Cụ thể hóa và triển khai thực hiện chủ trương củaĐảng, nhà nước, ngày 31 tháng 1 năm 2015, Bộ trưởng Bộ giáo dục và đào tạo đã ra chỉ thị về việc tăng cường công tác giáo dục môi trường,
Trang 11 Phần mở đầu 1
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 3
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 4
2.3.Các sáng kiến kinh nghiệm, giải pháp đã sử dụng để giải quyết
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo
dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường 15
Trang 2Môi trường bao gồm các yêu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo quan
hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống, sảnxuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên Môi trường có vai tròcực kì quan trọng đối với đời sống con người Môi trường đó không chỉ là nơitồn tại, sinh trưởng và phát triển mà còn là nơi lao động và nghỉ ngơi, hưởng thụ
và trau dồi những nét đẹp văn hoá, thẩm mĩ của con người
Hiện nay vấn đề ô nhiễm môi trường đang trở thành vấn nạn của cả nhânloại Riêng ở Việt nam chúng ta, thực trạng ô nhiễm môi trường đang ở mức báođộng ảnh hưởng đến tài nguyên, sức khỏe và cuộc sống của chúng ta Chúng tacần các giải pháp khắc phục kịp thời và việc bảo vệ môi trường cần được thựchiện mọi nơi, mọi lúc và với mọi người dân Chính vì vậy, nhà nước, chính phủ,các ban nghành, đoàn thể ra sức kêu gọi, lồng ghép các hoạt động bảo vệ môitrường sống của chúng ta Cụ thể hóa và triển khai thực hiện chủ trương củaĐảng, nhà nước, ngày 31 tháng 1 năm 2015, Bộ trưởng Bộ giáo dục và đào tạo
đã ra chỉ thị về việc tăng cường công tác giáo dục môi trường, xác định nhiệm
vụ trọng tâm cho giáo dục phổ thông là trang bị cho học sinh kiến thức, kĩ năng
về môi trường và bảo vệ môi trường bằng hình thức phù hợp trong các môn học,ngoại khóa, xây dựng việc dạy học tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trongcác giờ học nói chung và môn học vật lí nói riêng
Trong số các môn học ở trường THCS thì môn vật lí là một trong nhữngmôn học thực nghiệm, nó cung cấp cho học sinh rất nhiều các kiến thức cơ bản
về thế giới tự nhiên nói chung và về môi trường xung quanh Vì thế qua mônhọc này, mỗi khi cung cấp một đơn vị kiến thức cơ bản có liên quan đến môitrường thì giáo viên có thể tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào từng đơn vịkiến thức này hoặc từng bài giảng của mình Tuy nhiên, việc tích hợp giáo dụcmôi trường trong giờ học vật lí hiện nay còn nhiều hạn chế, còn mang tính hìnhthức, giáo viên chỉ truyền đạt theo hướng nói xuông, tích hợp qua loa trong bàihọc, mức độ nhận thức của học sinh ít, hiệu quả đạt được chưa cao
Một số giáo viên cũng đã có các sáng kiến kinh nghiệm về vấn đề giáodục môi trường trong giờ học vật lí Tuy nhiên, đa số các sáng kiến đều chỉ nêunội dung cần tích hợp bảo vệ môi trường trong giờ học nhưng lại chưa có sángkiến nào làm rõ được làm thế nào để nâng cao được chất lượng giờ dạy tích hợpbảo vệ môi trường trong giờ học vật lí để các em hứng thú và phát huy hết nhậnthức của mình trong việc bảo vệ môi trường
Chính vì những lí do trên, tôi đã không ngừng học hỏi, đúc rút kinh
nghiệm và đưa ra sáng kiến kinh nghiệm: “Giải pháp để nâng cao chất lượng dạy học tích hợp bảo vệ môi trường trong giờ Vật lí tại trường THCS Nguyễn Hồng Lễ’’ nhằm phát huy tác dụng giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho các
em học sinh thông qua các giờ học vật lí
1.2 Mục đích nghiên cứu
Đưa ra một số biện pháp thực tiễn, phù hợp với đối tượng học sinh nhằmnâng cao chất lượng dạy học tích hợp bảo vệ môi trường trong giờ học vật lí,
Trang 3giáo dục các em học sinh trong việc bảo vệ môi trường một cách tự giác, có ýthức để các em ứng dụng bằng các việc làm thiết thực, cụ thể trong sinh hoạt,đời sống.
