Khai thác một số kiến thức thơ văn để dạy tốt lịch sử việt nam lớp 9, góp phần nâng cao chất lượng dạy học ở trường THCS quảng hưng

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓAPHÒNG GD&ĐT THÀNH PHỐ THANH HÓA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM KHAI THÁC MỘT SỐ KIẾN THỨC THƠ VĂN ĐỂ DẠY TỐT LỊCH SỬ VIỆT NAM LỚP 9, GÓP PHẦN NÂNG CAO CHẤT LƯỢ

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

PHÒNG GD&ĐT THÀNH PHỐ THANH HÓA

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

KHAI THÁC MỘT SỐ KIẾN THỨC THƠ VĂN

ĐỂ DẠY TỐT LỊCH SỬ VIỆT NAM LỚP 9, GÓP PHẦN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC

Ở TRƯỜNG THCS QUẢNG HƯNG

Người thực hiện : Trịnh Thị Liên

MỤC LỤC

1 MỞ ĐẦU: 1

1.1 Lý do chọn đề tài: 1

1.2 Mục đích nghiên cứu: 2

1.3 Đối tượng nghiên cứu: 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu: 2

2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM: 2

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm: 2

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm: 3

2.3 Giải pháp thực hiện: 4

2.4 Hiệu quả của đề tài đối với hoạt động giáo dục, với bản thân đồng nghiệp và nhà trường 17

3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ: 18

3.1 Kết luận: 18

3.2 Kiến nghị 18

TÀI LIỆU THAM KHẢO 20

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài:

Trong nền giáo dục của các dân tộc nói chung, dân tộc Việt Nam xưa vànay nói riêng môn Lịch sử chiếm một vị trí quan trọng Với mục đích được xácđịnh “Truyền thụ cho học sinh ý nghĩa của quá khứ và sự tiếp tục trong hiện tại,dắt dẫn học sinh hiểu vai trò con người trong cộng đồng và vai trò cộng đồngtrong thế giới nói chung” (UNESCO - 1963, tài liệu giảng dạy lịch sử) Từ lịch

sử, người học biết rút ra những bài học kinh nghiệm bổ ích cho cuộc sống hiệntại

Ở trường THCS hiện nay qua môn học Lịch sử giáo dục đạo đức, chính trị

tư tưởng, truyền thống, lòng tự hào dân tộc Đồng thời phát triển tư duy, nhậnthức toàn diện cho học sinh theo mục tiêu và nhiệm vụ giáo dục của Đảng

Ngày nay, trong thời kỳ khoa học - kỹ thuật rất sôi động này, các nhà sửhọc dù có ý kiến khác nhau nhưng đều công nhận bộ môn Lịch sử ở trường họckhông những vẫn giữ nguyên mà còn tăng lên hơn vị trí, ý nghĩa của nó trongviệc đào tạo thế hệ trẻ Nhà sử học Xô viết Pa-su-tô đã khẳng định rằng: “Muốnđào tạo con người phù hợp với thời đại, chúng ta cần phải không ngừng cải tiến

và nâng cao chất lượng dạy học Lịch sử Cuộc cách mạng khoa học - kỹ thuật,

sự hứng thú hấp dẫn ngày càng tăng đối với hiện tại không hề làm giảm bớt sựchú ý của chúng ta đối với việc dạy học Lịch sử Chính lịch sử là bằng chứnghiển nhiên về sự toàn thắng của công cuộc xây dựng, sáng tạo đối với sự tànphá, chiến thắng của hoà bình đối với chiến tranh Sự gần gũi hiểu biết các dântộc về văn hoá và các mặt khác khắc phục tình trạng biệt lập”

