SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁTRƯỜNG THPT SẦM SƠN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ KINH NGHIỆM DẠY HỌC ĐỌC HIỂU TÁC GIẢ VĂN HỌC TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN LỚP 10 - THPT Người thực hiện: L
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT SẦM SƠN
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ KINH NGHIỆM DẠY HỌC ĐỌC HIỂU TÁC GIẢ VĂN HỌC TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN LỚP 10 - THPT
Người thực hiện: Lương Thị Thủy
Chức vụ: Giáo viên SKKN thuộc lĩnh vực (Môn): Ngữ văn
THANH HÓA NĂM 2020
Trang 2Mục lục
I Mở đầu
Trang 1
1.1 Lí do chọn đề tài 1
1.2 Mục đích nghiên cứu 2
1.3 Đối tượng nghiên cứu 2
1.4 Phương pháp nghiên cứu 2
II Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 2 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 2
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm……… 3
2.3 Các sáng kiến kinh nghiệm hoặc giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 3
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường 14
III Kết luận, kiến nghị 16 3.1 Kết luận
16 3.2 Kiến nghị 17
Trang 31 Mở đầu
1.1. Lí do chọn đề tài.
Tại Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục vàđào tạo đề ra mục tiêu của giáo dục phổ thông trong nghị quyết số 29-NQ/TƯ ngày4/11/2013 là: " Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốtnhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; yêu gia đình, yêu Tổ quốc, yêuđồng bào; sống tốt và làm việc hiệu quả" [1] Nhằm đáp ứng Công cuộc đổi mới vàphát triển đất nước hiện nay đòi hỏi giáo dục phổ thông phải đào tạo những conngười toàn diện, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước
Đại hội XII tiếp tục khẳng định: “Giáo dục là quốc sách hàng đầu Phát triểngiáo dục và đào tạo nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài.Chuyển mạnh quá trình giáo dục chủ yếu từ trang bị kiến thức sang phát triển toàndiện năng lực và phẩm chất người học; học đi đôi với hành, lý luận gắn với thựctiễn Phát triển giáo dục và đào tạo phải gắn với nhu cầu phát triển kinh tế- xã hội,xây dựng và bảo vệ tổ quốc, với tiến bộ khoa học - công nghệ, yêu cầu phát triểnnguồn nhân lực và thị trường lao động”[2]
Vì vậy để giáo dục phát triển toàn diện thì một trong những yếu tố quan trọng làđổi mới phương pháp dạy và học theo hướng vận dụng các phương pháp giáo dục
đa dạng, linh hoạt, phù hợp với đối tượng và hoàn cảnh, ưu tiên cho thực hành,khuyến khích sáng tạo; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiếnthức với phương châm “giảng ít, học nhiều”, “học đi đôi với hành”; chú trọng hìnhthức tổ chức các hoạt động giáo dục trong và ngoài nhà trường, rèn luyện phươngpháp tự học và mong muốn học suốt đời Cũng bàn về vấn đề này , đã có không íttriết lí, quan niệm về phương pháp dạy học được đưa ra: “ Phương pháp là một linhhồn của một nội dung đang vận động”; “ Học phương pháp chứ không học dữ liệu”;
“ Thầy giáo tồi truyền đạt chân lí, Thầy giáo giỏi dạy cách tìm ra chân lí”; “Phươngpháp tốt là làm đơn giản những phức tạp, Phương pháp tồi là làm phức tạp nhữngđơn giản”; “Thầy giỏi dạy cho mọi người hiểu, đồng thời tối ưu khả năng mỗingười” [3]
Trước tình hình phát triển chung của giáo dục, trong trường THPT môn NgữVăn là bộ môn không chỉ mang lại cho các em kiến thức về văn hóa, xã hội mà còn
là bộ môn quan trọng góp phần hình thành nhân cách, kĩ năng sống, bồi đắp nuôidưỡng tâm tồn cho học sinh Tuy nhiên hiện nay thực trạng của việc dạy và học văntheo hướng đổi mới phát triển năng lực của học sinh còn gặp rất nhiều khó khăn,vướng mắc Đặc biệt là dạy học những bài học về tác giả văn học hoặc các thông tin
về tác giả văn học trong phần tiểu dẫn người giáo viên còn gặp không ít những trởngại Về phía học sinh, đa số các em chỉ chú ý phần nội dung về tác phẩm liên quanđến những đề văn cụ thể (bởi yêu cầu chủ yếu của các bài kiểm tra là kiến thức vềtác phẩm văn học) mà không chú tâm đến kiến thức về tác giả từ đó thiếu một cứliệu để hiểu đúng, hiểu đủ hơn tác phẩm của nhà văn, sự nhầm lẫn thông tin từ tácgiả này đến tác giả khác, không nhớ được những tác phẩm tiêu biểu của một tác giả,
Trang 4nhìn một bức chân dung học sinh không biết là tác giả văn học nào, … thực sự làhiện tượng không hiếm gặp và là vấn đề cần được báo động Từ đó tôi suy nghĩ cần
có cái nhìn đúng đắn về vai trò của những bài học liên quan đến tác giả văn học, hơnnữa cần có phương pháp hiệu quả nhằm khơi dậy lòng đam mê ở học sinh từ đónâng cao chất lượng dạy học văn và hướng tới mục tiêu xa hơn là tạo cho học sinhnhững hiểu biết và lòng yêu quý, trân trọng nền hóa hóa, văn học của dân tộc Vì
những lí do trên tôi mạnh dạn trình bày sáng kiến kinh nghiệm với đề tài : Một số kinh nghiệm dạy học đọc hiểu Tác giả văn học trong chương trình Ngữ văn lớp
10 – THPT
1.2 Mục đích nghiên cứu.
Nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học, tạo hứng thú, niềm say mê học tập bộmôn Ngữ văn, giúp cho học sinh phát triển toàn diện Đặc biệt là nâng cao chấtlượng dạy học các văn bản về tác giả văn học trong chương trình Ngữ Văn 10-chương trình chuẩn, giúp các em hiểu được cuộc đời, sự nghiệp, đóng góp,vị trí củatác giả văn học trong toàn bộ tiến trình phát triển của nền văn học.Vận dụng nhữnghiểu biết về tác giả để đọc - hiểu văn bản văn học Khơi dậy niềm đam mê học văncho học sinh Giáo dục học sinh lòng yêu quý, trân trọng những con người góp phầnkhông nhỏ làm nên nền hóa văn học của dân tộc
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
Môn Ngữ Văn lớp 10 chương trình chuẩn: Các văn bản đọc hiểu Tác giả văn học
- qua thực tế dạy học ở các lớp 10 - Trường THPT Sầm Sơn năm học 2019- 2020
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
Trong đề tài này, Tôi sử dụng một số phương pháp nghiên cứu cơ bản sau:
- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết:
+ Tham khảo tài liệu, sách giáo khoa, báo, mạng internet
+ Phân tích, tổng hợp khái quát hóa các nguồn tài liệu để xây dựng cơ sở lí thuyết
và nội dung của sáng kiến kinh nghiệm
- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin:
+ Phương pháp quan sát
+ Phương pháp thực nghiệm sư phạm ở hai lớp: + Lớp thực nghiệm: 10A10
+ Lớp đối chứng: 10A6
- Phương pháp thống kê, xử lí số liệu
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm.
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Trong tiến trình phát triển của văn học, các nhà lí luận văn học và những ngườicầm bút đã nhiều lần khẳng định mối quan hệ không thể tách rời giữa nhà văn vớitác phẩm, giữa chủ thể sáng tạo với sản phẩm sáng tạo Cao Bá Quát trong trang
cuối bài thơ Rừng chuối [4] đã nói: “Thơ không có phẩm chất nhất định, phẩm chất
của người là phẩm chất của thơ Phẩm chất của người cao thì phẩm chất của thơ cao”, tác giả Nguyễn Đức Đạt trong Nam Sơn tùng thoại [5] cũng khẳng
Trang 5định: “Văn thâm hậu thì con người của nó trầm và tĩnh, văn ôn nhu thì con người
của nó đạm và giản, văn hùng hồn thì con người của nó cương và nhanh, văn uyên sâu thì con người của nó thuần túy mà đúng đắn”.
Từ những nhận định trên cũng đủ để khẳng định một chân lí về mối quan hệbiện chứng giữa tư tưởng, tâm hồn nhà văn với linh hồn tác phẩm Vì thế người đọcvăn và hơn nữa đối với người dạy văn phải làm thế nào để học sinh thấy được mốiquan hệ đó, hay nói cách khác học sinh muốn hiểu đúng, muốn cảm nhận được tưtưởng của tác phẩm cần có sự liên hệ với tư tưởng tác giả, ngược lại từ sự tìm hiểutác phẩm người đọc có cái nhìn đầy đủ, đúng đắn hơn về nhà văn Để giúp học sinhkhám phá được thế giới diệu kỳ của tác phẩm văn học, hiểu được những triết lí nhânsinh hay cảm được những cung bậc cảm xúc tinh tế trong tác phẩm văn học bêncạnh việc khám phá nhiều tầng bậc của tác phẩm với tư cách là một chỉnh thể cũngcần suy luận, liên hệ từ cuộc đời, con người, tư tưởng của nhà văn Ví như khi bànluận về hình ảnh những kiếp ca kĩ trong thế giới nghệ thuật của Nguyễn Du khôngthể không thấy một căn nguyên sâu xa ám ảnh Nguyễn Du trong những năm thángtuổi thơ đi nghe hát cùng người anh Nguyễn Khản… Bởi vậy, dạy học bài về tác giảvăn học hoặc hướng dẫn học sinh nắm được những thông tin cơ bản về một tác giảvăn học nào đó có vai trò quan trọng Trước hết hoạt động này sẽ giúp học sinh cóđược một lối nhỏ chính xác định hướng để đi vào thế giới nghệ thuật của một tácphẩm văn học Hơn nữa học sinh sẽ có cơ sở để đọc hiểu những tác phẩm khác củacùng nhà văn, của một giai đoạn, một thời đại văn học
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
Khi chưa áp dụng SKKN này vào dạy các văn bản đọc hiểu Tác giả văn học
trong chương trình Ngữ Văn 10- chương trình chuẩn, học sinh thường học các bàihọc này một cách thụ động, các em thấy rằng kiến thức này các em đã có nhữngthông tin cơ bản trong SGK, trong phần Tiểu dẫn nên có sự nhàm chán, có nhiềuphần kiến thức khó, khô khan các em chưa biết vận dụng vào đời sống thực tiễnnên các em không có hứng thú học tập hoặc hứng thú học tập không cao nên hiệuquả và mục tiêu bài học không đạt như mong muốn Để phắc phục được thực trạngtrên và để góp phần thực hiện được mục tiêu giáo dục hiện nay tôi đã xây dựng :
Một số kinh nghiệm dạy học đọc hiểu Tác giả văn học trong chương trình Ngữ văn lớp 10 – THPT
2.3 Các sáng kiến kinh nghiệm hoặc các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
2.3.1.Tổng hợp văn bản về tác giả văn học trong chương trình Ngữ văn Lớp THPT
10 Những bài học hoàn chỉnh về tác giả văn học Chương trình lớp 10
Bài Tác giả Nguyễn Trãi – Chương trình chuẩn, nâng cao
Bài Tác giả Nguyễn Du – Chương trình chuẩn, nâng cao
- Nội dung về tác giả văn học được trình bày trong phần tiểu dẫn các văn bản
Bên cạnh những bài học riêng về một số tác giả xuất sắc, tất cả các bài đọc hiểu văn
Trang 6bản trong chương trình đều có phần Tiểu dẫn, phần này sẽ giới thiệu những thôngtin cơ bản về hoàn cảnh sáng tác, thể loại có liên quan trực tiếp nhằm gợi ý học sinhđọc hiểu văn bản Đặc biệt trong phần tiểu dẫn luôn có những thông tin cơ bản, côđọng nhất về tiểu sử, con người sự nghiệp… của một tác giả văn học.
2.3.2.Một số kinh nghiệm dạy học đọc hiểu Tác giả văn học trong chương trình Ngữ văn lớp 10- THPT
a Xác định đúng trọng tâm bài học
Trước hết người giáo viên cần xác định nội dung trọng tâm, cơ bản nhất về mộttác giả văn học dù trong bài học riêng về tác giả hay trong phần tiểu dẫn Theo quanđiểm của tôi cần đảm bảo ba nội dung lớn
Thứ nhất cần tìm hiểu về Cuộc đời của tác giả văn học
Trong phần Cuộc đời cần nêu lên thông tin về Tên, Hiệu, Bút danh, năm sinh –
năm mất Trong một số trường hợp giáo viên nên lưu ý, cho học sinh phát biểu cảm
nhận về Hiệu, hoặc bút danh, hoặc có lúc là danh hiệu người đời khen tặng của tácgiả Bởi Hiệu và bút danh nói lên hoài bão, lí tưởng, mơ ước … của nhà văn Ví dụtìm hiểu về Nguyễn Bỉnh Khiêm cần cho học sinh thể hiện suy nghĩ về hiệu của
ông (Bạch Vân Cư Sĩ) và danh hiệu người đời sau suy tôn (Tuyết Giang Phu Tử) Tiếp đó cũng trong phần Cuộc đời cần hướng dẫn học sinh tìm hiểu về Quê quán,
Xuất thân, Thời đại, Những nét chính về đường đời của tác giả Thực tế cuộc đời
của một tác giả có nhiều những biến cố, thăng trầm, do đó người dạy, người học chỉnên nêu lên những thông tin nào có ảnh hưởng trực tiếp tới con người, tư tưởng vàtài năng của nhà văn Như cuộc đời Nguyễn Trãi đã phản ánh cả thời kỳ vừa đauthương vừa huy hoàng, oanh liệt của dân tộc, dạy học về tác giả Nguyễn Trãi nếunêu tất cả thông tin về ông sẽ không có thời gian và quá sức đối với học sinh Sau
đó có thể dành thời gian để khái quát một số ý về Con người của nhà văn, nhà thơ (Khái quát những điểm tiêu biểu, riêng biệt nhất về tâm hồn, cá tính … của nhà
văn)
Trên đây theo tôi chỉ là công thức chung nhất, nếu bài học nào, tác giả nào cũngliệt kê tất cả những thông tin trên sẽ tạo áp lực kiến thức lớn có thể gây ra sự căngthẳng cho học sinh Do vậy tùy từng tác giả, thời lượng chương trình giáo viên cóthể lựa chọn và cho tìm hiểu tại lớp lượng thông tin phù hợp, còn lại có thể hướngdẫn để học sinh yêu thích sẽ tiếp tục tìm hiểu ở nhà
Thứ hai cần tìm hiểu về Sự nghiệp văn học.
Trong phần này cần xác định nội dung trọng tâm thứ nhất là Những tác phẩm
chính, cần phân loại các tác phẩm tiểu biểu của tác giả theo thể loại, giai đoạn sáng
tác Ví dụ Giới thiệu về Nguyễn Du (là tác giả có sáng tác trên nhiều lĩnh vực) cầnphân loại các sáng tác bằng Chữ Hán, sáng tác bằng Chữ Nôm
Cần lí giải sâu sắc về Quan niệm văn chương của nhà văn, bởi nhiều lúc nó giúp
học sinh hiểu rõ hơn tư tưởng của tác phẩm văn học Ở một khía cạnh khác nó soisáng vẻ đẹp tâm hồn của nhà văn Tiếp đó dưới sự hướng dẫn của giáo viên và đọc
sách giáo khoa học sinh khái quát về Một số đặc điểm về nội dung và nghệ
thuật trong sáng tác của các nhà thơ, nhà văn.
Trang 7Thứ ba cần có sự đánh giá chung nhất về về vị trí của tác giả trong lịch
sử văn học qua phần Kết luận.