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng của đề tài chính là các giải pháp giáo viên vật lí cần thực hiện đểnâng cao chất lượng giáo dục môi trường cho học sinh trường THCS NguyễnHồng Lễ ở Sầm Sơn, Thanh Hóa một cách thiết thực, phù hợp với điều kiện củađơn vị mình thông qua các giờ học vật lí hoặc các hoạt động liên quan đến mônhọc
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Sử dụng phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí thuyết bằng cách:(1) Nghiên cứu lý luận dạy học vật lí để vận dụng vào hoạt động dạy học.(2) Nghiên cứu nội dung chương trình sách giáo khoa nhằm xác định nộidung kiến thức cơ bản học sinh cần nắm vững và các kĩ năng vận dụng bài họcvào thực nghiệm, hiện tượng tự nhiên và đời sống
(3) Tham khảo nội dung cần tích hợp bảo vệ môi trường trong bộ môn vật
lí theo hướng dẫn của Bộ giáo dục và đào tạo
- Phương pháp thực nghiệm, thực hành, hoạt động nhóm và trải nghiệmthực tế của học sinh
- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu thông qua hoạt động thực nghiệm
sư phạm, phiếu điều tra ở nhóm học sinh để kiểm tra hiệu quả
Trang 42 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Môi trường là không gian sống của con người và sinh vật Trong quátrình tồn tại và phát triển con người cần có nhu cầu tối thiểu về không khí, độ
ẩm, nước, ánh sáng cũng như các hoạt động vui chơi giải trí khác Tất cả cácnhu cầu này đều do môi trường cung cấp Ngoài ra môi trường cũng là nơi chứađựng, đồng hóa các chất thải của con người trong quá trình sử dụng các tàinguyên thải vào môi trường
Hiện nay con người đã khai thác quá mức và sử dụng không hợp lí cácnguồn tài nguyên, dẫn đến mất cân bằng sinh thái, môi trường sống bị ô nhiễmnghiêm trọng và đang đe dọa đến cuộc sống con người như: ô nhiễm không khí,hiệu ứng nhà kính, nguồn nước bị ô nhiễm, rừng bị suy giảm, mưa bão, lũ quétthất thường, suy thoái đất, nước, suy giảm nguồn tài nguyên rừng, ô nhiễm môitrường xảy ra trên diện rộng,… Đó là các vấn đề về môi trường mà toàn nhânloại đã và đang phải đối mặt Vì thế, việc nâng cao chất lượng giờ dạy tích hợpbảo vệ môi trường trong bộ môn vật lí là vấn đề quan trọng và cần thiết nhằmtrang bị cho học sinh một hệ thống kiến thức đầy đủ về môi trường và kĩ năngbảo vệ môi trường phù hợp với tâm lí lứa tuổi Bên cạnh đó tuyên truyền giáodục nâng cao ý thức và trách nhiệm bảo vệ môi trường đến phụ huynh, mọingười xung quanh
Hình ảnh ô nhiễm nguồn nước, cá chết hàng loạt ở TP Hồ Chí Minh
Trang 5Vấn đề về môi trường là vấn đề nóng bỏng ảnh hưởng đến sức khỏe ,đến
sự sống còn của con người, thế mà trong thực tế như hiện nay thì việc tiếp cậnvới môi trường của học sinh ở trường THCS lại còn rất hạn chế, do các em chưa
có ý thức cao về bảo vệ môi trường đang sống, học sinh lại ít được tiếp cận vớithông tin mới để mở mang kiến thức về mọi lĩnh vực, nhất là về tình hình ônhiễm môi trường đang diễn ra ngày càng trầm trọng như hiện nay
