Nghiên cứu tài liệu Việc nghiên cứu các tài liệu về lý luận dạy học Vật lí, thí nghiệm vật líphổ thông, bàn về việc tổ chức hoạt động ngoại giờ lên lớp nói chung và hoạtđộng ngoài giờ củ
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT YÊN ĐỊNH 3
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
PHÁT HUY TÍNH CHỦ ĐỘNG, TÍCH CỰC
VÀ SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH THÔNG QUA VIỆC TỔ
CHỨC HOẠT ĐỘNG TỰ LÀM MỘT SỐ THÍ NGHIỆM ĐƠN
GIẢN SAU KHI HỌC CHƯƠNG “CHẤT KHÍ”
Trang 2VÀ SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH THÔNG QUA VIỆC TỔ
CHỨC HOẠT ĐỘNG TỰ LÀM MỘT SỐ THÍ NGHIỆM ĐƠN GIẢN SAU KHI HỌC BÀI “CHUYỂN ĐỘNG THẲNG ĐỀU”
Trang 31 MỞ ĐẦU 3
1.1 Lí do chọn đề tài………… … …….……… 3
1.2 Mục đích nghiên cứu……… ………. 4
1.3 Đối tượng nghiên cứu……… 4
1.4 Phương pháp nghiên cứu……….… ……… 4
2 NỘI DUNG 5 2.1 Cơ sở lí luận việc tổ chức hoạt động tự làm một số thí nghiệm 5
2.1.1 Vị trí, tác dụng và đặc điểm của hoạt động ngoài giờ 5
2.1.2 Chế tạo và sử dụng các dụng cụ thí nghiệm đơn giản trong dạy học Vật lí ở trường phổ thông……… 5
2.1.3 Tính chủ động, tích cực và sáng tạo của học sinh trong học tập 7
2.2 Thực trạng vấn đề……… 9
2.2.1 Tình hình giảng dạy của giáo viên……… 9
2.2.2 Tình hình học tập của học sinh……… 9
2.2.3 Tình hình thiết bị thí nghiệm của nhà trường……… 9
2.2.4 Nguyên nhân về thực trạng học tập của học sinh ……… 10
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 10
2.3.1 Quy trình thực hiện 10
2.3.2 Các nhiệm vụ học tập mà giáo viên đã giao cho học sinh thực hiện 11 2.3.3 Sản phẩm của học sinh 12 2.3.4 Dự kiến những khó khăn mà học sinh gặp phải 17
2.3.5 Tổ chức cho các nhóm báo cáo sản phẩm, tiến hành thí nghiệm với thiết bị đã chế tạo……… 17
2.4 Tính khả thi của giải pháp 17
2.5 Hiệu quả của giải pháp……… 17
2.5.1 Đối với học sinh 17
2.5.2 Đối với bản thân giáo viên 18
3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 18 3.1 Kết luận 19
3.2 Kiến nghị 19
1 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài
Trang 4Những năm gần đây Việt Nam chúng ta đang đổi mới một cách căn bản,toàn diện nền giáo dục để nền giáo dục nước nhà phát triển hòa nhập với quốc
tế, theo kịp với sự phát triển như vũ bão của khoa học - kĩ thuật - công nghệ vàtri thức của loài người đang gia tăng nhanh chóng Đổi mới giáo dục toàn diện làmột lộ trình đã và đang được thực hiện, một trong những bước đi đầu tiên củaquá trình đổi mới ấy là đổi mới phương pháp, hình thức dạy học và kiểm trađánh giá theo định hướng phát triển năng lực học sinh
Trong các nghị quyết đại hội của Đảng, quốc hội và nhiều văn kiện kháccủa Bộ Giáo dục & Đào tạo đều nhấn mạnh việc đổi mới phương pháp dạy học
là một nhiệm vụ quan trọng của tất cả các cấp học và bậc học ở nước ta nhằmđào tạo những con người sáng tạo, tích cực, tự giác năng động, có năng lực giảiquyết vấn đề, biết vận dụng kiến thức vào cuộc sống
Đối với giáo dục phổ thông, tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thànhphẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướngnghề nghiệp cho học sinh Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng
giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực
và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời
Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại;phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng củangười học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc, rènluyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng nhữngphương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảođiều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu, tự thưc nghiệm của học sinh
Vật lí là một môn khoa học thực nghiệm, vì vậy một trong những khâuquan trọng của quá trình đổi mới phương pháp dạy học Vật lí là phải tăng cườngcác hoạt động thực nghiệm của học sinh trong quá trình học tập Học sinh khôngnhững được làm quen và tiến hành thí nghiệm trong giờ học chính khóa mà còn
ở các giờ học tự chọn, không những trên lớp học mà còn ở ngoài lớp, ở nhà
Việc đưa thí nghiệm vào dạy học làm cho học sinh tiếp cận với con đườngnghiên cứu khoa học của các nhà khoa học và tiếp thu các kiến thức một cách dễdàng và sâu sắc hơn Thông qua hoạt động thực nghiệm vật lí, học sinh sẽ đượccủng cố, mở rộng kiến thức, rèn luyện khả năng vận dụng kiến thức vào thựctiễn; rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo; giáo dục tổng hợp và tinh thần làm việc tập thể;kích thích sự hứng thú, phát huy cao độ tính tích cực và phát triển năng lực sángtạo
Việc tố chức cho học sinh tự thiết kế, chế tạo dụng cụ và tiến hành các thínghiệm đơn giản sẽ đem lại hiệu quả dạy học rất cao vì nó phù hợp với đặc thù
bộ môn, đáp ứng được yêu cầu đổi mới dạy học hiện nay là lấy người học làmtrung tâm Lúc này học sinh tiến hành thí nghiệm Vật lí trong điều kiện không
có sự giúp đỡ, kiểm tra trực tiếp của giáo viên vì vậy đòi hỏi cao độ tính tự giác,
tự lực, tích cực của học sinh trong học tập Cũng khác với các loại thí nghiệmkhác, thí nghiệm Vật lí ở nhà chỉ đòi hỏi học sinh sử dụng các dụng cụ thôngdụng trong đời sống, những vật liệu dễ kiếm, rẻ tiền hoặc các dụng cụ thínghiệm đơn giản được học sinh chế tạo từ những vật liệu này Chính đặc điểm
Trang 5này tạo nhiều cơ hội phát triển năng lực sáng tạo của học sinh trong việc thiết
kế, chế tạo và sử dụng các dụng cụ nhằm hoàn thành nhiệm vụ được giao
Quá trình dạy học chương “Chất khí” (SGK Vật lí 10 THPT), tôi nhận thấy
kiến thức chương này có sự liên hệ thực tiễn rất phong phú, rất gần gũi và cónhiều ứng dụng trong đời sống và kĩ thuật Có thể sử dụng rất nhiều dụng cụ vàthí nghiệm đơn giản, dễ kiếm từ cuộc sống để minh họa cho bài học Chính vìvậy tôi đã giao nhiệm vụ về nhà cho học sinh tự thiết kế, chế tạo và tiến hànhmột số thí nghiệm đơn giản liên quan đến nội dung bài học của chương và nhậnthấy hiệu quả rất tốt của hoạt động này Vì vậy tôi xin trao đổi kinh nghiệm vớicác bạn đồng nghiệp qua đề tài SKKN năm 2020 của tôi là: “PHÁT HUY TÍNHCHỦ ĐỘNG, TÍCH CỰC VÀ SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH THÔNG QUAVIỆC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TỰ LÀM MỘT SỐ THÍ NGHIỆM ĐƠN GIẢNSAU KHI HỌC CHƯƠNG “CHẤT KHÍ” (SGK VẬT LÍ 10 THPT)
1.2 Mục đích nghiên cứu
Nhằm phát huy tính chủ động, tích cực và sáng tạo của học sinh thông quaviệc tổ chức hoạt động tự làm một số thí nghiệm đơn giản sau khi học chương
“Chất khí” (SGK Vật lí 10 THPT).
