Qua chủ đề học sinh sẽ đượctrang bị những kiến thức cơ bản về virut và cơ chế nhân lên của virut, về bệnh... truyền nhiễm và các con đường lây lan, về cơ chế sản sinh miễn dịch chống lại
Trang 1THANH HOÁ NĂM 2020
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Sinh học
THANH HOÁ NĂM 2020
Trang 2MỤC LỤC
1 Mở đầu 1
1.1 Lí do chọn đề tài 1
1.2 Mục đích nghiên cứu: 2
1.3 Đối tượng nghiên cứu: 2
1.4 Phương pháp nghiên cứu: 2
1.4.1 Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết: 2
1.4.3 Phương pháp thống kê, xử lí số liệu 2
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 2
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 2
2.1.1 Đại cương về virut: 2
2.1.2 Bệnh truyền nhiễm và miễn dịch: 5
2.1.3 Virut SARS – coV2 và dịch Covid - 19: 6
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến: 8
2.3 Các giải pháp đã thực hiện để giải quyết vấn đề 9
2.3.1 Xây dựng kế hoạch dạy học tích hợp giáo dục phòng chống dịch covid 19 vào chủ đề “virus và bệnh truyền nhiễm” 9
2.3.2 Áp dụng giáo án dạy học thực nghiệm trên lớp 10A1, 10A2 Lớp đối chứng là 10A3, 10A4 18
2.3.3 So sánh kết quả thu được qua phiếu điều tra (Phụ lục) giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng từ đó đánh giá hiệu quả của sáng kiến 18
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường: 18
3 Kết luận và kiến nghị 18
3.1 Kết luận: 18
3.2 Kiến nghị 19
Trang 31 Mở đầu
1.1 Lí do chọn đề tài
Nhân loại đang trải qua một đại dịch chưa từng có, cướp đi sinh mạng củahàng trăm ngàn người, hàng triệu người nhiễm bệnh trên 200 quốc gia, vùnglãnh thổ và chưa có dấu hiệu dừng lại Kèm với đó là một cuộc khủng hoảng về
y tế, kinh tế, chính trị xảy ra trên diện rộng Đại dịch mang tên: Covid – 19.Đất nước Việt Nam chúng ta vốn đã “nhỏ bé” nay lại phải gồng mình chống
đỡ cơn cuồng phong của đại dịch Đại dịch ảnh hưởng đến mọi tổ chức cá nhân,mọi ngành nghề, trong đó có ngành Giáo dục chúng ta Trường học trên cả nước
đã phải đóng cửa trong nhiều tháng, chương trình buộc phải cắt giảm, thời giannăm học chưa bao giờ dài đến thế Đồ dùng bắt buộc của thầy cô và học sinh khiđến lớp không chỉ là sách, là vở, là giáo án mà còn là chiếc khẩu trang, máy đothân nhiệt, nước rửa tay Quả thực chúng ta đã và đang sống với những ngàytháng “chống dịch như chống giặc” Chính phủ và các cấp lãnh đạo đã đưa rađược một loạt các giải pháp hiệu quả kịp thời, đồng bộ giúp bước đầu khống chếđược dịch bệnh
Mặc dù trong nhiều tháng qua Việt Nam mới chỉ có 355 ca mắc và không có
ca tử vong và kể từ ngày 16/4 đến nay không có ca lây nhiễm mới trong cộngđồng, tuy nhiên, tình hình dịch bệnh trên thế giới đang diễn biến hết sức phứctạp, số ca nhiễm, số người chết vẫn không ngừng gia tăng là mối đe dọa thườngtrực đến nước ta Đây quả là một thách thức lớn đối với nước ta Làm thế nào đểtránh khỏi làn sóng tái nhiễm covid thứ 2; làm thế nào để duy trì không có canhiễm mới trong cộng đồng, làm thế nào để đất nước vừa đạt được mục tiêuphát triển kinh tế xã hội vừa phòng chống được dịch? Đó không chỉ là việc củachính phủ, các cấp lãnh đạo các ban ngành mà là trách nhiệm của mỗi cá nhân,của toàn dân tộc Trong đó ngành giáo dục chúng ta đóng vai trò quan trọngtrong việc giáo dục, tuyên truyền, hướng dẫn các kỹ năng phòng chống dịch đếntừng học sinh để từ đó các em là những tuyên truyền viên tuyên truyền, hướngdẫn các thành viên trong gia đình và cộng đồng