Xác định được nhiệm vụ cấp bách trong việc giáo dục môi trường mànhà nước đề ra,từ năm 2015 theo quy định của bộ, sở giáo dục các giờ học vật lí,giáo viên cần sử dụng tích hợp, lồng ghép giáo dục môi trường trong một số nộidung học cho học sinh Tuy nhiên, việc áp dụng tích hợp còn ít, mang tính hìnhthức, đối phó hoặc phương pháp giáo dục chưa đạt hiệu quả cao, mang tính càobằng, chưa phù hợp với hoàn cảnh, đặc điểm đối tượng học sinh mình giảng dạy
và điều kiện, cơ sở vật chất của trường, địa phương, chưa phát huy hết hiệu quảtrong việc giáo dục học sinh
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
Trước sự ô nhiễm môi trường như hiện nay, để bảo vệ chính mình vàngười thân của mình, thì mỗi con người phải có ý thức bảo vệ môi trường.Thông qua những việc làm cụ thể là tất cả học sinh đang ngồi trên ghế nhàtrường đều phải có ý thức bảo vệ môi trường đang sống Vì các em còn nhỏ nênviệc nhận thức về môi trường cũng còn hạn chế, nhưng có nhiều việc làm để các
em có thể góp một phần vào phong trào bảo vệ môi trường đang được thực hiện
ở khắp mọi nơi trên đất nước và trên toàn thế giới Để cùng với toàn thế giớitrong vấn đề bảo vệ môi trường, Bộ Giáo Dục và đào tạo nước ta đã và đangphát động các phong trào “Trường học thân thiện, học sinh tích cực”, “Môitrường xanh – sạch - đẹp”
Ở các trường THCS việc tích hợp kiến thức về bảo vệ môi trường trongmôn học vật lí đã được các giáo viên thực hiện trong qua các tiết học song điềunày chưa mang tính thường xuyên, liên tục và chưa có hệ thống, đôi khi chỉmang tính sách vở, thiếu gần gũi với đời sống thực tế học sinh Do vậy học sinhcòn nắm bắt vấn đề này một cách chung chung, chưa kích thích tính tò mò, sángtạo, hứng thú học tập, mở rộng kiến thức, hiểu biết và hướng sự quan tâm tớiviệc bảo vệ môi trường
Đối với học sinh, mặc dù các em đã được nghe, được biết là phải bảo vệmôi trường nhưng trên thực tế điều này chưa thực sự tác động nhiều đến hànhđộng của các em Mối quan hệ giữa việc học kiến thức với thực tiễn đời sốngchưa chặt chẽ Một ví dụ minh chứng đó là khi lao động các em còn đốt rác làbao bì ni lon, tạo nên những làn khói ô nhiễm gây ảnh hưởng đến nhiều người.Các em vẫn còn tình trạng xả rác không đúng nơi quy định, sử dụng quá nhiềucác núi ni lông, rác thải khó phân hủy, ngó lơ với rác thải bừa bãi ngay xungquanh mình Đặc biệt ở khu vực sầm sơn nhiều gia đình các em tham gia dịch vụđánh bắt hải sản, du lịch, nhiều gia đình xả nước thải, rác ra sông, biển, bản thâncác em không những không tuyên truyền đến gia đình, có hành động bảo vệ màchính các em là người tham gia trong việc hủy hoại môi trường đó
Trang 6Hình ảnh xả rác, cống nước thải hôi thối tại bãi biển Sầm Sơn gây ô nhiễm nghiêm trọng
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
Giải pháp 1: Nâng cao chất lượng giờ học, kích thích các em học sinh yêu thích môn vật lí.
