Sử dụng trò chơi trong tiết dạy để tạo hứng thú cho học sinh học môn GDQP AN lớp 12 ở trường THPT nga sơn

SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT NGA SƠN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM SỬ DỤNG TRÒ CHƠI TRONG TIẾT DẠY ĐỂ TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH HỌC MÔN GDQP-AN LỚP 12 Ở TRƯỜNG THPT NGA SƠN Ng

SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT NGA SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

SỬ DỤNG TRÒ CHƠI TRONG TIẾT DẠY

ĐỂ TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH HỌC MÔN GDQP-AN LỚP 12 Ở TRƯỜNG THPT NGA SƠN

Người thực hiện: Hoàng Văn Cảnh

Chức vụ: Giáo viên

Sáng kiến kinh nghiệm thuộc môn: GDQP-AN

THANH HÓA NĂM 2020

MỤC LỤC

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

1.2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

1.3 Đối tượng nghiên cứu

1.4 Phương pháp nghiên cứu

2.2.3 Nguyên nhân của hạn chế

2.3 Giải pháp sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Cơ sở của việc thiết kế trò chơi trong dạy học môn GDQP-AN

lớp 12

2.3.2 Các nguyên tắc thiết kế trò chơi trong dạy học môn GDQP-AN

lớp 12

2.3.3 Thiết kế trò chơi sử dụng trong dạy học GDQP - AN lớp 12.

2.3.4 Một số yêu cầu khi xây dựng và sử dụng trò chơi trong dạy học

99

181922232324

DANH MỤC VIẾT TẮT

THPT: Trung học phổ thông

SGK: Sách giáo khoa

QĐNDVN: Quân đội nhân dân Việt Nam

GDQP – AN: Giáo dục quốc phòng – an ninh

BQP: Bộ quốc phòng

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Như chúng ta đã biết, tầm quan trọng của giáo dục quốc phòng trongtrường học phổ thông là ở chỗ góp phần giáo dục cho thế hệ tương lai của đấtnước có đạo đức trong sáng, có ý chí kiên cường trong xây dựng và bảo vệ TổQuốc Giáo dục quốc phòng - an ninh là môn học nằm trong chương trình họccủa các trường THPT và là một bộ phận quan trọng của công tác giáo dục quốcphòng toàn dân Mặt khác môn học này còn có tác dụng rèn luyện tác phongnghiêm túc, tinh thần đoàn kết, ý thức tổ chức kỷ luật trong học sinh

Những năm qua, cùng với những thành tựu vượt bậc của công cuộc đổi mớiđất nước, công tác GDQP-AN nước ta, nhất là việc giảng dạy môn học này trongtrường THPT luôn được Đảng, Nhà Nước, nhân dân chăm lo, xây dựng, củng cố

Vì vậy tiềm lực và thế trận quốc phòng toàn dân gắn liền với thế trận an ninhnhân dân được giữ vững, công tác GDQP-AN ngày càng được tăng cường, củng

cố Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã khẳng định:“ Tăng cường quốc phòng,

an ninh là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên của Đảng, Nhà nước và toàn dân”.

Để thực hiện được nhiệm vụ đó, môn GDQP-AN lớp 12 giữ vai trò rấtquan trọng Thông qua các bài học học sinh nhận thức được tầm quan trọng cũngnhư lợi ích thiết thực của nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, học sinh sẽ hình thành hành

vi sống, làm việc theo pháp luật, biết được quyền và lợi ích hợp pháp của côngdân, của bản thân mình chính là giáo dục đạo đức, lối sống, giáo dục ý thức côngdân, ý thức làm người Tuy nhiên, trong thực trạng hiện nay, đa số học sinh rất

“ngại” học môn GDQP-AN , luôn tỏ ý “né tránh” bộ môn này vì coi đây là môn

“phụ”, một môn học không phục vụ cho việc thi tốt nghiệp, Đại học và Cao đẳng nên các em chỉ học “đối phó” cho qua.

Qua quá trình nghiên cứu, tìm tòi, tôi thấy rằng: Để đem lại hiệu quả caotrong giảng dạy, nâng cao hứng thú học tập cho học sinh lớp 12 trong việc học

tập, tìm hiểu về pháp luật thì việc sử dụng “Phương pháp trò chơi” là một trongnhững phương pháp mang lại hiệu quả thiết thực, gây sự chú ý cho học sinh vàđem lại một tiết học hết sức sinh động, lý thú.

Và như chúng ta đã biết, “Phương pháp trò chơi” là sự lựa chọn của rấtnhiều thầy cô trước áp lực thay đổi phương pháp dạy học hiện nay nhằm thu húthọc sinh và đạt mục tiêu bài giảng Nó là chiếc cầu nối đắc lực, hữu hiệu và tựnhiên giữa giáo viên và học sinh.Thông qua trò chơi, ý nghĩa của nội dung bài

học được truyền tải đến người nghe một cách nhẹ nhàng nhưng đầy “sâu sắc,

dễ hiểu và dễ nhớ”, giúp học sinh gần gũi, cởi mở với nhau hơn, tăng tính đoàn

kết của tập thể mà còn tạo ra sự chú ý của học sinh đối với nội dung bài giảng,khuyến khích học sinh tiếp thu bài một cách tự nhiên, không gượng ép và khôcứng Từ đó, nó thúc đẩy học sinh hành động, áp dụng bài học vào thực tiễn,giúp học sinh hiểu điều nào nên làm và điều nào không nên làm trong cuộc sống

để góp phần làm cho cuộc sống tốt đẹp hơn Xuất phát từ yêu cầu thực tế trên

tôi đã mạnh dạn tiến hành nghiên cứu đề tài: “Sử dụng trò chơi trong tiết dạy

để tạo hứng thú cho học sinh học môn GDQP-AN lớp 12 ở Trường THPT Nga Sơn” Thực hiện đề tài này sẽ là điều kiện giúp tôi tích lũy thêm phương

pháp dạy học theo hướng dạy học tích cực, cũng là tư liệu quan trọng góp phầntham mưu cho công tác giảng dạy môn học GDQP-AN ở trường THPT

1.2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

1.2.1 Mục đích nghiên cứu

Đánh giá được thực trạng việc học tập môn GDQP-AN của học sinh lớp 12tại trường THPT Thông qua đó, nâng cao hiệu quả phổ biến giáo dục pháp luậttrong việc dạy học môn GDQP-AN lớp 12 bằng việc sử dụng phương pháp tròchơi phù hợp với nội dung của từng bài nhằm làm cho tiết học bớt khô khan,nặng nề mà trở nên nhẹ nhàng, sinh động, hấp dẫn và hiệu quả Ngoài ra, còn góp phần rèn luyện cho học sinh những kĩ năng cơ bản của bộ môn

1.2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Thiết kế và tổ chức các trò chơi lồng ghép vào nội dung chương GDQP-ANlớp 12 Từ đó, sử dụng các trò chơi cho phù hợp trong từng tiết học

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Học sinh các lớp 12 Trường THPT Nga Sơn

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Để tiến hành nghiên cứu đề tài, tôi đã sử dụng một số phương pháp sau:

- Phương pháp phỏng vấn: Thông qua phỏng vấn giáo viên, học sinh về việc xây

dựng, sử dụng trò chơi trong dạy học; thông quan nhận xét của giáo viên và học sinh về các trò chơi dạy học trong đề tài đưa ra.

- Phương pháp quan sát: Quan sát hoạt động dạy học môn GDQP-AN lớp 12

thông qua dự giờ, thăm lớp để thu thập thông tin liên quan đến việc sử dụng tròchơi trong dạy và học

- Phương pháp thực nghiệm: Thực nghiệm kết quả nghiên cứu, so sánh, đối

chiếu với thực trạng, đồng thời quan sát, phỏng vấn học sinh và giáo viên về hiệuquả của việc ứng dụng các trò chơi dạy học trong môn GDQP_AN lớp 12

- Phương pháp thống kê toán học: Sử dụng phương pháp này để xử lý kết quả

thu thập được Phục vụ cho việc phân tích, đánh giá trong quá trình nghiên cứu

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục: Căn cứ vào các sản phẩm nghiên

cứu của các tác giả khác, các trò chơi đã được sử dụng ở các môn học khác vàcác tài liệu khác để xây dựng các trò chơi dạy học phù hợp

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến

Giáo dục phổ thông nói chung và môn học GDQP – AN nói riêng là gópphần giáo dục học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ

và các kĩ năng cơ bản, phát triển năng lực khả năng, tính năng động và sáng tạo,hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và

trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộcsống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; Chương trình giáo dục phổthông ban hành kèm theo quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐT ngày 5/5/2006 của

