SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ TRƯỜNG THPT QUAN HÓA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC VÀ KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT QUAN HÓA THÔNG
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT QUAN HÓA
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC VÀ KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT QUAN HÓA THÔNG QUA GIẢNG DẠY NỘI DUNG PHẦN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI
Người thực hiện: Cao Thị Minh Chức vụ: Thư ký Hội đồng
SKKN thuộc môn: Ngữ văn
THANH HOÁ NĂM 2020
Trang 2MỤC LỤC
1 Mở đầu 1
1.1 Lý do chọn đề tài 1
1.2 Mục đích nghiên cứu 2
1.3 Đối tượng nghiên cứu 2
1.4 Phương pháp nghiên cứu 2
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 2 2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến 2
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến……….3
2.3 Giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 6
2.4 Hiệu quả của sáng kiến 10
3 Kết luận, kiến nghị 12 3.1 Kết luận 12
3.2 Kiến nghị 13
Trang 31 Mở đầu
1.1 Lý do chọn đề tài
Giáo dục là nền móng của sự phát triển khoa học - kỹ thuật, giáo dục mang lại sự phát triển cho nền kinh tế quốc dân, nền văn minh của đất nước Với mục tiêu giáo dục của Việt Nam là đào tạo con người, đào tạo thế hệ trẻ Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ, có nghề nghiệp và kỹ năng sống có thể đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của sự phát triển đất nước trong thời kì công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập quốc tế Đứng trước những đòi hỏi của sự phát triển nền kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới, nhu cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao thì mục tiêu giáo dục toàn diện học sinh được xác định là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu đối với mỗi đơn vị trường học, mỗi cấp học.Trong đó giáo dục đạo đức được coi là yếu tố hàng đầu, là nền tảng để hình thành nhân cách của con người Vì vậy việc giáo dục đạo đức cho học sinh được xác định là một quá trình lâu dài, xuyên suốt trong quá trình giáo dục
Trường THPTQuan Hóa tỉnh Thanh Hóa là một trường thuộc huyện miền núi chủ yếu là người đồng bào thiểu số sinh sống Nhà trường đã và đang từng ngày cố gắng để hoàn thành tốt các mục tiêu chung của ngành, của đơn vị Tuy nhiên, đối tượng học sinh ở đây nhiều em còn rụt rè, tự ti, ít nói Điều kiện gia đình nhiều em còn có hoàn cảnh khó khăn, ba mẹ phần lớn làm nương rẫy, không quan tâm đến việc học của con cái Đặc biệt phần lớn các em học sinh đều thiếu kỹ năng sống Đây là yếu tố ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng đào tạo của nhà trường
Thực tế cho thấy, một trong những hạn chế nổi cộm lên là tình trạng học sinh thiếu kỹ năng sống, biểu hiện qua nhiều hành vi ứng xử không phù hợp trong xã hội, sự ứng phó hạn chế với các tình huống trong cuộc sống như: ứng
xử thiếu văn hóa trong giao tiếp nơi công cộng; thiếu lễ độ với thầy cô giáo, cha
mẹ và người lớn tuổi; chưa có ý thức bảo vệ môi trường…
Qua tìm hiểu bản thân tôi nhận thấy, hiện tại chưa có nhiều các tài liệu nghiên cứu nào bàn sâu vào vấn đề nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức và kỹ năng sống cho học sinh miền núi đặc biệt là vấn đề nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức và kỹ năng sống cho học sinh miền núi thông qua giảng dạy nội dung phần nghị luận xã hội Ngay cả tại đơn vị nơi tôi công tác, các đồng nghiệp, nhà trường cũng chưa có nhiều kinh nghiệm để giải quyết, khắc phục vấn đề này
Từ những vấn đề trăn trở nêu trên, từ khi giảng dạy, tôi đã rút ra được nhiều kinh nghiệm qua từng năm, xoay chuyển mọi cách, suy nghĩ tìm tòi, học hỏi những đồng nghiệp có uy tín, có năng lực để công tác giáo dục của mình đạt hiệu quả cao Xuất phát từ những lí do đó nên bản thân đã suy nghĩ tìm ra một
số biện pháp nhỏ để góp phần làm tốt công tác giáo dục đạo đức và kỹ năng
sống cho học sinh miền núi, tôi quyết định lựa chọn và nghiên cứu đề tài : “ Một
số giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức và kỹ năng sống cho học sinh trường THPT Quan Hóa thông qua giảng dạy nội dung phần nghị luận
xã hội”.
