SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT THIỆU HÓA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ GIẢI PHÁP KHAI THÁC KÊNH HÌNH TRONG SÁCH GIÁO KHOA THEO HƯỚNG DẠY HỌC TÍCH CỰC ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIỜ
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT THIỆU HÓA
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ GIẢI PHÁP KHAI THÁC KÊNH HÌNH TRONG SÁCH GIÁO KHOA THEO HƯỚNG DẠY HỌC TÍCH CỰC
ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIỜ HỌC PHẦN ĐỊA LÍ
TỰ NHIÊN LỚP 10
Người thực hiện: Ngô Thị Thương
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THPT Thiệu Hóa
SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Địa lí
THANH HÓA NĂM 2020
Trang 2MỤC LỤC Trang
I.MỞ ĐẦU 3
1.Lí do chọn đề tài 4
2.Mục đích nghiên cứu 4
3.Đối tượng nghiên cứu 4
4.Phương pháp nghiên cứu 4
5.Những điểm mới của đề tài 4
II NỘI DUNG 5
1.Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 5
1.1 Cơ sở lí luận chung 5
1.2.Quan niệm về kênh hình và vai trò của kênh hình trong SGK Địa lí 5
2.Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 6
2.1.Thực trạng giảng dạy môn Địa lý lớp 10 ở trường THPT 6
2.2.Thực trạng hệ thống kênh hình trong sách giáo khoa Địa lí 10 8
3.Giải pháp và tổ chức thực hiện thực hiện 8
3.1.Quy trình khai thác kiến thức từ kênh hình trong SGK Địa lí 10 8
3.2.Giải pháp thực hiện 9
3.2.1.Về phía giáo viên 9
3.2.2.Về phía học sinh 17
4.Hiệu quả giáo dục và khả năng áp dụng của đề tài 18
4.1.Hiệu quả giáo dục 18
4.2.Khả năng áp dụng của đề tài 18
III.KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 18
1.Kết luận 18
2.Kiến nghị 19
Trang 3I MỞ ĐẦU
1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Đất nước ta đang trong giai đoạn thực hiện quá trình công nghiệp hóa,
hiện đại hóa với mục tiêu đến năm 2030 Việt Nam cơ bản trở thành nướccông nghiệp theo hướng hiện đại, hội nhập với cộng đồng quốc tế Nhân tốquyết định thắng lợi của công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hộinhập quốc tế là con người, là nguồn nhân lực Việt Nam Đó là những conngười lao động tự chủ, năng động, sáng tạo, có năng lực giải quyết nhữngvấn đề thường gặp, tự lo được việc làm, lập nghiệp và thăng tiến trong cuộcsống “Muốn đào tạo được con người khi vào đời là con người tự chủ, năngđộng và sáng tạo thì phương pháp giáo dục cũng phải hướng vào lĩnh vựckhơi dậy, rèn luyện và phát triển khả năng nghĩ và làm một cách tự chủ,năng động và sáng tạo ngay trong lao động, học tập ở nhà trường phổthông” (Trần Hồng Quân)
Môn Địa lý là một trong những môn học ở cấp THPT, có nhiệm vụ cùng
với các môn học khác góp phần giáo dục toàn diện cho học sinh Giúp họcsinh có được những kiến thức cơ bản về Trái Đất, các điều kiện để pháttriển kinh tế xã hội của đất nước, hình thành cho học sinh thế giới quankhoa học, giúp học sinh vận dụng những kiến thức đã học vào thực tiễncuộc sống phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới
Để đạt được mục đích trên, môn Địa lý có nhiều đổi mới về phương