Trong các nội dung trên, có những nội dung được trình bày cụ thể, chi tiết trongsách giáo khoa nên giáo viên chỉ cần nhắc học sinh đọc và ghi nhớ, nhưng cũng cónhững nội dung cần yêu cầu học sinh rèn luyện kỹ năng tổng hợp, suy luận
Ví dụ phần tiểu sử, đường đời của Nguyễn Du trong bài học về tác giả này đã đượcsách giáo khoa trình bày rất cụ thể, chi tiết nên giáo viên yêu cầu học sinh tóm lượcnhanh trước lớp và ghi nhớ Nhưng từ những thông tin đó giáo viên cần đặt vấn đề
để học sinh tìm hiểu: Các yếu tố trên (quê quán, xuất thân, thời đại, đường đời) đã
ảnh hưởng tới con người Nguyễn Du như thế nào?) Học sinh sẽ từ những dữ liệu đã
có khái quát được rằng: Xuất thân từ gia đình có truyền thống văn học đã góp phầnhình thành tài năng văn chương; xuất thân trong gia đình nhiều đời làm quan (quanto) giúp Nguyễn Du hiểu sâu sắc bản chất của giới quan lại đương thời; “mười nămgió bụi” giúp ông hiểu cuộc sống người dân lao động và hình thành ngôn ngữ bìnhdân trong sáng tác của ông; …
b Phát huy tinh thần chủ động, tích cực của mỗi học sinh nhằm tự chiếm lĩnh lượng thông tin cần thiết.
Thời đại ngày nay là thời đại của thông tin, công nghệ, chỉ trong thời gian rấtngắn với sự hỗ trợ của công nghệ người ta có thể có được thông tin về mọi tácphẩm, mọi tác giả văn học lớn Bên cạnh đó số lượng tài liệu tham khảo dưới cáchình thức rất đa dạng và phong phú như các tạp chí thường kỳ, các cuốn sách thamkhảo, các công trình nghiên cứu … cũng vô cùng lớn vì thế học sinh không khó đểtra cứu thông tin quê quán, xuất thân, con người, sáng tác, tư tưởng … của nhà văn
Ví dụ khi ta tìm kiếm từ khóa Nguyễn Trãi trong trang tìm kiếm Google.com.vn ta
sẽ tìm thấy khoảng 19.900.000 kết quả trong 0.59 giây Tất yếu bên cạnh những kếtquả thiếu giá trị vẫn có những trang Web có độ tin cậy cao làm cơ sở cho sự tìmhiểu của học sinh
Vì vậy trên tinh thần đổi mới, giáo viên cần chú ý phát huy tính chủ động tíchcực, sáng tạo của học sinh Người giáo viên có lúc chỉ cần nêu các yêu cầu cơ bản
về nội dung trọng tâm cần đạt của mỗi bài học, gợi ý và yêu cầu học sinh tự đọcsách giáo khoa, tham khảo thông tin trên mạng Internet và qua một số tài liệu khácnếu có Tuy nhiên như quan điểm chung về nguyên tắc dạy học, các bài học về tácgiả văn học không nên yêu cầu lượng thông tin quá nhiều, phải đảm bảo tính vừasức đối với học sinh, phù hợp với đặc thù học sinh Bên cạnh đó cũng cần có địnhhướng để học sinh biết lựa chọn đâu là thông tin đúng hoặc đâu là thông tin cơ bảncần thiết đối với học sinh.Như vậy khi tự mình phát hiện, chiếm lĩnh lượng thôngtin cần thiết học sinh sẽ ghi nhớ rất lâu, sẽ tạo được hứng thú tìm hiểu tiếp nhữngbài học tiếp theo
c Phát huy vai trò của phương pháp làm việc nhóm.
Đổi mới phương pháp không chỉ là phát huy tính tích cực chủ động của cá nhânhọc sinh mà bên cạnh đó cần làm cho từng cá nhân biết phối hợp với cá nhân khác
để giúp người khác đồng thời là giúp chính mình hoàn thiện nhận thức Vì vậy giáoviên nên khuyến khích và tổ chức các hình thức làm việc nhóm cho học sinh, thông
Trang 8qua đó học sinh sẽ có điều kiện trình bày những kiến thức của mình về tác giả vănhọc, những học sinh khác nghe và điều chỉnh Có thể giao cho mỗi nhóm tìm hiểumột phương diện nào đó về tác giả và trình bày trước lớp, các nhóm khác góp ý,giáo viên là nhân tố xúc tác để tạo nên các cuộc tranh luận tích cực trong giờ học.