Trang 41.2 Mục đích nghiên cứu
Xuất phát từ thực trạng xã hội và thực tế học sinh của trường THPT Quan Hóa, đề tài này của tôi nhằm nghiên cứu thực trạng và một số nguyên nhân cơ bản dẫn đến tình trạng học sinh còn hạn chế về đạo đức và thiếu kỹ năng sống
Từ đó tôi mạnh dạn đưa ra một số giải pháp mà bản thân và nhà trường đã áp dụng thành công trong quá trình công tác của mình, nhằm tạo sự chuyển biến trong nhận thức, nâng cao đạo đức và kỹ năng sống của các em học sinh
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Học sinh trường THPT Quan Hóa - một trường thuộc vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn của tỉnh Thanh Hóa
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lý luận.
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu
- Phương pháp quan sát, khảo sát thực tế.
- Phương pháp phân tích, tổng hợp
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm.
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm
Giáo dục đạo đức là một bộ phận của giáo dục và là sự tác động đến đối tượng giáo dục để họ dần dần có được những quan điểm, quan niệm chung về công bằng, về cái thiện, cái ác, về lương tâm, danh dự và những phạm trù khác thuộc lĩnh vực đạo đức tinh thần của xã hội Các tiêu chuẩn về đạo đức xã hội tồn tại bất thành văn nhưng được xã hội thừa nhận và mỗi cá nhân buộc phải tuân theo thì mới có thể trở thành người có phẩm chất đạo đức tốt đẹp Đó là các chuẩn mực đạo đức như: “Yêu quê hương đất nước”; “Kính trọng ông bà, cha mẹ”; “Kính trên, nhường dưới”; “Tôn sư, trọng đạo”…[4]
“Nghị luận là một thể loại văn học đặc biệt, dùng lí lẽ, phán đoán, chứng
cứ để bàn luận về một vấn đề nào đó (chính trị, xã hội, văn học nghệ thuật, triết học, đạo đức) Vấn đề được nêu ra như một câu hỏi cần giải đáp, làm sáng tỏ Luận là bàn về đúng, sai, phải, trái, khẳng định điều này, bác bỏ điều kia, để người ta nhận ra chân lí, đồng tình với mình, chia sẻ quan điểm và niềm tin của mình Sức mạnh của văn nghị luận là ở sự sâu sắc của tư tưởng, tình cảm, tính mạch lạc, chặt chẽ của suy nghĩ và trình bày, sự thuyết phục của lập luận Vận dụng các thao tác như giải thích, phân tích, chứng minh, bác bỏ, so sánh…” [3]
Nghị luận xã hội là những bài văn bàn về xã hội, chính trị, đời sống Đề tài của dạng bài nghị luận xã hội cũng hết sức rộng mở Nó gồm tất cả những vấn đề về tư tưởng, đạo lí, một lối sống đẹp, một hiện tượng tích cực hoặc tiêu cực trong cuộc sống hàng ngày, vấn đề thiên nhiên môi trường, vấn đề hội nhập, toàn cầu hoá…Nghĩa là, ngoài những tác phẩm nghị luận văn học (lấy tác phẩm văn học, nhà văn làm đối tượng), tất cả các dạng văn bản viết khác đều có khả năng được xếp vào dạng nghị luận xã hội, chính trị