pháp giảng dạy Đặc biệt trong những năm học vừa qua, việc giảng dạy ởcác trường THPT nói chung và ở trường THPT Thiệu Hóa nói riêng đã đẩymạnh phong trào đổi mới phương pháp dạy và học nhằm phát huy tính tíchcực, chủ động sáng tạo của học sinh Đó là phương pháp dạy học theohướng “Lấy học sinh làm trung tâm” Theo hướng đó, người thầy giữ vaitrò tổ chức, hướng dẫn, giúp đỡ, bổ sung kiến thức, còn học sinh chủ động,tích cực tìm tòi, khám phá khai thác kiến thức, từ đó rèn kỹ năng tư duy địalý
Theo các nhà phương pháp dạy học nổi tiếng nói chung và các nhà
phương pháp dạy học Địa lí nói riêng, khi nghiên cứu về phương pháp dạyhọc tích cực đã cho rằng, phương pháp trực quan tích cực hơn phương phápdùng lời Trong môn Địa lí, ngoài nội dung chính là kênh chữ trong sáchgiáo khoa thì kênh hình đóng vai trò rất quan trọng, cùng với kênh chữ tạonên một bài học hoàn chỉnh cho học sinh, nhất là chương trình Địa lí 10 Những kiến thức trong chương trình Địa lí 10 là những kiến thức cơ sở
để học sinh tiếp thu những kiến thức của lớp 11, 12 Chương trình Địa lí 10
là chương trình đầu cấp học, sách giáo khoa Địa lí 10 có rất nhiều kênhhình mà trong nó ẩn chứa nhiều kiến thức mà kênh chữ không thể hiện hếtđược Do đó, sử dụng kênh hình trong việc hình thành kiến thức của họcsinh có ý nghĩa rất lớn Nó vừa tạo ra cơ sở hạ tầng kiến thức vừa tạo ra tưduy biện chứng Đồng thời, phát huy được tính tích cực, chủ động sáng tạocủa học sinh, giúp các em có hứng thú học tập bộ môn, hiểu sâu kiến thức,biết vận dụng kiến thức vào thực tế
Trang 4Vậy, việc sử dụng kênh hình như thế nào để đạt hiêu quả cao trong việcdạy và học Địa lí 10 nói chung và phần Địa lí tự nhiên nói riêng không phải
là vấn đề dễ thực hiện Với mong muốn được bày tỏ và chia sẻ một số giảipháp đã thực hiện khi giảng dạy Địa lí tự nhiên lớp 10, tôi mạnh dạn nêu
ra: “Một số kinh nghiệm sử dụng kênh hình trong sách giáo khoa Địa lí
10 để nâng cao hiệu quả giờ dạy học Địa lí tự nhiên” Rất mong được các
bạn đồng nghiệp tham khảo, góp ý kiến để đề tài hoàn thiện hơn
2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
- Nhằm nâng cao khả năng sử dụng các thiết bị dạy học phục vụ cho một
tiết học có hiệu quả của giáo viên địa lí
- Giúp học sinh có thể tiếp nhận kiến thức và tự hoàn thiện kiến thức trên
cơ sở những tri thức giáo viên đã nghiên cứu, truyền tải thông qua các thiết
bị dạy học trong mỗi tiết học
3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU.
Đối tượng mà đề tài hướng tới nghiên cứu và áp dụng thực nghiệm làhọc sinh lớp 10 THPT
4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- Phương pháp thử nghiệm
- Phương pháp quan sát: qua các tiết dự giờ thao giảng
- Phương pháp nghiên cứu lý luận
- Phương pháp khảo sát, thống kê
5 NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA ĐỀ TÀI
- Đề tài này đã có một vài tác giả nghiên cứu nhưng mới chỉ dừng lại ởviệc thống kê hệ thống kênh hình trong sách giáo khoa Đial lí 10 (phần Địa
lí tự nhiên) và hướng dẫn giáo viên và học sinh quy trình chung để khaithác kênh hình trong sách giáo khoa để dạy học phần Địa lí tự nhiên
- Điểm mới của đề tài này là đã nêu được các giải pháp cụ thể trong việckhai thác, sử dụng kênh hình trong sách giáo khoa Địa lí 10 để nâng caohiệu quả giờ dạy học Địa lí tự nhiên:
+ Đề tài đã đưa ra một số kinh nghiệm đối với giáo viên trong việc sửdụng các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực để khai thác kênh hìnhtrong quá trình giảng dạy đối với từng bài, từng mục cụ thể, từ công đoạnchuẩn bị bài, kiểm tra bài cũ, dạy bài mới, hướng dẫn học sinh học bài cũ
