SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ PHÒNG GD&ĐT THÀNH PHỐ THANH HÓA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ KINH NGHIỆM CHỈ ĐẠO ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
PHÒNG GD&ĐT THÀNH PHỐ THANH HÓA
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ KINH NGHIỆM CHỈ ĐẠO ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH Ở TRƯỜNG THCS NGUYỄN VĂN TRỖI
THÀNH PHỐ THANH HÓA
Người thực hiện: Nguyễn Thị Thanh Chức vụ: Phó Hiệu trưởng
Đơn vị công tác: Trường THCS Nguyễn Văn Trỗi SKKN thuộc lĩnh vực: Quản lí
THANH HOÁ, NĂM 2020
Trang 2MỤC LỤC
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 9
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 9
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục,
với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường
13
Trang 31 Mở đầu 1.1 Lý do chọn đề tài
Ngày 01 tháng 11 năm 2013, Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XI
đã ra Nghị quyết số 29/NQ-TW “Về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”
Nghị quyết này đã được thông qua tại Hội nghị Trung ương 8 khóa XI Trong phần đánh giá tình hình giáo dục và đào tạo, Nghị quyết đã chỉ ra những yếu kém, hạn chế là : “….chất lượng, hiệu quả giáo dục và đào tạo còn thấp so với yêu cầu, ….; còn nặng lý thuyết, nhẹ thực hành”
Có nghiều nguyên nhân dẫn đến yếu kém, hạn chế Trong đó, Nghị quyết cũng chỉ rõ “Việc xây dựng, tổ chức thực hiện chiến lược, kế hoạch và chương trình phát triển giáo dục-đào tạo chưa đáp ứng yêu cầu của xã hội.”
Để thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo nhân lực trong các cơ sở đào tạo với yêu cầu của thị trường lao động thì cần thiết phải đổi mới, từ việc xây dựng nội dung chương trình đào tạo, xây dựng nội dung học phần đến đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng tiêp cận năng lực người học
Xuất phát từ những yêu cầu cấp bách về chất lượng nguồn nhân lực phục
vụ sự phát triển kinh tế – xã hội đòi hỏi mỗi cơ sở đào tạo cần nhanh chóng thoát khỏi mô hình giáo dục truyền thống, chuyển sang mô hình giáo dục theo định hướng tiếp cận năng lực người học, chuyển từ việc trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực người học Nghĩa là phải thay đổi quan điểm, mục tiêu dạy học : từ chỗ chỉ quan tâm tới việc người học học được
gì đến chỗ quan tâm tới việc người học làm được cái gì qua việc học
Năm học 2019-2020 là năm học tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/
TW của BCH TW Đảng (Khóa XI) về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” Phát triển phẩm chất, năng lực của từng học sinh là một trong những nhiệm vụ mà Nghị quyết đề ra Ngành giáo dục và đào tạo đã có nhiều giải pháp học tập, quán triệt, tổ chức triển khai thực hiện theo thông tư và tiếp tục thực hiện theo Nghị quyết 29, nội dung đổi mới được thực hiện từ Bộ GD&ĐT cho tới mỗi cơ sở giáo dục
Nằm trong lộ trình đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá ở các trường phổ thông theo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất
Trang 4của từng học sinh trên tinh thần của Nghị quyết, Bộ GD&ĐT chỉ đạo các cơ sở giáo dục khuyết khích giáo viên dạy học theo hướng phát huy tích cực và phát triển năng lực, phẩm chất của từng học sinh