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu là hoạt động của học sinh lớp 10B1, 10B2 của trườngTHPT Yên Định 3, trong hoạt động thiết kế, chế tạo và tiến hành các thí nghiệm
đơn giản liên quan đến nội dung chương “Chất khí” (SGK Vật lí 10 THPT).
1.4 Phương pháp nghiên cứu
1.4.1 Nghiên cứu tài liệu
Việc nghiên cứu các tài liệu về lý luận dạy học Vật lí, thí nghiệm vật líphổ thông, bàn về việc tổ chức hoạt động ngoại giờ lên lớp nói chung và hoạtđộng ngoài giờ của môn Vật lí nói riêng, giúp tôi có cơ sở xác định quy trình củahoạt động thiết kế một số thí nghiệm vật lí lớp 10 nhằm phát huy tính tích cực
và bồi dưỡng năng lực sáng tạo của học sinh
1.4.2 Điều tra khảo sát thực tế dạy học Vật lí lớp 10
Bản thân tôi thông qua dự giờ, phỏng vấn, phiếu điều tra học tập, tìm hiểutrang thiết bị thí nghiệm để từ đó xây dựng qui trình hoạt động ngoài giờ cho phùhợp
1.4.3 Nghiên cứu trong phòng thí nghiệm
Hoạt động nghiên cứu, làm thử trước tất cả các thí nghiệm dự kiến giao chohọc sinh giúp cho tôi lường trước được những khó khăn trong quá trình làm thínghiệm để từ đó có phương pháp tổ chức và hướng dẫn học sinh phù hợp
1.4.4 Thực nghiệm sư phạm
Tổ chức và thực hiện kế hoạch của hoạt động ngoài giờ nhằm đối chiếu kếtquả đạt được với các nhiệm vụ đã đề ra và đánh giá mức độ hoàn thành so với mụcđích nghiên cứu của đề tài
2 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lí luận việc tổ chức hoạt động tự làm một số thí nghiệm
Trang 62.1.1 Vị trí, tác dụng và đặc điểm của hoạt động ngoài giờ
- Tạo hứng thú học tập, bồi dưỡng tính ham hiểu biết
- Rèn cách thức hoạt động nhóm, tập thể, các phẩm chất, nhân cách học sinh
- Phát hiện và bồi dưỡng phẩm chất, năng lực lao động tập thể cho học sinh
- Phát huy tính chủ động, tích cực, phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh
2.1.1.3 Các đặc điểm của hoạt động ngoài giờ
- Số lượng học sinh tham gia là không hạn chế, không phân biệt học sinh giỏi, kém
- Việc đánh giá kết quả các hoạt động ngoài giờ của học sinh thông qua: Sảnphẩm, tính tích cực, sáng tạo của học sinh, không cho điểm nhưng động viênkhích lệ học sinh kịp thời
- Tổ chức các hoạt động ngoài giờ thường được lập kế hoạch ngay từ đầu năm
học
- Hình thức tổ chức phong phú đa dạng
2.1.2 Chế tạo và sử dụng các dụng cụ thí nghiệm đơn giản trong dạy học Vật lí ở trường phổ thông
2.1.2.1 Các yêu cầu đối với việc chế tạo các dụng cụ thí nghiệm đơn giản
- Dễ chế tạo dụng cụ thí nghiệm từ việc gia công các vật liệu bằng các công cụthông thường như kìm, tuavit, kéo, cưa, giũa Chính nhờ đặc điểm này của cácdụng cụ thí nghiệm đơn giản, trong một số trường hợp, ta có thể làm được một
số thí nghiệm mà không thể tiến hành được với các dụng cụ có sẵn trong phòngthí nghiệm
- Dễ lắp ráp, tháo rời các bộ phận của dụng cụ thí nghiệm Vì vậy, với cùng mộtdụng cụ thí nghiệm, trong nhiều trường hợp ta chỉ cần thay thế các chi tiết phụtrợ là có thể làm được thí nghiệm khác