Đối tượng của nghị luận xã hội là những vấn đề nảy sinh trong đời sống chính trị xã hội như đạo đức, lẽ sống, lý tưởng, hạnh phúc, lao động, tình bạn, tình yêu…thường được thể hiện cô đọng trong các câu tục ngữ, danh ngôn, các ý
Trang 5kiến nhận định tổng quát Mục đích của nghị luận xã hội là đưa những vấn đề trên ra để bàn bạc, làm sáng tỏ đúng, sai, tốt, xấu…Nhằm tuyên truyền, giáo dục, cổ động, kêu gọi mọi người tham gia giải quyết những vấn đề nảy sinh trong đời sống chính trị - xã hội "Góp phần làm cho đời sống tinh thần của con người thêm phong phú, tạo cho mỗi người có ý thức chăm sóc cuộc sống của bản thân mình và xây dựng mối quan hệ trong xã hội, trong cộng đồng ngày một bền vững hơn, văn minh, tốt đẹp hơn"[2, trg40]
Việc học làm văn nghị luận xã hội giúp học sinh có năng lực trí tuệ phát triển, hình thành tư duy hợp lý, khoa học, biết cách tìm tòi và xác định chân lý; biết cách diễn đạt, phát biểu ý kiến của mình một cách rõ ràng Sách giáo khoa Làm văn Lớp 10 còn viết: "Học làm văn nghị luận xã hội còn xây dựng cho học sinh phương pháp tư duy đúng đắn để hình thành thế giới quan khoa học và nhân sinh quan tiến bộ Biết đánh giá đúng các hiện tượng xã hội, biết ứng xử đẹp trong các mối quan hệ với người khác, biết hướng cuộc sống của mình vào những mục tiêu cao cả" "[2] Đây chính là những vốn sống vô cùng quan trọng trong hành trang mà các thầy cô chuẩn bị cho các em khi bước vào đời Bởi sau khi tốt nghiệp phổ thông trung học không phải ai cũng theo nghiệp văn chương nhưng bất kỳ ai cũng phải đối mặt với những vấn đề xã hội Và phải giải thích, chứng minh, thể hiện quan điểm, lập trường, tư tưởng, tình cảm của mình trước các vấn đề đó Vì vậy, càng phải rèn luyện cho các em làm tốt loại văn này
Phạm vi của nghị luận xã hội rất rộng, được chia thành các chủ điểm lớn:
- Nghị luận về vấn đề đạo đức
- Nghị luận về vấn đề nhân sinh
- Nghị luận về vấn đề chính trị
- Nghị luận về vấn đề tư tưởng - văn hóa
- Nghị luận về vấn đề kinh tế
- Nghị luận về vấn đề lịch sử
- Nghị luận về vấn đề địa lý - môi trường… "[4]
Trong các nội dung trên vấn đề đạo đức- nhân sinh là nội dung cần được quan tâm đặc biệt
Căn cứ vào những vấn đề cơ sở lý luận trên, bản thân tôi đã nhận thức sâu sắc tầm quan trọng của việc giáo dục đạo đức và kỹ năng sống cho học sinh miền núi thông qua vệc giảng dạy nội dung phần nghị luận xã hội Từ đó, bản thân đã tiến hành khảo sát, phân tích để tìm ra thực trạng, nguyên nhân của các thực trạng, từ đó đưa ra một số giải pháp nhằm thay đổi thực trạng đó
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
Quan Hoá là huyện vùng cao, biên giới, cách trung tâm tỉnh Thanh Hoá