Tuy nhiên, việc tuyên truyền giáo dục học sinh trong nhà trường mới chỉdừng lại ở việc đưa ra các biện pháp cấp bách để phòng chống dịch Chưa cómột khóa học chính thức nào trang bị cho học sinh các kiến thức, kỹ năng phòngchống dịch mà mới chỉ “tranh thủ” tuyên truyền qua hệ thống loa phát thanh củanhà trường vào giờ ra chơi hoặc vào những giờ sinh họat lớp của giáo viên chủnhiệm Qua việc dạy học môn sinh học 10 tôi nhận thấy, chương trình trang bịcho các em những kiến thức khoa học cơ bản về tế bào, về vi sinh vật, vi rút – lànhững kiến thức giúp các em có cái nhìn của “nhà khoa học” về thế giới sinh vậtlàm cơ sở cho những hiểu biết về sức khỏe con người Vì vậy tôi nảy ra sángkiến vận dụng các kiến thức sinh học để bổ túc thêm cho học sinh các kiến thức,
kỹ năng phòng chống dịch Covid – 19 đang hoành hành, góp phần đẩy lùi dịchbệnh Đặc biệt trong chương trình sinh học 10, chủ đề: “Virut và bệnh truyềnnhiễm” (theo chương trình giảm tải) rất phù hợp để tích hợp nội dung giáo dụcphòng chống dịch covvid 19 một cách hiệu quả Qua chủ đề học sinh sẽ đượctrang bị những kiến thức cơ bản về virut và cơ chế nhân lên của virut, về bệnh
Trang 4truyền nhiễm và các con đường lây lan, về cơ chế sản sinh miễn dịch chống lạimầm bênh của cơ thể Từ đó sẽ giúp các em hiểu rõ về tác nhân, cơ chế gâybệnh của virut Sars – coV2 gây ra dịch Covid 19 Trên cơ sở đó xây dựng cácbiện pháp phòng chống dịch hiệu quả.
1.2 Mục đích nghiên cứu:
Bên cạnh việc trang bị kiến thức cơ bản cho học sinh theo mục tiêu giáo dục
đề ra, đề tài nghiên cứu của tôi còn tập trung:
- Trang bị cho học sinh các kiến thức, kỹ năng phóng chống các đại dịch đặcbiệt là dịch Covid – 19 đang diễn ra
- Nâng cao trách nhiệm của học sinh trong việc phòng chống dịch tại trườnghọc và trong cộng đồng
- Khuyến khích các em trở thành những tuyên truyền viên tích cực trong cộngđồng, nâng cao ý thức phòng chống dịch trong nhân dân
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
Đề tài tập trung nghiên cứu:
- Cấu trúc, hình thái, cơ chế nhân lên của virut
- Cơ chế phát sinh và lây lan của dịch bệnh
- Cơ chế miễn dịch của cơ thể người
- Kỹ năng ứng phó của học sinh với đại dịch Covid- 19
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
1.4.1 Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết:
- Sưu tầm tài liệu liên quan đến virut và bệnh truyền nhiễm
- Tận dụng internet để tra cứu thông tin cần thiết về đề tài
- Cập nhật thông tin mới nhất về tình hình dịch bệnh covid – 19 qua phương tiệntruyền thông
1.4.2 Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế, thu thập thông tin.