Bên cạnh đó, Trường THCS Nguyễn Văn Trỗi luôn đề cao phương châm: dạy chữ kết hợp dạy người; phát huy tính chủ động, sáng tạo, tự tin, mạnh dạn, dám nghĩ, dám làm của mỗi giáo viên, mỗi học sinh trong nhà trường; tăng cường đổi mới phương pháp dạy học nhằm tạo bước chuyển mới về chất lượng giáo dục, với mục đích tạo niềm cảm hứng cho học sinh, phát triển tối đa năng lực, phẩm chất của từng học sinh trong lớp
Đứng trước những yêu cầu đó, nhiệm vụ đặt ra cho tất cả người giáo viên trong nhà trường nói chung và bản thân tôi nói riêng: bên cạnh truyền đạt kiến thức thì việc giúp các em phát huy tính chủ động, tích cực sáng tạo trong học tập, tạo môi trường học tập tích cực, thân thiện cũng vô cùng quan trọng, giúp từng học sinh trong lớp phát triển năng lực, phẩm chất của mình một cách bền vững
Như chúng ta đã biết, đất nước ta đang trong giai đoạn mở cửa, hội nhập với các nước trên thế giới Nền khoa học thế giới lại đang chuyển động và phát triển đến độ chóng mặt và có sự cạnh tranh quyết liệt Nó đang đòi hỏi cần có gấp những con người lao động đầy bản lĩnh, dám nghĩ, dám làm, tự tin, quyết đoán, thích ứng với mọi hoàn cảnh của xã hội đang trở mình
Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học – từ chỗ quan tâm tới việc học sinh học được gì đến chỗ quan tâm tới việc học sinh học được cái gì qua việc học Để thực hiện được điều đó, nhất định phải thực hiện thành công việc chuyển từ phương pháp dạy học theo lối “truyền thụ một chiều” sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất, đồng thời phải chuyển cách đánh giá kết quả giáo dục từ nặng
về kiểm tra trí nhớ sang kiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề, coi trọng kiểm tra đánh giá kết quả học tập với kiểm tra, đánh giá trong quá trình học tập để có tác động kịp thời nhắm nâng cao chất lượng của hoạt động dạy học và giáo dục Trước bối cảnh đó cũng như để chuẩn bị cho quá trình đổi mới chương trình sau năm 2015, việc dạy học và kiểm tra, đánh giá theo theo định hướng phát triển năng lực của người học là cần thiết
Trang 5Trong những năm qua, toàn thể giáo viên cả nước đã thực hiện nhiều công việc trong đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá và đã đạt được những thành công bước đầu Đầu là những tiền đề vô cùng quan trọng để chúng
ta tiến tới việc việc dạy học và kiểm tra, đánh giá theo theo định hướng phát triển năng lực của người học Tuy nhiên, từ thực tế giảng dạy của bản thân cũng như việc đi dự giờ đồng nghiệp tại trường chúng tôi thấy rằng sự sáng tạo trong việc đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tính tích cực, tự lực của học sinh… chưa nhiều Dạy học vẫn nặng về truyền thụ kiến thức Việc rèn luyện kỹ năng chưa được quan tâm Hoạt động kiểm tra, đánh giá chưa thực sự khách quan, chính xác(chủ yếu tái hiện kiến thức), chú trọng đánh giá cuối kì chưa chú trọng đánh giá quá trình Tất cả những điều đó dẫn tới học sinh học thụ động, lúng túng khi giải quyết các tình huống trong thực tiễn
Là một Phó hiệu trưởng phụ trách lĩnh vực chuyên môn trong nhà trường bản thân tôi luôn ngày đêm trăn trở “ Làm thế nào để toàn thể giáo viên trong
nhà trường có kỹ năng đổi mới phương pháp dạy học một cách hiệu quả nhất”.
Để giải quyết vấn đề này tôi đã đầu tư nhiều thời gian đi sâu vào nghiên cứu tài liệu, khảosát tình hình thực tế ở đơn vị và tiến hành thực hiện đề tài:
“Một số kinh nghiệm chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học theo định
hướng phát triển năng lực cho học sinh ở trường THCS Nguyễn Văn Trỗi,
TP Thanh Hóa”.
