SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT NGA SƠN ---***---SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM VẬN DỤNG MÔ HÌNH LỚP HỌC ĐẢO NGƯỢC ĐỂ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRANH BIỆNTRONG DẠY HỌC ĐỌC HIỂU BÀI THƠ NHÀNC
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT NGA SƠN
-*** -SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
VẬN DỤNG MÔ HÌNH LỚP HỌC ĐẢO NGƯỢC ĐỂ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRANH BIỆNTRONG DẠY HỌC ĐỌC HIỂU
BÀI THƠ NHÀNCỦA NGUYỄN BỈNH KHIÊM
(NGỮ VĂN 10, TẬP 1)
Người thực hiện Chức vụ
: Dương Thị Nhung : Giáo viên
SKKN thuộc môn : Ngữ văn
THANH HÓA NĂM 2020
Trang 2MỤC LỤC
1 Mở đầu 1.
1.1 Lý do chọn đề tài 1.
1.2 Mục đích nghiên cứu 1.
1.3 Đối tượng nghiên cứu 2.
1.4 Phương pháp nghiên cứu 2.
2 Nội dung 3
2.1 Cơ sở lí luận 3
2.1.1 Hoạt động tranh biện 3
2.1.2 Mô hình lớp học đảo ngược 4
2.2 Thực trạng vấn đề 5
2.3 Cụ thể hóa giải pháp 6
2.3.1 Hướng dẫn học sinh tự học (ở nhà) bài thơ Nhàn 6
2.3.2 Tổ chức hoạt động tranh biện (tại lớp) bài thơ Nhàn 9
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 18
3 Kết luận, kiến nghị 19
3.1 Kết luận 19
3.2 Kiến nghị 19
Tài liệu tham khảo
Danh mục sáng kiến kinh nghiệm
Trang 41 Mở đầu
1.1 Lí do chọn đề tài
Xu hướng của các nền giáo dục tiên tiến trên thế giới và yêu cầu đổi mớicủa giáo dục Việt Nam là phát triển năng lực học sinh Để bắt kịp xu hướng này,trong mấy năm gần đây, một trong những hình thức tổ chức dạy học được đôngđảo giáo viên Ngữ văn sử dụng là hoạt động tranh biện Hình thức này có ýnghĩa quan trọng trong việc rèn luyện năng lực phản biện, tư duy phản biện vàtích cực hóa hoạt động của học sinh Hoạt động tranh biện sẽ phát huy đượcnăng lực học sinh khi người giáo viên cùng học sinh tìm ra vấn đề tranh biện từbài học phù hợp với khả năng hiểu biết và tâm lí của học sinh
Muốn hoạt động tranh biện hay và hiệu quả thì học sinh phải được tranhbiện đến cùng để bảo vệ ý kiến của mình Tuy nhiên, qua thực tiễn dạy học củabản thân và đồng nghiệp, tôi nhận thấy do hạn chế về mặt thời gian nên chỉ cómột số học sinh được tham gia vào quá trình tranh biện Và nhiều khi cũng dohạn chế này nên vấn đề tranh biện chưa được đào sâu và giải quyết triệt để
Để khắc phục những bất cập trên, bản thân tôi đã vận dụng mô hình lớphọc đảo ngược để tổ chức hoạt động tranh biện cho học sinh Với mô hình lớphọc này, học sinh sẽ tự học ở nhà thông qua bài giảng trên mạng Internet vàthông qua sự định hướng của giáo viên Giờ học trên lớp, giáo viên sẽ tổ chứchoạt động tranh biện cho học sinh Đó là lí do trong phạm vi sáng kiến này, tôi
thực hiện đề tài “Vận dụng mô hình lớp học đảo ngược để tổ chức hoạt động
tranh biện trong dạy học đọc hiểu bài thơ Nhàn của Nguyễn Bỉnh Khiêm (Ngữ văn 10, tập 1)”.
