SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ PHÒNG GD&ĐT THÀNH PHỐ THANH HÓA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM KINH NGHIỆM TỔ CHỨC MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG TẠO HỨNG THÚ HỌC TẬP MÔN TOÁN VÀ GIÚP HỌC SINH LỚP 6 TRƯỜNG TH
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
PHÒNG GD&ĐT THÀNH PHỐ THANH HÓA
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
KINH NGHIỆM TỔ CHỨC MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG TẠO HỨNG THÚ HỌC TẬP MÔN TOÁN VÀ GIÚP HỌC SINH LỚP 6 TRƯỜNG THCS ĐIỆN BIÊN NẮM VỮNG DẤU
Trang 2MỤC LỤC
I MỞ ĐẦU 1
1 Lí do chọn đề tài 1
2 Mục đích nghiên cứu: 1
3 Đối tượng nghiên cứu: 2
4 Phương pháp nghiên cứu 2
II NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 4
1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 4
1.1 Cơ sở thực tiễn 4
1.2 Cơ sở Khoa học: 5
2.Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm: 7
3 Các sáng kiến kinh nghiệm để giải quyết vấn đề: 8
3.1 Hoạt động trò chơi lồng ghép trong tiết học trên lớp 8
3.2 Lồng ghép một số bài toán thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp: 13
3.3 Hoạt động trong giờ ra chơi: 14
4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm: 17
III KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 19
Trang 3I MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Chúng ta đều biết hứng thú là một thuộc tính tâm lí - nhân cách của conngười Hứng thú có vai trò rất quan trọng trong học tập và làm việc M.Gorki
từng nói: Thiên tài nảy nở từ tình yêu đối với công việc Cùng với tự giác, hứng
thú làm nên tính tích cực nhận thức, giúp học sinh (HS) học tập đạt kết quả cao,
có khả năng khơi dậy mạch nguồn của sự sáng tạo
Đối với học sinh nói chung và học sinh trung học cơ sở nói riêng Việc pháttriển năng lực toán học của học sinh nói chung và tạo cho các em sự say mê vớimôn toán là một điều thật cấp bách Ngoài việc học trên lớp, cần tổ chức cho các
em được tham gia các hoạt động khác như: học nhóm, hoạt động ngoại khóa,hoạt động trong những phút ra chơi giữa giờ, để gây hứng thú học tập cho các
em Qua các hoạt động các em cảm thấy biết thêm kiến thức của mỗi bài học ởmỗi môn học là có thêm những điều bổ ích, lý thú từ một góc nhìn cuộc sống… Chính những điều đó nãy sinh trong tôi những trăn trở: Là làm thế nào đểnâng cao chất lượng bộ môn? Làm thế nào để học sinh hứng thú, say mê trongkhi học? Có biện pháp gì để tạo hứng thú say mê tìm tòi sáng tạo, vận dụngnhững gì đã học vào thực tiễn?… Với mong muốn tìm ra những đáp án đó, đãthúc đẩy tôi lồng ghép kiến thức qua các trò chơi, các hình thức hoạt động nhằmgiúp các em say mê môn toán Do đó qua quá trình dạy học tôi đã đúc rút được “
Kinh nghiệm tổ chức một số hoạt động tạo hứng thú học tập môn toán giúp học sinh lớp 6 Trường THCS Điện Biên nắm vững dấu hiệu chia hết”.
