Một số phương pháp tổ chức dạy học phần an toàn điện trong môn công nghệ lớp 8 giúp học sinh hứng thú học tập và hình thành kỹ năng phòng tránh tai nạn điện

Tuy nhiên hiệu quả của các hình thức này chưa cao do người sử dụng điện còn có tâm lý chủ quan; các hình thức tổ chức chưa tạo được hứng thú cũng như hình thành được kỹ năng phòng tránh

MỤC LỤC

3 Đối tượng nghiên cứu

1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 3

2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 4

3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 5

4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo

dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường 11

Danh mục các đề tài đã được hội đồng SKKN ngành GD đánh

A PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài.

Giáo dục các kỹ năng phòng tránh tai nạn và kỹ năng ứng phó với những hiểm họa tự nhiên gây ra cho mọi học sinh hiện nay đang được ngành giáo dục rất quan tâm và triển khai sâu rộng đến tất cả các cơ sở giáo dục trên cả nước Trong các hiểm họa có thể gây ra tai nạn thì tai nạn điện là một trong những mối nguy cơ lớn gây thiệt hại về người và tài sản cho gia đình và xã hội

Điện là một loại vật chất vô hình không nhìn thấy được nhưng lại có tác dụng rất lớn đối với cơ thể con người, do đó mức độ nguy hiểm cũng không thể đo lường hết được Khi sử dụng điện không an toàn, chúng ta đang phải đối mặt với mối hiểm họa ngầm, như “con dao hai lưỡi”, có thể gây ra những thiệt hại lớn về người và tiền bạc Theo Cục Kỹ thuật an toàn và môi trường công nghiệp, Bộ Công Thương, hàng năm cả nước xảy ra khoảng từ 400 đến 500 vụ tai nạn do điện, làm từ 350 đến 400 người thiệt mạng, hàng trăm người khác bị thương Trong đó, 70% số vụ tai nạn có nguồn gốc từ mất an toàn trong quy trình sử dụng điện tại gia đình, sinh hoạt và 15% do trục trặc trong khâu sản xuất, 5% còn lại thuộc về các vi phạm khác

(Theo Vinid.net).

Việc giáo dục ý thức và kỹ năng phòng tránh tai nạn điện cho người sử dụng là rất cần thiết Hiện nay trên các phương tiện truyền thông, trong các trung tâm giáo dục và các nhà trường cũng đã có rất nhiều hình thức tuyên truyền để giáo dục phòng tránh tai nạn điện Tuy nhiên hiệu quả của các hình thức này chưa cao do người sử dụng điện còn có tâm lý chủ quan; các hình thức tổ chức chưa tạo được hứng thú cũng như hình thành được kỹ năng phòng tránh tai nạn điện Trong bộ môn công nghệ bậc học THCS môn công nghệ lớp 8 đã đưa phần kỹ thuật điện vào để giảng dạy, trong đó có bố trí một chương an toàn điện Tuy nhiên trong chương này thời lượng và nội dung còn sơ sài vì vậy ảnh hưởng không nhỏ đến phương pháp tổ chức dạy học của giáo viên và tâm lí học tập của học sinh

Vì vậy để góp phần tạo hứng thú cho học sinh khi tham gia học tập cũng như nâng cao hiệu quả trong việc hình thành các

kỹ năng phòng tránh tai nạn điện tôi nhận thấy rằng cần phải đổi mới phương pháp dạy học thay vì cách tổ chức dạy học như hiện nay Do đó tôi đã tham khảo, nghiên cứu và thử nghiệm đề

công nghệ lớp 8 giúp học sinh hứng thú học tập và hình thành kỹ năng phòng tránh tai nạn điện” để góp phần đổi mới PPDH cũng như nâng cao hiệu

quả giáo dục trong nhà trường

2 Mục đích nghiên cứu.

Với mong muốn thông qua các hình thức dạy học và đổi mới PPDH sẽ tạo được hứng thú cho học sinh trong khi tham gia học tập đồng thời dần hình thành được các kỹ năng cơ bản về an toàn điện và các biện pháp phòng tránh tai nạn điện cho học sinh Học sinh sẽ chủ động hơn trong việc tìm hiểu kiến thức, tích cực tham gia các hoạt động học tập do giáo viên hướng dẫn Đặc biệt trong nội dung của chương “an toàn điện” có phần thực hành “cứu người bị tai nạn điện” học sinh còn nhiều bỡ ngỡ, e thẹn, rụt rè khi thực hành Vì vậy thông qua