Bộ trưởng Bộ Giáo dục Đào tạo cũng đã nêu: “Phải phát huy tính tích cực, tựgiác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc trưng môn học, đặc điểmđối tượng học sinh, điều kiện của từng lớp học; bồi dưỡng cho học sinh phươngpháp tự học, khả năng hợp tác; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thựctiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học tậpcho học sinh” Việc sử dụng trò chơi vào tiết học là một sự kết hợp tích cực,đánh vào đúng tâm lý của người học theo tính chất đặc thù của bộ môn; Đây làđiểm nhấn của việc đổi mới phương pháp giảng dạy mà tôi đang trình bày Tròchơi là một hoạt động hấp dẫn, phù hợp với sự phát triển tự nhiên, của tâm sinh

lý tuổi trẻ Những yêu cầu của các môn giáo dục có tính hệ thống, trình tự trongnhà trường các cấp, nhất là môn GDQP-AN sẽ được học sinh tiếp nhận, tự rènluyện một cách thoải mái qua hoạt động “chơi” Trò chơi hoá môn GDQP-AN làmột việc làm có cơ sở góp phần giúp tuổi trẻ bước vào nhiệm vụ bảo vệ tổ quốcmột cách nhẹ nhàng, hiệu quả

2.2 Thực trạng vấn đề khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

2.2.2 Hạn chế

Bên cạnh những chuyển biến tích cực của môn học GDQP-AN thì trong lãnhđạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện nhiệm vụ GDQP-AN của các trường vẫn chưamang lại những kết quả như mong muốn, còn bộc lộ một số hạn chế như sau:

* Về đội ngũ giáo viên giảng dạy bộ môn GDQP-AN:

Nhìn chung các trường THPT đã tổ chức dạy học theo đúng chương trình,nội dung Tuy nhiên so với yêu cầu nhiệm vụ giáo dục đặt ra thì phần lớn cáctrường đều gặp khó khăn, trong đó đặc biệt là đội ngũ giáo viên giảng dạy bộmôn GDQP-AN nhiều nhưng đa phần được đào tạo ngắn hạn ở các trường đạihọc và trung tâm GDQP, cá biệt ở một số trường giáo viên chưa có chứng chỉGDQP vẫn tham gia giảng dạy Về kiến thức chuyên môn cũng như kinh nghiệmgiảng dạy hạn chế, một số giáo viên chưa thật sự đầu tư cho môn học này, tìnhtrạng thầy đọc, trò chép - một cách học truyền thống vẫn còn tiếp diễn hàngngày, học sinh tiếp thu kiến thức một cách thụ động Chính vì thế tiết học trở nênnặng nề, kém hiệu quả

* Về thái độ học tập của học sinh:

Đây là môn học không thi tốt nghiệp, không thi đại học nên tính tự giác họctập của hầu hết học sinh đối với môn học chưa cao Đa số học sinh xem thườngmôn học hoặc chưa nhận thức được tầm quan trọng của môn học nên không chịukhó luyện tập, tìm tòi nghiên cứu

* Về cơ sở vật chất:

Các thiết bị, phương tiện, sơ đồ bản vẽ, đồ dùng học tập cần minh họa cho môn học còn thiếu hoặc bị hư hỏng

2.2.3 Nguyên nhân của hạn chế

- Ở một số cơ quan, đơn vị, một bộ phận giáo viên, phụ huynh học sinh nhận thức chưa đúng đắn về vai trò và vị trí của môn học

- Chưa chú trọng đào tạo, bồi dưỡng giáo viên giảng dạy bộ môn GDQP - AN

chuyên sâu để nâng cao chất lượng giảng dạy.

- Việc đầu tư, mua sắm cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ dạy học môn họcchưa thường xuyên và đồng bộ

- Tổ chức và phương pháp giảng dạy:

+ Về tổ chức dạy học: Hầu hết các trường phổ thông, việc tổ chức giảng dạy mônGDQP-AN đã thực hiện như các môn học chính khóa khác nhưng với 1tiết/ tuầnthì ở một số nội dung cần dạy theo tính liên hoàn thị không đảm bảo được vềthời gian, học sinh chưa kịp lĩnh hội đã hết giờ nên việc dạy và học của trò vàthầy còn sơ xài, mang tính đối phó