- Dễ bảo quản, vận chuyển và an toàn trong chế tạo cũng như trong quá trình bốtrí, tiến hành thí nghiệm
- Việc bố trí và tiến hành thí nghiệm với những dụng cụ thí nghiệm cũng đơngiản, không tốn nhiều thời gian
- Hiện tượng Vật lí diễn ra trong thí nghiệm với dụng cụ thí nghiệm đơn giảnphải rõ ràng, dễ quan sát
- Việc chế tạo dụng cụ thí nghiệm đòi hỏi ít vật liệu Các vật liệu này đơn giản,
Trang 7nghiệm do các nhà bác học đã tiến hành (thí nghiệm của Ga-li-lê về chuyểnđộng nhanh dần đều trên máng nghiêng, thí nghiệm con lắc Huy-gen xác địnhgia tốc trọng trường, thí nghiệm của Tô-ri-xe-li xác định áp suất khí quyển, cácthí nghiệm lịch sử về các định luật chất khí, các thí nghiệm của Fa-ra-đây vềcảm ứng điện từ ) góp phần chỉ ra cho học sinh thấy con đường hình thành vàphát triển các kiến thức Vật lí, bồi dưỡng cho học sinh các phương pháp nhậnthức Vật lí, đặc biệt là phương pháp thực nghiệm
- Học sinh được giao nhiệm vụ thiết kế, chế tạo và sử dụng các dụng cụ thínghiệm đơn giản để tiến hành các thí nghiệm Vật lí có tác dụng trên nhiều mặtgóp phần nâng cao chất lượng kiến thức, phát triển năng lực hoạt động trí tuệ -thực tiễn độc lập và sáng tạo của học sinh
- Học sinh được tự tay chế tạo và sử dụng các dụng cụ thí nghiệm để tiến hànhcác thí nghiệm, học sinh nắm vững kiến thức hơn, chính xác và bền vững hơn.Nhiều trường hợp, việc tiến hành thí nghiệm, giải thích hoặc tiên đoán kết quảthí nghiệm đòi hỏi học sinh phải huy động các kiến thức đã học ở nhiều phầnkhác nhau của Vật lí Thông qua đó, các kiến thức mà học sinh lĩnh hội đượccủng cố, đào sâu, mở rộng và hệ thống hóa
- Sử dụng các thí nghiệm đơn giản trong dạy học Vật lí ở trường phổ thông còncần thiết, bởi vì với các thiết bị có sẵn trong phòng thí nghiệm, trong nhiềutrường hợp, “cái hiện đại” của các thiết bị này che lấp mất bản chất Vật lí củahiện tượng xảy ra trong thí nghiệm mà học sinh cần nhận thức rõ
- Dụng cụ thí nghiệm đơn giản tự làm còn có ưu điểm là phục vụ rất kịp thời vàđắc lực cho việc đổi mới nội dung và phương pháp dạy học, nâng cao hiệu quảdạy học, thậm chí của từng giờ học
- Thiết kế, chế tạo các dụng cụ thí nghiệm đơn giản và tiến hành các thí nghiệm
là nhiệm vụ giúp học sinh làm tăng hứng thú học tập, tạo niềm vui vủa sự thànhcông trong học tập, phát huy tính tích cực và phát triển năng lực sáng tạo củahọc sinh
2.1.2.3 Thí nghiệm Vật lí ở nhà là một loại bài tập mà giáo viên giao cho từng học sinh hoặc nhóm học sinh thực hiện ở nhà
- Học sinh tiến hành thí nghiệm Vật lí trong điều kiện không có sự giúp đỡ,kiểm tra trực tiếp của giáo viên.Vì vậy, loại thí nghiệm này đòi hỏi cao độ tựgiác, tự lực của học sinh trong học tập