2 Mục đích nghiên cứu:
Trong chương trình toán ở THCS đặc biệt là lớp 6 việc phát triển năng lựctoán học của học sinh nói chung và tạo cho các em sự say mê với môn toán làmột điều thật cấp bách Bởi vì, kiến thức về số học rất rộng, đối tượng học sinhcòn nhỏ tuổi, các em chưa quen với phương pháp học tập ở THCS, khả năng tiếpthu bài, sự sáng tạo, lòng yêu thích say mê môn toán cần được người thầy hướngdẫn chăm lo chu đáo để tạo nền móng kiến thức vững vàng cho các em trongquá trình học tập sau này điều đó vô cùng quan trọng Vì vậy người thầy phảinắm rõ được đối tượng học sinh của mình, định ra được nội dung kiến thức vàphương pháp phù hợp để học sinh dễ hiểu, thích thú học tập, từ đó dễ dàng bồidưỡng năng lực toán học giúp học sinh nắm vững kiến thức có hệ thống và logictạo tiền đề cho học sinh tiếp thu những kiến thức cao hơn nhằm phát huy tối đanăng lực toán học của các em
Trang 43 Đối tượng nghiên cứu:
Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy tại trường THCS Điện Biên – Thànhphố Thanh Hóa – Tỉnh Thanh Hóa Từ thực tiễn của nhà trường bản thân tôithấy cần phải tạo ra cho các em có niềm yêu thích say mê học tập, luôn tự đặtcâu hỏi và tự mình tìm ra câu trả lời và đặc biệt hơn là các em biết cách học môntoán, biết làm một bài toán sao cho hoàn chỉnh và rồi các em cảm thấy yêu thích
và say mê môn toán
Đơn cử như “dấu hiệu chia hết” trong chương trình số học lớp 6, là tiền đề
để học sinh lĩnh hội kiến thức của số học nói riêng và của toán học nói chung.Nhưng trong quá trình giảng dạy tôi thấy không ít các em nhớ được các dấu hiệu
và vận dụng kiến thức vào làm các bài tập thường bị nhầm lẫn , lúng túng khitrình bày … và dẫn đến chán nản, ngại học Đặc biệt là học sinh lớp 6 các emmới bước vào THCS cách học có đôi chút khác với ở bậc tiểu học, do đó để họcsinh thấy yêu thích môn toán là trách nhiệm của người thầy
Vì vậy tôi đã lồng ghép một số hoạt động trong quá trình giảng dạy về “dấu hiệu chia hết” đối tượng học sinh lớp 6b, 6c Trường THCS Điện Biên đểcác em dễ dàng lĩnh hội kiến thức hơn
4 Phương pháp nghiên cứu.
Để tiến hành đề tài này tôi đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
Phương pháp quan sát: Tôi đã quan sát giờ học trên lớp, các buổi sinh
hoạt các tiết học ngoại khoá Qua đó để biết được cách thức hoạt động của giáoviên để nắm được biểu hiện hứng thú của học sinh
Phương pháp trò chuyện: Tôi đã học hỏi được kinh nghiệm mà đồng chí
đã làm trong những năm qua về việc tìm hiểu thực trạng hứng thú của học sinhtrong học tập.Trò chuyện với học sinh nhằm nắm bắt những hứng thú, sở thíchnguyện vọng của các em trong học tập
Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động.
Tôi đã nghiên cứu các đồ dùng dạy học nghiên cứu giáo án để biết đượcmức độ bài dạy của giáo viên như thế nào và để biết được đồ dùng dạy học cóphù hợp với nội dung dạy học hay không
Tôi đã nghiên cứu sách giáo khoa, vở bài tập ở lớp, ở nhà để xem các emtiếp thu, vận dụng lý thuyết vào thực hành như thế nào Qua đó nắm bắt trình độchung của lớp cũng riêng từng em
Phương pháp đàm thoại: Để thấy rõ những suy nghĩ đề xuất thấy được
cái mà giáo viên là được và chưa làm được
Trang 5Phương pháp điều tra giáo dục: Nhằm thu thập rộng rãi các số liệu để từ
đó phát hiện các vấn đề cần giải quyết
Ngoài ra tôi còn sử dụng một số phương pháp khác
Trang 6II NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
1.1 Cơ sở thực tiễn
Như chúng ta đã biết, lứa tuổi học sinh THCS là lứa tuổi chuyển tiếp từtuổi thơ sang tuổi trưởng thành, là thời kì khó bảo, quá độ hay bất trí, khủnghoảng lúc này các em thấy được sự phát triển của trí tuệ, sự biến đổi về mặt giảiphẩu sinh lí Khi còn nhỏ, thái độ của trẻ đối với môn học phụ thuộc vào thái độcủa các em đối với giáo viên và điểm số nhận được Trẻ nhỏ thích cái dể hiểu và