- Phối hợp với đoàn thanh niên, các giáo viên điều tra về thái độ, kỹ năng ứngphó của học sinh với dịch Covid 19
- Khảo sát thực tế bằng phiếu điều tra vốn hiểu biết của học sinh về virut, bệnhtruyền nhiễm và dịch covid 19
1.4.3 Phương pháp thống kê, xử lí số liệu.
- Sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lí số liệu
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
2.1.1 Đại cương về virut:
a) Khái niệm virus: Virus là thực thể chưa có cấu tạo tế bào, có kích thước siêu
nhỏ (đo bằng nanomet) và có cấu tạo rất đơn giản chỉ gồm một loại axit nucleicđược bao bọc bởi vỏ protein, có đời sống kí sinh bắt buộc
b) Cấu tạo virus:
Virus không có cấu tạo tế bào Tất cả các virus đều có cấu trúc chung gồm :lõi acid nucleic, vỏ protein (cấu trúc cơ bản) Ngoài ra một số virus có thêm một
số cấu trúc riêng (cấu trúc không cơ bản)
Cấu trúc chung (cấu trúc cơ bản)
Trang 5Hình 1: Cấu tạo của virus
- Lõi (acid nucleic)
Lõi của virus hay genome virus chỉ chứa một trong hai acid nucleic: ADN
hoặc ARN ADN hoặc ARN của virus có thể ở dạng 2 sợi (chuỗi kép), hoặc 1sợi (chuỗi đơn)
Acid nucleic chỉ chiếm 1-2% trọng lượng phân tử của virus nhưng chứa toàn
bộ vật liệu và mã thông tin di truyền, mã hoá cho tổng hợp các thành phần củavirus và tổng hợp một số enzyme cần thiết cho quá trình nhân lên của virus, vàquyết định toàn bộ hoạt động gây bệnh của virus
- Vỏ protein (capsid)
Vỏ hay capsid bao bọc xung quanh lõi Capsid có nguồn gốc từ chữ Hy Lạp
là capsa - cái hộp Vỏ virus bao gồm các phân tử protein cấu trúc, được gọi làcác capsome Capsome là đơn vị hình thái học của protein virus, có thể quan sátbằng kính hiển vi điện tử trên bề mặt của một số virus Các capsome sắp xếptheo trật tự không gian nhất định tạo nên vỏ capsid
Vỏ có tác dụng bảo vệ virus, chứa các kháng nguyên quan trọng và tạo nênhình thể chung của virus
Cấu tạo riêng
- Vỏ ngoài (envelope)
Một số virus (Herpesvirus, HIV, virus cúm, HBV), có thêm bao ngoài, bọcbên ngoài vỏ capsid Bao ngoài của virus có cấu tạo phospholipid hoặcglycoprotein Bao ngoài thường được tạo nên từ màng bào tương hoặc màngnhân của tế bào chủ Những virus không có bao ngoài gọi là virus trần(Adenovirus) Bao ngoài thường chứa các kháng nguyên, tham gia vào quá trìnhbám của virus, vào giai đoạn lắp ráp và giải phóng virus ra khỏi tế bào Baongoài giữ tính ổn định của kích thước virus Các virus có bao ngoài chứa lipid
dễ bị bất hoạt bởi các dung môi như ether, muối mật
