 4: GV nhận xét, chốt lại, dẫn vào bài mới.
Một số lưu ý đối với giáo viên:
+ Lời giới thiệu bài mới phải ngắn gọn, súc tích, chỉ trong khoảng thời gian
từ 1 đến 5 phút
+ Phải thể hiện sự nhiệt tình, tạo sự gần gũi, thân thiện, hài hước đúng mực
+ Nên đứng ở giữa lớp và gần với người học
Trang 11Hai là, tích hợp giáo dục kĩ năng sống trong hoạt động hướng dẫn đọc –
hiểu văn bản Phần này được thực hiện thông qua hai bước:
- Bước 1: Giáo viên xây dựng hệ thống câu hỏi hướng dẫn học sinh chủ động,tích cực khám phá bài học theo mức độ tăng dần: từ phát hiện -> đọc hiểu kĩ ->đọc hiểu sâu văn bản Có thể minh họa các mức độ theo tiến trình câu hỏi sau: + Câu hỏi phát hiện (Ví du: Tìm chi tiết kì ảo )
+ Câu hỏi nhận biết cao (Ví dụ: ý nghĩa của các chi tiết kì ảo? )nhằm gợi mở,kích thích trí tưởng tượng, khả năng liên tưởng, liên hệ, khả năng cảm thụ vănhọc của học sinh
- Bước 2: Giáo viên lồng ghép tích hợp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh
thông qua hình thức câu hỏi Tuy nhiên, đó phải là những câu hỏi có nội dungliên quan đến bài học, yêu cầu học sinh giải quyết Từ đó rút ra bài học yêu cầugiáo dục học sinh
Ví dụ, chúng ta có thể tích hợp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh thông qua
hệ thống câu hỏi gợi mở như: Mị Châu đã hành động thế nào trước lời thăm dòcủa Trọng Thủy? Em có đồng tình với cách giải quyết/ứng xử của nhân vật MịChâu/ An Dương Vương/ Trọng Thủy không ? Vì sao? Nếu là em, em sẽ giảiquyết/ứng xử vấn đề này như thế nào? Từ ứng xử của nhân vật, em học đượccách khắc phục hạn chế của bản thân như thế nào?
Qua những câu hỏi như trên, giáo viên có thể giúp học sinh có được kĩ năngứng phó vấn đề, kĩ năng đàm phán, thương lượng
Ba là, tích hợp giáo dục kĩ năng sống trong hoạt động củng cố kiến thức bài
học và luyện tập Ưu điểm của việc tích hợp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh
ở phần này là rất lớn, nó giúp các em khắc sâu hơn các nội dung tích hợp vàlồng ghép qua thực hành, luyện tập
Với truyền thuyết này, chúng tôi đã củng cố bài học dưới hình thức: trả lờingắn (2 dòng) cho một câu hỏi mang tính đánh giá nhân vật (nhằm tích hợp giáodục kĩ năng nhận xét, đánh giá về nhân vật) Chẳng hạn: Qua tiết học, em đã rút
ra bài học gì cho bản thân mình?(2 dòng) (hoặc) Bài học rút ra cho bản thân quacâu chuyện tình yêu của/Mị Châu/Trọng Thủy? (02 dòng)
Ở phần luyện tập, chúng ta tùy thuộc vào lượng thời gian của tiết họcdành cho phần luyện tập như thế nào thì sẽ có những hướng dẫn cụ thể, phù hợp
2.3.2 Lựa chọn phương pháp/kĩ thuật dạy học phù hợp với nội dung tích hợp giáo dục kĩ năng sống
Sau khi xác định được mục tiêu bài học và chọn lựa được các kĩ năng sống
cơ bản cần tích hợp trong dạy học Truyền thuyết An Dương Vương và Mị Trọng Thủy chúng tôi cũng đồng thời nghiên cứu kĩ lưỡng các phương pháp/kĩ
Châu-thuật dạy học phù hợp để phát huy tốt nhất năng lực của người học Từ đó mànâng cao hiệu quả của giờ dạy học tích hợp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh
Trang 12chức cho các nhóm
tham gia thi “Đuổi
hình bắt chữ” trong
thời lượng 90s, yêu
cầu hs phải trả lời
được 9 câu hỏi, tìm