Theo tôi, để đạt hiệu quả trong hoạt động dạy các nội dung bài học haycác nội dung tích hợp liên quan thì việc quan trọng đầu tiên là giáo viên phảinâng cao chất lượng giờ học, kích thích các em yêu thích môn vật lí Bởi lẽ, khihọc sinh yêu thích môn học thì đồng nghĩa với việc các em sẽ hứng thú, lắngnghe, tìm tòi và biết vận dụng môn học trong các nội dung liên quan cũng nhưcác vấn đề về môi trường và trong thực tiễn
Phương pháp dạy học là một bộ phận hợp thành của quá trình sư phạmnhằm đào tạo thế hệ trẻ có tri thức khoa học, về thế giới quan và nhân sinh quan,thói quen và kĩ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tế Phương phápdạy học có mối liên hệ biện chứng với các nhân tố khác của quá trình dạy học.Những phương pháp dạy học phải thống nhất biện chứng giữa việc giảng dạycủa giáo viên với việc học tập của học sinh Đồng thời góp phần có hiệu quả vàoviệc thực hiện tốt các khâu của quá trình dạy học
Hiện nay khoa học công nghệ hiện đại, tranh ảnh, video, thí nghiệm minhhọa , thí nghiệm trực quan là những vật dụng hỗ trợ bổ ích giúp kích thích họcsinh học tập cũng như giúp các em có cái nhìn chân thực về cuộc sống, khí hậu,môi trường xung quanh Trường THCS Nguyễn Hồng Lễ có tất cả 12 lớp học,tất cả các lớp đều có ti vi và máy chiếu vật thể, là điều kiện rất thuận lợi choviệc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học Bản thân tôi hầu hết các tiếtdạy đều sử dụng máy tính trong giảng dạy, bài học được học sinh yêu thích vàphấn khởi
Nhà máy ở Quảng Ninh, xả khói đen ra môi trường
Trang 7Khi dạy phần đối lưu trong bài Đối lưu – Bức xạ nhiệt thay vì giáo viênchỉ giáo dục bằng hình thức giảng dạy chay, giáo viên có thể dẫn dắt bằng cáchình ảnh thực tế như hình ảnh nhà máy ở Quảng Ninh xả khói đen ra môitrường: các nhà máy xây dựng các ống khói cao, nhỏ, nhờ vào hiện tượng đốilưu các khí thải xả lên trời phát tán rộng giảm ô nhiễm môi trường cục bộ Tuynhiên, nó lại cũng gây ra những ô nhiễm môi trường khác như hiệu ứng nhà kính( sự nóng lên của Trái Đất), mưa axit Xã hội càng phát triển, nhà máy, khucông nghiệp càng mở rộng giúp nền kinh tế phát triển mạnh xong cũng gây tìnhtrạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng Chính vì vậy, bên cạnh phát triển nềnkinh tế cần có biện pháp xử lí rác thải, khí thải của các nhà máy, khu côngnghiệp đồng thời tích cực trồng nhiều cây xanh để bảo vệ môi trường, mỗingười dân là một chiến sĩ trên mặt trận chống ô nhiễm môi trường.
Giải pháp 2: Giáo viên cần nắm rõ các nội dung, kiến thức môn học cần và
có thể tích hợp về môi trường.