Một số virus có các gai nhú (spikes) nằm trên bề mặt bao ngoài Các gai nhúnày là những glycoprotein, giúp virus bám lên bề mặt của tế bào chủ Ví dụ: gp
120 của HIV, giúp virus bám vào vị trí thích hợp trên bề mặt tế bào chủ Tố
ngưng kết hồng cầu (hemagglutinin: HA) của virus cúm, giúp virus bám lên
màng hồng cầu của một số loài động vật và loài người, gây NKHC
c) Hình thái virus
Trang 6Hình 2: Hình thái virus
Mỗi virus thường có hình dạng nhất định, mang tính đặc trưng
Các loại hình thể virus thường gặp:
- Hình cầu: virus cúm, sởi, bại liệt, HIV
- Hình khối đa diện: Adenovirus, Herpesvirus
- Một số hình thể khác : hình que
(virus khảm thuốc lá), hình sợi (virus cúm nuôi lâu trên phôi gà), hình viên gạch(Poxvirus), hình viên đạn (virus dại), hình dùi trống ( bacteriophage T4)
d) Sinh lí virus
- Tính ký sinh bắt buộc trong tế bào sống
Virus không có cấu tạo tế bào, không có quá trình trao đổi chất, không tựsinh sản được Bởi vì chúng không có cơ quan siêu cấu trúc như ribosom, không
có nguồn năng lượng độc lập, không có hệ thống enzym chuyển hóa Vì vậyvirus chỉ thể hiện được quá trình sống của mình khi ký sinh trong các tế bàosống, thực chất là sử dụng các acid amin, các nucleotid, các enzym, nguồn nănglượng, các ribosom của tế bào sống để tổng hợp nên các virus mới Tính kýsinh trong tế bào sống là tuyệt đối bắt buộc của virus
- Sự nhân lên của virus
Thực chất sự nhân lên của virus trong tế bào sống (tế bào cảm thụ) là quátrình virus truyền thông tin di truyền của chúng cho tế bào chủ, bắt tế bào chủhoạt động theo thông tin của virus và tổng hợp nên các thành phần của virus
Chia làm 5 giai đoạn :
+ Giai đoạn hấp phụ:
Mỗi loại virus chỉ có thể bám lên bề mặt của một số tế bào nhất định gọi làcác tế bào cảm thụ với chúng Trên các tế bào cảm thụ có các cơ quan tiếp nhậnđặc hiệu với virus, gọi là các thụ thể
+ Giai đoạn xâm nhiễm:
Đối với phage: enzim lizôzim phá hủy thành tế bào để bơm axit nucleic vào
tế bào chất, còn vỏ nằm bên ngoài
Đối với virut động vật: Đưa cả nucleocapsit vào tế bào chất, sau đó “cởi vỏ”
để giải phóng axit nucleic
+ Giai đoạn sinh tổng hợp:
Sau khi cởi bỏ vỏ capsid, virus đi vào giai đoạn tiềm ẩn (gđ tiềm tàng) vàkhông phát hiện thấy hạt virus trong tế bào nữa Giai đoạn này các virus truyền
Trang 7đạt thông tin di truyền cho tế bào chủ, và tế bào chủ chuyển hướng hoạt độngcủa bộ máy chuyển hoá của tế bào (ribosome, ARNt, năng lượng, các chất,enzym), để tổng hợp ra các thành phần của virus Genome của virus nhân lên tạothành acid nucleic của virus mới.