ra 9 từ khóa
- PP thuyết trình
- Giới thiệu vềtruyền thuyết, về ditích lịch sử Cổ Loa
- Hướng tìm hiểutác phẩm
hiệu quả, kĩ năng ra quyết định, kĩnăng thể hiện sự tự tin
PP thảo luận nhóm - Quá trình xây
thành, chế nỏ, đánhgiặc của An DươngVương
-Thái độ của nhândân đối với sự kiệnlịch sử và nhân vậtlịch sử
- Giáo dục kĩ năng ra quyết định,
kĩ năng thể hiện sự tự tin, kĩ năng
tư duy phê phán, kĩ năng lắngnghe, kĩ năng tư duy, kĩ năng giaotiếp hiệu quả, , kĩ năng thể hiện sựcảm thông, kĩ năng kiềm chế cảmxúc
PP DH WebQuest –
Khám phá trên mạng
-Tìm hiểu về khu ditích lịch sử Cổ Loa
- Tìm hiểu về thờiđại An DươngVương
- Phát triển năng lực sử dụng côngnghệ thông tin và truyền thông,năng lực tự quản, kĩ năng ra quyếtđịnh, kĩ năng xác định giá trị
KT giao nhiệm vụ - Nội dung chuẩn bị
cho cả bài, cho từngphần của bài học
- Chuẩn bị của cánhân, của nhóm
- Giáo dục kĩ năng tư duy phêphán, kĩ năng lắng nghe, kĩ năngxác định giá trị, kĩ năng giao tiếphiệu quả, kĩ năng ra quyết định, kĩnăng thể hiện sự tự tin,
KT bản đồ tư duy - Giới thiệu bài học
Kĩ thuật đặt câu hỏi:
câu hỏi biết, câu hỏi
hiểu, câu hỏi phân
tích, câu hỏi áp
dụng,câu hỏi đánh
giá, câu hỏi sáng tạo
-Khái quát về truyềnthuyết
-Đánh giá về AnDương Vương
-Suy nghĩ về vai tròngười lãnh đạo-Biểu hiện của bikịch nước mất
-Nguyên nhân của
Trang 13-Bài học rút ra từ bikịch
Kĩ thuật động não và
kĩ thuật trình bày 1
phút
- Đánh giá về nhânvật
- Đánh giá giá trịcủa tác phẩm
2.4 Ứng dụng một số kinh nghiệm của bản thân trong dạy học tích hợp
giáo dục kĩ năng sống vào thiết kế giáo án giảng dạy Truyện An Dương
Vương và Mị Châu- Trọng Thủy
I Mục tiêu cần đạt
1 Kiến thức (Giúp học sinh)
- Hiểu được bài học giữ nước, nguyên nhânn mất nước mà người xưa gửigắm trong câu chuyện về thành Cổ Loa và mối tình Mỵ Châu - Trọng Thuỷ
- Nắm được đặc trưng cơ bản của truyền thuyết
2 Về kĩ năng:
- Đọc - kể truyền cảm truyền thuyết dân gian
- Phân tích văn bản truyền thuyết theo đặc trưng thể loại
3 Về thái độ, phẩm chất:
- Thái độ: Lòng yêu nước, và tinh thần cảnh giác trong cuọc sống
- Phẩm chất: Sống yêu thương, sống tự chủ và sống trách nhiệm
II Tích hợp giáo dục các kĩ năng sống cơ bản
1 Kĩ năng hợp tác, kĩ năng thể hiện sự tự tin
2 Kĩ năng thấu hiểu, kĩ năng thể hiện sự cảm thông
3 Kĩ năng nhận thức, kĩ năng giao tiếp hiệu quả, kĩ năng từ chối
4 Kĩ năng tư duy sáng tạo, phân tích so sánh
III Chuẩn bị của GV và HS.
Chuẩn bị của GV
- SGK, thiết kế bài học
- Máy tính, máy chiếu, các slides trình chiếu
- Phiếu học tập: có in câu hỏi, bài tập dùng để kiểm tra
- Phân công nhóm diễn kịch và nhóm trọng tài
Chuẩn bị của HS (Chuẩn bị bài ở nhà theo các yêu cầu sau)
- Soạn bài theo các câu hỏi của phần Hướng dẫn học bài
- Một nhóm viết kịch bản và tập diễn xuất theo nội dung truyền thuyết
- Một nhóm gồm một số HS khá giỏi nhận nhiệm vụ nhóm Trọng tài,chuẩn bị kĩ lưỡng các nội dung liên quan đến bài học (đọc kĩ tác phẩm, sưu tầm
tư liệu phê bình, nghiên cứu về văn bản Truyện An Dương Vương và Mị Trọng Thủy)
Châu-IV Tiến trình dạy học:
* Ổn định lớp và kiểm tra bài cũ: Có thể lồng ghép trong tiến trình tổ
chức các hoạt động học, nhằm:
