Nâng cao ý thức trách nhiệm cho học sinh trong ứng phó với biến đổi khí hậu và phòng chống thiên tai qua bài 15 địa lí 12

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ TRƯỜNG THPT YÊN ĐỊNH 3 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM NÂNG CAO Ý THỨC TRÁCH NHIỆM CHO HỌC SINH TRONG ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ PHÒNG CHỐNG THIÊN TAI QUA BÀI

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT YÊN ĐỊNH 3

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

NÂNG CAO Ý THỨC TRÁCH NHIỆM CHO HỌC SINH TRONG ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ PHÒNG

CHỐNG THIÊN TAI QUA BÀI 15

ĐỊA LÍ 12

Người thực hiện: Lê Thị Hiền Chức vụ: Giáo viên SKKN thuộc môn: Địa lí

THANH HOÁ NĂM 2020

MỤC LỤC

Trang

1 MỞ ĐẦU……… 2

1.1 Lí do chọn đề tài……… 3

1.2 Mục đích nghiên cứu……… 3

1.3.Đối tượng nghiên cứu……… 3

1.4 Phương pháp nghiên cứu……… 3

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM……… …… 4

2.1 Cơ sở lí luận……… 4

2.1.1 Cơ sở của việc dạy bộ môn……… 4

2.1.2 Cơ sở của việc nắm kiến thức, kĩ năng……… 4

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng ……… ……… 4

2.2.1.Thực trạng của học sinh 4

2.2.2.Tình hình giáo viên 6

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 7

2.3.1.Những thông tin cơ bản về BĐKH và phòng chống thiên tai 10

2.3.2.Giải pháp dạy bài 15 hướng đến nâng cao ý thức trách nhiệm cho học sinh trong ứng phó với BĐKH và phòng chống thiên tai 10

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 16

3 KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 18

3.1 Kết luận 18

3.2 Kiến nghị 18

TÀI LIỆU THAM KHẢO 19

1 MỞ ĐẦU.

1.1 Lí do chọn đề tài.

Từ thực tế hiện nay cho thấy, sang đến thế kỷ XXI nhân loại đang phải đốimặt với nhiều thách thức, một trong những thách thức lớn nhất mà toàn thế giớiđang quan tâm là biến đổi khí hậu toàn cầu Biến đổi khí hậu (BĐKH) đã cónhững tác động sâu sắc, mạnh mẽ đến hoạt động sản xuất, đời sống sinh vật và

cả của con người, môi trường tự nhiên, kinh tế - xã hội của mọi châu lục, mọiquốc gia trên Trái Đất

Việt Nam được cảnh báo sẽ là một trong số những nước trên thế giới bị ảnhhưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu Ngay hiện nay, ở Việt Nam đã xuấthiện ngày càng nhiều những bằng chứng cho thấy biến đổi khí hậu tác động tiêucực đến sự phát triển kinh tế - xã hội Đặc biệt, trong gần thập kỉ nay các hiệntượng như: lượng mưa thất thường và luôn biến đổi, nhiệt độ tăng cao hơn, tìnhhình thời tiết khốc liệt hơn, tần suất và cường độ của những đợt bão lũ, triềucường tăng đột biến, các dịch bệnh xuất hiện và lan tràn… đều liên quan nhiềuđến việc biến đổi khí hậu (nguồn Internet – Biến đổi khí hậu ở Việt Nam)

Theo Báo cáo Phát triển con người 2007 – 2008 của UNDP, với kịch bảnnước biển dâng, đến năm 2100 nhiệt độ tăng trung bình 3- 4 độ C sẽ có khoảng

22 triệu người Việt Nam bị ảnh hưởng Đặc biệt, vùng Đồng bằng sông CửuLong sẽ bị ngập úng hoàn toàn, khiến năng suất nông nghiệp giảm 20% Bão lụt,ngập úng cũng ngày càng gia tăng nhanh chóng Bệnh tật ngày một nhiều lên,nhất là sốt xuất huyết, sốt rét hay dịch tả phát triển mạnh khiến sức khỏe củangười dân bị giảm sút.( nguồn Internet- Kịch bản nước biển dâng)

Tại Hội thảo chuyên đề về “Chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu và củng

cố an ninh năng lượng đảm bảo phát triển bền vững” do Ban Kinh tế Trungương phối hợp với một số đơn vị tổ chức ngày 17/1/2019, Ủy viên Bộ Chính trị,

Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Ban Kinh tế Trung ương Nguyễn Văn

Bình cũng nhấn mạnh: BĐKH đang là thách thức nghiêm trọng nhất đối với quá

trình phát triển bền vững của tất cả quốc gia trên thế giới từ nước có điều kiện phát triển, đến các nước còn nghèo.