140 km về phía Tây Toàn huyện có 10.762 hộ với 47.335 người, gồm 5 dân tộc anh em sinh sống: Dân tộc Thái chiếm 65,61%; dân tộc Mường chiếm 24,,48%; dân tộc Kinh chiếm 8,97%; dân tộc H'Mông chiếm 0,82% và dân tộc Hoa 0,12% Quan Hóa là 01 trong 62 huyện nghèo theo Nghị quyết 30A của Chính phủ Trong những năm qua an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, an ninh biên giới, lãnh thổ tương đối ổn định [5]
Trang 6Trường THPT Quan Hóa nằm trên địa bàn huyện Quan Hóa, 85% đối tượng học sinh của nhà trường là người dân tộc thiểu số như: Thái, Mường, Mông… Trong đó các em là người dân tộc Thái chiếm khoảng 90% Qua nhiều năm công tác bản thân tôi nhận thấy chất lượng của nhà trường trong mấy năm gần đây đã được nâng lên, tuy nhiên vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của xã hội, chưa đạt được so với yêu cầu đặt ra Chất lượng chung của nhà trường vẫn còn
là một vấn đề “ nóng” rất cần được giải quyết, một trong những vấn đề đó là công tác giáo dục đạo đức và nâng cao kỹ năng sống cho học sinh nhà trường [1]
Vấn đề đạo đức và kỹ năng sống của học sinh và đặc biệt là học sinh miền núi vẫn còn có nhiều hiện tượng tiêu cực xảy ra như: bạo lực học đường ngày càng gia tăng, học sinh thiếu lễ phép với ông bà, cha mẹ, không ít bộ phận học sinh thiếu tính tự tin, sống cô lập, sống ích kỷ, vô tâm, thiếu trách nhiệm với gia đình và bản thân, vi phạm pháp luật, đạo đức lối sống xuống cấp, nạo phá thai, xâm phạm tình dục, đắm chìm trong thế giới ảo của Internet, tảo hôn… gây bức xúc cho nhà trường, gia đình và xã hội
Nguyên nhân sâu xa dẫn đến những tiêu cực trên là do nhiều em thiếu hụt
về kỹ năng sống Đối với đặc thù riêng biệt của học sinh miền núi, khi các em đa phần là dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa nên các em thường nhút nhát và thiếu tự tin hơn các bạn cùng trang lứa Học sinh đến từ các bản làng xa xôi, ít
có điều kiện tiếp xúc với bên ngoài, môi trường sống còn nhiều khó khăn, thiếu thốn, các phương tiện truyền thông về văn hóa, xã hội còn chưa phổ biến Đó là những vấn đề thực tế mà các em học sinh ở các trường ở miền núi, vùng sâu, vùng kinh tế chưa phát triển đang gặp phải, học sinh trường THPT Quan Hóa cũng không phải là ngoại lệ Hơn nữa, các em học sinh là con em đồng bào các dân tộc thiểu số nên nhiều em hiền lành, ngoan ngoãn, đa số lại ít nói, ngại tiếp xúc và chậm xử lý những tình huống xảy ra trong cuộc sống cũng như trong học tập và các vấn đề khác trong cuộc sống… Do vậy, vấn đề đặt ra là các trường phổ thông cần giáo dục đạo đức và kỹ năng sống cho học sinh, với mục đích là hình thành và phát triển cho các em khả năng làm chủ bản thân, khả năng ứng
xử phù hợp với những người xung quanh, khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống phức tạp, muôn hình, muôn vẻ của cuộc sống