đề tài này tôi sẽ tạo cho học sinh tham gia học tập một cách chủ động và tích cực

3 Đối tượng nghiên cứu

Trong phạm vi đề tài này tôi nghiên cứu về các vấn đề sau:

- Phương pháp tổ chức dạy học phần an toàn điện đạt hiệu quả

- Rèn luyện kỹ năng phòng tránh tai nạn điện cho học sinh trong đời sống hàng ngày

- Rèn luyện kỹ năng cứu người bị tai nạn điện đảm bảo an toàn cho người cứu

và nạn nhân

- Tinh thần, thái độ tham gia học tập của học sinh trong chương “an toàn điện” môn công nghệ lớp 8

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý luận: Đọc và nghiên cứu các tài liệu, văn bản

để hiểu được cơ sở lý luận của việc đổi mới PPDH

- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế: Thông qua quá trình dạy học các năm học trước và khảo sát các trường học lân cận

- Phương pháp thực nghiệm: Thực nghiệm các phương án đưa ra để lựa chọn và đúc kết những phương án thực hiện có hiệu quả

- Phương pháp đàm thoại: Trao đổi từ đồng nghiệp, học sinh để thu thập thông tin phục vụ cho mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Tập hợp lại những kinh nghiệm nghiên cứu và thực tiễn về học sinh để đề xuất các biện pháp

- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu: Thông kê các số liệu qua theo dõi, khảo sát thực tế để tổng hợp so sánh tính hiệu quả

B NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.

Môn công nghệ là môn học có nhiều ứng dụng trong thực tiễn Do đó trong mỗi giờ học giáo viên không chỉ trình bày lý thuyết một chiều mà còn phải nêu các vấn đề, đặt ra các câu hỏi giúp học sinh (HS) vận dụng những hiểu biết, kinh nghiệm của bản thân vào cuộc sống

Trong giờ học môn công nghệ, giáo viên (GV) giữ vai trò là người hướng dẫn, tổ chức cho HS thu nhận kiến thức, hình thành kỹ năng thông qua việc tổ chức dạy học đặc biệt là các tiết học thực hành Một nhà giáo dục Ấn Độ có viết

“Tôi nghe – tôi quên; Tôi nhìn – tôi nhớ; Tôi làm – tôi hiểu” Thực hành sẽ củng

cố lí thuyết, mặt khác trải qua kinh nghiệm thực tế học sinh sẽ thay đổi cách tư duy và hành động của mình Học sinh không chỉ lĩnh hội được kiến thức mới qua việc quan sát và nghe giảng, mà phải cố gắng vận dụng những kiến thức mới này vào thực tiễn để biến thành kiến thức và kỹ năng của chính mình chỉ khi đó quá trình dạy học mới hoàn thiện

Việc tạo hứng thú trong quá trình học tập sẽ giúp cho học sinh tham gia học tập một cách chủ động, phát huy được tính sáng tạo của HS Hứng thú là một thuộc tính tâm lí - nhân cách của con người Hứng thú có vai trò rất quan trọng trong học tập và làm việc, không có việc

gì người ta không làm được dưới ảnh hưởng của hứng thú

M.Gorki từng nói: Thiên tài nảy nở từ tình yêu đối với công việc.

Cùng với tự giác, hứng thú làm nên tính tích cực nhận thức, giúp

HS học tập đạt kết quả cao, có khả năng khơi dậy mạch nguồn của sự sáng tạo

2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

Trong môn công nghệ lớp 8 được bố trí một phần về nội dung kỹ thuật điện Trong đó chương “an toàn điện” nội dung chỉ bố trí có 3 bài học trong đó 1 bài

lý thuyết và 2 bài thực hành, và theo khung phân phối chương trình hiện hành chỉ bố trí tối đa 3 tiết học Vì vậy với yêu cầu đặt ra là cần cung cấp cho HS kiến thức về phòng tránh tai nạn điện, kỹ năng sử dụng các dụng cụ bảo vệ an toàn điện và hình thành các kỹ năng cơ bản về cứu người bị tai nạn điện thì với thời lượng 3 tiết học sẽ không đáp ứng được, gây khó khăn cho việc tổ chức dạy học của GV và việc tiếp thu kiến thức của HS Cụ thể là:

a Đối với giáo viên:

- Việc tổ chức dạy học gặp rất nhiều khó khăn do thời lượng chương trình thì ít mà nội dung kiến thức cũng như kỹ năng cần truyền tải cho học sinh thì nhiều

- Giáo viên khó có thể vận dụng các PPDH mới khi thực hiện theo cách dạy học truyền thống

- Việc tổ chức dạy học theo nội dung từng bài, từng tiết học sẽ tạo ra nội dung kiến thức rời rạc, GV khó có thể đánh giá được mức độ tiếp thu kiến thức của HS

b Đối với học sinh:

- Việc tổ chức dạy học theo nội dung từng bài, từng tiết học sẽ tạo ra nội dung kiến thức rời rạc, không có sự logic dẫn đến HS sẽ khó đạt được các mục tiêu của bài học

- Việc thực hiện một nội dung không đủ thời gian dẫn đến trong một tiết học

HS chưa hoàn thành được yêu cầu GV đặt ra

- HS không cảm thấy hứng thú khi tiếp thu kiến thức do cách cung cấp kiến thức như tài liệu

- HS hiểu cặn kẽ được các kiến thức cơ bản về phòng tránh tai nạn điện cũng như các kỹ năng tối thiểu để phòng tránh tai nạn điện trong cuộc soonmgs hàng ngày

Ngoài việc dạy kiến thức và kỹ năng phòng tránh tai nạn điện cho đối tượng là học sinh lớp 8 thì các đối tượng HS lớp 6, lớp 7 cũng rất cần trang bị cho bản thân những nội dung kiến thức cơ bản này Nếu chỉ thực hiện ở trong lớp học đối với HS lớp 8 thì chưa có tính giáo dục và tuyên truyền sâu rộng đến tất

cả các đối tượng HS trong nhà trường

* Qua điều tra nghiên cứu tôi nhận được kết quả như sau:

Kết quả qua kiểm tra đánh giá kiến thức và kỹ năng của HS sau khi học chương an toàn điện của các năm học trước:

Năm học

Số HS tham gia đánh giá

Nắm vững kiến thức về an toàn điện và cứu người

bị tai nạn điện

Có kỹ năng cơ bản về phòng tránh tai nạn điện và cứu người bị tai nạn

điện

2017

-2018

Từ thực trạng trên để việc tổ chức dạy học đạt hiệu quả cao hơn, bắt đầu từ năm học 2018 - 2019 đến nay được sự tạo điều kiện và giúp đỡ của BGH nhà

trường tôi đã mạnh dạn thực hiện đề tài “Một số phương pháp tổ chức dạy học

phần “An toàn điện” trong môn công nghệ lớp 8 giúp học sinh hứng thú học tập và hình thành kỹ năng phòng tránh tai nạn điện ” và tôi đã nhận được kết

quả khả quan

3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.

Giải pháp thứ nhất: Đổi mới phương pháp dạy học:

Bước 1: Khi kết thúc phần “cơ khí” giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh

tự đọc sách giáo khoa và nghiên cứu các tài liệu, tìm hiểu và nghiên cứu các vấn đề: Vai trò của điện năng trong sản xuất và đời sống cũng như những mối nguy hiểm của nguồn điện trong cuộc sống hàng ngày; các biện pháp phòng tránh tai nạn điện; cách sử dụng một số dụng cụ bảo vệ an toàn điện; các biện pháp cứu người bị tai nạn điện

Những nội dung GV giao cho HS tìm hiểu:

- Vai trò của điện năng trong sản xuất và đời sống

- Nguy cơ mất an toàn khi sử dụng điện

- Những nguyên nhân gây tai nạn điện: (HS liệt kê ra những nguyên nhân gây ra tai nạn điện)

- Các biện pháp an toàn khi sử dụng điện cần ghi nhớ:

+ Lắp đặt thiết bị đóng cắt điện

+ Lựa chọn thiết bị đóng cắt điện

+ Vị trí lắp đặt cầu dao, cầu chì, công tắc, ổ điện trong gia đình

+ Đối với nơi có điện thế cao, nguy hiểm

+ Cách sử dụng thiết bị điện khi đang sạc

+ Khi lắp đặt thiết bị điện trong gia đình

+ Chất lượng của các thiết bị điện trong gia đình

- Những nguyên tắc khi kiểm tra hệ thống đường điện

- Cách ứng phó khi ngập nước, trời mưa to, có sấm sét.