1.2 Mục đích nghiên cứu
- Giúp cho giáo viên hiểu rõ về PPDH theo định hướng phát triển năng lực học sinh thực hiện tốt chương trình GDPT năm 2018
- Định ra các biện pháp chỉ đạo hiệu quả trong việc quản lý hoạt động dạy học góp phần nâng cao chất lượng giáo dục
1 3 Đối tượng nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu tìm những biện pháp chỉ đạo có hiệu quả việc đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực học sinh tại trường THCS Nguyễn Văn Trỗi năm học 2019 - 2020
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
Thu thập các thông tin lý luận, thực tiễn Trên cơ sở đó phân tích, tổng hợp xử lý thông tin
2 Nội dung của SKKN
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm
Trang 6Năng lực là một khái niệm trừu tượng, đa nghĩa, do đó, có nhiều cách phát biểu về khái niệm năng lực Tuy nhiên, các phát biểu đều thống nhất rằng: Những thành tố cơ bản tạo nên năng lực là kiến thức, kỹ năng và thái độ Song, không thể hiểu đơn giản rằng: Năng lực là sự gộp lại của các thành tố đó Điểm chung của các cách phát biểu về khái niệm năng lực chính là khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng và thái độ để giải quyết một tình huống có thực trong cuộc sống
Năng lực của người học có thể chia thành hai loại chính: Năng lực
chung và năng lực cụ thể, chuyên biệt:
Năng lực chung là năng lực cơ bản, thiết yếu để con người có thể sống và làm việc bình thường trong xã hội Năng lực này được hình thành và phát triển
do nhiều môn học, liên quan đến nhiều môn học Đây là loại năng lực được hình thành xuyên chương trình
Năng lực cụ thể, chuyên biệt là năng lực riêng được hình thành và phát triển do một lĩnh vực/môn học nào đó Đây là dạng năng lực chuyên sâu, góp phần giúp mọi người giải quyết các công việc chuyên môn trong lĩnh vực công tác hẹp của mình
Năng lực chỉ có thể thấy được khi quan sát hoạt động của sinh viên ở các tình huống nhất định Năng lực được hình thành không chỉ trong quá trình học tập tại trường mà cả ngoài trường và xã hội
Tiếp cận năng lực chủ trương giúp người học không chỉ biết học thuộc,
ghi nhớ mà còn phải biết làm thông qua các hoạt động cụ thể, sử dụng những tri thức học được để giải quyết các tình huống do cuộc sống đặt ra
Năng lực bao gồm các yếu tố cơ bản mà mọi người lao động, mọi công dân đều cần phải có, đó là các năng lực chung, cốt lõi” Chương trình giáo dục
phổ thông năm 20158 đã xác định 10 năng lực những năng lực mà học sinh Việt Nam cần phải có như:
+ Năng lực tự chủ và tự học;
+ Năng lực giải quyết vấn đề và sang tạo;
+ Năng lực giao tiếp và hợp tác;
+ Năng lực ngôn ngữ
+ Năng lực khoa học;
+ Năng lực công nghệ
+ Năng lực tính toán;
Trang 7+ Năng lực sử tin học;
+ Năng lực thẩm mỹ
+ Năng lực thể chất
Như vậy có thể hiểu một cách ngắn gọn năng lực là khả năng vận dụng tất
cả những yếu tố chủ quan (mà bản thân có sẵn hoặc được hình thành qua học tập) để giải quyết các vấn đề trong học tập, công tác và cuộc sống
Giáo dục định hướng năng nhằm đảm bảo chất lượng đầu ra của việc dạy
học, thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách, chú trọng năng lực vận dụng tri thức trong những tình huống thực tiễn nhằm chuẩn bị cho con người năng lực giải quyết các tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp Chương trình này nhấn mạnh vai trò của người học với tư cách chủ thể của quá trình nhận thức
Khác với chương trình định hướng nội dung, chương trình dạy học định hướng phát triển năng lực tập trung vào việc mô tả chất lượng đầu ra, có thể coi