Là một giáo viên Địa lí, tôi nhận thức sâu sắc về tình trạng BĐKH hiện nay,cũng như gia tăng ngày càng nhiều các hiện tượng thời tiết cực đoan ở các địaphương Tôi mong muốn và có ý thức trách nhiệm của mình khi dạy học sinh có

ý thức và trách nhiệm của mình trong ứng phó với biến đổi khí hậu và phòngchống thiên tai, nhằm thực hiện mục tiêu phát triển bền vững Qua đó góp phầnnâng cao năng lực và bồi dưỡng nhân tài cho thế hệ trẻ những người làm chủtương lai của đất nước

Xuất phát từ các lí do trên tôi đã chọn đề tài: Nâng cao ý thức trách nhiệm cho học sinh trong ứng phó với biến đổi khí hậu và phòng chống thiên tai qua bài 15 - Địa lí 12 để nghiên cứu.

1.2 Mục đích nghiên cứu.

Tôi nghiên cứu đề tài này nhằm:

- Giúp học sinh (HS) lớp 12 có thêm được những kiến thức cơ bản vềphòng chống thiên tai và BĐKH cũng như ảnh hưởng của nó đến khí hậu toàn

cầu nói chung và Việt Nam nói riêng, giúp các em có những kiến thức cơ bản,

trọng tâm có thể áp dụng vào bài học cũng như áp dụng vào cuộc sống thườngngày Giúp các em vận dụng tốt kiến thức về biến đổi khí hậu để có thể ứng phóđược với những bất thường mà biến đổi khí hậu gây ra Đặc biệt là ngay tại địaphương, nơi mà 98% gia đình các em sống bằng nghề nông

- Nâng cao nhận thức của học sinh về những biến đổi khốc liệt hơn củakhí hậu từ đó giúp các em có trách nhiệm hơn với cộng đồng để cùng cộng đồngứng phó với BĐKH và phòng chống thiên tai

- Thông qua sáng kiến kinh nghiệm này, tôi muốn tìm cho mình mộtphương pháp giảng dạy phù hợp với đối tượng học sinh nơi mình công tác, tạo

ra không khí hứng thú học tập tốt, giúp các em đạt kết quả cao trong các kỳ thi

- Mong muốn được HĐKH các cấp nhận xét, đánh giá, ghi nhận kết quả nỗlực của bản thân giúp cho tôi có nhiều động lực để hoàn thành tốt nhiệm vụđược giao

1.3 Đối tượng nghiên cứu.

- Đối tượng áp dụng

Là học sinh khối 12, áp dụng cho 2 lớp ban cơ bản: lớp 12C1 và 12C3

- Đối tượng nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu là những vấn đề về biến đổi khí hậu hiện nay, đặc

biệt các thiên tai và đưa ra các biện pháp phòng chống, trong bài 15: Bảo vệ môi

trường và phòng chống thiên tai Liên hệ với địa phương mình để có các biện

pháp phòng chống thiên tai hiệu quả nhất

Ý thức và trách nhiệm cuả học sinh trong hiểu biết về BĐKH và thiên tai

- Hình thức nghiên cứu.

Giáo viên (GV) tiến hành áp dụng đề tài thông qua bài dạy trên lớp, dạyphụ đạo, các buổi ngoại khóa

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

Để triển khai đề tài: Nâng cao ý thức trách nhiệm của học sinh trong ứng

phó với biến đổi khí hậu và phòng chống thiên tai qua bài 15 – Địa lí 12,tôi sử

dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp khảo sát, thống kê, phân loại: Đây là phương pháp quantrọng để khảo sát, phân loại học sinh dựa trên sự hiểu biết và năng lực học tậpcủa bản thân

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: tổng hợp từ các nguồn tài liệu như tạpchí, báo cáo khoa học và các công trình nghiên cứu có liên quan nhằm xây dựng

cơ sở lý luận của đề tài

- Phương pháp tổng hợp đánh giá: trên cơ sở phân tích các thông tin, số

liệu thu thập được, tiến hành tổng hợp, đánh giá

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lí luận của SKKN

2.1.1 Cơ sở của việc dạy học bộ môn.

Dạy học là một tác động hai chiều giữa giáo viên và học sinh, trong đó họcsinh là chủ thể của quá trình nhận thức, còn giáo viên là người tổ chức các hoạtđộng nhận thức cho học sinh Nếu giáo viên có phương pháp tốt thì học sinh sẽnắm kiến thức dễ dàng, có thể giải quyết tốt các dạng đề và ngược lại

2.1.2 Cơ sở của việc nắm kiến thức, kĩ năng.

- Về mặt kiến thức: Học sinh phải nắm được các đơn vị kiến thức cơ bản

trong sách giáo khoa, trong giờ giảng dạy bộ môn Địa lí Đó là nền tảng cơ bản

để các em phát triển tư duy, nâng cao năng lực học tập bộ môn

- Về kĩ năng: Học sinh biết vân dụng kiến thức đã học trong các giờ Địa

lí để phân tích, so sánh, áp dụng vào thực tế Học sinh biết liên hệ kiến thức thực

tế thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, sách báo, Internet … để ápdụng vào bài học tạo cho bài học có những ví dụ sinh động và mang tính thựctiễn và thời sự

- Về thái độ: Thông qua bài học học sinh có tình yêu quê hương, đất

nước, yêu nơi mình đang sinh sống, để từ đó có ý thức học tập và rèn luyện đạođức, sau này trở thành công dân có ích cho xã hội và cho gia đình

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng SKKN.