và làm bài tập ở nhà đến công đoạn kiểm tra, đánh giá
+ Đề tài cũng đã đưa ra một số kinh nghiệm nhằm trang bị cho học sinhlớp 10 kỹ năng khai thác kênh hình trong sách giáo khoa Địa lí để học bàimới, làm bài tập và bài kiểm tra
II NỘI DUNG
1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
1.1 Cơ sở lí luận chung
Nghị quyết Đại hội Đảng lần VI khẳng định “Giáo dục và đào tạo có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài góp phần quan trọng trong công cuộc xây dựng đất nước, xây dựng nền văn hóa
và con người Việt nam”; Nghị quyết hội nghị Trung ương VIII “chuyển
Trang 5mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển và phẩm chất người hoc; học đi đôi với hành; lí luận gắn với thực tiễn” Các định hướng trên đã được pháp chế cụ thể trong Luật giáo dục “phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp dạy học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn” Cần chuyển từ “dạy học lấy giáo viên làm trung tâm” sang “dạy học lấy học sinh làm trung tâm”
Xuất phát từ yêu cầu dạy học:
- Chú trọng dạy học nhằm đạt được các yêu cầu cơ bản và tối thiểu về kiến thức, kỹ năng, đảm bảo không quá tải và không quá lệ thuộc hoàn toànvào sách giáo khoa; Phát huy tính chủ động, tích cực, tự giác học tập của học sinh Chú trọng rèn luyện phương pháp tư duy, năng lực tự học, tự nghiên cứu, tạo niềm vui, hứng khởi, nhu cầu hành động và thái độ tự tin trong học tập cho học sinh
- Dạy học thể hiện mối quan hệ tích cực giữa giáo viên và học sinh, giữa học sinh với học sinh, tiến hành thông qua việc tổ chức các hoạt động học tập của học sinh, kết hợp giữa học tập cá thể với học tập hợp tác, làm việc theo nhóm
- Dạy học chú trọng đến việc rèn luyện các kỹ năng, năng lực hành động,vận dụng kiến thức, tăng cường thực hành; chú trọng đến việc sử dụng có hiệu quả phương tiện, thiết bị dạy học
- Dạy học chú trọng đến việc động viên, khuyến khích kịp thời sự tiến bộcủa học sinh trong quá trình học tập; đa dạng nội dung, các hình thức, cách thức đánh giá và tăng cường hiệu quả đánh giá
Xuất phát từ sự chỉ đạo của ngành giáo dục qua các năm về đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra đánh giá môn Địa lí, coi trọng kiểmtra kỹ năng vận dụng của học sinh, thì việc tăng cường sử dụng kênh hình trong quá trình dạy học là rất cần thiết
1.2 Quan niệm về kênh hình và vai trò của kênh hình trong sách giáo khoa Địa lí
a Quan niệm về kênh hình trong sách giáo khoa Địa lí
Kênh hình trong SGK Địa lí là một bộ phận quan trọng trong bài địa lí vớichức năng chủ yếu là nguồn tri thức Với cách biên soạn theo hướng mở,SGK Địa lí đã trình bày một số kiến thức ẩn trong kênh hình, kèm theo câuhỏi hướng dẫn học sinh tìm tòi, khám phá các tri thức từ đó Như vậy, kiếnthức cơ bản không chỉ có ở phần kênh chữ mà còn nằm ở kênh hình, ẩnchứa trong các sơ đồ, lược đồ, hình ảnh, bảng số liệu
Vậy kênh hình trong sách giáo khoa Địa lí gồm nhiều loại: lược đồ, sơ đồ,tranh ảnh, biểu đồ, bảng số liệu Mỗi loại có những cách thể hiện khácnhau nhưng đều cùng một mục đích là truyền đạt các kiến thức đến ngườihọc và rèn luyện kỹ năng địa lí cho học sinh