1.2 Mục đích nghiên cứu
Với đề tài “Vận dụng mô hình lớp học đảo ngược để tổ chức hoạt động
tranh biện trong dạy học đọc hiểu bài thơ Nhàn của Nguyễn Bỉnh Khiêm (Ngữ văn 10, tập 1)”, người viết muốn chia sẻ với đồng nghiệp một cách hướng
dẫn học sinh tiếp cận văn bản chủ động, phát triển tư duy phản biện và năng lực
Trang 5phản biện “Nhàn” là một văn bản văn học chứa đựng nhiều triết lí sâu sắc, thể
hiện quan niệm sống của một bậc ẩn nho trong thời đại nhiễu nhương Với bài thơnày, giáo viên có thể hướng dẫn học sinh tranh biện để hiểu sâu sắc về quanniệm sống, vẻ đẹp nhân cách của cụ Trạng Trình cũng như định hướng cho họcsinh có những nhận thức, thái độ sống đúng đắn
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Đề tài được nghiên cứu nhằm đưa ra một cách tiếp cận văn bản có tínhthực hành hiệu quả theo quy trình nhận biết – thông hiểu – vận dụng thông qua
một văn bản cụ thể - bài thơ “Nhàn” của Nguyễn Bỉnh Khiêm
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Ở đề tài này, người viết đã vận dụng linh hoạt nhiều phương pháp nghiêncứu nhằm phát huy hiệu quả tổng hợp từ ưu thế của các phương pháp:
- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: vận dụng tìm hiểu về mô hình lớp học đảongược và hoạt động tranh biện trong dạy học
- Phương pháp thực nghiệm: Sử dụng trong quá trình áp dụng đề tài đối với cáclớp được chọn làm đối tượng thực nghiệm
- Phương pháp tổng hợp: Dùng để tổng hợp kết quả thực nghiệm
Ngoài ra, còn có sự kết hợp với phương pháp so sánh, phương pháp tìmhiểu tâm lí và một số thao tác có liên quan
Trang 62 Nội dung
2.1 Cơ sở lí luận
2.1.1 Hoạt động tranh biện
Tranh biện là cùng nhau thảo luận về một vấn đề trước khi đưa ra kết luậnhoặc giải pháp Việc tổ chức hoạt động tranh biện trong dạy học, trong đó códạy học Ngữ văn được xem là một phương pháp dạy học hiệu quả trong việcphát triển năng lực người học, cụ thể là năng lực phản biện và tư duy phản biện
Đó là cách giáo viên đưa ra, gợi mở cho học sinh suy nghĩ về một vấn đề nhấtđịnh theo những hướng khác nhau, thậm chí trái ngược nhau Sau đó, giáo viên
tổ chức cho các em trao đổi, bàn bạc, phản biện về vấn đề đó nhằm làm rõnhững khía cạnh khác nhau của vấn đề và làm giàu sự hiểu biết của cá nhân theoyêu cầu và mục tiêu của nhiệm vụ dạy học Có nhiều hình thức tổ chức tranhbiện: tranh biện theo nhóm học sinh, tranh biện giữa cá nhân học sinh với nhau,tranh biện giữa giáo viên với học sinh Khi tiến hành tranh biện cần tách thànhhai lập luận: ủng hộ hoặc phản đối; học sinh được phân công vào nhóm nào phảituân thủ theo yêu cầu nhóm đó Vì thế, các em phải tìm tòi, nghiên cứu kĩ để cónhững lập luận thuyết phục về vấn đề mình bảo vệ