2.2.1 Thực trạng của học sinh

Trước khi thực hiện đề tài tôi có tiến hành khảo sát một số yếu tố như:hoàn cảnh sống của các em, những thuận lợi hay khó khăn của học sinh để phầnnào hiểu được ý thức, tâm sinh lí, khả năng hiểu biết của các em về các vấn đềliên quan đến bài học

Môi trường sống của học sinh.

- Hầu hết các em sinh sống trên địa bàn huyện Yên Định và một phần củahuyện Cảm Thủy với 3 môi trường sống khác nhau:

+ 20% số HS của 2 lớp sinh sống ở các xã miền núi của Yên Lâm và mộtphần của xã Cẩm Tâm của huyện Cẩm Thủy với các xã miền núi nghề nghiệpchủ yếu là làm rẫy

+ 75% số HS sống ở khu vực 2 nông thôn như: Yên Tâm, Yên Phú, YênGiang, Yên Bái, Yên Thịnh Đây là khu vực gắn với hoạt động sản xuất nôngnghiệp là chính vì vậy khi có thiên tai sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến kinh tế giađình

+ 5% số HS sống dọc đường lớn, gia đình các em tham gia vào buôn bánthoát li nông nghiệp

- Các em đều sinh sống bằng nghề nông, bao quanh các con sông như:sông Mã, sông Chu, sông Cầu Chày cùng với hệ thống thủy lợi của nhà máythủy điện Cửa Đạt Đây là nguồn cung cấp nước cho sinh họat và sản xuất củanhân dân huyện Yên Định Tuy nhiên khi có thiên tai thì đây lại là khu vực bịảnh hưởng nặng nề.

- Một số điểm công nghiệp, nhà máy mọc lên nhanh chóng đây là điềukiện để cải thiện cuộc sống cho nhân dân nhưng nó lại xả ra ô nhiễm môi trườngnhiều khói bụi, tài nguyên khai thác quá mức gây lãng phí, suy giảm tài nguyên

và gây ô nhiễm môi trường Đây cũng là vấn đề có tác động sâu sắc tới môitrường và một trong những nguyên nhân gây nên biến đổi khí hậu

- Rất nhiều học sinh có năng lực và đặt ra mục tiêu phấn đấu đạt điểm cao

do nhà trường, do sở tổ chức, đặc biệt là kì thi THPT sắp tới Đây là kì thi đổimới hoàn toàn nên phần nào các em cũng tự giác trong học tập

- Phần nhiều các em đều có ý thức trong bảo vệ môi trường sống, có hiểubiết về BĐKH, chung tay cùng gia đình và xã hội trong phòng chống thiên tai

- Năm 2018- 2019 trường THPT Yên Định 3 đã được công nhận chuẩnquốc gia giai đoạn 1, vì vậy cơ sở vật chất phục vụ dạy học khá đầy đủ, cácphòng học đã được trang bị máy chiếu và nối mạng Internet Đây là yếu tố thuậnlợi để các em học tập và rèn luyện tốt hơn

Lớp 12C1 với tổng số học sinh là 40 em, lớp 12C3 tổng số học sinh là 39

em Các em ở cả 2 lớp đều có ý thức học tập rất tốt, ngoan ngoãn, lễ phép, hăngsay xây dựng bài

+ 85% học sinh đều có nguyện vọng thi và đậu đại học với mong muốnsau này góp công sức nhỏ bé của mình để làm giàu cho gia đình và quê hương,

xã hội

+15% học sinh còn lại với mong muốn đậu tốt nghiệp và đi làm kinh tếsau khi rời ghế nhà trường

- Sự hiểu biết của học sinh về BĐKH và phòng chống thiên tai.

Qua điều tra có thể thấy rằng, phần lớn học sinh xem môn Địa lí là mônphụ, cho nên khi được hỏi về vấn đề BĐKH hiện nay các em đều có nhận thứcchưa đầy đủ, số học sinh biết tới BĐKH toàn cầu như một trong những vấn đề

mà thế giới đang phải đối mặt còn quá ít và là một con số cực kì khiêm tốn Đặc

biệt, còn có một bộ phận học sinh hiểu biết rất ít, thậm chí là hiểu sai về BĐKH

và thờ ơ với nó và xem như chẳng liên quan gì tới mình Đối với những đe dọacủa BĐKH với đất nước và ngay địa phương mình các em cũng chưa có đượchiểu biết đầy đủ, chỉ rất ít các em trong số học sinh được điều tra biết rằng ViệtNam nằm trong số những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của BĐKHthông qua những hiện tượng biến đổi của thời tiết xảy ra trong những năm gầnđây

Khảo sát về sự hiểu biết của học sinh vể BĐKH và phòng chống thiên tai ở

2 lớp tôi thu được kết quả như sau:

Bảng kết quả khảo sát thông qua phát vấn trực tiếp trước áp dụng vào đề tài:

Lớp Sỉ

số

Nắm vững kiến thức

cơ bản

Chưa nắm vững kiến thức cơ bản

Ý thức của học sinh trong BĐKH và

- Có khoảng hơn 20% các em có kiến thức sơ sài về BĐKH

- 50% số HS có những kiến thức cơ bản về BĐKH và phòng chống thiêntai khi được hỏi đến