b Vai trò của kênh hình trong sách giáo khoa Địa lí
Trang 6Kênh hình góp phần hỗ trợ cung cấp kiến thức, giảm tính trừu tượng của
kiến thức, tạo điều kiện cần thiết cho học sinh thực hành để rèn luyện các
c Một số yêu cầu khi sử dụng kênh hình trong dạy học Địa lí
Kênh hình phải được sử dụng có hiệu quả, đáp ứng các yêu cầu về nộidung và phương pháp được quy định trong chương trình giáo dục Tậptrung vào việc sử dụng kênh hình như một nguồn kiến thức, hạn chế dùngtheo cách minh họa kiến thức Để sử dụng tốt kênh hình, giáo viên cần:
- Có kế hoạch chuẩn bị trước các kênh hình, nghiên cứu kỹ các kênh hình
để hiểu rõ nội dung, tác dụng của từng loại kênh hình, tránh tình trạng khilên lớp mới cùng học sinh tiếp xúc với kênh hình
- Cần lựa chọn nội dung mang tính thiết thực đối với nội dung bài học,đồng thời sử dụng tối đa các nội dung đã được thể hiện trên mỗi kênh hình
- Khi soạn bài cũng như khi lên lớp, giáo viên cần phải xây dựng hệthống câu hỏi, bài tập tương đối chính xác, rõ ràng để học sinh làm việc vớicác loại kênh hình nhằm lĩnh hội kiến thức, rèn luyện kỹ năng địa lí
- Giáo viên cần giúp học sinh nắm được trình tự các bước làm việc vớitừng loại kênh hình để tìm kiến thức, rèn luyện kỹ năng, phát triển tư duy
2 THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ TRƯỚC KHI ÁP DỤNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Thực trạng giảng dạy môn Địa lý lớp 10 ở trường THPT:
a Thực trạng về phương tiện dạy học:
Để đáp ứng yêu cầu giảng dạy theo phương pháp mới và phù hợp với
nội dung chương trình sách giáo khoa hiện hành Trong những năm gầnđây, được sự quan tâm của Sở giáo dục và đào tạo Thanh Hóa, trườngTHPT Thiệu Hóa đã trang bị được một số phương tiện cần thiết cho việcdạy học của các môn học, trong đó có bộ môn Địa lý như: bản đồ, atlat địa
lí Việt Nam, máy chiếu đa năng… Đó là những điều kiện thuận lợi để thựchiện đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng giáo duc
Tuy nhiên, năm học 2019 - 2020 do công tác tổ chức của cấp trên, số lớphọc của trường đã tăng lên đáng kể (từ 28 lớp năm học 2018 - 2019 đã tănglên 41 lớp năm học 2019 - 2020), vì vậy mà số phương tiện, thiết bị phục
vụ cho công tác giảng dạy còn thiếu nhiều, chưa đáp ứng được nhu cầutrong qúa trình giảng dạy, nhất là đối với học sinh lớp 10
b Thực trạng về giáo viên:
Trang 7Là giáo viên đã qua thực tế giảng dạy nhiều năm ở trường THPT, qua dựgiờ các đồng nghiệp, qua việc quan sát, phỏng vấn một số đồng nghiệptrong và ngoài trường trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa Nhìn chung, các giáoviên giảng dạy lớp 10 cũng đã kết hợp được nhiều thiết bị trong giảng dạynhư: bản đồ, tranh ảnh, máy chiếu đa năng Tuy nhiên, mức độ sử dụngcác thiết bị này chưa thật nhuần nhuyễn, linh hoạt, đặc biệt là việc hướngdẫn học sinh khai thác nội dung kiến thức qua các kênh hình còn nhiều hạnchế Đa số giáo viên mới chỉ chú trọng đến việc sử dụng kênh hình trongbước dạy bài mới, các bước còn lại như: kiểm tra bài cũ, củng cố bài, giaobài tập về nhà, kiểm tra đánh giá học sinh hầu như giáo viên rất ít sử dụngkênh hình Bởi vậy, hiệu quả dạy học chưa cao, chưa phát huy được hếttính tích cực của học sinh cũng như vai trò của hệ thống kênh hình.