Hoạt động tranh biện được tổ chức trong dạy học đọc hiểu văn bản chohọc sinh cần đảm bảo hai nguyên tắc:
- Một là, xác định rõ mục đích tranh biện, làm nổi bật nội dung bài học
- Hai là, lựa chọn vấn đề tranh biện phù hợp và cân đối về mặt thời gian khi tổchức tranh biện
Theo đó, đối với giờ đọc hiểu trong môn Ngữ văn, phần nội dung có thểtiến hành tổ chức tranh biện cho học sinh chủ yếu là phần hình thành kiến thứcmới hoặc luyện tập mở rộng vấn đề
Quy trình tổ chức hoạt động tranh biện gồm 4 bước:
- Bước 1: Xác định vấn đề tranh biện: Mỗi bài học có thể có nhiều vấn đề để
tranh biện Tuy nhiên, giáo viên chỉ nên chọn một đến hai vấn đề phù hợp nhấtvới đối tượng học sinh để tổ chức
Trang 7- Bước 2: Giao nhiệm vụ, học sinh chuẩn bị nghiên cứu về vấn đề để tranh biện:
Giáo viên cần phân công cụ thể: nhóm ủng hộ và nhóm phản đối; định hướng tàiliệu phù hợp
- Bước 3: Tiến hành tranh biện: cần quy định rõ về thời gian trình bày của các
nhóm và thời gian cho từng lượt phản biện
- Bước 4: Nhận xét, đánh giá: Giáo viên sẽ đưa ra nhận xét, đánh giá cho mỗi
nhóm và chốt lại kiến thức cốt lõi của bài học
2.1.2 Mô hình lớp học đảo ngược
Lớp học đảo ngược là tất cả các hoạt động dạy học được thực hiện đảongược so với thông thường Sự “đảo ngược” ở đây được hiểu là sự thay đổi vớicác dụng ý và chiến lược sư phạm thực hiện ở cách triển khai các nội dung, mụctiêu dạy học và các hoạt động dạy học khác với cách truyền thống trước đây củangười dạy và người học [11] Có thể hình dung qua mô hình về cách thức tổchức và các giá trị đạt được như sau:
Hình 1: Cách thức tổ chức (Nguồn: Google ảnh)
Trang 8Hình 2: Các giá trị đạt được (Nguồn: Google ảnh)
2.2 Thực trạng vấn đề
Theo quan điểm lấy học sinh là đối tượng trung tâm của hoạt động dạyhọc, việc tổ chức hoạt động tranh biện và sử dụng mô hình lớp học đảo ngượckhông phải là cách làm mới Tuy nhiên, cách sử dụng kết hợp hai phương phápnày lại đem đến hiệu quả thuyết phục, hỗ trợ khắc phục những hạn chế củanhau Khi sử dụng những phương pháp này, chúng ta thường bắt gặp những vấn
đề sau:
Với hoạt động tranh biện: Chúng ta không thể phủ nhận những hiệu quả
mà phương pháp này đem lại: tạo hứng khởi cho người học, phát huy kĩ năngtổng hợp kiến thức, làm việc nhóm và kĩ năng giao tiếp cho học sinh (đặc biệt là
sự hình thành và phát triển tư duy phản biện và năng lực phản biện) Bên cạnh
đó, vẫn còn tồn tại những vấn đề đặt ra để việc sử dụng phương pháp dạy học
Trang 9này đạt hiệu quả tối ưu nhất: Làm thế nào để chọn trúng vấn đề tranh biện? Làmthế nào để tổ chức quá trình tranh biện đúng trọng tâm, phát huy tốt năng lựcngười học ở nhiều nhóm đối tượng?