có kết quả nhưng dần thì những nội dung đòi hòi tính tích cực của trí tuệ, đòi hỏihoạt động độc lập và mở rộng tầm hiểu biết sẽ hấp dẫn thiếu niên hơn Thái độcủa các em đối với môn học cũng được phân hoá (Có môn”hay”, môn “khônghay”, có môn “ cần thiết”, có môn” không cần thiết”)
Từ những đặc điểm đó, giáo viên cần phát huy nhu cầu học tập, gây hứngthú học tập của học sinh Để thực hiện vấn đề này đòi hỏi giáo viên phải cónhiều năng lực sư phạm: năng lực hiểu học sinh, năng lực chế biến tài liệu họctập, năng lực ngôn ngữ…điều đó được khẳng định: Trong hệ thống công tác dạyhọc, người giáo viên phải áp dụng nhiều phương pháp dạy học hiệu nghiệm nhất
để tổ chức việc học tập của học sinh nhằm kích thích và phát triển ở học sinhtính tích cực nhận thức
Trong quá trình dạy học, giáo viên là người hướng dẫn tổ chức, điều khiểnhoạt động của học sinh còn người học sinh luôn phải tìm tòi học hỏi để đem lạikiến thức cũng như mang lại kết quả cao trong quá trình học Vì vậy muốn họcsinh đạt kết quả cao, trước hết giáo viên là người kích thích được sự hứng thúcủa học sinh để học sinh hiểu được và biết được tầm quan trọng của học tập.Hướng đổi mới phương pháp dạy học Toán hiện nay ở trường THCS là tíchcực hóa hoạt động học tập của học sinh, khơi dậy và phát triển khả năng tự học,nhằm hình thành cho học sinh tư duy tích cực, độc lập, sáng tạo, nâng cao nănglực phát hiện và giải quyết vấn đề, rèn luyện kỷ năng vận dụng kiến thức vàothự tiễn: tác động đến tình cảm đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh.Đặc biệt là trong năm học này toàn ngành giáo dục đang ra sức thực hiện cuộcvận động “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực ” thì việc tạohứng thú học tập cho học sinh cũng chính là tạo cho các em có niềm tin tronghọc tập, khơi dậy trong các em ý thức “mỗi ngày đến trường là một niềm vui”Chính vì thế, ngoài việc khai thác sự lí thú trong chính nội dung dạy học,hứng thú của HS còn được hình thành và phát triển nhờ các phương pháp, thủ
Trang 7pháp, hình thức tổ chức dạy học phù hợp với sở thích của các em Đó chính làcách tổ chức dạy học dưới dạng các trò thi đố, các trò chơi, tổ chức hoạt độngsắm vai, tổ chức hoạt động học theo nhóm, tổ chức dạy học dự án, tổ chức dạyhọc ngoài không gian lớp học
a Tổ chức trò chơi học tập
Trong thực tế dạy học, giờ học nào tổ chức trò chơi cũng đều gây đượckhông khí học tập hào hứng, thoải mái, vui nhộn Nghiên cứu cho thấy, trò chơihọc tập có khả năng kích thích hứng thú và trí tưởng tượng của trẻ em, kíchthích sự phát triển trí tuệ của các em
Trò chơi học tập nhất thiết phải là một bộ phận của nội dung bài học, phải
là một phần cấu tạo nên bài học
b Tổ chức hoạt động học theo nhóm
Học theo nhóm là hình thức học tập có sự hợp tác của nhiều thành viêntrong lớp nhằm giải quyết những nhiệm vụ học tập chung Được tổ chức mộtcách khoa học, học theo nhóm sẽ phát huy tính tích cực, sáng tạo, năng lực, sởtrường, tinh thần và kĩ năng hợp tác của mỗi thành viên trong nhóm Trong giờhọc biện pháp này đã tạo nên một môi trường giao tiếp tự nhiên, thuận lợi, đó làhoạt động giao tiếp nhằm trao đổi, chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm của nhữngngười bạn
c Tổ chức thông qua các hoạt động ngoại khóa
Hoạt động ngoại khóa trong nhà trường không chỉ có tác dụng giúp họcsinh hoạt động vui tươi, lành mạnh mà còn tạo môi trường học tập thân thiệngiữa học sinh với học sinh, giữa lớp học này với lớp học kia, giữa học trò vớithầy cô giáo Với hoạt động ngoại khóa tùy theo từng trường có thể thực hiệnbằng các hình thức khác nhau Với trường tôi đang giảng dạy, nhà trường, tronglớp tổ chức các hoạt động ngoại khóa trong ngày lễ, Tết, ngày truyền thống củatrường, thông qua cuộc thi “ Rung chuông vàng”, “ Kính vạn hoa”… tôi đã lồngkiến thức vào bộ câu hỏi để các em được thể hiện khả năng, sự hiểu biết củamình
1.2 Cơ sở Khoa học:
* Trước hết học sinh cần nắm vững định nghĩa phép chia hết trong SGK lớp 6 tập 1, các dấu hiệu chia hết cũng như các tính chất về quan hệ chia hết.