+ Về phương pháp giảng dạy: Giáo viên không chủ động nghiên cứu phươngpháp để phát huy tính tự giác tích cực của học sinh mà chủ yếu sử dụng phươngpháp thuyết trình, độc thoại khô khan; việc tiếp thu kiến thức của học sinh rất thụđộng vì thực tế ở nhiều trường chỉ toàn giáo viên kiêm nghiệm nên chưa có kinhnghiệm trong giảng dạy bộ môn này nên hiệu quả chưa cao, chất lượng khôngđảm bảo, học sinh chán nản, học đối phó, không có ý thức tập luyện, tìm tòi tàiliệu và thông tin để nâng cao hiểu biết

2.3 Giải pháp sử dụng để giải quyết vấn đề

Để giải quyết những hạn chế trên tôi đã nghiên cứu xây dựng một số trò chơilồng ghép vào các bài dạy để tạo hứng thú học tập cho học sinh Cụ thể như sau:

2.3.1 Cơ sở của việc thiết kế trò chơi trong dạy học môn GDQP-AN lớp 12

Để xây dựng trò chơi phục vụ cho việc dạy học môn GDQP-AN lớp 12, tôicăn cứ vào các tiêu chí sau:

+ Căn cứ vào mục tiêu, nội dung, phương pháp của bài học

+ Căn cứ vào logic của quá trình dạy học trên lớp

+ Căn cứ vào cách phân loại trò chơi trong dạy học

+ Căn cứ vào kết quả khảo sát thực tiễn dạy học môn GDQP-AN lớp 12 tạitrường THPT Nga Sơn

+ Căn cứ vào chương trình dạy học môn GDQP-AN lớp 12.

+ Căn cứ vào sách giáo khoa, bài giảng dạy học môn GDQP-AN lớp 12

2.3.2 Các nguyên tắc thiết kế trò chơi trong dạy học môn GDQP-AN lớp 12

Việc thiết kế trò chơi trong dạy học phải đảm bảo các nguyên tắc sau:

- Đảm bảo tính mục đích: Mục đích của trò chơi là phát huy tính tích cực họctập

của học sinh Vì vậy nhiệm vụ chơi, luật chơi và hành động của trò chơi đòi hỏihọc sinh phải sử dụng các giác quan, các thao tác trí tuệ, đặc biệt là thao tác tưduy như: phân tích, tổng hợp, khái quát hóa, trừu tượng hóa, để lĩnh hội kiếnthức của bài học, môn học

- Đảm bảo tính chất của hoạt động chơi: Mỗi trò chơi học tập phải là trò

chơiđích thực, thực sự hấp dẫn, kích thích tính tích cực, tự lập, sáng tạo của họcsinh Những trò chơi nhằm tích cực hóa hoạt động học tập cho học sinh phải tạo

cơ hội cho các em hứng thú, tự nguyện tham gia vào trò chơi, tích cực vận dụngvốn hiểu biết và năng lực trí tuệ của mình để giải quyết nhiệm vụ học tập trongnhững hoàn cảnh chơi sinh động với yếu tố thi đua lẫn nhau

- Đảm bảo tính hệ thống và tính phát triển: Các trò chơi được sắp xếp từ đơngiản

đến phức tạp, từ dễ đến khó, tạo thành một hệ thống gồm các nhóm trò chơinhằm nâng cao năng lực phát triển trí tuệ của học sinh

- Đảm bảo tính đa dạng: Các trò chơi hệ thống phải đa dạng, phong phú tạocơ

hội cho học sinh thực hành, vận dụng vốn hiểu biết thuộc nhiều lĩnh vực khácnhau và khả năng tư duy của các em để giải quyết nhiệm vụ học tập trong nhữngtình huống chơi đa dạng, phong phú

2.3.3 Thiết kế trò chơi sử dụng trong dạy học GDQP-AN lớp 12

* Mô tả chung các nhóm trò chơi dạy học:

Dựa trên cơ sở các căn cứ và các nguyên tắc đã nêu ở trên, hệ thống trò chơi dạy học được thiết kế trong đề tài nghiên cứu này gồm 3 nhóm trò chơi chính được xếp theo 3 hướng như sau:

- Nhóm các trò chơi giới thiệu nội dung mới (gây hứng thú nhận thức)

- Nhóm trò chơi tìm hiểu tri thức (lĩnh hội tri thức mới)