Mặt khác, do đặc điểm của bộ môn Lịch sử khô khan, khó nhớ, khó họcbởi những con số, ngày tháng và sự kiện đã diễn ra trong quá khứ không nhìnthấy được, đòi hỏi khi giảng dạy giáo viên phải tái hiện lại bằng ngôn ngữ vàhình ảnh làm sống lại những sự kiện đó Hơn nữa một khó khăn lớn nhất củamôn Lịch sử hiện nay là nhận thức của học sinh và gia đình về bản thân mônhọc xem là môn phụ không cần phải quan tâm mất thời gian mà chỉ tập trungvào 3 môn chính Toán, Tiếng Anh và Ngữ Văn Lên lớp 9, các em nặng gánhvới việc ôn thi và chọn trường phù hợp với năng lực của mình Thực tế mônLịch sử giường như bị bỏ rơi, dần mai một làm cho việc dạy học lại càng khókhăn hơn, hạn chế về mặt hiệu quả

Trong những năm qua Đảng, Nhà nước và Bộ giáo dục và đào tạo đã hếtsức quan tâm, môn Lịch sử thường xuyên được đưa vào là một trong những mônthi tốt nghiệp, có thể nói là hầu như liên tục nhưng chỉ ở cấp THPT Còn ở cấpTHCS nó vẫn bị coi là môn học đối phó, kết quả thi cử chưa khả quan lắm vẫn

là một nỗi lo, băn khoăn

Bên cạnh đó Lịch sử vẫn là môn học khó trong tư tưởng của học sinh.Vấn đề cơ bản vẫn chưa làm được là xây dựng tình cảm, tình yêu Lịch sử đốivới những học sinh trên ghế nhà trường, hay trong các giờ học đối với môn họcnày Để giải quyết bài toán khó đó là một gánh nặng cũng là trách nhiệm đặt lênvai người cô giáo dạy Lịch sử

Chính vì thế, trong quá trình giảng dạy để thực hiện tốt nhiệm vụ trồngngười cho Đảng, giáo viên dạy Lịch sử cần tích cực tìm tòi những phương pháp

và phát huy tối đa việc phối hợp các phương pháp một cách linh hoạt để thiết kếsoạn, giảng dạy có hiệu quả, xây dựng tình cảm của học sinh đối với môn họcđồng thời đưa các em đến với những sự kiện lịch sử một cách tự nhiên, nhẹnhàng Có như thế mới hoàn thành nhiệm vụ môn học Xuất phát từ thực tiễnnhận thức, trách nhiệm và thực tiễn nhiều năm giảng dạy tôi mạnh dạn nghiên

cứu đề tài: “Khai thác một số kiến thức thơ văn để dạy tốt Lịch sử Việt Nam lớp 9, góp phần nâng cao chất lượng dạy học ở trường THCS Quảng Hưng”.

1.2 Mục đích nghiên cứu:

Sử dụng một số kiến thức thơ văn trong quá trình giảng dạy sẽ là một thếmạnh để hỗ trợ đắc lực cho việc truyền thụ kiến thức lịch sử góp phần nâng caochất lượng dạy học Đồng thời thông qua đó giáo dục đạo đức, lòng biết ơn đốivới truyền thống, lãnh tụ cũng như những anh hùng liệt sĩ đã hi sinh, đãđóng góp xương máu của mình để làm rạng rỡ thêm lịch sử nước nhà Hơn nữadạy lịch sử qua một số tác phẩm văn học sẽ giúp cho các em học sinh hứng thú,chăm chú và dễ hiểu hơn

1.3 Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng là học sinh lớp 9, Trường THCS Quảng Hưng – Thành phốThanh Hóa – Tỉnh Thanh hóa trong 2 năm học 2017 – 2018 và 2018 – 2019

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

- Nghiên cứu kỹ chương trình sách giáo khoa, phân phối chương trình đặcbiệt là các bài có thể khai thác vận dụng được

- Liên hệ, so sánh đặt nó trong mối quan hệ liên quan với chương trìnhvăn học đã học

- Tiến hành sưu tầm các bài thơ, bài văn, hồi ký phù hợp với nội dung cácbài lịch sử thuộc phạm vi nghiên cứu của đề tài