Với mô hình lớp học đảo ngược: Phương pháp dạy học này được áp dụngtrong dạy học đã khắc phục được nhiều hạn chế so với phương pháp dạy họctruyền thống Đặc biệt là trong thời đại công nghệ số hiện nay, khả năng tiếpnhận và xử lý công nghệ của giáo viên và học sinh đã được cải thiện rất nhiều
Tại trường THPT Nga Sơn, 100% giáo viên tổ bộ môn Ngữ văn khôngngừng học tập, nghiên cứu, trao đổi và vận dụng, rút kinh nghiệm các phươngpháp dạy học mới phù hợp với đối tượng học sinh theo từng lớp 100% gia đìnhhọc sinh có ti vi thông minh, hơn 90% học sinh có điện thoại thông minh hoặcmáy tính để truy cập mạng Internet Đây là những điều kiện vô cùng thuận lợi đểgiáo viên thực hiện giải pháp này trong hoạt động dạy học
và cảm nhận được
vẻ đẹp nhân cáchcủa Nguyễn BỉnhKhiêm qua bàithơ
Biết cách đọc mộtbài thơ kết hợpgiữa trữ tình vàtriết lí có cách nói
ẩn ý, thâm trầm vàsâu sắc
Tự đánh giá vàđiều chỉnh cáchsống của bản thântrong mọi trườnghợp phù hợp vớichuẩn mực đạođức và pháp luật
để không ngừnghoàn thiện nhâncách
* Lưu ý: Trước khi đến lớp, học sinh cần đạt được các mục tiêu ở cấp độ nhận
biết, vận dụng thấp và một số nội dung của cấp độ thông hiểu
Trang 102.3.1.1 Hướng dẫn học sinh tự học (ở nhà) qua video bài giảng
Với bài thơ “Nhàn”, tôi giới thiệu cho các em video bài học từ đường link
https://youtu.be/nPcS46MiqVw (tiết 1), https://youtu.be/_rbw5szR_WM (tiết 2)– bài giảng của cô giáo Phạm Thị Thu Phương trên trang Tuyensinh247.com và
video phim tư liệu “Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm, nhà tiên tri lỗi lạc” từ
đường link https://youtu.be/OK6tHpOTOkY Đồng thời, tôi cũng soạn bài giảngbằng phần mềm Powerpoint và gửi qua gmail cho học sinh học tập Đối vớinhững em học sinh không có máy tính thì sẽ học trên Youtube qua điện thoạihoặc ti vi từ đường link trên
Hình thức tự học (ở nhà) qua video bài giảng có ưu điểm là giúp học sinh
có thể học mọi lúc, mọi nơi, có thể học nhiều lần một đơn vị bài học Với bài thơNhàn, tôi yêu cầu học sinh học bài giảng từ 2 lần trở lên Lần thứ nhất, các emchỉ nghe nhìn bài giảng; lần thứ hai, các em nghe nhìn kết hợp với việc ghi chépkiến thức vào vở Ngữ văn Trong quá trình tự học, nếu có chỗ nào các em khônghiểu hoặc không đồng tình thì đánh dấu lại để trao đổi với các bạn và giáo viêntrong tiết học trên lớp
2.3.1.2 Hướng dẫn học sinh tự học (ở nhà) qua bộ câu hỏi học tập
Sau khi học sinh đã tự học bài thơ Nhàn qua các video bài giảng và cácslide powerpoint, tôi gửi bộ câu hỏi kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của các
em thông qua nhóm kín Messenger Nội dung các bộ câu hỏi như sau:
Bộ câu hỏi thứ nhất: Gồm 4 câu hỏi:
1 Tìm hiểu những thông tin cơ bản về cuộc đời và sự nghiệp của NguyễnBỉnh Khiêm?
2 Theo em, nên đọc bài Nhàn với giọng điệu, cách ngắt nhịp như thế nào?
3 Hãy đọc bài thơ Nhàn ít nhất hai lần và cho biết cảm nhận chung của em
Trang 11Đọc những câu thơ sau và trả lời các câu hỏi:
Một mai, một cuôc, một cần câu Thơ thẩn dầu ai vui thú nào Và:
Thu ăn măng trúc, đông ăn giá Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao
1 Tìm và phân tích hiệu quả của phép lặp và cách ngắt nhịp trong câu đầucủa bài thơ?
2 Thơ thẩn là trạng thái như thế nào? Phân tích tâm trạng nhân vật trữ tìnhđược thể hiện trong câu thơ thứ hai?
3 Phân tích vẻ đẹp của bộ tranh tứ bình được thể hiện ở hai câu thơ: Thu ănmăng trúc, đông ăn giá/ Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao
4 Nguyễn Bỉnh Khiêm đã triết lí như thế nào về Nhàn trong bốn câu thơtrên?
Bộ câu hỏi thứ ba: Gồm 4 câu hỏi:
Đọc hai câu thơ sau và trả lời câu hỏi:
Ta dại ta tìm nơi vắng vẻ Người khôn người đến chốn lao xao
1 Thế nào là nơi vắng vẻ, chốn lao xao?
2 Nguyễn Bỉnh Khiêm quan niệm như thế nào về dại và khôn?
3 Phân tích nghệ thuật đối được sử dụng trong hai câu thơ trên?
4 Viết một đoạn văn ngắn (khoảng 8 đến 10 dòng) nêu suy nghĩ của em vềquan niệm dại – khôn của Nguyễn Bỉnh Khiêm?
Bộ câu hỏi thứ tư: Gồm 2 câu hỏi:
Đọc hai câu thơ sau và trả lời câu hỏi:
Rượu đến cội cây ta sẽ uống Nhìn xem phú quý tựa chiêm bao
1 Xác định cách ngắt nhịp và phân tích tác dụng của cách ngắt nhịp ấy?
Trang 122 Xác định điển tích được sử dụng trong hai câu thơ và phân tích ý nghĩacủa điển tích ấy (tác giả muốn gửi gắm tâm sự gì?).
Học sinh sẽ triển khai lần lượt các câu hỏi trong những bộ câu hỏi trên, đồngthời vẽ sơ đồ tư duy để hệ thống hóa kiến thức bài học tự lĩnh hội được và nộpbài lên nhóm kín Messenger trước khi giáo viên tổ chức hoạt động tranh biệntrên lớp
Để học sinh tự học ở nhà nghiêm túc, giáo viên cần cung cấp bài giảnghấp dẫn và biên soạn bộ câu hỏi tự học phù hợp Đặc biệt giáo viên cần thu vởghi nội dung tự học ở nhà để đánh giá và cho điểm (điểm miệng, điểm 15 phút).Ngoài ra, giáo viên cần giao nhiệm vụ giúp đỡ học sinh yếu cho các em học sinhkhá, giỏi để việc tự học của các em đạt hiệu quả cao
2.3.2 Tổ chức hoạt động tranh biện (tại lớp) bài thơ Nhàn
2.3.2.1 Một số vấn đề lưu ý về bài thơ Nhàn
Điểm khó: Khi tìm hiểu bài thơ Nhàn của Nguyễn Bỉnh Khiêm, không ít
học sinh chỉ hiểu nhàn là thoát li cuộc sống xã hội, chỉ cốt lo cho sự nhàn
hạ của bản thân mà đôi khi không nhận ra quan niệm sống, triết lí sống
mà tác giả gửi gắm trong bài thơ
Một số tri thức bổ trợ:
+ Về tác giả và thời điểm ra đời tác phẩm: Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491 – 1585)
quê làng Trung Am, nay thuộc xã Lí Học, huyện Vĩnh Bảo, Hải Phòng NguyễnBỉnh Khiêm đã sống trong một giai đoạn lịch sử đầy biến động Ông lớn lên khitriều Lê bắt đầu suy thoái và đã chứng kiến sự kiện Mạc Đăng Dung cướp ngôinhà Lê năm 1527, lập nên nhà Mạc Cuộc nội chiến mà lịch sử quen gọi là cuộcchiến Nam – Bắc triều bắt đầu từ đây Nam triều chỉ triều Lê dưới sự chỉ đạocủa Nguyễn Kim và sau khi Nguyễn Kim mất (năm 1545), quyền lực về tay con
rể của Nguyễn Kim là Trịnh Kiểm Bắc triều chỉ nhà Mạc, mở đầu là Mạc ĐăngDung Năm 1592, Mạc Mậu Hợp thất bại, tuy họ Mạc vẫn tiếp tục hoạt độngmột thời gian nữa nhưng bắt đầu từ năm 1593, triều đình nhà Lê trở lại thăngLong Thế kỉ XVI không chỉ chứng kiến xung đột giữa nhà Lê với nhà Mạc
Trang 13Năm 1545, Trịnh Kiểm cướp quyền của họ Nguyễn nhân dịp Nguyễn Kim chết.Con trai Nguyễn Kim là Nguyễn Hoàng đã mưu tính tách khỏi Trịnh Kiểm vànăm 1558, Nguyễn Hoàng xin vào trấn thủ Thuận Hóa, năm 1570 kiêm trấn thủQuảng Nam, âm mưu cát cứ lâu dài Mặc dù chưa có trận đánh nào giữa NguyễnHoàng với các chúa Trịnh nhưng cục diện phân tranh Đàng Trong và ĐàngNgoài đã hình thành từ đây.