c Thực trạng về học sinh:
- Qua thực tế giảng dạy trên lớp cùng với quá trình quan sát, dự giờ lớp
10 cho thấy nhiều học sinh đã hứng thú hơn khi thầy cô giáo sử dụng kênhhình trong qua trình dạy học Tuy nhiên, phần lớn học sinh còn lung túngkhi sử dụng kênh hình trong quá trình học tập, các em chưa biết cách khaithác kiến thức từ kênh hình như thế nào nên các em còn thụ động, chưa tựgiác trong việc xây dựng bài Bởi vậy, chưa phát huy được hiệu quả củaviệc sử dụng kênh hình trong học tập
- Năm học 2019 - 2020 do quy mô lớp học của trường THPT Thiệu Hóatăng lên đáng kể nên chất lượng đại trà của học sinh thi vào lớp 10 thấphơn nhiều so với những năm học trước nên có nhiều em ý thức học tậpchưa nghiêm túc, chưa tự giác nên khả năng lĩnh hội kiến thức rất hạn chế.Những học sinh có học lực khá hơn lại coi môn Địa lý là môn phụ, các emthường ít chú ý đầu tư thời gian cho môn học này, thường học lấy lệ, đốiphó với việc kiểm tra của giáo viên Vậy nên đã ảnh hưởng nhiều đến chấtlượng chung của bộ môn, nhất là đối với phần Địa lí tự nhiên có nhiều nộidung kiến thức khó, khái niệm trừu tượng
Xuất phát từ những nguyên nhân nói trên, tôi luôn trăn trở, suy nghĩ xem
làm thế nào để học sinh hứng thú, hăng say học tập, nâng cao chất lượngdạy hoc Tôi đã áp dụng nhiều phương pháp dạy học nhằm phát huy tínhtích cực, chủ động của học sinh trong việc tham gia xây dựng bài và họcbài Một trong những biện pháp mà tôi đặc biệt chú trọng đến là hướng dẫncho học sinh cách khai thác kiến thức từ kênh hình trong sách giáo khoa.Kết quả là đã gây được hứng thú trong học tập cho học sinh, trong các giờhọc, các em đã chủ động hơn trong việc tham gia xây dựng bài và nắmvững kiến thức hơn, tích cực hơn trong việc kiểm tra, đánh giá
Từ thực tế trên, tôi xin đưa ra một số kinh nghiệm của bản thân qua việc
sử dụng kênh hình trong sách giáo khoa Địa lí 10 để nâng cao hiệu quả giờ dạy học Địa lí tự nhiên.
2.2 Thực trạng hệ thống kênh hình trong sách giáo khoa Địa lí 10
Kênh hình trong sách giáo khoa Địa lí 10 có nhiều loại khác nhau với sốlượng không giống nhau Theo thống kê, loại có số lượng nhiều nhất là sơ
Trang 8đồ(50), tiếp đến là lược đồ(33), ảnh(31), bảng số liệu, biểu đồ, bảng kiếnthức
Các sơ đồ, lược đồ, bản đồ trong sách giáo khoa giúp học sinh nhìn baoquát được các hiện địa lí tự nhiên, kinh tế - xã hội diễn ra trong các khônggian rộng lớn trên bề mặt Trái Đất mà học sinh không thể tri giác trực tiếpđược Chúng cũng mở rộng khái niệm không gian cho học sinh, cho phépthiết lập các mối quan hệ tương hỗ và nhân quả giữa các hiện tượng trongcác quá trình tự nhiên, kinh tế, xã hội, phát triển tư duy lôgic, năng lựcquan sát, đồng thời hình thành trong các em thế giới quan biện chứng Riêng phần Địa lí tự nhiên trong sách giáo khoa Địa lí 10 có các kênhhình sau:
- Bước 1: Đọc tên kênh hình để hiểu được nội dung kênh hình đó thểhiện
- Bước 2: Đọc chú giải (nếu có) để hiểu được ý nghĩa các ký hiệu, màusắc được sử dụng trong kênh hình
- Bước 3: Tìm tên và vị trí của đối tượng trên kênh hình Nếu kênh hình
là bản đồ, lược đồ cần xác định được phương hướng, từ đó mới xác địnhđược vị trí, sự phân bố của các đối tượng được thể hiện trên kênh hình
- Bước 4: Quan sát các đối tượng trên kênh hình, nhận xét đặc điểm, tínhchất của nó
- Bước 5: Xác lập mối quan hệ địa lí giữa các đối tượng trên kênh hìnhvới kiến thức đã học để rút ra những kết luận cần thiết
Trang 9Muốn học sinh có thói quen phát hiện kiến thức qua kênh hình tốt thìgiáo viên cần đưa ra các câu hỏi gợi ý Hệ thống câu hỏi phải phù hợp, đảmbảo tính khoa học và vừa sức đối với học sinh, có các câu hỏi dễ, có câuhỏi khó, có câu hỏi gợi ý, dẫn dắt hướng dẫn các em trả lời các câu hỏi nộidung bài được thể hiện trên kênh hình.