- Cách xử lí tình huống khi gặp người bị tai nạn điện

+ Phương pháp tách người ra khỏi nguồn điện một cách an toàn

+ Phương pháp sơ cứu và ứng cứu

+ Những nguyên tắc cơ bản để cứu người bị tai nạn điện

GV yêu cầu HS về nhà tìm hiểu và viết báo cáo kết quả tìm hiểu của mình

Bước 2: Đến thời gian của tiết học GV yêu cầu HS trình bày

báo cáo kết quả tìm hiểu của mình, tổ chức cho HS trong lớp nhận xét bổ sung lẫn nhau để đi đến thống nhất cơ bản về nội dung Lúc này GV là người tổ chức để HS chủ động trao đổi, trình bày quan điểm và ý kiến của mình

Bước 3: GV đưa ra bảng kiến thức chuẩn để HS so sánh và

tự rút ra nội dung kiến thức

Bước 4: GV tổ chức cho HS đánh giá chéo kết quả tìm hiểu

giữa các HS trong lớp

Bước 5: Tổ chức cho HS thực hành các tình huống cứu người

bị tai nạn điện bằng các hình thức như: Tổ chức trò chơi, trả lời

nhanh các câu hỏi tình huống (Nội dung này thực hiện trong 2 tiết)

Khi thực hiện giao nhiệm vụ như trên học sinh sẽ:

- Chủ động tìm tòi và phát hiện ra những kiến thức cơ bản về an toàn điện

- Học sinh chủ động hợp tác với nhau để hoàn thành nhiệm vụ

- Học sinh sẽ tìm hiểu thêm được nhiều kiến thức cơ bản hơn so với nội dung kiến thức trong SGK

Yêu cầu đặt ra khi thực hiện phương pháp này là GV phải khuyến khích được HS chủ động và tíc cực tham gia tìm hiểu vì vậy khi yêu cầu cần phải có

thời gian để HS nghiên cứu và phải nêu rõ được các hình thức đánh giá khuyến khích để tạo hứng thú cho HS

Giải pháp thứ hai: Tổ chức dạy học theo hình thức hoạt động ngoài giờ

lên lớp:

Ngay từ đầu năm học khi lập kế hoạch dạy học (PPCT) tôi đã đề xuất với nhà trường về giải pháp thực hiện của mình đó là: Đối với môn công nghệ lớp 8 khi dạy đến chương An toàn điện tôi lập kế hoạch tổ chức dạy học theo phương pháp trải nghiệm cho học sinh, thưc hiện dạy học theo chủ đề

Giáo viên gộp 3 tiết học thành một buổi hoạt động ngoài giờ lên lớp với chủ

đề “ An toàn điện và kỹ năng phòng tránh tai nạn điện” Trong buổi hoạt động này giáo viên tổ chức cho HS trong khối thành các đội chơi, giáo viên sẽ là người dẫn chương trình, khán giả là các học sinh trong trường

Trong nội dung của buổi hoạt động giáo viên chia nội dung kiến thức thành các phần:

- Phần khởi động: Học sinh trả lời nhanh các câu hỏi liên quan đến các kiến thức về nguyên nhân gây ra tai nạn điện, các dụng cụ bảo vệ an toàn điện và các nguyên tắc cứu người bị tai nạn điện

- Phần tăng tốc: Học sinh giải mã các ô chữ: Giáo viên đưa ra từ khóa theo chủ đề về an toàn điện và các câu hỏi liên quan để giải mã từ khóa (tương tự phần thi tăng tốc của cuộc thi đường lên đỉnh Olypia)

- Phần về đích: Học sinh trả lời các câu hỏi tình huống

Giữa các phần chơi có lồng ghép phần dành cho khán giả

Để thực hiện theo phương pháp này GV chia HS thành các đội chơi, mỗi đội chơi cử ra 4 HS đại diện để tham gia cuộc thi GV giao các yêu cầu như ở phương pháp thứ nhất và yêu cầu HS tìm hiểu trước nội dung, các thành viên trong đội có trách nhiệm thu thập các dữ liệu và thảo luận cùng với nhóm

Các câu hỏi đưa ra có nội dung xung quanh chủ đề an toàn điện và biện pháp phòng tránh tai nạn điện

Khi áp dụng phương pháp này học sinh sẽ chủ động và sáng tạo hơn trong việc tiếp thu kiến thức HS phát triển được các năng lực hợp tác năng lực trình bày trước đám đông HS sẽ ghi nhớ kiến thức tốt hơn Ngoài ra khi tổ chức haotj động dạy học này còn có tính tuyên truyền giáo dục không những cho HS khối 8 mà còn cho cả các HS ở khối lớp khác

Giải pháp tứ ba: Phương pháp tổ chức hoạt động theo nhóm.