- Gần 30 % còn lại các em khá thờ ơ với vấn đề này và xem như đókhông phải vấn đề liên quan đến học tập nên không để ý Các em chỉ tập trunghọc những kiến thức cơ bản trong sách giáo khoa, nên khi ra cuộc sống các kĩnăng và thái độ của các em về vấn đề BĐKH hay phòng chống thiên tai đềukém

Vì vậy vấn đề đặt ra là GV không chỉ giúp các em nắm được kiến thức cơbản mà còn phải giúp các em biết về kiến thức liên quan đến bài học, cụ thể làbiết được các kiến thức liên quan đến BĐKH, sự nguy hại của BĐKH đến đờisống sản xuất và sinh hoạt của người dân, để từ đó nâng cao ý thức, trách nhiệmcủa HS với gia đình và cộng đồng

2.2.2 Tình hình giáo viên.

Trong quá trình thực hiện đề tài, để tìm hiểu về nhận thức, thái độ vàphương pháp tổ chức dạy học ứng phó với BĐKH và phòng chống thiên tai củagiáo viên, tôi thu được kết quả như sau:

- Về nhận thức: Phần lớn số giáo viên được điều tra đều có nhận thức đầy

đủ và đúng đắn về vấn đề BĐKH và ứng phó với BĐKH cũng như phòng chốngthiên tai

- Về thái độ: có khoảng 80% giáo viên có thái độ tích cực đối với vấn đề

ứng phó với BĐKH và phòng chống thiên tai và đã áp dụng vào trong các tiết

dạy trên lớp Tuy nhiên, vẫn còn một bộ phận giáo viên chưa có thái độ đúngđắn trong việc áp dụng ứng phó với biến đổi khí hậu và phòng chống thiên taivào bài dạy để nâng cao ý thức trách nhiệm cho học sinh Nhiều giáo viên chorằng tích hợp nội dung ứng phó với BĐKH qua môn Địa lí chỉ đơn thuần là việcchỉ truyền đạt hết kiến thức Địa lí trong bài cho học sinh nắm được mà khôngcần quan tâm đến bất cứ một nội dung nào khác Bên cạnh đó, một số giáo viênlại nghĩ rằng muốn thực hiện được tích hợp ứng phó với BĐKH và phòng chốngthiên tai vào bài học cho học sinh thì cần phải có các trang thiết bị hiện đại vàphải có nguồn kinh phí lớn, trong khi trường THPT Yên Định 3 là một trường ởmiền núi nên lại càng khó khăn hơn.

- Về hình thức tổ chức và phương pháp: Đa số các giáo viên đều cho rằng,

có thể sử dụng cả dạy lí thuyết và thực hành cho học sinh về ứng phó vớiBĐKHvà phòng chống thiên tai Tuy nhiên, các giáo viên thường sử dụng dạyhọc lí thuyết là chủ yếu vì rất khó có thể tổ chức các hoạt động ngoại khóa chohọc sinh một cách thường xuyên do điều kiện thời gian và cơ sở vật chất củatrường phổ thông Yên Định 3 chưa thật sự hiện đại Thực tế đánh giá về ý thức

và trách nhiệm của học sinh trong ứng phó với BĐKH và phòng chống thiên taiqua các tiết dạy của mình, các giáo viên cũng thẳng thắn nói rằng chỉ thỉnhthoảng vì đó là phần kĩ năng của học sinh ngoài thực tế

Như vậy, thông qua phỏng vấn, trao đổi, điều tra các giáo viên và học sinh

về vấn đề giảng dạy nội dung BĐKHvà phòng chống thiên tai qua môn Địa lí,tôi nhận thấy việc dạy học sinh nâng cao ý thức, trách nhiệm trong ứng phóBĐKH và phòng chống thiên tai còn gặp không ít khó khăn mặc dù đa số giáoviên đã nhận thức tầm quan trọng của vấn đề Vì vậy, cần đẩy mạnh hơn nữa vấn

đề đưa nội dung BĐKHvà hướng dẫn học sinh một số biện pháp để phòng chốngthiên tai vào trong dạy học Địa lí, bởi không chỉ truyền thụ cho học sinh nhữngnhững kiến thức về kinh tế, xã hội, môi trường mà còn phải hướng dẫn cho họcsinh học được những kỹ năng, những giá trị để biết cách sống một cách bềnvững, hài hoà với tự nhiên và thân thiện với con người Biết áp dụng những gì

đã học được trên ghế nhà trường vào cuộc sống đặc biệt là ứng phó với biến đổikhí hậu và phòng chống thiên tai ngay tại địa phương mình đang sinh sống, cónghĩa là các bạn đang làm giàu đẹp cho quê hương của mình

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.

2.3.1 Những thông tin cơ bản về BĐKH và phòng chống thiên tai.

* Biến đổi khí hậu.