+ Giai đoạn lắp ráp các thành phần virus:
Các protein vỏ của virus sẽ tự lắp ráp với acid nucleic để tạo thành virusmới Quá trình lắp ráp có thể thực hiện ở nhân tế bào chủ (herpesvirus) hoặc bàotương (virus cúm) Việc lắp ráp thành công sẽ tạo ra các virus hoàn chỉnh, cókhả năng gây nhiễm, còn gọi là các virion
- Khái niệm: Bệnh truyền nhiễm là bệnh lây lan từ cá thể này sang cá thể khác
- Tác nhân gây bệnh đa dạng: Virut, vi khuẩn, nấm, động vật nguyên sinh…
- Điều kiện gây bệnh: Hội đủ 3 điều:
+ Độc lực (khả năng gây bệnh)
+ Số lượng nhiễm đủ lớn
+ Con đường xâm nhập thích hợp
- Phương thức lây truyền
+ Truyền ngang:
Qua sol khí (hô hấp): Các giọt keo nhỏ vi sinh vật bay trong không khí, bắn
ra khi ho hay hắt hơi
Qua đường tiêu hóa: Vi sinh vật từ phân vào cơ thể qua thức ăn hay nướcuống bị nhiễm
Qua tiếp xúc trực tiếp, qua vết thương, qua quan hệ tình dục, hôn nhau hoặcqua đồ dùng hằng ngày
Qua động vật cắn hoặc côn trùng cắn
+ Truyền dọc: từ mẹ truyền sang con qua nhau thai, nhiễm khi sinh nở hoặc quasữa mẹ → các triệu chứng viêm hay đau xuất hiện sau một thời gian ủ bệnh
Các bệnh truyền nhiễm thường gặp do virut
Bệnh đường hô hấp: Lây truyền qua sol khí, 90% là do virut như viêm phổi,viêm phế quản, cảm lạnh, viêm họng, viêm đường hô hấp cấp (SARS), cúm…Bệnh đường tiêu hóa: Virut xâm nhập qua miệng, gây các bệnh viêm gan,quai bị, tiêu chảy, viêm dạ dày – ruột…
Bệnh hệ thần kinh: Virut vào cơ thể qua hô hấp, tiêu hóa, niệu… gây bệnhviêm não, viêm màng não, bại liệt, bệnh dại…
Bệnh lây qua đường sinh dục: HIV, hecpet, viêm gan B…
Bệnh da: Lây qua hô hấp, qua tiếp xúc, như các bệnh đậu mùa, mụn cơm,sởi…
Trang 8- Khái niệm: Là loại miễn dịch tự nhiên mang tính bẩm sinh, không đòi hỏi phải
có tiếp xúc với kháng nguyên
- Cơ chế: Ngăn cản không cho vi sinh vật xâm nhập vào cơ thể bằng các yếu tốbảo vệ tự nhiên của cơ thể như da, niêm mạc, nhung mao đường hô hấp, nướcmắt…
- Vai trò: Tiêu diệt các vi sinh vật xâm nhập (thực bào, tiết dịch phá hủy)
Miễn dịch đặc hiệu
Xảy ra khi có kháng nguyên xâm nhập, gồm 2 loại:
Miễn dịch thể dịch
- Phương thức miễn dịch: Cơ thể sản xuất ra kháng thể đặc hiệu
- Cơ chế tác động: Kháng nguyên phản ứng đặc hiệu với kháng thể → khángnguyên không hoạt động được
Miễn dịch tế bào
- Phương thức miễn dịch: Có sự tham gia của các tế bào T độc
- Cơ chế tác động: Tế bào T độc tiết prôtêin độc làm tan tế bào nhiễm khiếnvirut không nhân lên được
c) Phòng chống bệnh truyền nhiễm
- Dùng kháng sinh thích hợp, không lạm dụng thuốc
- Tiêm vacxin phòng ngừa
- Giữ gìn vệ sinh cá nhân và cộng đồng
- Kiểm soát vật trung gian truyền bệnh như ruồi, muỗi, ve, vật nuôi
2.1.3 Virut SARS – coV2 và dịch Covid - 19:
Coronavirus 2019, ký hiệu bởi WHO là SARS-CoV-2, còn được gọi là virusviêm phổi Vũ Hán vì đây là tác nhân gây bệnh viêm phổi ở Vũ Hán (tỉnh HồBắc, Trung Quốc), bây giờ được gọi là bệnh COVID-19, bắt đầu xuất hiện vàlây lan từ cuối năm 2019
Nghiên cứu ban đầu: Phân tích toàn bộ bộ gen cho thấy SARS-CoV-2 là
một Betacoronavirus, trong một nhóm khác biệt với các Betacoronavirus liênquan đến hội chứng hô hấp cấp tính nặng ở người (SARS) và hội chứng hô hấpTrung Đông (MERS) Nó có sự tương đồng gần giống với Coronavirus ở dơi và