Giáo viên sẽ thực hiện vào một buổi riêng đối với một lớp, thời lượng là 3 tiết (tổ chức vào một buổi riêng trong lớp)

Đối với phần lý thuyết: Khi thực hiện theo phương pháp này giáo viên sẽ chia lớp thành 4 nhóm, giao cho mỗi nhóm một chủ đề

Nhóm 1: Tìm hiểu về nguyên nhân gây ra tai nạn điện

Nhóm 2: Tìm hiểu về các biện pháp phòng tránh tai nạn điện

Nhóm 3: Tìm hiểu về các biện pháp cứu người bị tai nạn điện

Nhóm 4: Tìm hiểu về các dụng cụ bảo vệ an toàn điện

Giao cho học sinh một khoảng thời gian để học sinh tìm hiểu sau đó giáo viên tổ chức cho từng nhóm viết ra từng tờ giấy A4 và dán lên phần góc học tập của mình Mỗi nhóm sẽ cử ra một đại diện để trình bày trước lớp; GV sẽ hỗ trợ

bổ sung thêm những nội dung kiến thức mà HS còn thiếu đồng thời củng cố bài học

Đối với phần thực hành: Sau khi tìm hiểu xong phần lý thuyết GV tổ chức cho HS các nhóm tham gia các trò chơi giải quyết tình huống và đóng vai

Mỗi nhóm sẽ cử ra các bạn đóng vai người bị tai nạn điện, GV đưa ra các tình huống giả định, các nhóm còn lại sẽ đưa ra các biện pháp cứu người bị tai nạn điện Nhóm nào đưa ra phương pháp giải cứu nhanh và chính xác sẽ là nhóm thắng cuộc Các đội chơi sẽ đổi chéo nhau lần lượt đến hết vòng

GV đóng vai trò làm trọng tài đồng thời là người quan sát hướng dẫn để uốn nắn nhắc nhở các em thực hiện các thao tác chính xác

Khi áp dụng PPDH này HS chủ động tham gia một các tích cực, đặc biệt là phần thực hành HS hình thành được các năng lực hợp tác, kỹ năng ứng phó với các tình huống từ đó có thể áp dụng vào trong đời sống hàng ngày

Ví dụ: GIÁO ÁN DẠY HỌC CHƯƠNG AN TOÀN ĐIỆN

I Mục tiêu:

1 Kiến thức:

Sau khi học chủ đề này HS cần:

- Biết được các nguyên nhân vì sao xảy ra tai nạn điện

- Biết được một số biện pháp an toàn điệnkhi sử dụng và sửa chữa

- Biết được các loại dụng cụ bảo vệ an toàn điện

2 Kỹ năng:

- Biết sử dụng một số dụng cụ bảo vệ an toàn điện.

- Vận dụng được các biện pháp cứu người bị tai nạn điện

- Biết xử lý các tình huống khi gặp người bị tai nạn điện

3 Thái độ:

HS tham gia hoạt động một các chủ động, tích cực

4 Năng lực cần hướng đến:

- Năng lực tự chủ

- Năng lực hợp tác

- Năng lực trình bày

II Chuẩn bị.

1 Chuẩn bị của GV:

- Tranh ảnh

- Bộ dụng cụ sửa chữa mạng điện

- Máy chiếu

2 Chuẩn bị của HS:

- Giấy A4, bút dạ

- Các dụng cụ học tập

III Các hoạt động dạy học

Hoạt động 1: Giới thiệu nội dung bài học:

GV chiếu một số tư liệu thống kê về các vụ tai nạn điện xảy ra trong thời gian vừa qua trên cả nước Lấy một số ví dụ về một số vụ tai nạn điển hình gây thiệt hại về người và tài sản

Câu hỏi đặt ra:

- Làm thế nào để giảm thiểu số vụ tai nạn do điện gây ra?

- Khi phát hiện người bị tai nạn điện chúng ta cần phải xử lý tình huống thế nào?

Hoạt động 2: Tìm hiểu kiến thức

Phần lý thuyết