Là một trí thức nho sĩ, Nguyễn Bỉnh Khiêm khao khát đem tài năng phục
vụ đất nước Ông thi đỗ trạng nguyên khoa thi Ất Mùi năm 1535 dưới triều Mạc.Ông làm quan được tám năm thì dâng sớ xin chém mười tám lộng thần, vua Mạckhông chấp thuận Ông xin về trí sĩ lúc 52 tuổi (năm 1542) tại làng Trung Am,huyện Vĩnh Lại, Hải Dương (nay thuộc Vĩnh Bảo, Hải Phòng) Tuy đã cáo quan
về quê nhưng ông vẫn được triều đình nhà Mạc mời vào triều hỏi ý kiến (vì ông
là một nhân cách và trí thức có uy tín) Có thể nói, phần lớn cuộc đời củaNguyễn Bỉnh Khiêm là ở ẩn Bài thơ “Nhàn” có thể được viết trong thời gianông ở ẩn này (tức là từ sau năm 1542) [3]
+ Về văn hóa: Nguyễn Bỉnh Khiêm là nhà thơ triết lí và nhà thơ đạo lí Ông là
người thông thạo Nho – Y – Lí – Số Bài thơ Nhàn thuộc về thơ đạo lí, là tuyênngôn cho một quan niệm sống giữa thời đại xã hội khủng hoảng Nguyễn BỉnhKhiêm từng nói về lối sống chạy theo những lợi ích vật chất mà coi thường đạo
lí của người đương thời: “Ở triều đình thì tranh nhau cái danh, ở chợ búa thì
giành nhau cái lợi” (Trung tân quán bi kí).
Nhàn là một thái độ sống, một cách thể hiện quan niệm đạo đức của cácnhà Nho ẩn dật Tại sao nhà Nho ẩn dật lại thường chọn rừng núi, chọn làng quêlàm nơi cư trú? Câu trả lời có thể tìm thấy trong chính lời của Nguyễn Bỉnh
Khiêm vừa dẫn trên đây Những chốn đông người (thành – đô thành và thị - chợ búa) thường là nơi bon chen, tranh giành danh lợi Tất nhiên khi chạy theo danh
và lợi, con người dễ chà đạp lên đạo nghĩa, xa lìa các giá trị đạo đức Chọn nơivắng vẻ, xa thế giới thành thị vốn là môi trường tranh giành, bon chen, nhà nhomuốn đoạn tuyệt triệt để với mọi cám dỗ của danh lợi để giữ trọn phẩm chất đạo
Trang 14đức của mình “Nhàn” đối lập với bon chen, xu phụ, chạy vạy, luồn cúi, âm mưu, thủ đoạn “Nhàn” không có nghĩa là lười nhác, ăn không ngồi rồi.
“Nhàn” có nghĩa là giữ cho tâm hồn lúc nào cũng ở trạng thái yên tĩnh, trong
trẻo, hài hòa [3]
2.3.2.2 Tiến trình tổ chức hoạt động tranh biện
Bước 1: Xác định vấn đề cần tranh biện
Với bài thơ Nhàn, tôi hướng dẫn học sinh chọn hai vấn đề sau để tranh biện:
Vấn đề 1: Em đồng tình hay phản đối quan niệm sống nhàn của Nguyễn Bỉnh Khiêm?
Vấn đề 2: Từ thực tiễn cuộc sống hiện nay, theo em vật chất hay tinh thần là yếu
tố quyết định hạnh phúc?
Ngoài ý nghĩa phát triển năng lực phản biện và tư duy phản biện cho họcsinh, thông qua hai vấn đề tranh biện trên, tôi muốn hướng tới kiểm tra năng lựcđọc hiểu; năng lực tự học của học sinh (vấn đề 1) và khả năng vận dụng kiếnthức từ bài học để giải quyết tình huống thực tiễn, từ đó định hướng nhận thức,thái độ và hành vi cho học sinh (vấn đề 2)
Bước 2: Hướng dẫn học sinh thảo luận
Vấn đề 1: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu hoàn cảnh lịch sử, xã hội bài thơ Nhàn
ra đời; tìm hiểu về cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Bỉnh Khiêm và dựa vàoquan niệm của ông trong bài thơ để giải quyết vấn đề
Vấn đề 2: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu thực tiễn đời sống để giải quyết vấn đề.