- Thí nghiệm Vật lí ở nhà chỉ đòi hỏi học sinh sử dụng các dung cụ thông dụngtrong đời sống, những vật liệu dễ kiếm, rẻ tiền hoặc các dụng cụ thí nghiệm đơngiản được học sinh chế tạo từ những vật liệu này Chính đặc điểm này tạo nhiều
cơ hội phát triển năng lực sáng tạo của học sinh trong việc thiết kế, chế tạo và sửdụng các dụng cụ nhằm hoàn thành nhiệm vụ được giao Không những thế loạithí nghiệm này khác với các loại bài làm khác của học sinh ở nhà ở chỗ: Nó đòihỏi sự kết hợp giữa hoạt động trí óc và hoạt động chân tay của học sinh Vì vậythí nghiệm Vật lí ở nhà có tác dụng trên nhiều mặt đối với việc phát triển nhâncách của học sinh: Quá trình tự lực thiết kế phương án thí nghiệm, lập kế hoạchthí nghiệm, chế tạo hoặc lựa chọn dụng cụ, bố trí tiến hành thí nghiệm, xử lí kếtquả thí nghiệm thu thập được góp phần vào việc phát triển năng lực hoạt độngtrí tuệ - thực tiễn của học sinh Việc thực hiện và hoàn thành các công việc trên
Trang 8sẽ làm tăng rõ rệt hứng thú học tập, tạo niềm vui của sự thành công trong họctập của học sinh Việc thiết kế phương án thí nghiệm, tiên đoán hoặc giải thíchcác kết quả thí nghiệm đòi hỏi học sinh phải huy động các kiến thức đã học, mànhiều khi ở các phần khác nhau của Vật lí Nhờ vậy, chất lượng kiến thức củahọc sinh được nâng cao Thí nghiệm Vật lí ở nhà có tác dụng làm phát triểnnhững kĩ năng, kĩ xảo thí nghiệm, các thói quen của người làm thực nghiệm màhọc sinh đã thu được trong các loại thí nghiệm khác
- Thí nghiệm cũng tạo điều kiện cho giáo viên cá thể hóa quá trình học tập củahọc sinh bằng cách giao cho các đối tượng học sinh khác nhau nhiệm vụ chế tạodụng cụ thí nghiệm, tiến hành thí nghiệm với mức độ khó dễ khác nhau, nôngsâu khác nhau và mức độ hướng dẫn khác nhau về cách chế tạo, lựa chọn dụng
cụ, tiến hành thí nghiệm được thể hiện trong đề bài
- Sử dụng loại thí nghiệm này trong dạy học Vật lí, giáo viên cần bố trí thời gian
để học sinh báo cáo trước toàn lớp các kết quả đã đạt được, giới thiệu những sảnphẩm của mình, nhận được sự đánh giá của giáo viên và tập thể cũng như độngviên và khen thưởng kịp thời
- Làm thí nghiệm Vật lí ở nhà không những nhằm đào sâu, mở rộng các kiếnthức đã học mà trong nhiều trường hợp các kết quả mà học sinh thu được sẽ là
cứ liệu thực nghiệm cho việc nghiên cứu kiến thức mới ở các bài học sau trênlớp Nội dung của các thí nghiệm Vật lí ở nhà không phải là sự lặp lại nguyên xicác thí nghiệm đã làm ở trên lớp mà phải có nét mới, không đơn thuần chỉ là sựtiến hành thí nghiệm với những hướng dẫn chi tiết
- Các loại bài làm ở nhà này rất phong phú, có thể ra nhiều dạng khác nhau: Mô
tả phương án thí nghiệm, yêu cầu học sinh tiến hành thí nghiệm, tiên đoán hoặcgiải thích kết quả thí nghiệm; cho trước các dụng cụ, yêu cầu học sinh thiết kếphương án thí nghiệm để đạt được một mục đích nhất định (quan sát thấy mộthiện tượng, xác định được một đại lượng Vật lí); yêu cầu học sinh chế tạo mộtdụng cụ thí nghiệm đơn giản từ các vật liệu cần thiết cho trước, rồi tiến hành thínghiệm với những dụng cụ này nhằm đạt được một mục đích nào đó