- Khái niệm

+ Theo Bộ Tài nguyên và Môi trường Việt

Nam:“BĐKH là sự thay đổi của hệ thống khí hậu gồm khí

quyển, thuỷ quyển, sinh quyển, thạch quyển hiện tại và trong tương lai bởi các nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo”.(nguồn

Internet- Biến đổi khí hậu)

+ Theo quan điểm của Tổ chức khí tượng thế giới (WMO), BĐKH là sự

vận động bên trong hệ thống khí hậu, do những thay đổi kết cấu hệ thống hoặc trong mối quan hệ tương tác giữa các thành phần dưới tác động của ngoại lực hoặc do hoạt động của con người (nguồn Internet)

- Các biểu hiện của sự biến đổi khí hậu Trái Đất gồm:

+ Sự nóng lên của khí quyển và Trái Đất nói chung

+ Sự thay đổi thành phần và chất lượng khí quyển có hại cho môi trườngsống của con người và các sinh vật trên Trái Đất

+ Sự dâng cao mực nước biển do băng tan dẫn tới sự ngập úng của cácvùng đất thấp, các đảo nhỏ ven biển

+ Sự di chuyển của các đới khí hậu tồn tại hàng nghìn năm trên các vùngkhác nhau của trái đất dẫn đến nguy cơ đe dọa sự sống của các loài sinh vật, các

hệ sinh thái và hoạt động của con người

+ Đối với Việt Nam, trong khoảng 50 năm qua, theo nghiên cứu của Việnkhí tượng Thủy văn và môi trường, nhiệt độ trung bình năm đã tăng khoảng0.50C đến 0.70C, mực nước biển dâng khoảng 20 cm

- Hậu quả của biến đổi khí hậu.

Trên thế giới: Trong những năm gần đây đã chịu ảnh hưởng nặng nề của

BĐKH toàn cầu Năm 2019 thế giới thiệt hại khoảng 150 tỷ USD với các thiêntai như Cháy rừng ở bang Califonia ( Hoa Kì), cháy rừng Amzon, Siêu bão “quáy vật” Dosiam ở Bahama…

Đối với Việt Nam: Là một trong năm nước chịu ảnh hưởng mạnh mẽ nhất

từ BĐKH, phải đối mặt với những hậu quả cụ thể sau:

+ El Nino ảnh hưởng rõ rệt đến thời tiết của Việt Nam, thể hiện rõ nhất là

sự thiếu hụt về lượng mưa dẫn đến hạn hán tại nhiều khu vực Mực nước cácsông khu vực miền Bắc đã xuống thấp nhất trong vòng 100 năm qua Các tỉnh ởTây Nguyên, Nam Trung Bộ và Nam Bộ là những vùng chịu ảnh hưởng nhiềumặt của hiện tượng này

+ BĐKH tác động đến hoạt động kinh tế - xã hội của con người Mựcnước biển dâng cao gây ngập úng, nhiễm mặn nguồn nước, ảnh hưởng đến sảnxuất nông nghiệp, gây rủi ro đối với công nghiệp và các hệ thống kinh tế - xãhội Theo tính toán của các chuyên gia nghiên cứu về BĐKH, đến năm 2100nhiệt độ trung bình ở Việt Nam có thể tăng lên 30C và mực nước biển dâng đến1m Theo đó, khoảng 40.000km2 đồng bằng ven biển Việt Nam sẽ bị ngập, trong

đó 90% diện tích các tỉnh thuộc đồng bằng sông Cửu Long ngập hầu như toàn

bộ, và có khoảng 10% dân số bị ảnh hưởng trực tiếp, tổn thất đối với GDPkhoảng 10% Nếu mực nước biển dâng 3m sẽ có khoảng 25% dân số bị ảnh

hưởng…( nguồn sách “Giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu trong môn Địa lícấp trung học phổ thông” (Bộ giáo dục và Đào tạo) )

+ BĐKH gia tăng nhanh chóng các hiện tượng thời tiết cực đoan, trongmấy năm trở lại đây Việt Nam đang phải hứng chịu nặng nề của BĐKH nhưgiông lốc, mưa đá, rét đậm, rét hại, sương muối gây thiệt hại nặng nề đến sảnxuất và sinh hoạt của nhân dân

Theo thống kê năm 2018 Việt Nam gánh chịu 9 cơn bão, 212 trận dônglốc, 14 trận lũ quét, 9 đợt gió mạnh trên biển, 11 đợt nắng nóng kéo dài, 23 đợtkhông khí lạnh, 30 đợt mưa lớn trên diện rộng làm 218 người chết và mất tích,thiệt hại ước tính 20.000 tỷ đồng Trong 6 tháng đầu năm 2019 xảy ra 12 loạithiên tai gồm: 1 cơn bão, 105 trận dông lốc, sét, 4 đợt mưa lũ, lũ quét, 4 đợt rétđậm, rét hại, 6 đợt nắng nóng, 27 vụ sạt lở ở tại 2 khu vực đồng băng sông CửuLong, Cửa Đại, Hội An và 4 trận động đất gây thiệt hại 23 người chết và mấttích, 18.200 nhà bị sập đổ, hư hỏng, 27.300ha lúa và hoa màu bị hư hỏng,5.077ha cây công nghiệp, cây ăn quả, cây hàng năm bị thiệt hại, 12.700 con giasúc, gia cầm bị chết tổng thiệt hại ước tính 337 tỷ đồng.( nguồn Internet)

* Phòng chống thiên tai.