- Chọn lựa phân loại các kiến thức thơ văn: Thơ về cuộc đời, nhân vật lịch

sử, thơ văn về diễn biến trận đánh hay biến cố lịch sử, thơ văn về tội ác của giaicấp thống trị của bọn xâm lược… Sau khi phân loại tiến hành sắp xếp nguồn tưliệu đó thành từng chủ đề

2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm:

Đổi mới giáo dục là vấn đề toàn cầu trong thời đại ngày nay trước tácđộng của Cách mạng khoa học – công nghệ và xu thế toàn cầu hoá mạnh mẽ Đểbắt kịp thời đại, những năm qua ta đã và đang thực hiện sự nghiệp đổi mới giáodục, phát triển toàn diện đất nước Đổi mới để nâng cao chất lượng, hiệu quảdạy học, thì phương pháp dạy học là cực kỳ quan trọng, chìa khoá của mọi sựthành công, trong sự nghiệp giáo dục và tất nhiên việc đó không thể thoát lykhỏi vai trò của người thầy giáo

Lịch sử cũng như những môn học khác trong hệ thống giáo dục phổ thôngđều nhằm thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ giáo dục của Đảng, đáp ứng yêu cầu xâydựng và phát triển đất nước Muốn có chất lượng, hiệu quả người thầy trước hết

phải có phương pháp tốt, hữu hiệu để dẫn dắt học sinh đến với những mảng kiếnthức thích hợp, tiếp nhận chân lý tự nhiên Tuy nhiên đổi mới phải tạo cơ sở sự

kế thừa, phát triển của các phương pháp truyền thống nhưng hiệu quả và phảidựa trên những nguyên tắc cho phép của bộ môn Đặc biệt với môn Lịch sử gắnliền tư tưởng, tình cảm, giáo dục đạo đức truyền thống, một bộ môn nằm trongcác bộ môn xã hội nó không thể biệt lập mà có những mối quan hệ với Văn,Giáo dục công dân, Địa lý Cho nên vấn đề dạy học liên môn là một nguyên tắcquan trọng và cần thiết giáo viên phải thực hiện, kết hợp trong quá trình dạy-học mới có hiệu quả

Mối liên hệ giữa lịch sử và các tác phẩm tài liệu Văn học rất gần gũi.Trong Sử có Văn, trong Văn có Sử Lịch sử dân tộc cũng như lịch sử thế giới từxưa đến nay các tác phẩm văn học có vai trò to lớn đối với việc giảng dạy Đây

là một trong những tài liệu vô cùng quan trọng, không những thế còn góp phầnsinh động, hứng thú và nhẹ nhàng cho môn học Lịch sử Trước hết, văn họcbằng hình tượng cụ thể như những bức tranh sinh động về lịch sử, có tác độngmạnh mẽ đến tư tưởng, tình cảm của người đọc, người học Giữa văn học vàkhoa học nói chung, sử học nói riêng có môi liên hệ khăng khít Không ít tácphẩm văn học tự nó là một tư liệu lịch sử Ví dụ: Hịch Tướng Sỹ văn (TrầnQuốc Tuấn), Bài Cáo Bình Ngô (Nguyễn Trãi), Tuyên ngôn Độc lập (Hồ ChíMinh)… Các tác phẩm văn học (văn bản, bức thư, tuyện ngắn, tiểu thuyết haythơ ca, hồi kí ) góp phần quan trọng làm cho bài giảng lịch sử thêm sinh động,hấp dẫn và tự nhiên hơn, dễ đi vào lòng người, tạo hứng thú và tình cảm cho họcsinh với môn học