2.1.3 Tính chủ động, tích cực và sáng tạo của học sinh trong học tập
2.1.3.1 Tính chủ động trong học tập của học sinh
a) Khái niệm tính chủ động trong học tập
Tính chủ động trong học tập là một hiện tượng sư phạm biểu hiện ở việclàm chủ được hành động của bản thân, không bị ai chi phối về nhiều mặt tronghọc tập Vì vậy, nói tới chủ động học tập thực chất là nói đến chủ động nhậnthức và hoạt động theo định hướng của thầy cô
b) Các biểu hiện của tính chủ động trong học tập
Tính chủ động của học sinh trong học tập biểu hiện qua các hành động cụthể như: chủ động tham gia vào các hoạt động học tập; chủ động đón nhận cácnhiệm vụ; chủ động thực hiện các nhiệm vụ; chủ động đóng góp ý kiến với giáoviên, với bạn bè; chủ động hoàn thành công việc bằng mọi cách; học sinh chủđộng vận dụng linh hoạt những kiến thức, kỹ năng đã học để nhận ra vấn đề mới
2.1.3.2 Tính tích cực trong học tập của học sinh
a) Khái niệm tính tích cực trong học tập
Trang 9Tính tích cực trong học tập là một hiện tượng sư phạm biểu hiện ở sự cốgắng cao về nhiều mặt trong học tập Học tập là một trường hợp riêng của nhậnthức “một sự nhận thức làm cho dễ dàng đi và được thực hiện dưới sự chỉ đạocủa giáo viên” (P.N.Erddơniev, 1974) Vì vậy, nói tới tích cực học tập thực chất
là nói đến tích cực nhận thức Tính tích cực nhận thức là trạng thái hoạt độngnhận thức của học sinh, đặc trưng ở khát vọng học tập, cố gắng trí tuệ và nghịlực cao trong quá trình nắm vững kiến thức
b) Các biểu hiện của tính tích cực trong học tập
- Học sinh khao khát tự nguyện tham gia trả lời các câu hỏi của giáo viên, bổ sung
câu trả lời của bạn, thích được phát biểu ý kiến của mình về vấn đề nêu ra
- Học sinh hay nêu thắc mắc, đòi hỏi giải thích cặn kẽ những vấn đề giáo viên trìnhbày chưa đủ rõ
- Học sinh chủ động vận dụng linh hoạt những kiến thức, kỹ năng đã học để nhận
2.1.3.3 Năng lực sáng tạo của học sinh trong hoạt động học tập
a) Khái niệm năng lực sáng tạo
Năng lực sáng tạo có thể hiểu là khả năng tạo ra những giá trị mới về vậtchất hoặc tinh thần, tìm ra các mới, giải pháp mới, công cụ mới, vận dụng thànhcông những hiểu biết đã có vào hoàn cảnh mới
b) Các biểu hiện của sự sáng tạo trong học tập và nghiên cứu vật lí
- Từ những kinh nghiệm thực tế, từ kiến thức đã có, học sinh nêu được giảthuyết Trong chế tạo dụng cụ thí nghiệm thì học sinh đưa ra được các phương
án thiết kế, chế tạo dụng cụ và cùng một thí nghiệm đưa ra được nhiều cách chếtạo khác nhau Đề xuất được những sáng kiến kỹ thuật để thí nghiệm chính xáchơn, dụng cụ bền đẹp hơn…
- Học sinh đưa ra được dự đoán hệ quả của giả thuyết Cụ thể là học sinh đưa ra dựđoán kết quả các thí nghiệm, dự đoán được phương án nào chính xác nhất, phương
án nào mắc sai số, vì sao?