- Khái niệm

Thiên tai là hiệu ứng của tai biến tự nhiên như: Lũ lụt, phun trào núi lửa,

bão, động đất, sạt lở….gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới môi trường, gây thiệthại đến con người, của cải, tài chính

Những thiệt hại về tự nhiên sẽ phụ thuộc vào khả năng chống đỡ cũng

như phục hồi của con người trước thảm họa đó.( nguồn Wikipedia tiếng việt)

- Các loại thiên tai thường gặp: lũ và ngập úng, bão, áp thấp nhiệt đới,

hạn hán, lũ quét, sói lở, mưa đá, sạt lở đất, cháy rừng, sương muối…

- Nguyên nhân.

+ Thiên nhiên và con người là tác nhân chính gây nên các thảm họa vềthiên tai

+ Hành động phá hoại môi trường của con người

- Các giải pháp phòng chống thiên tai.

Các hiện tượng tự nhiên xảy ra là điều không ai mong muốn, mọi ngườichỉ có thể đón nhận các hiện tượng diễn ra một cách tự nhiên bằng cách đưa racác biện pháp nhằm giảm thiểu thiệt hại đến mức thấp nhất

+ Tuyên truyền cho tất cả mọi người biết được tác hại và hậu quả mà thiên taigây ra và để họ nhận biết được thực tế diễn biến ngày càng phức tạp, bất thườngcủa thời tiết và tình hình thiên tai trên thế giới ở Việt Nam và đặc biệt ở địaphương Trong đó không thể không nhắc tới công tác phòng chống và giảm nhẹthiên tai ở các trường học, đơn vị giáo dục và những nơi có nguy cơ xảy ra thiêntai Đồng thời kiên quyết đấu tranh với mọi tư tưởng, xem thường công tácphòng chống giảm nhẹ thiên tai

+ Cần phải tổ chức tập huấn cho cán bộ và nhân dân về công tác phòngchống giảm nhẹ tiên tai để họ có thể hiểu biết rõ hơn về vấn đề thiên tai và có

thêm kiến thức để phòng chống giảm nhẹ thiên tai tốt hơn cho chính bản thân và

xã hội

+ Trồng cây gây rừng, xây dựng các con đê để khi lũ lụt xảy ra chúng sẽ giúpgiảm nhẹ các hậu quả mà thiên tai gây ra và chúng sẽ giúp cho hoạt động sảnxuất của người dân tốt hơn và làm tăng lượng nước trong mạch nước nguồn lọcbầu không khí chống hiệu ứng nhà kính và giảm nguy cơ ô nhiễm môi trường

+ Xây dựng cơ chế phối hợp trong công tác phòng chống giảm nhẹ thiên tai

ở địa phương, ở các trường học và đơn vị giáo dục Dưới sự lãnh đạo của cáccấp, các nghành, công đoàn phối hợp với chính quyền đẻ tổ chức công tác tuyêntruyền phòng chống và giảm nhẹ thiên tai Đặc biệt là xây dựng cơ chế phối hợpgiữa nhà trường, đơn vị với chính quyền và nhân dân địa phương nơi thường trú

về công tác và phòng tránh và giảm nhẹ thiên tai

+ Cần kiểm tra và khảo sát, đánh giá về công tác phòng chống và giảm nhẹ

thiên tai đối với địa phương, các đơn vị cần có nội dung và biện pháp phòngtránh đặc biệt phải lấy phòng chống làm chính Khi có thiên tai xảy ra thì địaphương cần nhanh chóng kiểm tra, khảo sát và đánh giá thực trạng thiệt hại để

có giải pháp khắc phục hậu quả nhanh chóng, ổn định đồng thời thông tin kịpthời cho các cấp có thẩm quyền biết và có hướng giải quyết

+Xây dựng phương án và huy động các nguồn lực phục vụ công tác phòngchống và giảm nhẹ thiên tai Nâng cao hiệu quả công tác chuẩn bị đối phó vớithiên tai để giảm dòng chảy mặt, hạn chế hiện tượng lũ quét, bảo vệ tính mạngcon người và tài sản, chống sạt lở, sói mòn, bảo vệ các dự án, công trình đangthực hiện Đảm bảo nguồn nước cho sinh hoạt của người dân để tránh mắc bệnhtrong mùa mưa lũ

+ Quy hoạch mùa vụ sản xuất và trồng các loại cây thích hợp để tránh lũchính vụ Cần nắm bắt được quy luật của thiên tai để lựa chọn các giống câytrồng sao cho phù hợp

+ Cần có kế hoạch sát sao trong thời gian có bão, áp thấp nhiệt đới, đểnắm bắt diễn biết của bão lụt để phòng tình huống xấu và chuẩn bị phương ánứng phó và khắc phục hậu quả do bão lụt ở địa phương

+ Cần trang bị, nâng cấp hệ thống, phương tiện thông tin liên lạc, mạngthông tin, các trang thiết bị tiềm kiếm, cứu hộ cứu nạn

+ Cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức cộngđồng về ứng phó với thiên tai đến địa phương Xây dựng năng lực tự phòngngừa thiên tai tại chỗ, phát huy truyền thống tương thân tương ái, lá lành đùm lárách trong phòng tránh thiên tai, cứu trợ thiệt hại do thiên tai

+ Đảm bảo và bảo vệ thông tin liên lạc, thiết bị điện, trạm biến thế, vấn đề

an toàn trong sử dụng điện Cần khắc phục sữa chữa ngay khi xảy ra sự cố vềđường dây tải điện và có phương án đảm bảo nguồn điện dự phòng

+ Chặt tỉa cành cây đã mục, rỗng, cành cây gần đường dây điện hay quá caogây nguy hiểm cho nhà cửa hay mạng lưới điện có kế hoạch trồng cây xanhthích hợp để vừa tạo cảnh quan, môi trường sinh thái, đảm bảo chống đỡ đượcgió bão với cường độ lớn

2.3.2 Giải pháp dạy bài 15 hướng đến nâng cao ý thức, trách nhiệm cho học sinh trong ứng phó với BĐKH và phòng chống thiên tai.

- Quan sát, phân tích tranh ảnh, video

- Phân tích bản đồ khí hậu để trình bày hoạt động và vùng chịu ảnh hưởngcủa bão ở nước ta

- Xác lập mối nhân quả giữa các thành phần tự nhiên

- Liên hệ và giải thích được các hiện tượng tự nhiên liên quan đến cuộcsống xung quanh mình

*Thái độ

- Tôn trọng, tin tưởng, ủng hộ chính sách tài nguyên và bảo

vệ môi trường của Nhà nước

- Phản đối và sẵn sàng đấu tranh với các hành vi gây hạicho tài nguyên, môi trường

- Cẩn thận, trung thực, hợp tác trong các hoạt động

- Thấy rõ trách nhiệm của bản thân về việc chủ độngphòng tránh thiên tai nhằm góp phần nâng cao chất lượng cuộcsống của con người và bảo vệ môi trường

- Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường phải thực hiện trongnhà trường một cách hệ thống, thường xuyên, bằng nhiều biệnpháp phù hợp, thái độ tích cực tham gia dự án và xây dựng bàihọc

- Hiểu rõ việc phòng chống thiên tai là trách nhiệm cuả cả cộng đồng.Chúng ta cần chủ động hơn nữa trong việc ứng phó với các mối đe dọa từ thiênnhiên

- Tuyên truyền ý thức của học sinh và nhân dân cùng chung sức bảo vệmôi trường sạch đẹp, giảm thiểu tác hại của thiên tai

*Phương tiện thực hiện: máy chiếu với các hình ảnh, video về tình trạng

mất cân bằng sinh thái, ô nhiễm môi trường, các thiên tai và biện pháp phòng

chống.

*Phương pháp thực hiện: phương pháp đàm thoại gợi mở, phương pháp

hợp tác theo nhóm, phương pháp hoạt động thực tiễn

b Nâng cao ý thức trách nhiệm cho học sinh khi áp dụng vào bài học.

Mục 1: Bảo vệ môi trường

Ý thức, trách nhiệm của học sinh

+ Không xả rác bừa bãi trong trường học, nơi công công, bỏ rác đúng nơi quy định.

Nâng cao trách nhiệm của bản thân để cùng gia đình và xã hội bảo vệ môi trường.

+ Trồng cây gây rừng để giảm thiểu ảnh hưởng xấu đến môi trường Phương pháp: đàm thoại gợi mở.

GV đưa ra một số hình ảnh về môi trường và đặt câu hỏi cho học sinh

Em hãy cho biết hiện nay 2 vấn đề quan trọng nhất trong bảo vệ môi trường của nước ta là gì?

GV cho HS tìm hiểu về 2 vấn đề: Tình trạng mất cân bằng sinh thái và ô

nhiễm môi trường.

Tình trạng mất cân bằng sinh thái môi trường.

GV lấy ví dụ để HS hiểu về mất cân bằng sinh thái

VD: Phá rừng-> Phá vỡ cân bằng sinh thái -> Đất bị xói mòn rửa trôi, hạ mứcnước ngầm, tăng tốc độ dòng chảy của sông, làm khí hậu Trái Đất nóng lên, mấtnơi sinh sống của nhiều loài động vật…

- Từ ví dụ trên, GV yêu cầu HS nêu những nguyên nhân gây ra mất cân

bằng sinh thái? Nêu các biểu biện của tình trạng này ở nước ta?

+ Gia tăng thiên tai bão lụt, hạn hán

+ Sự biến đổi thất thường về thời tiết, khí hậu

GV đặt câu hỏi: Nêu những diễn biến thất thường về thời tiết, khí hậu xảy ra ở

nước ta trong những năm gần đây?Lấy ví dụ cụ thể?