Trong chương trình Lịch sử 9 THCS hiện hành (Lịch sử Việt Nam 2000), nhất là lịch sử cách mạng và giải phóng dân tộc gắn liền với một thời kỳphát triển mạnh mẽ của nền văn học cách mạng Những chiến công lịch sử hàohùng của dân tộc chính là mảnh đất màu mỡ ươm mầm cho các tác phẩm bất hủ.Văn học gắn liền với Lịch sử, mỗi nhà văn, nhà thơ là một chiến sĩ hăng hái trênmặt trận văn hoá Nền văn học cách mạng đã tái hiện rõ nét hình ảnh lịch sửoanh liệt của dân tộc trong thế kỷ XX Việc dạy học liên môn Văn - Sử khá hiệuquả để khắc phục tình trạng khô khan Mặt khác, đối tượng thực hiện dạy học lànhững học sinh lớp 9 đã có khả năng liên hệ, nhận thức tốt, có tầm khái quát vấn

1919-đề đồng thời đã có vốn văn học Chính vì thế cho phép giáo viên thực hiện được

và hiệu quả về phương pháp dạy học này trong quá trình giảng dạy cả chínhkhóa và ngoại khóa

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:

Trước thực trạng đổi mới phương pháp giảng dạy ở nhiều bộ môn, vớiviệc lấy học sinh làm trung tâm, học sinh sẽ chủ động hơn trong việc tiếp thukiến thức Kiến thức của từng đơn vị bài học vừa đòi hỏi học sinh tiếp cận ởchiều sâu lại phải đặt ra yêu cầu về chiều rộng đối với người học, tức là có sựtích hợp nhiều phân môn, cụ thể là ngành khoa học xã hội gần gũi nhau: Ngữvăn và Lịch sử

Nhiều năm nay, cứ sau mỗi lần thi tốt nghiệp THPT nhiều phương tiệnthông tin đại chúng, nhiều tờ báo từ trung ương đến địa phương liên tục thaynhau đưa ra những thông tin … buồn! Về bài thi môn Lịch sử, nhiều bài viết các

em làm rất ngô nghê, hình như nghĩ sao làm vậy chứ không có tư duy thậm chícòn có điểm 0 Phải chăng đó là do cách dạy của giáo viên hay học sinh theo xuthế hiện nay đang quay lưng lại với lịch sử Nguyên nhân thì có nhiều, nhưng có

lẽ không thể bỏ qua việc học tập tiếp thu kiến thức của hai phân môn Lịch sử vàNgữ văn đối với các em vừa yếu, vừa thiếu

Chương trình lịch sử hiện tại lại có sự phân bố không cân xứng giữa lịch

sử văn hoá và lịch sử chiến tranh Các bài viết về chiến công và các trận đánhchiếm tỷ lệ lớn hơn Vậy làm sao cho học sinh học lịch sử đỡ nhàm chán, linhhoạt, khắc sâu được kiến thức Ngược lại, khi những học sinh này học môn ngữvăn thì không bị nhầm lẫn những chi tiết của lịch sử?

Giáo viên của hai môn có quan hệ “họ hàng” này ít khi ngồi lại cùng nhau

để bàn bạc trao đổi thêm về chuyên môn Nhiều giáo viên ngữ văn không nhớchính xác kiến thức lịch sử (phần lớn chỉ xem chú thích rồi giải nghĩa lại chohọc sinh, ít có sự trao đổi với giáo viên dạy lịch sử và ngược lại)

Vì vậy, tôi nghĩ: Là người trực tiếp điều khiển quá trình học tập của các

em tôi cần phải có những giải pháp thiết thực thúc đẩy động lực học tập của họcsinh, giúp các em yêu thích môn học, nắm được nội dung kiến thức một cáchnhẹ nhàng, dễ hiểu, có phương pháp học tập thật tốt Từ đó mới nâng cao đượchiệu quả giáo giục trong nhà trường Chính vì thế, tôi đã mạnh dạn đi sâu tìmhiểu nghiên cứu sử dụng một số kiến thức văn học trong dạy học lịch sử giúpcác em yêu thích môn học và không còn cảm giác ái ngại khi học lịch sử

là những bức tranh về ngôn ngữ hết sức sinh động mà không có ngôn từ hay đồdùng dạy học nào thay thế được, sự mềm mại uyển chuyển của Văn học sẽ dễdàng lôi cuốn và đi vào cảm xúc của học sinh hơn những sự kiện Lịch sử khôkhan