Để có thể đạt hiệu quả cao trong việc tích hợp môi trường trong môn họcvật lí đối với các em học sinh, mỗi giáo viên cần trang bị cho mình những kiếnthức cần thiết, nắm rõ nội dung tích hợp mình dạy Giáo viên chính là cây cầunối hành trang kiến thức đến các em học sinh, nếu cây cầu ấy không vững chắcthì thật khó để mọi kiến thức có thể truyền tới các em
Để nắm rõ các nội dung môi trường cần tích hợp, giáo viên cần nắm vữngcác nội dung tích hợp theo hướng dẫn của Bộ giáo dục và đào tạo trong môn vật
lí, thông qua liên hệ thực tế bản thân, qua các môn học khác hoặc thông quasách, báo, trang mạng
Giáo viên tham gia các buổi học tập huấn về dạy học tích hợp môi trườngtrong giờ học vật lí do cấp trên tổ chức hoặc thông qua buổi sinh hoạt tổ, nhóm,
bộ môn để hiểu rõ hơn về nội dung cũng như cách dạy học tích hợp bảo vệ môitrường trong giờ dạy của mình
Việc giáo dục mang tính chất thường xuyên, rõ ràng và đạt hiệu quả trongcác hoạt động, nội dung tích hợp Giáo viên không chỉ đưa ra thụ động nội dungtích hợp, mà là người hỗ trợ, dẫn dắt để các em có thể tự tìm ra và tự nhận thứctrong việc bảo vệ môi trường sống
vệ môi trường nước Giáo viên có thể dẫn dắt học sinh như:
“Quê hương tôi có con sông xanh biếc Nước gương trong soi tóc những hàng tre”
Các em hãy suy nghĩ câu thơ trên so sánh mặt nước sông, hồ như dụng cụ quanghọc học nào?
Trang 8Hs trả lời : Các mặt nước trong xanh của các dòng sông, ao, hồ nó nhưnhững chiếc gương phẳng tự nhiên tôn lên vẽ đẹp cho quê hương.
Giáo viên có thể giới thiệu thêm: Dưới mặt nước mát trong xanh ấy là cảmột đa dạng sinh học: rong, rêu, tảo và động vật thủy sinh, giúp điều hòa khôngkhí, tạo ra môi trường trong lành Khi sông, hồ ô nhiễm thì đồng nghĩa với việccác sinh vật này sẽ bị tiêu diệt
GV giới thiệu hình ảnh về môi trường nước chúng ta đang ở tình trạng ô nhiễm rất nghiêm trọng
GV: Vậy chúng ta cần phải làm gì để
có được những mặt nước trong xanh?
Hình ảnh xả nước cống thải ô nhiễm ra biển tại khu vực
phường Trung Sơn, Sầm Sơn, Thanh Hóa
HS nhận thức: dòng sông ở địa phương chúng ta đang ở tình trạng ô nhiễmnghiêm trọng, vì vậy chúng ta không được vứt rác thải xuống sông, nhắc nhởcha mẹ không được bơm các chất độc hại xuống sông, biển, thu gom rác, nhựa,túi nilông khu vực ao, sông, hồ, biển, tuyên truyền cho mọi người xung quanh ýthức giữ gìn môi trường Đặc biệt, quê hương Sầm Sơn, nơi các em đang sinhsống có bờ biển dài đẹp chúng ta cần bảo vệ môi trường biển ấy để chúng ta cómôi trường sống trong lành hơn, bảo vệ hệ sinh thái biển bên cạnh phát triểnkinh tế đánh bắt hải sản và du lịch
Ví dụ 2: khi dạy bài: ĐIỆN NĂNG – CÔNG CỦA DÒNG ĐIỆN
MÔN: VẬT LÍ LỚP: 9
Sau khi dạy xong phần: Công của dòng điện
+ Công của dòng điện sản ra ở một đoạn mạch là số đo lượng điện năngchuyển hóa thành các dạng năng lượng khác
+ Công thức tính công của dòng điện: A t UIt
Trang 9GV: Việc tiêu thụ nhiều điện năng không chỉ tốn kém về kinh tế mà còn