có khả năng dơi là nguồn vật chủ chính, nhưng liệu SARS-CoV-2 có đượctruyền trực tiếp từ dơi hay thông qua một số cơ chế khác (ví dụ: thông qua vậtchủ trung gian) vẫn còn đang được tìm hiểu Động vật được bán để làm thức ăn
bị nghi ngờ là nơi chứa hoặc trung gian cho virus vì nhiều người nhiễm bệnhđầu tiên được xác định là công nhân tại Chợ hải sản Hoa Nam, thành phố VũHán
Con đường lây nhiễm: Các báo cáo đầu tiên chỉ ra rằng việc truyền từ
người sang người là hạn chế hoặc không tồn tại tuy nhiên sự lây truyền từ ngườisang người đã được xác nhận gần đây Virus corona chủ yếu lây lan qua các giọt
bị bắn ra trong không khí khi một cá nhân bị nhiễm bệnh ho hoặc hắt hơi trongphạm vi khoảng 3 foot (0,91 m) đến 6 foot (1,8 m) hoặc tiếp xúc gián tiếp vớicác chất tiết của người bệnh qua đồ vật, môi trường xung quanh Trong số 41trường hợp ban đầu, hai phần ba có tiền sử tiếp xúc với Chợ hải sản Hoa Nam
Yếu tố nguy cơ: Những đánh giá ban đầu của tạp chí Bloomberg NY ngày
22/01/2020 cho thấy đa số các bệnh nhân nhiễm SARS-CoV-2 tử vong là nam
Trang 9giới và tuổi trung bình của nhóm bệnh nhân tử vong là 72 tuổi, trong số này cóđến 83% bệnh nhân tử vong là trên 65 tuổi Trong số những bệnh nhân tử vong
có tới 50% bệnh nhân mắc các bệnh mạn tính kèm theo Như vậy, dựa vào cácthống kê có được, chúng ta có thể nói là những người lớn tuổi, có bệnh mạntính, hệ miễn dịch yếu, là những người có nguy cơ tử vong cao nhất vì bệnhCOVID-19
Tốc độ lây lan SARS-CoV-2: SARS-CoV-2 hiện đang lây lan với tốc độ
chóng mặt ở Châu Âu, Iran, Mỹ… Tìm hiểu tại sao SARS-CoV-2 lại có khảnăng lây lan với tốc độ chóng mặt và các hướng trị liệu thông qua những pháthiện khoa học mới liên quan tới protein gai (spike protein) của SARS-CoV-2
Protein gai của SARS-CoV-2 là gì? Để hiểu rõ hơn, chúng ta cùng tìm hiểu
cấu trúc của SARS-CoV-2, có khoảng 20 phân tử protein là những thành phầntạo nên cấu trúc của nó (Hình 1)
Hình3 (A) Cấu trúc của SARS-CoV-2 (B) Hình ảnh 3 chiều của protein gai.
Hình 1 cho thấy, lõi của SARS-CoV-2 có một đoạn RNA kết hợp với capsidprotein gọi là nucleocapsid Nó được bao bọc bằng một màng lipid (mỡ) bênngoài Đây chính là lý do mà rửa tay bằng xà phòng là cách diệt virus tốt nhất vì
sẽ hòa tan lớp mỡ của nó, khiến virus chết Trên lớp mỡ này có một số proteingắn vào, mặc dù SARS-CoV-2 sử dụng nhiều loại protein khác nhau để sinh sôi
và thâm nhập tế bào, nhưng protein gai là protein bề mặt quan trọng nhất màvirus sử dụng để gắn vào thụ thể trên bề mặt tế bào vật chủ và thâm nhập (hình3A) Protein gai nhọn của SARS-CoV-2 gồm 1.273 aminoacid, có 75% độtương đồng với protein gai nhọn của SARS-CoV, cấu trúc 3 chiều của proteinnày được giải quyết gần đây bởi nhóm của McLellan (hình 3B)
Các biện pháp phòng chống COVID – 19
– Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với người bị bệnh đường hô hấp cấp tính (sốt, ho,khó thở); khi cần thiết phải đeo khẩu trang y tế đúng cách và giữ khoảng cáchtrên 02 mét khi tiếp xúc
– Người có các triệu chứng sốt, ho, khó thở không nên đi du lịch hoặc đến nơitập trung đông người Thông báo ngay cho cơ quan y tế khi có các triệu chứng
Trang 10– Chỉ sử dụng các thực phẩm đã được nấu chín.