Lưu ý: Với yêu cầu về cách thức tổ chức hoạt động tranh biện, dựa theo sự tựnguyện lựa chọn nhóm của học sinh, giáo viên chia lớp học thành hai nhómđồng tình và phản đối Đối với những học sinh không bày tỏ nguyện vọng lựachọn, các em sẽ không trực tiếp tham gia hoạt động của các nhóm mà sẽ đóngvai trò là người quan sát và lắng nghe Giáo viên sẽ để các em bày tỏ quan điểm
cá nhân của mình sau khi phần trình bày và tranh biện của các nhóm kết thúc
Bước 3: Tiến hành tranh biện
Tôi xin trình bày kết quả tranh biện của học sinh lớp 10B (42 học sinh)
Trang 15Vấn đề 1: Em đồng tình hay phản đối quan niệm sống nhàn của Nguyễn Bỉnh Khiêm?
Ở vấn đề này, các em bày tỏ quan điểm thành hai nhóm: đồng tình (22học sinh) và phản đối (20 học sinh), không có ý kiến khác độc lập
Lượt trình bày:
+ Nhóm đồng tình (22 học sinh): Sống trong thời đại chế độ phong kiến đã suy
tàn, triều đình nhiều lộng thần lòng dạ hiểm ác, Nguyễn Bỉnh Khiêm đã dâng sớxin chém đầu 18 lộng thần nhưng không được chấp nhận Ông cáo quan về ở ẩn
Dù vậy, ông vẫn lo lắng cho vận mệnh nước nhà Nhàn theo Nguyễn BỉnhKhiêm là cuộc sống lao động của một “lão nông tri điền”, tự cung tự cấp, ungdung, thảnh thơi, mặc cho thiên hạ đua chen danh lợi, những thú vui phù phiếm.Chữ Nhàn đó thể hiện vẻ đẹp nhân cách của một bậc đại nho đáng kính Đặcbiệt, Nguyễn Bỉnh Khiêm nhàn thân nhưng không nhàn tâm Trong xã hội rốiren ấy, không riêng gì Nguyễn Bỉnh Khiêm mà các nhà nho cùng thời cũng đànhphải xa lánh thế tục bon chen để giữ cốt cách thanh cao Vì vậy, chúng tôi đồngtình với quan niệm sống nhàn của Nguyễn Bỉnh Khiêm
+ Nhóm phản đối (20 học sinh): Nguyễn Bỉnh Khiêm là một “bậc kì tài hiền
danh muôn thuở”, sống gần trọn thế kỉ XVI đầy nhiễu nhương của lịch sử phongkiến Việt Nam Bài thơ Nhàn thể hiện rõ quan niệm sống của Nguyễn BỉnhKhiêm – một cuộc sống hòa hợp với tự nhiên, lánh xa nơi quyền quý, coi thườngdanh lợi, giữ cốt cách thanh cao Chúng tôi không đồng tình với cách sống đócủa Nguyễn Bỉnh Khiêm Bởi lẽ, xã hội càng mục nát, rối ren thì người hiền tàicàng phải đem tài trí, tâm đức của mình ra giúp dân, giúp nước Nếu người hiềntài nào cũng ẩn mình thì làm sao đất nước được thái bình thịnh trị, làm sao nhândân được sống một cuộc sống ấm no, an bình?
Lượt phản biện (kết quả phản biện tiêu biểu có sự thống nhất của tất cảcác thành viên trong nhóm):
+ Nhóm đồng tình (22 học sinh): Chúng tôi ủng hộ quan điểm của nhóm các bạn
khi đưa ra kết luận trình bày về nhân cách, con người của Nguyễn Bỉnh Khiêm