- Đề xuất được phương án dùng những dụng cụ thí nghiệm đã chế tạo để làm thínghiệm kiểm tra các dự đoán trên và kiểm nghiệm lại kiến thức lý thuyết đã học
- Vận dụng kiến thức lý thuyết vào thực tế một cách linh hoạt như giải thích một sốhiện tượng vật lí và một số ứng dụng kỹ thuật có liên quan
- Những hành động của học sinh trong học tập có mang tính sáng tạo như: đưa
ra được các phương án thiết kế, chế tạo dụng cụ; đề xuất được những sáng kiến
kĩ thuật để thí nghiệm chính xác hơn, dụng cụ bền đẹp hơn; đưa ra dự đoán kếtquả các thí nghiệm; so sánh được các phương án thí nghiệm; vận dụng kiến thức
để giải thích hiện tượng vật lí, kết quả thí nghiệm hoặc các ứng dụng trong kĩthuật;
2.2 Thực trạng vấn đề
Trang 10Trên cơ sở thực tế dạy học bộ môn Vật lí ở trường THPT Yên Định 3,huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa, tôi nhận thấy một số thực trạng sau:
2.2.1 Tình hình giảng dạy của giáo viên
Việc đổi mới phương pháp và hình thức dạy học vật lí gặp rất nhiều khókhăn: Dụng cụ thí nghiệm, các trang thiết bị và cơ sở vật chất cần thiết phục vụcho việc đổi mới còn thiếu, đội ngũ giáo viên mặc dù cũng đã có rất nhiều cốgắng trong việc đổi mới phương pháp dạy học v.v nhưng vẫn chưa phát huyhết được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh
- Ở nhiều bài học, giáo viên vẫn mang nặng phương pháp truyền thụ, thuyếttrình, thông báo
- Giáo viên gần như chỉ tiến hành thí nghiệm biểu diễn trong các bài có yêu cầu
sử dụng thí nghiệm tối thiểu; ít chế tạo thêm các dụng cụ thí nghiệm;
- Các giáo viên rất ít tổ chức hướng dẫn cho học sinh tự thiết kế, chế tạo và tiếnhành các thí nghiệm vật lí
- Việc tổ chức giờ học tự chọn cho học sinh chưa đạt hiệu quả Hầu hết các giờ học
tự chọn môn Vật lí, giáo viên tổ chức cho học sinh giải bài tập nên nếu không tổchức tốt thì dễ gây nhàm chán, thậm chí lại trở nên nặng nề hơn cho học sinh
2.2.2 Tình hình học tập của học sinh
- Học sinh ít được tham gia hoạt động ngoại khoá về Vật lí đặc biệt là hoạt độngngoại khoá thiết kế, chế tạo dụng cụ thí nghiệm Vì vậy phần lớn học sinh cònthụ động, thiếu tự tin trong học tập, chưa chủ động, sáng tạo trong việc lĩnh hộikiến thức nên kiến thức thu được không bền vững đặc biệt còn yếu trong việcthiết kế các phương án thí nghiệm
- Kết quả học tập của rất nhiều học sinh chỉ ở mức độ nhớ các khái niệm, hiệntượng, công thức và vận dụng được các công thức để giải các bài tập
- Học sinh chưa vận dụng được kiến thức để giải thích các hiện tượng vật lítrong thực tế, không biết về các ứng dụng của kiến thức vật lí trong đời sống và
kĩ thuật
- Học sinh chưa hứng thú, chưa phát huy được tính tích cực trong học tập
- Các kĩ năng thực nghiệm còn rất yếu
- Khả năng diễn đạt, thuyết trình của học sinh về một vấn đề còn rất kém,thường lúng túng khi diễn đạt ý tưởng của mình hoặc điều muốn hỏi
2.2.3 Tình hình thiết bị thí nghiệm của nhà trường
Trước đây trong khi giảng dạy giáo viên chỉ chú trọng đến khối lượng kiếnthức cần truyền đạt mà coi nhẹ phương pháp học tập và nghiên cứu mang tínhđặc thù của bộ môn Vật lí là môn khoa học thực nghiệm thế nhưng tình trạngphổ biến hiện nay vẫn là :
- Dụng cụ thí nghiệm thiếu, một phần bị hư hỏng không chính xác, có năm được
bổ sung thêm thì không đồng bộ với dụng cụ cũ Nhìn chung chưa có đầy đủdụng cụ thí nghiệm cần thiết cho các giờ học
- Số lượng các bộ thí nghiệm quá ít nên số lượng học sinh trong một nhóm quáđông, một bộ phận học sinh yếu và trung bình ít có cơ hội làm việc trong nhóm
- Kỹ năng làm thí nghiệm của học sinh vẫn còn hạn chế