– Không đi du lịch đến các vùng có dịch bệnh Hạn chế đi đến các nơi tập trungđông người Trong trường hợp đi đến các nơi tập trung đông người cần thựchiện các biện pháp bảo vệ cá nhân như sử dụng khẩu trang, rủa tay với xàphòng…
– Tránh mua bán, tiếp xúc với các loại động vật nuôi hoặc hoang dã
– Giữ ấm cơ thể, tăng cường sức khỏe bằng ăn uống, nghỉ ngơi, sinh hoạt hợp
lý, luyện tập thể thao
– Tăng cường thông khí khu vực nhà ở bằng cách mở các cửa ra vào và cửa sổ,hạn chế sử dụng điều hòa Thường xuyên lau nền nhà, tay nắm cửa và bề mặtcác đồ vật trong nhà bằng các chất tẩy rửa thông thường như xà phòng và cácdung dịch khử khuẩn thông thường khác
– Nếu có dấu hiệu sốt, ho, khó thở phải đeo khẩu trang bảo vệ, thông báo ngaycho cơ sở y tế gần nhất để được tư vấn, khám, điều trị kịp thời Gọi điện cho cơ
sở y tế trước khi đến để thông tin về các triệu chứng và lịch trình đã di chuyểntrong thời gian gần đây để có biện pháp hỗ trợ
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến:
Trong bối cảnh dịch covid 19 bùng phát và diễn biến phức tạp, công tácphòng chống dịch covid 19 được ưu tiên hàng đầu Trường học vốn là nơi tậptrung đông người, là môi trường rất thích hợp để phát tán dịch bệnh, vì vậy việcphòng chống dịch ở nhà trường được quan tâm hàng đầu Kể từ khi học sinhđược đi học lại, các nhà trường trên cả nước nói chung và trường THPT HậuLộc 4 nói riêng tích cực triển khai các biện pháp phòng dịch như: tuyên truyền;trang bị máy đo thân nhiệt, hệ thống vòi nước rử tay, dung dịch rửa tay khô, máyrửa tay khô; Vệ sinh, khử khuẩn trường lớp, đeo khẩu trang khi cần thiết Tuy nhiên ý thức, trách nhiệm và kỹ năng phòng chống dịch ở một bộ phận họcsinh còn chưa tốt
Về thái độ: Phần lớn các em có thái độ bàng quang với dịch với suy nghĩ
chắc dịch không về đến địa phương Vì vậy các em chấp hành các quy định vềphòng chống dịch một cách đối phó, chiếu lệ Chẳng hạn như khi qua cổngtrường có ban nề nếp trực và camera ghi hình thì các em đeo khẩu nghiêm túc,nhưng khi không bị giám sát các em lại tháo khẩu trang ra
Về kiến thức: Đa phần các em đều chưa hiểu rõ tác nhân và cơ chế gây bệnh,
còn nhầm lẫn giữa các bệnh về đường hô hấp nói chung
Về kỹ năng: Nhiều học sinh chưa rửa tay đúng cách, đeo khẩu trang không
đúng cách (như kéo khẩu trang xuống cằm, chạm tay vào khẩu trang, sử dụngnhiều lần cho khẩu trang dùng một lần), chưa giữ khoảng cách cần thiết v.v Như vậy với một bộ phận không nhỏ học sinh nói riêng và người dân nóichung có ý thức, kỹ năng phòng chống dịch chưa tốt thì rất có thể sẽ làm hỏngthành quả chống dịch của cả dân tộc dẫn đến hâu quả khôn lường Vì vậy việcnghiên cứu đề tài này là cần thiết để nâng cao nhận thức của học sinh và ngườidân về phòng chống dịch Covid 19