Mưa, lũ lụt xảy ra, các hiện tượng thời tiết cực đoan với tần suất ngàycàng cao, cụ thể:

+ Xâm nhập mặn ở Miền Tây năm 2016, nhiệt độ trong năm 2018 tăng

1°Cso với gái trị tương đương ở giai đoạn tiền công nghiệp

+ Mưa đá diễn ra trên diện rộng ở miền Bắc năm 2006, 2019 và nhữngnăm gần đây

+ Lũ lụt nghiêm trọng ở Tây Nguyên năm 2007

+ Rét đậm, rét hại kỉ lục ở miền Bắc năm 2008 làm HS không thể đếntrường…

+ Lũ quét ở Quan Sơn – Thanh Hóa năm 2019 làm nhiều người chết vàmất tích, hàng chục ngôi nhà bị xóa sổ, tài sản bị cuốn trôi

* Hậu quả của BĐKH:

- Tác động mạnh mẽ đến hoạt động sản xuất nông nghiệp, giao thông,dịch vụ, sức khỏe con người

+Ứng dụng các công nghệ mới trong việc bảo vệ Trái Đất.

+ Giáo dục tuyên truyền cho học sinh trong nhà trường.

Tình trạng ô nhiễm môi trường: đất, nước, không khí.

GV yêu cầu HS nêu những nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường

Từ đó, GV yêu cầu HS tìm những biện pháp để bảo vệ môi trường môi

trường, phòng chống, ứng phó với các thiên tai ở các vùng lãnh thổ khác nhau:

- Vùng đồi núi: xây dựng công trình lợi thủy lợi, trồng rừng, kĩ thuật canh

tác trên đất dốc, sử dụng đất hợp lí và quy hoạch các điểm dân cư tránh các vùng

có thể xảy ra lũ quét, động đất nguy hiểm

- Vùng đồng bằng: xây đập, hồ chứa nước, cống cấp nước, tháo lũ, đê

sông, đê biển…đồng thời kết hợp với việc sử dụng hợp lí đất, rừng, nguồn nước,

dự báo và phòng tránh kịp thời các trận bão, lụt, hạn hán để giảm thiểu tác hạicho nhân dân

- Vùng ven biển và biển: thau chua, rửa mặn, lai tạo các giống chịu mặn

chịu phèn

Ngoài ra sau khi học nội dung này, GV có thể sử dụng phương pháp hoạt

động thực tiễn:

Tổ chức cho HS cắt dọn cỏ, trồng hàng cây ven đường, khuyến khích các

em thường xuyên quét dọn đường làng, ngõ xóm, thu gom rác thải ở địa phương Trong trường học, HS tự giác bỏ rác vào thùng rác công cộng.

Đây là hoạt động thực tiễn để nâng cao ý thức, trách nhiệm của mỗi học sinhtrong nhà trường

Mục 2: Một số thiên tai chủ yếu và biện pháp phòng chống.

Ý thức, trách nhiệm của học sinh

+ Phát hiện được các biểu hiện về BĐKH và ảnh hưởng của nó đến đời sống

và sản xuất.

+ Hình thành các kĩ năng cần thiết: Kĩ năng nhận biết và phát hiện các tác động của biến đổi khí hậu, kĩ năng ứng phó với thiên tai do BĐKH gây ra.

+Ý thức, trách nhiệm của học sinh trong trường học, địa phương khi gặp thiên tai, các giải pháp khắc phục hậu quả do thiên tai.

GV cho học sinh hoàn thành bảng sau:

- Các em có nhận xét gì về số lượng và tần suất các thiên tai trên hiện nay

ở địa phương nơi em đang sinh sống?

Hiện nay số lượng và tần suất các thiên tai ngày càng tăng lên Hậu quả ngàycàng nặng nề hơn

- Hậu quả gây ra?

Ảnh hưởng lớn đến người và tài sản của nhân dân: Mất mùa, kinh tế khókhăn…

- Em hãy đưa ra các giải pháp để ứng phó với BĐKH và phòng chống thiên tai trong trường học và địa phương?

GV hướng đến cho HS ở một số các giải pháp sau:

+ Tổ chức các buổi ngoại khóa tại trường để học sinh tìm hiểu và có ýkiến của mình trong vấn đề BĐKH và phòng chống thiên tai của nước ta cũngnhư trên thế giới

+ Tổ chức các buổi diễn tập cho học sinh trong cứu hộ cứu nạn khi cóthiên tai ập đến

+ Tổ chức một số các cuộc thi liên quan đến BĐKH và phòng chống tiêntai để các em có sự hiểu biết sâu rộng như cuộc thi: Đại sứ học đường trongphòng chống thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu

+ Tổ chức cho học sinh lao động trong khuôn viên trường học: giúp các

em nhận thức được ý thức bảo vệ môi trường cũng chính là đang phần nào đógiảm thiểu BĐKH

+ Tổ chức cho các đoàn viên tham gia các phong trào thanh niên như:trồng nhiều cây xanh, giúp nhân dân làm sạch môi trường sống tại địa phương,khi có thiên tai sắp ập đến giúp nhân dân củng cố nhà cửa, di chuyển tài sản vàcon người đến nơi an toàn, đắp đê ngăn lũ Sau khi có thiên tai đi qua giúp nhândân khắc phục hậu quả, ổn định cuộc sống