Từ thực tế bản thân quan sát, tôi nhận thấy trong nhiều năm trở lại đây học sinh của nhà trường đã quan tâm hơn đến việc học, chất lượng học sinh được nâng lên ở các môn học, trong đó có bộ môn Ngữ văn Bản thân nhận thấy, trong các giờ học môn Ngữ văn, các em đã có hứng thú hơn Qua nhiều năm công tác bản thân thấy việc đưa các nội dung giáo dục đạo đức và kỹ năng sống vào bài học để giảng dạy cho các em là rất hiệu quả Trong đó phải nói tới phần nội dung dạy nghị luận xã hội
Nghị luận xã hội là dạng đề kiểm tra về kỹ năng, vốn sống, mức độ hiểu biết của học sinh về xã hội để các em nêu lên những suy nghĩ về cuộc sống, về tâm tư tình cảm nói chung nhằm giáo dục, rèn luyện nhân cách cho học sinh Nhìn chung, dạng đề văn nghị luận xã hội thường tập trung vào một số vấn đề
cơ bản mang giá trị đạo lý làm người, những hiện tượng thường xảy ra trong xã
Trang 7hội mà qua đó trở thành kinh nghiệm sống cho mọi người Vì vậy, khi học văn nghị luận xã hội này các em học sinh có điều kiện hiểu biết hơn về kỹ năng sống, đạo đức, từ đó giúp các em phát triển nhân cách Tuy nhiên, một thực tế cho thấy, còn rất nhiều em khi làm bài nghị luận xã hội còn đưa ra một số ý kiến chưa đúng với đạo đức, bản thân các em chưa có nhiều kỹ năng sống Qua nghiên cứu thực tế tại đơn vị bản thân nhận thấy một số nguyên nhân cơ bản dẫn đến tình trạng trên đó là:
* Nguyên nhân khách quan:
- Do nền kinh tế thị trường phát triển, thế giới công nghệ ngày càng hiện
đại, kênh thông tin đến với học sinh rất đa dạng, hấp dẫn… chính điều này đã có tác động vừa tích cực, vừa tiêu cực đến đối tượng học sinh của trường THPT Quan Hóa nói riêng và đối tượng học sinh nói chung Nó giúp các em tìm kiếm thông tin nhanh chóng, vui chơi giải trí dễ dàng…Nhưng mặt trái của nó là thông tin trên mạng thì chưa được sàng lọc đã ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý, nhận thức của các em như: bạo lực, các trò chơi độc hại, các chương trình nhạy cảm……
- Do một bộ phận cha mẹ ít quan tâm đến việc giáo dục kỹ năng sống cho con em mình nên các em còn thiếu kiến thức hiểu biết xã hội
- Trong các tiết dạy Ngữ văn, đặc biệt là tiết dạy nghị luận xã hội nhiều thầy cô và học sinh mang tâm lý cho rằng nó dễ, không tạo được hứng thú tìm hiểu của học sinh, không phát huy được vai trò của văn nghị luận xã hội đến đạo đức và kỹ năng sống của học sinh
- Không có tài liệu hoặc là ít tài liệu để tham khảo
* Nguyên nhân chủ quan:
- Chủ yếu do bản thân các em ngại học Văn, cho đây là môn học dài, khó học; các em ít quan tâm đến các vấn đề của xã hội …
- Do các em còn ngại thể hiện tư tưởng tình cảm của mình (Trong khi đó văn nghị luận xã hội phải trực tiếp bộc lộ điều này)
- Các em thích lên mạng xã hội hơn là việc tìm hiểu thực tế cuộc sống quanh mình, và xem những thông tin không mang tính giáo dục
Trước thực trạng đó đã đặt ra những khó khăn rất lớn đối với công tác giảng dạy bộ môn Ngữ văn trong nhà trường Đặc biệt rất khó khăn trong việc giáo dục đạo đức và kỹ năng sống cho các em
Bản thân tôi là một giáo viên người dân tộc Thái, đã giảng dạy lâu năm và gắn bó với công tác giáo dục miền núi, tôi cảm thấy rất trăn trở và luôn mong muốn tìm ra được những biện pháp tích cực để giáo dục đạo đức và kỹ năng sống cho học sinh
2.3 Giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
Từ thực tế vừa nêu và trong khuôn khổ của bài viết, bản thân tôi mạnh dạn đưa ra một số biện pháp nhằm cải tiến phần nào hiệu quả của tiết dạy nghị luận xã hội, mang lại cho học sinh hứng thú học tập Đặc biệt, điều tôi quan tâm
là thông qua nội dung dạy học này để giáo dục đạo đức và nâng cao kỹ năng sống cho các em Cụ thể một số giải pháp bản thân tôi đã nghiên cứu, thực hiện
Trang 8và cho kết quả tốt đó là:
Thứ nhất, phải tìm hiểu kỹ để có kiến thức, hiểu biết về xã hội, đặc biệt
trong bài giảng này là hiểu biết về các vấn đề nói về đạo đức và kỹ năng sống của học sinh hiện nay,….Bản thân tôi là giáo viên dạy môn văn, sau giờ làm việc ở trường tôi luôn cố gắng đọc nhiều sách báo, các tài liệu liên quan đến tâm
lý học sinh THPT, các tài liệc cũng như phương pháp dạy văn nghị luận xã hội, các kỹ năng cần thiết cung cấp cho học sinh THPT đặc biệt là học sinh miền núi Trong giờ ra chơi của các em tôi cũng tranh thủ tìm hiểu hoàn cảnh gia đình của các em để từ đó có những bài dạy sát với thực tế cuộc sống và dễ chạm vào trái tim của các em hơn
Thứ hai, giáo viên đưa ra các đề tài sát với thực tế cho các em nhận định,
phân tích một cách phù hợp, tinh tế Sau khi tìm hiểu rõ tâm lý, hoàn cảnh gia đình của các em, tôi hiểu ra các em cần giáo dục về vấn đề gì? Kỹ năng nào cần thiết đối với các em nhất? Tôi lấy đó làm căn cứ để đưa ra các đề tài phù hợp với các em giúp các em rèn luyện đạo đức và kỹ năng sống giúp các em phát triển tốt nhất
- Đối với tập thể học sinh: Ta nên chọn những vấn đề cập nhật, nóng hổi bức thiết nhất của đời sống xã hội Đặc biệt có liên quan đến đạo đức, lối sống, niềm tin, lý tưởng… của học sinh để ra đề Nhưng cũng cần quan tâm đến những vấn đề chung cho nhận thức của tất cả học sinh Theo quan điểm cá nhân thì qua việc ra đề phải làm thế nào giúp học sinh tái hiện lại được những gì mà các em
đã thấy về đời sống xã hội Từ đó giúp các em tự nhận thức Và từ đó mà có sự vận động thay đổi trong chính bản thân mình, giúp các em tu dưỡng đạo đức và rèn kỹ năng sống
Ví dụ:
Đề 1: Có người đã cho rằng: "Tất cả những gì trong phim, truyện diễn trên sân khấu đều đáng để cho chúng ta học tập" Em có suy nghĩ như thế nào về vấn đề này?
Tác dụng của đề giáo dục cho học sinh cách nhìn nhận, đánh giá và cách thức học hỏi khi tiếp cận những vấn đề xã hội
Đề 2: Em có suy nghĩ gì về nghề nghiệp tương lai của mình?