- Định nghĩa
Cho 2 số tự nhiên a và b, trong đó b khác 0, nếu có số tự nhiên x sao cho
Trang 8b.x = a, thì ta nói a chia hết cho b và ta có phép chia hết a: b= x
- Các dấu hiệu chia hết
a) Dấu hiệu chia hết cho 2:
Một số chia hết cho 2 khi và chỉ khi chữ số tận cùng của số đó là số chẵn.b) Dấu hiệu chia hết cho 3 (hoặc 9):
Một số chia hết cho 3 (hoặc 9) khi và chỉ khi tổng các chữ số của số đó chiahết cho 3 (hoặc 9)
Chú ý: Một số chia cho 3 (hoặc 9) d bao nhiêu thì tổng các chữ số của số
đó chia cho 3 (hoặc 9) cũng d bấy nhiêu và ngược lại
c) Dấu hiệu chia hết cho 5:
Một số chia hết cho 5 khi và chỉ khi chữ số tận cùng bằng 0 hoặc 5
d) Dấu hiệu chia hết cho 4 (hoặc 25):
Một số chia hết cho 4 (hoặc 25) khi và chỉ khi 2 chữ số tận cùng của số đóchia hết cho 4 (hoặc 25)
e) Dấu hiệu chia hết cho 8 (hoặc 125):
Một số chia hết cho 8 hoặc 125 khi và chỉ khi 3 chữ số tận cùng của số đóchia hết cho 8 hoặc 125
f) Dấu hiệu chi hết cho 11:
Một số chi hết cho 11 khi và chỉ khi hiệu giữa tổng các chữ số hàng lẻ vàtổng các chữ số hàng chẵn (từ trái sang phải) chia hết cho 11
* Khi học sinh đã nắm chắc các vấn đề nêu trên thì giáo viên có thể đưa ra một vài phương pháp thường dùng để giải các bài toán chia hết.
Với học sinh lớp 6 tôi thường sử dụng 5 phương pháp sau:
- Phương pháp 1: Dựa vào định nghĩa phép chia hết
Để chứng minh a chia hết cho b ( b khác 0), ta biểu diễn số a dới dạng mộttích các thừa số, trong đó có 1 thừa số bằng b (hoặc chia hết cho b) a = b.k ( k
N) hoặc a =m.k ( m chia hết cho b)
- Phương pháp 2 : Dùng các tính chất của phép chia hết.
+ Dùng tính chất chia hết của một tổng, một hiệu
Để chứng minh a chia hết cho b ( b 0) ta có thể làm như sau:
- Viết a = m + n mà m b và n b
- Viết a = m - n mà m b và n b
+ Dùng tính chất chia hết của 1 tích.
Trang 9Để chứng minh a chia hết cho b (b 0) ta có thể chứng minh bằng mộttrong các cách sau:
+ Ta chứng minh (a.m) chia hết cho b; (m, b) = 1 a chia hết cho b
+ Biểu diễn b = m.n với (m,n)= 1, sau đó chứng minh a chia hết cho m, achia hết cho n
+ Biểu diễn a= a1 a2,, b = b1.b2, rồi chứng minh a1 chia hết cho b1; a2 chiahết cho b2
- Phương pháp 3: Dùng định lí về chia có dư
Để chứng minh n chia hết cho p ta xét mọi trờng hợp về số d khi chia n cho p:
Ta viết n = p.k + r, trong đó r = 0, 1, , p-1; k N Rồi xét tất cả các ờng hợp của r
tr Số chia cho 9 ( cho 3) dư r thì tổng các chữ số của nó khi chia cho 9 ( cho3) cũng dư r
- Phương pháp 4: Dùng các dấu hiệu chia hết có liên quan đến chữ số tận
cùng
- Phương pháp 5: Sử dụng nguyên tắc Đirichlet.