Trong quá trình giảng dạy Lịch sử, giáo viên thực hiện biện pháp nàykhông quá khó mà lại có hiệu quả và ý nghĩa to lớn, hơn nữa làm cho nội dungbài học phong phú, giờ học sinh động, khắc sâu kiến thức cơ bản và trọng tâm

Ví dụ 1: Dạy bài 16: Hoạt động của Nguyễn Ái Quốc ở nước ngoài trong những năm (1919 -1925).

Giáo viên cần làm cho học sinh nắm được các mốc lịch sử quan trọng.Những hoạt động từ 1919- 1925 cần khắc sâu sự kiện tháng 7- 1920 Bác Hồ đọcBản sơ thảo Luận cương của Lê - Nin về "Vấn đề dân tộc và thuộc địa" Nguyễn

Ái Quốc đã bắt gặp được con đường cứu nước đúng đắn cho dân tộc, cái màngười đã tìm kiếm bao năm qua, mở ra con đường giải phóng, chấm dứt thời kỳkhủng hoảng bế tắc về đường lối của phong trào cách mạng Việt Nam Phút giâyđọc được Luận cương của Lê Nin đánh dấu sự thay đổi về chất trong tư tưởngcứu nước của Nguyễn Ái Quốc Sau này (năm 1960), Người kể lại cảm xúc củamình khi đọc Luận cương: "Luận cương của Lê Nin làm cho tôi rất cảm động,phấn khởi, sáng tỏ, tin tưởng biết bao! Tôi vui mừng đến phát khóc lên Ngồimột mình trong buồng mà tôi nói to lên như đang nói trước quần chúng đôngđảo: "Hỡi đồng bào bị đoạ đày, đau khổ! Đây là cái cần thiết cho chúng ta, đây

là con đường giải phóng chúng ta! Từ đó tôi hoàn toàn tin theo Lê Nin, tin theoQuốc tế thứ 3" Khẳng định cho dân tộc một con đường đi đúng đắn - Cáchmạng vô sản, chấm dứt thời kỳ khủng hoảng bế tắc về đường lối Đây là cônglao to lớn nhất đầu tiên của Nguyễn Ái Quốc đối với dân tộc Việt Nam Sẽkhông có ngôn ngữ nào có thể sinh động hơn, cảm động hơn để diễn tả nỗi vuimừng của Người, khắc sâu sự kiện và làm rõ được ý nghĩa của nó bằng nhữngcâu thơ của Chế Lan Viên trong tác phẩm " Người đi tìm hình của nước":

"Luận cương đến với Bác Hồ và Người đã khóc

Lệ Bác Hồ rơi trên chữ Lê NinBốn bức tường im nghe Bác lật từng trang sáchTưởng bên ngoài đất nước đợi mong tin"

Giúp học sinh nắm được ý nghĩa lịch sử của việc thành lập Đảng: Là bướcngoặt vĩ đại trong lịch sử của giai cấp công nhân và cách mạng Việt Nam, khẳngđịnh giai cấp vô sản nước ta đã trưởng thành đủ sức lãnh đạo cách mạng, là nhân

tố quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam về sau

Để góp phần làm sinh động giờ học, ghi nhớ cho học sinh tránh sự nhàmchán khô khan có tính chính trị, giáo viên phác hoạ bằng hình ảnh của đoạntrích : Ba mươi năm đời ta có Đảng (Tố Hữu)

- Trước khi Đảng ra đời:

"Thưở nô lệ, thân ta mất nướcCảnh cơ hàn trời đất tối tămMột đời đau suốt trăm nămChim treo trên lửa, cá nằm dưới daoGiặc cướp hết non cao biển rộngCướp cả tên nòi giống tổ tiênLưỡi gươm cắt đất ngăn miềnNúi sông một khúc ruột liền chia ba”