Đề văn giúp cho việc giáo dục định hướng nghề nghiệp
Đề 3: Ông cha ta có câu: "Tiên học lễ hậu học văn" Em hãy giải thích và bình luận câu nói trên
Tác dụng của đề giáo dục cho học sinh về đạo đức lễ nghĩa
- Đối với học sinh cá biệt: Những biểu hiện ở đối tượng học sinh này đang
là một vấn đề nhức nhối hiện nay Các em thường vi phạm đạo đức, bê trễ việc học hành, sa vào những tệ nạn xã hội…vì vậy với bộ môn văn (và cả ở những bộ môn khác) việc các em làn bài kiểm tra kém chất lượng hoặc thiếu bài kiểm tra
là điều thường xuyên xảy ra Trong những trường hợp này chúng ta nên yêu cầu các em làm đủ bài kiểm tra bằng những đề văn nghị luận xã hội xã hội Nhưng cũng tùy vào từng đối tượng học sinh để ra đề văn phù hợp Chẳng hạn như:
+ Với những học sinh ngổ ngáo hay bỏ giờ, la cà quán xá, vô lễ với ông
bà, cha mẹ, thầy cô, hay gây gỗ đánh nhau, cờ bạc rượu chè… ta cần nắm bắt
Trang 9những "điểm yếu" của các em để "tấn công" giúp cho các em nhận ra sai lầm của mình Ví dụ:
Đề 1: Thang Nhược Sư từng quan niệm: "Không lấy bậy - tay thơm, không nói bậy - miệng thơm, không nghĩ bậy - tâm thơm" Em hãy giải thích về quan niệm trên
Đề 2: Có người đã cho rằng: "Tiền bạc là phương tiện của những người thông minh, là mục đích của những kẻ ngu ngốc" Em hãy giải thích và chứng minh câu nói trên
Đề 3: £-Pic-Tét (HyLạp) đã từng dạy con rằng: "Không được cho phép mình hưởng bất kỳ thú vui nào mà chỉ được hưởng những thú vui không có gì xấu" Hãy giải thích tại sao ông ấy lại dạy con như thế
Qua khảo sát thực tế tôi nhận thấy học sinh THPT hiện nay có nhiều biểu hiện sa sút về mặt đạo đức lối sống như: không vâng lời ông bà, cha mẹ; nói dối gia đình lấy tiền la cà quán xá, vô lễ với thầy cô; không coi trọng việc học hành,
tu dưỡng đạo đức, có tư tưởng sống gấp rất cá nhân, ích kỷ; có một số học sinh hiểu rất mơ hồ về lĩnh vực chính trị - xã hội Chẳng hạn như về chiến tranh, về lịch sử dân tộc… Có em còn cho rằng: "Đó là bịa thêm chứ không hoàn toàn là
sự thật" Về nghề nghiệp các em không biết cách định hướng Điều đáng buồn là
có những học sinh sống, học tập mà không hề biết đến mục đích sống, lý tưởng sống là gì Khi được hỏi mục đích đi học của em là gì thì nhiều em trả lời một cách rất tự nhiên rằng: "Đi học để lấy cái bằng lớp 12 "; "Đi học để sau này khỏi phải làm ruộng" Một thực tế nữa là có những học sinh không may vấp ngã thì lâm vào tình trạng bi quan chán nản, không tự mình đứng dậy được nên đành tặc lưỡi: "Mặc kệ… đến đâu thì đến" Đó là những biểu hiện rất nguy hại, nếu không có sự can thiệp, giúp đỡ kịp thời thì tương lai các em sẽ như thế nào? Trước thực tế đó (Trên cơ sở vấn đề mình đang quan tâm) tôi đã tiến hành phân loại được một số nhóm đề như sau:
Nhóm 1: Giáo dục học sinh chăm chỉ, cần cù chống thói lười
biếng, dựa dẫm, ta có thể đưa ra một số vấn đề như:
Đề 1: B.Phran klin đã nói rằng: "Lười biếng làm mòn rỉ trí tuệ và thân thể" Em hãy chứng minh
Đề 2: Em hiểu như thế nào về câu ngạn ngữ sau: "Người ở không giết thì giờ rồi thì giờ sẽ giết lại người ở không".
Đề 3: Nhà văn Lỗ Tấn (Trung Quốc) đã nói rằng: "Trên đường thành công không có vết chân của người lười biếng" Em hãy bình luận câu nói trên
Đề 4: Ông cha ta thường nói: " Đời người có một gang tay, ai hay ngủ ngày còn một nửa gang" Em hãy giải thích câu tục ngữ trên
Đề 5: Em hãy bình luận câu nói của V.Huy- gô: "Lười biếng là mẹ đẻ của thói ăn cắp và sự đói rét".
Nhóm 2: Giáo dục tình cảm gia đình, thầy- trò, tình yêu quê hương
đất nước, có thể đưa ra các vấn đề sau:
Đề 1: Ngạn ngữ có câu: "Chiếc áo máng mẹ ta khâu mặc vào vẫn ấm, chiếc áo dày người ta may, mặc vào vẫn lạnh" Em hiểu như thế nào về câu ngạn ngữ trên?
Trang 10Đề 2: Người Nhật có câu tục ngữ: " Thói xấu nhất là buông tuồng, đức quý nhất là đạo làm con" Em hãy bình luận về điều đó
Thứ ba, khuyến khích học sinh nêu vấn đề về nhận thức; về tâm hồn nhân
cách; về các quan hệ gia đình xã hội, cách ứng xử; lối sống của con người trong
xã hội, dành thời gian để các em trình bày trước tập thể, tạo hứng thú thêm cho giờ học, giúp các em tự tin, giao tiếp tốt hơn, biết cách cư xử với ông bà, cha
mẹ, bạn bè, thầy cô
Ví dụ như:
Đề 1: Ngạn ngữ Trung Quốc có câu: "Con cái ngoan làm cho cha mẹ hạnh phúc, con cái hư là kẻ đào mồ chôn cha mẹ chóng" Em hãy cho biết ý kiến của mình về câu ngạn ngữ trên?
Đề 2: Ông cha ta thường nói: "Nhất tự vi sư, bán tự vi sư" (Một chữ là thầy, nửa chữ cũng là thầy) Quan niệm đó có còn đúng với xã hội hiện nay không.
Thứ tư, Cho các em làm văn nghị luận xã hội, sau đó khuyến khích các
em trình bày cho các bạn cùng nghe, để các em hiểu nhau hơn, học tập lẫn nhau
Nghị luận xã hội là dạng đề khá quen thuộc đối với học sinh tuy nhiên khi làm kiểu bài này học sinh vẫn gặp nhiều khó khăn Bởi vì văn Nghị luận xã hội đòi hỏi học sinh cần phải có kiến thức về đời sống xã hội sâu sắc Bên cạnh đó
là có các kỹ năng phân tích, giải thích, bình luận chứng minh, sử dụng các luận điểm, dẫn chứng đời sống một cách linh hoạt Vì vậy, để có những kiến thức để làm bài văn nghị luận xã hội tốt, trước tiên các em cần biết các dạng đề nghị luận xã hội thường gặp Cụ thể các đề tài mà bản thân tôi đã yêu cầu và hướng dẫn học sinh như sau:
Dạng 1: Nghị luận về một hiện tượng đời sống.
Là dạng đề cập tới các hiện tượng phổ biến trong cuộc sống, các hiện tượng đó có thể là tích cực hoặc tiêu cực nhưng nó trực tiếp ảnh hưởng và thường xuyên xảy ra trong cuộc sống hiện nay
Nội dung phần này thường hướng tới như: an toàn giao thông, tệ nạn xã hội, bạo lực học đường, ô nhiễm môi trường, trung thực trong thi cử, nạn vứt rác bừa bãi, hiến máu nhân đạo, nghiện game, nghiện internet, lối sống ảo, lối học hình thức đối phó…giúp nâng cao đạo đức và kỹ năng sống cho học sinh như: giảm bạo lực học đường, các em tự nâng cao ý thức và giảm gian lận trong thi
cử, các em biết cách khai thác thong tin trên internet hợp lý,…
Các bước tiến hành theo cấu trúc sau:
– Khái niệm hiện tượng (hiện tượng đó là gì?)
– Thực trạng của hiện tượng (biểu hiện cụ thể, cái mặt tích cực, tiêu cực của hiện tượng)
– Hậu quả, tác hại của hại của hiện tượng đó (nếu là hiện tượng tiêu cực) – Nguyên nhân của việc xảy ra hiện tượng đó là gì?
– Biện pháp khắc phục, xử lí như thế nào?
– Liên hệ bản thân
Dạng 2: Nghị luận về một tư tưởng đạo lí.