2.3 Các giải pháp đã thực hiện để giải quyết vấn đề.
2.3.1 Xây dựng kế hoạch dạy học tích hợp giáo dục phòng chống dịch covid
19 vào chủ đề “virus và bệnh truyền nhiễm”
Trang 11Sau đây là giáo án dạy học chủ đề “virus và bệnh truyền nhiễm” thể hiện cácgiải pháp giải quyết vấn đề đặt ra trong đề tài.
CHỦ ĐỀ DẠY HỌC: VIRUT VÀ BỆNH TRUYỀN NHIỄM
I – Mục tiêu:
1) Về kiến thức: qua chủ đề, yêu cầu học sinh đạt được kiến thức ở các mức độ
nhận biết, hiểu, vận dụng:
a Nhận biết: Học sinh nêu được
- Sơ lược về cấu tạo và hình thái virut, các giai đoạn nhân lên của virut trong tếbào chủ
- Khái niệm bệnh truyền nhiễm
- Các con đường lây nhiễm của bệnh truyền nhiễm
- Khái niệm miễn dịch, miễn dịch đặc hiệu và miễn dịch không đặc hiệu
2) Về kỹ năng: Giúp học sinh rèn luyện các kỹ năng:
- Phân tích, so sánh, tổng hợp thông qua việc đạt được các mức độ kiến thức
- Kĩ năng thể hiện sự tự tin khi trình bày ý kiến trước nhóm, tổ, lớp
- Kĩ năng trình bày suy nghĩ/ý tưởng; hợp tác; quản lí thời gian và đảm nhận trách nhiệm trong hoạt động nhóm
- Vận dụng kiến thức giải quyết các tình huống thực tiễn, cụ thể là ứng phó vớidịch covid – 19 và các dịch bệnh khác
3) Về thái độ:
- Yêu thích nghiên cứu, khám phá khoa học
- Nâng cao ý thức phòng chống các bệnh truyền nhiễm trong cộng đồng, đặc biệt
là đối với dịch covid – 19 trong giai đoạn hiện nay
4) Các năng lực cần hướng tới:
Trang 12- Tri thức về sinh học (Biology knowledge): là những năng lực cần thiết giúp
học sinh có thể nghiên cứu sau hơn về y, sinh học sau này
- Năng lực nghiên cứu: thông qua việc đọc tài liệu, tìm kiếm thông tin, xử líthông tin
II Chuẩn bị của giáo viên và học sinh
1) Chuẩn bị của giáo viên:
- Nghiên cứu tài liệu liên quan đến chủ đề
- Chuẩn bị nội dung phiếu học tập, trò chơi khởi động, trò chơi phần vận dụng;bài soạn Powerpoint
2) Chuẩn bị của học sinh:
- Cá nhân: Tìm hiểu thông tin về virut và các bệnh truyền nhiễm
- Tìm hiểu về virut SARS – CoV2 và dịch Covid – 19, cách phòng tránh
- Làm việc nhóm: Chuẩn bị bút sáp, giấy A0
III Tiến trình bài dạy:
- Khi cả 4 mảnh ghép được mở, học sinh nào nêu được nội dung của bức tranh
sẽ là người thắng cuộc
Mảnh ghép 1: Tại sao thời gian năm học này của chúng ta bị gián đoạn?
Trả lời: Do dịch covid 19
Mảnh ghép 2: Tác nhân gây ra dịch covid 19 là gì?
Trả lời: Do virut corona
Mảnh ghép 3: Virut corona gây bệnh gì?
Trả lời: virut corona là chủng virut gây ra các bệnh viêm đường hô hấp trên,viêm phổi cấp ở người