là ”sản phẩm cuối cùng” của quá trình dạy học Việc quản lý chất lượng dạy học chuyển từ việc điều khiển “đầu vào” sang điều khiển “đầu ra”, tức là kết quả học tập của HS
Sự khác nhau giữa tiếp cận nội dung và tiếp cận năng lực :
Tiêu thức Tiếp cận nội dung Tiếp cận năng lực
Quan niệm Học là quá trình tiếp thu và
lĩnh hội tri thức qua đó hình thành kỹ năng
Học là quá trình kiến tạo,
SV tự tìm tòi, khám phá, phát hiện, tự hình thành hiểu biết, năng lực
Mục tiêu giảng
dạy
Chú trọng cung cấp tri thức,
kỹ năng, kỹ xảo
Chú trọng hình thành các năng lực (sáng tạo, hợp tác,
…) Mục tiêu học tập Học để đối phó với thi cử;
Sau khi thi xong, những điều đã học thường bị quên,
ít dùng đến
Học để đáp ứng yêu cầu công việc; Những điều đã học cần thiết bổ ích cho cuộc sống và công việc sau này
Mục tiêu nêu ở bài Chung chung Chi tiết, đánh giá được
Trang 8Yêu cầu đối với
người học
đã biết Nội dung giảng
dạy
Được quy định chi tiết trong chương trình;
Từ giáo trình và người dạy;
Chương trình được xác định
là chuẩn, không được phép
xê dịch
Được lựa chọn nhằm đạt được chuẩn đầu ra ;
Từ tình huống thực tế; Những vấn đề mà SV quan tâm
Phương pháp
giảng dạy
Diễn giảng;
GV là người truyền thụ kiến thức, SV tiếp thu thụ động
GV là người tổ chức, hỗ trợ
SV tự lực và lĩnh hội tri thức;
Dạy học tương tác
Hình thức tổ chức Chủ yếu dạy lý thuyết trên
lớp học cố định trong 4 bức tường
Tổ chức các hình thức học tập đa dạng , cơ động, linh hoạt Học ở lớp, trong thực
tế, Học đôi bạn, học theo nhóm, học theo lớp
Dạy học phát triển năng lực đó là giúp người học có khả năng thực hiện các hoạt động dựa trên sự huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn kiến thức, kỹ năng khác nhau để giải quyết vấn đề hay có cách hành xử phù hợp trong từng hoàn cảnh cụ thể Nghĩa là phải thay đổi quan điểm, mục tiêu dạy học: từ chỗ chỉ quan tâm tới việc người học học được gì đến chỗ quan tâm tới việc người học làm được cái gì qua việc học
Do đó, trong dạy học GV phải làm cho HS biết tự học, tự vận dụng; luôn liên hệ với thực tiễn (đang thay đổi); làm cho HS biết làm việc nhóm, biết hợp tác và chia sẻ; Phải tận dụng sự hỗ trợ của phương tiện và công nghệ; Chú ý phát triển năng lực nghiên cứu khoa học kỹ thuật trong HS
Dạy học ngày nay được hiểu là một quá trình gồm toàn bộ các thao tác có
tổ chức và có định hướng giúp người học từng bước có năng lực tư duy và năng lực hành động với mục đích chiếm lĩnh các giá trị tinh thần, các hiểu biết, các kỹ năng, các giá trị văn hóa mà nhân loại đã đạt được để trên cơ sở đó có khả năng
Trang 9giải quyết được các "bài toán" hay vấn đề thực tế đặt ra trong toàn bộ cuộc sống của mỗi người học; dạy học phải hướng tới phát trển các phẩm chất, năng lực cần thiết cho HS
Dạy học theo định hướng hình thành và phát triển năng lực người học không chỉ chú trọng phát triển các năng lực chung, cốt lõi mà còn chú trọng phát triển cả năng lực chuyên biệt (môn học) Do đó, cần tăng cường gắn hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, ứng dụng trong thực tiễn Tăng cường việc học tập theo nhóm, cộng tác, chia sẻ nhằm phát triển nhóm năng lực xã hội
Theo quan điểm phát triển năng lực, việc đánh giá kết quả học tập không lấy việc kiểm tra khả năng tái hiện kiến thức đã học làm trung tâm, mà cần chú trọng đánh giá khả năng vận dụng một cách sáng tạo tri thức trong những tình huống ứng dụng khác nhau
Trong dạy học theo hướng phát triển năng lực người học, giáo viên không