- Đảng ra đời:

"Đảng ta sinh ở trên đờiMột hòn máu đỏ nên Người hôm nayĐảng ta đó trăm tay nghìn mắt

Đảng ta đây xương sắt da đồng

Đảng ta muôn vạn công nôngĐảng ta muôn vạn tấm lòng niềm tinĐảng ta Mác - Lênin vĩ đại

Lại hồi sinh trả lại cho taTrời cao đất rộng bao laBát cơm, tấm áo, hương hoa hồn người"

Như thế học sinh sẽ dễ dàng nắm được: Đảng ra đời là sự chuẩn bị đầutiên, tất yếu quyết định mọi thắng lợi về sau cho cách mạng Việt Nam

Ví dụ 3: Dạy bài 19: Phong trào cách mạng trong những năm 1930 –

1935 (Mục II: Phong trào cách mạng 1930 - 1931 với đỉnh cao Xô Viết Nghệ Tĩnh).

Để khắc sâu kiến thức trọng tâm và nhấn mạnh ý nghĩa của phong trào Cuộc tập dượt lần thứ nhất cho thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám 1945, giáoviên dùng đoạn thơ sau để minh hoạ:

-"Trống Xô Viết Nghệ An vang độngBắc Trung Nam tràn sóng đấu tranhHầm than, xưởng máy, lều gianhĐứng lên tự cứu mà giành ấm noĐứng lên cứu tự do độc lậpĐứng lên giành ruộng đất áo cơm!

Đứng lên thân cỏ, thân rơmBúa liềm không sợ súng gươm bạo tàn!

Máu có chảy xương tan thịt nát

Bớ công nông! tiếng hát càng cao"

Hoặc: khi nói về Xô Viết Nghệ Tĩnh có thể đọc cho học sinh mấy câu thơsau:

"Kìa Bến Thủy đứng đầu dậy trước

Nọ Thanh Chương tiếp bước đứng lênNam Đàn, Nghi Lộc, Hưng NguyênAnh Sơn, Hà Tĩnh một phen dậy rồiKhông có lẽ ta ngồi chịu chết

Phải cùng nhau cương quyết một phen "

Giáo viên hỏi? Kết hợp với kiến thức đã học và đoạn thơ trên, em có nhậnxét gì về quy mô, lực lượng, mục tiêu, kết quả và ý nghĩa của phong trào 1930 -1931? Sau khi học sinh trả lời, giáo viên có thể rút ra nhận xét: Thành quả lớnnhất của cao trào cách mạng 1930 -1931 và Xô Viết Nghệ Tĩnh là đã khẳngđịnh trong thực tế quyền lãnh đạo và năng lực lãnh đạo cách mạng của giai cấpcông nhân thông qua chính đảng tiên phong của mình, đoàn kết với các tầng lớpnhân dân yêu nước có đủ khả năng đánh đổ nền thống trị của đế quốc, phongkiến tay sai, giải phóng dân tộc, đem lại tự do hạnh phúc cho nhân dân Đâychính là cuộc tổng diễn tập đầu tiên của cách mạng Việt Nam dưới sự lãnh đạocủa Đảng Cộng sản Việt Nam, không chỉ đặt ra vấn đề liên minh công nông, vấn

đề ruộng đất và dân cày, mà còn khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng, vấn đề

đấu tranh chính trị kết hợp với đấu tranh vũ trang, từng bước tạo thế và lực đểtừng bước đi tới thắng lợi của Cách mạng tháng tám năm 1945

-1939.