Ngoài ra, để học sinh khai thác được kênh hình có hiệu quả cao thì giáo
viên cần sử dụng nhiều phương pháp để hướng dẫn như: so sánh, đối chiếu,phân tích, tổng hợp…nhưng cần phải phù hợp với nội dung kiến thức đểnâng cao chất lượng bài dạy
3.2 Giải pháp thực hiện
3.2.1.Về phía giáo viên:
2.1.1 Chuẩn bị đồ dùng cho bài giảng:
Với mỗi bài học phần Địa lí tự nhiên trong chương trình Địa lý 10, giáo
viên cần nghiên cứu kỹ về nội dung, chuẩn bị các đồ dùng cần thiết cho tiếtdạy, các đồ dùng còn thiếu cần bổ sung ngay, nghiên cứu kỹ các đồ dùng
để hình thành hệ thống câu hỏi phù hợp và có kế hoạch giảng dạy chu đáo
Giữa nội dung bài học và kênh hình có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Vì
vậy, ngay từ khâu soạn giáo án, giáo viên cần nghiên cứu kỹ xem dùnghình nào phục vụ cho bài giảng hiệu quả cao nhất, hình nào sử dụng trước,hình nào sử dụng sau, hình nào dùng mang tính chất minh hoạ, hình nàokhai thác sâu về kiến thức
Ví dụ 1: Bài 5: Vũ Trụ Hệ Mặt Trời và Trái Đất Hệ quả chuyển động tự
quay quanh trục của Trái Đất Giáo viên cần chuẩn bị 4 hình trong sáchgiáo khoa (phóng to lên khổ giấy A0):
- Hình 5.1, 5.4: Chủ yếu mang tính chất minh họa
+ Hình 5.1: Vị trí Mặt Trời trong Dải Ngân Hà, cho biết vị trí của MặtTrời trong Dải Ngân Hà
+ Hình 5.4: Sự lệch hướng chuyển động của các vật thể trên bề mặtTrái Đất, cho biết hướng ban đầu và hướng chuyển động sau khi bị lệch củacác vật thể ở bán cầu Bắc và bán cầu Nam
- Hình 5.2: Các hành tinh trong Hệ Mặt Trời và quỹ đạo chuyển độngcủa chúng Từ hình vẽ ta có thể khai thác được các đơn vị kiến thức sau: + Khái quát về Hệ Mặt Trời, các hành tinh trong Hệ Mặt Trời, hướng
và quỹ đạo chuyển động của các hành tinh đó
+ Vị trí của Trái Đất trong Hệ Mặt Trời, hướng chuyển động và cácvận động chính của Trái Đất
- Hình 5.3: Các múi giờ trên Trái Đất Từ hình vẽ ta có thể cho ta biếtđược:
+ Các múi giờ và cách tính giờ ở các múi giờ trên Trái Đất
+ Đường chuyển ngày quốc tế và cách tính ngày khác nhau khi đi quađường chuyển ngày quốc tế
Ví dụ 2: Bài 6: Hệ quả chuyển động xung quanh Mặt Trời của Trái Đất.