gây ảnh hưởng lớn đến môi trường Bởi trong quá trình sản xuất điện năng cầnxây dựng đập thủy điện, nhiên liệu, khí đốt… gây ảnh hưởng đến hệ sinh tháimôi trường, sạt lở, lốc xoáy và các chất độc hại thải ra môi trường Chính vì vậy,mỗi người luôn ý thức trong việc tiết kiệm điện Ngay chính các em khi tiếtkiệm điện cũng đã góp phần trong việc giữ gìn môi trường sống trong lành củachúng ta
GV: yêu cầu học sinh nêu các biện pháp tiết kiệm điện năng tiêu thụ: HS:
+ Giảm thời gian sử dụng
+ Sử dụng đồ dùng điện có công suất tiêu thụ bé
* Giảm tuyệt đối thời gian sử dụng điện năng vô ích như chiếu sángkhông cần thiết, để động cơ chạy không (tắt khi không sử dụng)
* Lựa chọn các thiết bị điện, đồ dùng điện có cồng suất phù hợp với yêucầu sử dụng
+ Đèn huỳnh quang hay còn có một cách gọi khác là bóng tuýp So vớiđèn sợi đốt thì đèn huỳnh quang tiết kiệm hơn 40% lượng điện tiêu thụ
Giáo viên hỗ trợ thêm để giáo dục học sinh:
+ So với bóng đèn sợi đốt, bóng đèn compact có nhiều ưu điểm: tiêu haođiện ít (tiết kiệm 80% điện năng), phát sáng gấp bốn lần, tuổi thọ gấp sáu lần.Chính những ưu điểm nói trên nên bóng compact đã loại dần bóng đèn tròn sợiđốt
+ Bóng đèn Led được thiết kế từ các chip Led (Diot phát quang) nhằmthay thế các bóng đèn chiếu sáng thông thường như Compact và sợi đốt vớinhiều tính năng nổi bật Ngày nay bóng đèn Led được ưu tiên lựa chọn cho đầu
tư chiếu sáng công trình và dân dụng với các ưu điểm:
Tiết kiệm hơn 80% điện năng tiêu thụ (1bóng Led công suất 5W tương bóng sợiđốt công suất 40W và tương đương bóng Compact 15W)
+ Phát hiện và xử lí kịp thời các sự cố về điện, loại trừ tổn hại về điệnnăng do quá tải
Giải pháp 3: Giáo dục môi trường với học sinh trong các hoạt động thực hành, thí nghiệm.
Trang 10Vật lí là môn học thực nghiệm, đa số các giờ học đều có thí nghiệm hoặccác giờ thực hành Sau mỗi hoạt động thí nghiệm, thực hành, việc giáo dục họcsinh cách thi dọn đồ dùng thí nghiệm và vật dụng thí nghiệm cũng chính là hìnhthức thiết thực nhất trong việc giáo dục các em tính tự giác, kỉ luật, bảo vệ môitrường Từ đó, các em có ý thức bảo vệ, dọn dẹp sau mỗi hoạt động của bảnthân, tạo môi trường sống và hoạt động trong sạch, an toàn.
Bên cạnh việc thực hành trên lớp, giáo viên có thể hướng dẫn tổ chức cácnhóm tham gia ghép tranh ảnh, các hình ảnh liên quan đến bài học có liên quanđến vấn đề môi trường
Ví dụ : ngay khi dạy bài: SỬ DỤNG AN TOÀN VÀ TIẾT KIỆM ĐIỆN
Nhóm 4: các biện pháp, hình ảnh tiết kiệm điện năng
Với hình thức này, tôi thấy các em hứng thú với bài học, tăng cường họatđộng nhóm, giúp tiết học sinh động và nâng cao lớn đến ý thức và hoạt độngthực tiễn đến học sinh trong việc tiết kiệm điện, bảo vệ môi trường Việc bảo vệmôi trường không chỉ là việc không xả rác vào môi trường mà còn có nhiều biệnpháp khác, thông qua các hoạt động gián tiếp góp phần bảo vệ môi trường Việcbảo vệ ngay mọi nơi, mọi lúc và hầu hết trong các hoạt động của mỗi người
Trang 11Hình ảnh nhà máy điện nhiệt điện xả khí thải ra môi trường bên ngoài