Để giúp học sinh rút ra nhận xét và ghi nhớ phong trào cách mạng 1936

-1939 thực sự là một phong trào dân tộc dân chủ rộng lớn từ Bắc đến Nam, lôicuốn đông đảo các lực lượng tham gia với mục tiêu trước mắt "Tự do, cơm áo,hoà bình" Trên cơ sở liên minh công nông Đảng đã tập hợp được đội quânchính trị đông đảo thông qua Măt trận Dân chủ Đông Dương Có ý nghĩa là cuộctập dượt lần thứ hai cho thắng lợi cuộc Cách mạng Tháng Tám Giáo viên có thểminh hoạ bằng đoạn thơ sau:

"Áo nâu liền với áo xanhNông thôn cùng với thị thành đứng lênĐòi cơm áo, đòi quyền dân chủ

Đường càng đi đội ngũ càng đông

Suối ngàn đã chảy thành sông!

Đố ai tát cạn được dòng nước xuôi"

(Ba mươi năm đời ta có Đảng - Tố Hữu)

Ví dụ 5: Dạy bài 22: Cao Trào cách mạng tiến tới tổng khởi nghĩa tháng tám năm 1945 Mục (I): Mặt trận Việt Minh ra đời (19 -5 -1941).

Có sự kiện Bác Hồ về nước sau 30 năm bôn ba (28/1/1941) đồng thờicũng là một mốc đánh dấu thời kỳ mới của lịch sử dân tộc gắn liền với Hội nghịTrung ương Tám, quá trình chuẩn bị tích cực cho Tổng khởi nghĩa giành chínhquyền, đòi hỏi giáo viên phải khắc sâu cho học sinh

Chuyện tưởng chừng đơn giản, thế nhưng có những lúc ngay cả trong bàithi tốt nghiệp quốc gia có nhiều em nhầm lẫn đáng buồn "năm 1924 Nguyễn ÁiQuốc về nước", có em lại viết năm 1944 mới về nước Đó là một điều vô cùngđáng tiếc Chính vì thế để cho học sinh dễ nhớ hơn tránh bị nhầm lẫn giáo viên

sử dụng đoạn thơ trong bài “Theo Chân Bác” của Tố Hữu miêu tả về sự kiệnnày:

"Ôi sáng xuân nay Xuân 41Trắng rừng biên giới nở hoa mơBác về… Im lặng Con chim hótThánh thót bờ lau, vui ngẩn ngơ…

Bác đã về đây, Tổ quốc ơi!

Nhớ thương, hòn đất ấm hơi Người

Ba mươi năm ấy chân không nghỉ

Mà đến bây giờ mới tới nơi"

Ví dụ 6: Dạy bài 25: Những năm đầu của cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp xâm lược 1946-1950 Mục I: Kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp bùng nổ.

Giáo viên cần phải giúp học sinh nắm được: Vì sao cuộc kháng chiến toànquốc chống thực dân Pháp bùng nổ ngày 19 tháng 12 năm 1946? Một mặt

hướng dẫn học sinh nắm các sự kiện bội ước và quyết tâm cướp nước ta một lầnnữa của Pháp, đồng thời phân tích "Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến" của Chủtịch Hồ Chí Minh để thấy được khả năng đấu tranh ngoại giao hoà bình giữa ta

và Pháp là không còn nữa Thực dân Pháp đã buộc ta phải cầm súng đứng lên đểbảo vệ nền độc lập dân tộc Để góp phần ghi nhớ cho học sinh đồng thời làm giờhọc thêm sinh động giáo viên có thể sử dụng đoạn thơ sau:

“Hỡi quốc dân! Hỡi đồng bào !

Có gươm, có súng, có dao hãy dùngQuyết kháng chiến đến cùng cứu nước!

Toàn dân trông phía trước, tiến lên!