- Nhóm trò chơi củng cố ôn tập

Nhóm 1: Nhóm trò chơi giới thiệu nội dung mới

Những trò chơi này có thể sử dụng khi bắt đầu vào 1 tiết học, nó có tácdụng khởi động tư duy của học sinh, dẫn dắt học sinh tìm hiểu nội dung, học tậpmột cách tự nhiên, thoải mái và vui vẻ Không chỉ vậy, trò chơi này còn được sửdụng khi chuyển tiếp sang một nội dung mới trong giờ học Cách chuyển tiếpnày giúp học sinh thay đổi trạng thái, kích thích hoạt động trí tuệ để đạt đượcmục tiêu bài học

Nhóm 2: Nhóm trò chơi lĩnh hội tri thức mới (dẫn dắt vào từng phần kiến

thức của bài học)

Dựa vào quan điểm “Vùng phát triển gần nhất” những loại trò chơi nàynhằm huy động vốn hiểu biết của học sinh Thông qua trò chơi giúp học sinhnắm được trình độ nhận thức hiện tại của học sinh mà đưa ra các yêu cầu caohơn hướng đến vùng phát triển gần nhất Để sử dụng loại trò chơi này, giáo viênphải linh hoạt trong quá trình tổ chức

Ngoài cách phân loại như trên, còn có thể phân loại các trò chơi thành nhóm trò chơi trí tuệ, nhóm trò chơi vận động, nhóm trò chơi phối hợp trí tuệ vàvận động… Tuy nhiên, với phạm vi nghiên cứu của mình, tôi chỉ đưa ra những

trò chơi mang tính chất định hướng cho các bài học.

* Quy trình chung để tổ chức một trò chơi trong 1 tiết học như sau:

Bước 1: Giáo viên giới thiệu tên, mục đích của trò chơi.

Bước 2: Hướng dẫn chơi Bước này bao gồm những việc làm sau:

+ Tổ chức người tham gia trò chơi: Số người tham gia, số đội tham gia

+ Chuẩn bị các dụng cụ dùng để chơi (nếu có)

+ Phổ biến cách chơi: Từng việc làm cụ thể của người chơi hoặc đội chơi, thờigian chơi, những điều người chơi không được làm…

+ Phổ biến cách xác nhận kết quả và cách tính điểm chơi

Bước 3: Thực hiện trò chơi.

Bước 4: Nhận xét sau cuộc chơi Bước này bao gồm những việc làm sau:

+ Giáo viên nhận xét về thái độ tham gia trò chơi của từng đội, những việc làmchưa tốt của các đội để rút kinh nghiệm

+ Công bố kết quả chơi của từng đội, cá nhân và trao phần thưởng cho đội đoạtgiải (nếu có)

+ Một số học sinh nêu kiến thức, kỹ năng trong bài học mà trò chơi đã thể hiện

* Minh họa việc thiết kế trò trong dạy học môn GDQP_AN lớp 12:

Sau đây là một số trò chơi cụ thể áp dụng vào từng tiết học của mônGDQP-AN lớp 12 mà tôi đã áp dụng cho lớp thực nghiệm 12B, 12E (được thiết

kế trên giáo án điện tử bằng phần mềm Powerpoint):

Bài 2: MỘT SỐ HIỂU BIẾT VỀ NỀN QUỐC PHÒNG TOÀN DÂN, AN NINH NHÂN DÂN.

Ví dụ: Khi học xong bài này, ta tiến hành củng cố bằng trò chơi ô chữ.

Mục đích: Ôn lại nội dung của bài học và giúp cho học sinh hiểu rõ khái

niệm, bản chất của nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân

Chuẩn bị: Giáo viên thiết kế ô chữ có câu hỏi gợi ý bằng phần mềm Power

point, bảng số thăm thứ tự theo danh sách của học sinh, phần thưởng (nếu có)

Cách chơi: Cả lớp cùng chơi.

Giáo viên sẽ bốc ngẫu nhiên một lá thăm có số thứ tự theo danh sách lớp,học sinh nào có số thứ tự đó sẽ được chọn ô chữ của mình, sau đó nghe lời gợi ýcủa giáo viên và suy nghĩ trong vòng 10 giây, nếu trả lời đúng đáp án sẽ đượcmột phần quà còn nếu học sinh nào trả lời sai thì nhường cơ hội cho các bạn cònlại Ai tìm ra được ô từ khóa chính xác và nhanh nhất sẽ là người chiến thắng vàdành một phần thưởng