Nội dung của nguyên tắc Đirichlet: “Nếu có n+1 con thỏ, xếp vào n
chuồng, thì ít nhất 1 chuồng chứa từ 2 con thỏ trở lên”.
2.Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:
Môn số học là khởi đầu của toán học THCS nói riêng và bậc phổ thông nóichung Trong đó dấu hiệu chia hết là một phần của toán học Tuy nhiên nó lại làtiền đề để nghiên cứu các môn học khác của toán học Tuy nhiên do ý thức họctập, phương pháp học tập của các em từ bậc tiểu học chưa phù hợp với điều kiệnhọc tập ở cấp THCS Trong thực tế giảng dạy còn nhiều em lúng túng trong việctiếp cận và vận dụng giải các bài toán về dấu hiệu chia hết mà nguyên nhânkhách quan là do các em chưa thật sự hiểu rõ về bản chất của dấu hiệu chiahết.Từ đó dẫn đến một số em lo sợ, căng thẳng khi học, hoặc học đối phó… dẫnđến kết quả học tập chưa cao…
Theo điều tra nghiên cứu tôi thấy số học sinh nắm vững các dấu hiệu và sửdụng thành thạo các dấu hiệu chia hết ở năm học 2017 -2018 (khi chưa tổ chứcnhiều hoạt động học tập) như sau:
Trang 10Kết quả khảo sát đầu năm học
88 5 5,68 70 79,62 13 14,7
3 Các sáng kiến kinh nghiệm để giải quyết vấn đề:
Trên cơ sở đó, bằng kinh nghiệm hiểu biết và tìm hiểu qua nhiều thôngtin ,trong quá trình dạy học về dấu hiệu chia hết, các tiết tự chọn đặc biệt là cácbuổi ngoại khóa, giờ ra chơi… tôi đã lồng ghép tổ chức các hoạt động để gâyhứng thú học tập cho các em Đơn cử như truyền thụ về dấu hiệu chia hết trongcác thành các hình thức sau:
3.1 Hoạt động trò chơi lồng ghép trong tiết học trên lớp
Hoạt động 1: HS hoạt động độc lập “ Tìm nhanh số chia hết”.
Đề bài: Cho số : 21780; 325; 1980; 176 Hãy cho biết các số trên chia hếtcho những số nào trong các số sau ( 2; 3; 5; 9 )?
- Yêu cầu: nội dung bài toán mất ít thời gian, tất cả học sinh đều có thểtham gia
- Hình thức tổ chức: GV chiếu đề bài sau đó cho học sinh viết kết quả vàophiếu học tập đã chuẩn bị sẵn sau 3 phút GV sẽ cho HS đổi chéo phiếu học tậpcho nhau, giáo viên chiếu đáp án và thang điểm HS làm bài đúng nhất và trìnhbày tốt nhất sẽ được mời giải thích, GV cho điểm khích lệ một số HS trình bày
Trang 11Nội dung bài toán mất ít thời gian, học sinh làm việc theo nhóm
- Hình thức tổ chức: GV chiếu đề bài, chiếu thể lệ chơi sau đó yêu cầu họcsinh chơi theo nhóm (8 HS), mỗi nhóm sẽ được phát cho một viên phấn cácnhóm trao đổi phút Khi quản trò ra hiệu lệnh các nhóm lần lượt lên viết các số,mỗi bạn chỉ được viết một số theo yêu Sau 2 phút Nhóm nào viết được nhiều
số đúng nhất sẽ được cả lớp thưởng một tràng vỗ tay ( số mỗi số sai sẽ bị trừ 1
Đề bài: Điền chữ số vào dấu * để được số 54 * chia hết cho 2
- Yêu cầu: HS tương trợ, giảng bài cho tất cả các thành viên trong nhómđều biết cách làm Học sinh làm việc theo nhóm nhỏ( HS cùng bàn)
- Hình thức tổ chức: GV chiếu đề bài, Cho HS hội ý nhóm 1 phút sau đó
GV gọi thành viên bất kỳ của nhóm( HS yếu ) lên bảng trình bày sau 1 phút, GVcho nhóm khác nhận xét , GV cho điểm nhóm làm nhanh, đúng và trình bày tốt