Giáo viên cần chuẩn bị 3 hình trong sách giáo khoa (phóng to lên khổ giấyA0):
Trang 10- Hình 6.1 cho biết đường biểu diễn chuyển động biểu kiến của Mặt Trờitrong năm
- Hình 6.2 cho biết các mùa theo dương lịch ở bán cầu Bắc
- Hình 6.3 cho biết hiện tượng ngày, đêm dài ngắn khác nhau theo mùa
và theo vĩ độ
Ví dụ 3: Bài 7: Cấu trúc của Trái Đất Thạch quyển Thuyết kiến tạo mảng.
Giáo viên cần chuẩn bị 5 hình trong sách giáo khoa (phóng to lên khổ giấyA0):
- Hình 7.1: Cấu trúc của Trái Đất, cho biết Trái Đất được cấu tạo bởimấy lớp và độ dày của các lớp
- Hình 7.2: Lớp vỏ Trái Đất - Thạch quyển, cho biết các bộ phận vàthành phần cấu tạo của lớp vỏ Trái Đất, của Thạch quyển
- Hình 7.3: Các mảng kiến tạo lớn của Thạch quyển, cho biết Thạchquyển gồm nhiều mảng kiến tạo và các mảng có sự dịch chuyển
- Hình 7.4 và hình 7.5 cho biết kết quả của sự dịch chuyển của các mảngkiến tạo khi xô vào nhau hoặc tách rời nhau
2.1.2.Giảng dạy trên lớp:
Trong các bước giảng dạy trên lớp giáo viên phải tận dụng triệt để kênh
hình trong sách giáo khoa để học sinh sử dụng trong các khâu kiểm tra bài
cũ, giảng bài mới và học bài ở nhà
a Sử dung kênh hình để dạy bài mới trên lớp:
Đây là nội dung quan trọng, vì đây là khâu giúp học sinh khai thác, lĩnh
hội kiến thức, đồng thời phát triển tư duy địa lý Việc truyền đạt kiến thứccho học sinh gắn liền với việc khai thác kiến thức trên kênh hình trong sáchgiáo khoa Dựa vào kênh hình, học sinh sẽ khai thác kiến thức, từ đó sẽphân tích, đánh giá tìm ra các mối quan hệ giữa sự vật hiện tượng địa lý.Tuy nhiên việc khai thác kiến thức trên kênh hình phải phụ thuộc vào nộidung từng đối tượng địa lý và phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh:Phải đi từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp
Để tạo điều kiện phát huy tính tích cực chủ động, sáng tạo và năng lực tự
học của học sinh thì trong mỗi bài day, mỗi nội dung đơn vị kiến thức giáoviên vừa có nhiệm vụ cung cấp kiến thức về các tranh ảnh, hình vẽ, biểu đồ vừa hình thành cho học sinh kỹ năng đọc, phân tích, lĩnh hội kiến thức
từ kênh hình Đồng thời, phải biết vận dụng, kết hợp linh hoạt nhiềuphương pháp giảng dạy như: đàm thoại gợi mở, thảo luận nhóm…cũng nhưcác phương tiện dạy học hiện đại (máy tính, máy chiếu đa năng…) sao chophù hợp với mỗi nội dung kiến thức để nâng cao hiệu quả giờ dạy học
Ví dụ 1 : Bài 5: Vũ Trụ Hệ Mặt Trời và Trái Đất Hệ quả chuyển động
tự quay quanh trục của Trái Đất Khi dạy mục 2 Hệ Mặt Trời và mục 3 Trái Đất trong Hệ Mặt Trời (Phần I), giáo viên cần hướng dẫn học sinh
-khai thác kiến thức ở hình 5.2 - Các hành tinh trong Hệ Mặt Trời và quỹđạo chuyển động của chúng
Để khai thác kiến thức từ hình 5.2, giáo viên sử dụng:
Phương pháp: đàm thoại
Kỹ thuật: Đặt câu hỏi