còn đơn thuần đóng vai trò là người truyền đạt kiến thức mà trở thành người hướng dẫn cho học sinh trên con đường đi tìm tri thức Một cách cụ thể hơn, người thầy còn đóng vai trò là người thiết kế, tổ chức, hướng dẫn các hoạt động
độc lập hoặc theo nhóm nhỏ để học sinh tự lực chiếm lĩnh nội dung học tập, chủ động đạt các mục tiêu kiến thức, kỹ năng, thái độ theo yêu cầu của chương trình Trước khi lên lớp, giáo viên phải đầu tư nhiều thời gian để thiết kế bài giảng sao cho đạt được chuẩn đầu ra; chọn lọc phương pháp giảng dạy và phương pháp đánh giá phù hợp với mục tiêu và nội dung bài giảng Trong quá trình giảng dạy, giáo viên còn phải theo dõi các hoạt động tự học của học sinh, giúp đỡ khi cần thiết, trao đổi thảo luận và góp ý để người học đi đúng hướng
Như vậy, giáo viên trong giảng dạy và học tập theo hướng phát triển năng lực người học cần phải đầu tư công sức và thời gian rất nhiều so với kiểu dạy và
học thụ động mới có thể thực hiện bài lên lớp với vai trò là người gợi mở, xúc tác, động viên, cố vấn, trọng tài trong các hoạt động tìm tòi hào hứng, tranh luận
sôi nổi của học sinh
Trên lớp, học viên không còn là người tiếp thu, lĩnh hội kiến thức của giáo viên một cách thụ động mà HV phải là chủ thể của hoạt động học Học sinh là người chủ động tìm tòi, khám phá, phát hiện kiến thức Vì vậy, học sinh phải thực sự có nhu cầu học và muốn học, tích cực tương tác với giáo viên và với các thành viên khác trong lớp học; tích cực trao đổi, thảo luận, phát huy vai trò tự
Trang 10học nhằm chiếm lĩnh kiến thức thông qua các hoạt động học tập trên lớp.
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng SKKN.
2.2.1 Khái quát về trường Trung học cơ sở Nguyễn Văn Trỗi
Trường THCS Nguyễn Văn Trỗi có 39 CBGV, NV được chia làm 04 tổ chuyên môn là tổ Toán Lý, tổ Hóa Sinh Địa, tổ Đặc thù và tổ Văn Sử
Toàn trường có 21 lớp với 968 học sinh
Khối 6 : 6 lớp với 271 hs Khối 7: 6 lớpvới 271 hs;
Khối 8: 5 lớp với 238 hs; Khối 9: 4 lớp với 188 hs
Trường THCS Nguyễn Văn Trỗi thuộc địa bàn phường Ngọc Trạo, địa phương có trình độ dân trí khá cao, có truyền thống hiếu học Nhà trường được
sự quan tâm của các cấp ủy Đảng và chính quyền địa phương phường Ngọc Trạo và UBND thành phố Được sự chỉ đạo của phòng giáo dục và đào tạo Tập thể cán bộ giáo viên, nhân viên có trình độ chuyên môn đạt chuẩn 100%
2.2.2 Những khó khăn của giáo viên, học sinh khi chưa thực hiện dạy học tích hợp liên môn
- Giáo viên:
Ngoài việc nắm vững chuyên môn của mình, giáo viên còn phải tìm hiểu thêm các phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực nên mất nhiều thời gian và công sức nên chưa thực sự tự giác tích hợp liên môn trong giảng dạy thường ngày mà chỉ thực hiện khi có giờ thao giảng hoặc ngoại khóa
- Học sinh:
Một bộ phận nhỏ học sinh có thái độ thờ ơ, ngại trau dồi kiến thức, học đối phó, miễn cưỡng, tư tưởng ỷ lại, dựa vào các tài liệu có sẵn, các sách tham khảo không ủng hộ giáo viên trong quá trình giảng dạy Nhiều học sinh thiếu kiến thức thực tế, kỹ năng sống,
2.2.3 Kết quả của thực trạng
* Chất lượng giáo dục các năm gần đây
Năm học
Hạnh kiểm (%) Học lực (%) Số HS giỏi HS
TN
%
Tốt Khá TB Yếu Giỏi Khá TB Yếu Trường Thànhphố Tỉnh
2017-2018 90.54 9.46 0 0 25.62 47.44 22.61 1.34 147 43 4 100 2018-2019 95.32 4.68 0 0 28.48 48.39 21.47 1.67 165 24 2 100
* Học sinh tốt nghiệp đạt 100 %
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
2.3.1 Nâng cao nhận thức, trình độ chuyên môn cho đội ngũ giáo viên