Nửa đêm vang tiếng lệnh truyềnPhố giăng chiến lũy, đường xuyên chiến hào

Hồn nước dựng thành cao muôn trượngTay Đảng rèn lực lượng muôn dânMột dân tộc hai bàn tay trắngĐồng tâm là chiến thắng thành công”

(Tố Hữu)Mục V: Đẩy mạnh kháng chiến toàn dân toàn diện

Sau thất bại Việt Bắc, Pháp chuyển từ "Đánh nhanh thắng nhanh" sang

"Đánh lâu dài, thực hiện lấy chiến tranh nuôi chiến tranh" làm cho phong tràokháng chiến của chúng ta khó khăn Trong những năm 1948 - 1949 ta thực hiệnkháng chiến toàn dân toàn diện, đặc biệt là: Đẩy mạnh chiến tranh du kích vùngsau lưng địch, biến hậu phương của địch thành tiền phương của ta Các đơn vị

bộ đội chủ lực phân tán thành đại đội độc lập đi sâu vào vùng địch tạm chiếmtích cực hoạt động Để giúp học sinh nắm được khái niệm "Chiến tranh du kích"

và ý nghĩa của chủ trương này, giáo viên có thể minh hoạ bằng bài thơ của Bácviết năm 1948 về "Kinh nghiệm du kích Pháp":

"Bất kỳ trẻ hay giàĐàn ông hay đàn bàĐều ra sức tham giaĐánh du kích

Và bài thơ: Chiến tranh du kích:

"Du kích đánh bí mậtChúng có mắt như mùCắt dây thép quân thùChúng có tai như điếcĐường sá ta phá hết

Chúng có chân như quèLương thực dấu sạch điChúng chết đói chết khát

Ta dùng lối đánh úpCướp súng thù giết thù

Dù tàu bay tàu bòCũng không làm gì được"

(Hồ Chí Minh)

Ví dụ 7: Dạy bài 28: Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, đấu tranh chống đế quốc Mỹ và chính quyền Sài Gòn ở Miền Nam (1954- 1965) Mục III: Miền Nam đấu tranh chống chế độ Mỹ - Diệm, giữ gìn và phát triển lực lượng cách mạng, tiến tới Đồng khởi (1954- 1960).

Giáo viên cần khắc hoạ cho học sinh, nhấn mạnh về phong trào "Đồngkhởi" - đánh dấu bước phát triển nhảy vọt của Cách mạng Miền Nam từ thế giữgìn lực lượng sang thế tiến công Đồng thời giúp học sinh nắm được nguyênnhân của phong trào Đồng khởi là do chính sách tàn bạo của Mỹ - Diệm, Luậtphát xít 10/59 làm cho nhân dân miền Nam hết sức căm phẫn, phong trào khôngthể đấu tranh bằng chính trị được nữa mà tất yếu phải vùng lên dùng bạo lựccách mạng Để tái hiện lại những chính sách tàn bạo đó không có ngôn ngữ nàohiệu quả hơn đoạn trích sau:

"Biết không anh, Giồng keo, Giồng TrômThảm lắm anh à Lũ ác ôn

Giết cả trăm người trong một sángMáu tươi lênh láng đỏ đường thôn

Có những ông già nó khảo traChẳng khai, nó chém giữa sân nhà

Có chị gần sinh không chịu nhụcLấy vồ nó đập, vọt thai ra

Anh biết không? Long Mỹ, Hiệp Hưng

Nó giết thanh niên ác quá chừngHai sáu đầu trai bêu cọc sắt

Ba hôm mắt vẫn mở trừng trừng!

Có em nhỏ nghịch ra xem giặc

Nó bắt vô vườn trói gốc cau

Nó đốt, nó cười… em nhỏ thét

Má ơi! Nóng quá, cứu con mau!"

(Lá thư Bến Tre - Tố Hữu)

Mục IV: Miền Bắc xây dựng bước đầu cơ sở vật chất- kỹ thuật của Chủnghĩa xã hội (1961- 1965)

Đây là một nội dung kiến thức khô khan, giáo viên có thể khắc phục bằngviệc sử dụng đoạn thơ của Tố Hữu ca ngợi về những thành tựu của miền Bắctrong thực hiện kế hoạch kinh tế - xã hội 05 năm (1961 - 1965) đã làm cho miền