Có như vậy học sinh sẽ có điều kiện để kiểm nghiệm thông tin mình thu thập được
có tính chính xác như thế nào, nếu cần sẽ điều chỉnh ra sao Và tất yếu được tranhluận học sinh sẽ ghi nhớ rất tốt thông tin
d Sử dụng đồ dùng, tư liệu học tập.
Đổi mới phương pháp dạy học môn văn không thể không gắn với việc sử dụng
đồ dùng dạy học hiện đại Dạy học các bài đọc văn có thể khó vận dụng các trangthiết bị nghe nhìn hiện đại Nhưng ngược lại, trang thiết bị hiện đại, các tư liệutruyền hình như phóng sự, ký sự, phim tài liệu … lại là công cụ phục vụ đắc lực choviệc dạy học một tác giả văn học Chúng ta có hàng loạt tư liệu về Nguyễn Ái Quốc– Hồ Chí Minh, về Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Nguyễn Khuyến, Xuân Diệu,Nguyễn Tuân … lựa chọn nội dung, dung lượng hợp lý các tư liệu trên, người thầy
sẽ định hướng cho học sinh một hướng tiếp cận mới đối với tác giả văn học bêncạnh việc học sinh đọc sách giáo khoa Và tất yếu những tư liệu này giúp học sinh
dễ tiếp nhận và nhớ lâu hơn nội dung trọng tâm bài học
e Kể chuyện, kể giai thoại về tác giả văn học.
Thực tế cho thấy, những thông tin khô khan không bao giờ làm học sinh hứngthú Học sinh có thể học thuộc, có thể trình bày chính xác những mốc thời gian,những sự kiện hoặc những đánh giá về một tác giả văn học trong các bài kiểm tra,nhưng nếu nó không xuất phát từ sự hứng thú, say mê lượng kiến thức đó sẽ nhanhchóng bị các em lãng quên Những giai thoại về Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Hồ XuânHương, Nguyễn Khuyến, Nguyễn Bính, Xuân Diệu, Nguyễn Tuân … luôn được họcsinh đón nhận một cách hào hứng, bởi nó phù hợp với tâm lí học sinh, nó giúp hìnhthành và tô đậm thêm lòng yêu quý của học sinh đối với nhà văn, đối với môn văn Giáo viên cần dành thời gian tìm đọc những giai thoại hay, có ý nghĩa về các nhàvăn, nhà thơ, chính những câu chuyện đó sẽ lôi cuốn học sinh, giúp các em nhớ lâuhơn về tiểu sử, con người, tính cách… của nhà văn Cũng từ đó không khí giờ học
sẽ nhẹ nhàng và cũng tự nhiên học sinh sẽ yêu thích giờ văn hơn
g Tích hợp nội dung dạy học giữa chương trình Ngữ văn các cấp học và giữa tác phẩm với tư tưởng, tâm hồn của tác giả
Chương trình Ngữ văn THPT được xây dựng trên nguyên tắc đồng tâm, vì vậynhiều nội dung của THPT trong đó có nội dung về tác giả văn học đã được dạy họctrong chương trình THCS nay được nhắc lại và củng cố ở mức độ cao hơn Giáoviên có thể đặt những câu hỏi gợi mở giúp học sinh nhớ lại kiến thức về một nhàvăn nhà thơ nào đó đã được học trước đây, kết hợp với những thông tin bổ sungtrong bài học để khắc sâu kiến thức
Cũng như đã nói ở trên tác phẩm và nhà văn có mối quan hệ khăng khít với nhau,khi đánh giá về một tác giả văn học có lúc cần thiết phải từ nội dung tư tưởng trongmột tác phẩm hoặc một vài tác phẩm để đánh giá về tư tưởng nhà văn Ví dụ từ BìnhNgô đại cáo và Lại dụ Vương Thông (Thư dụ Vương thông lẫn nừa) có thể thấy
Trang 9ngòi bút viết văn chính luận kiệt xuất ở Nguyễn Trãi và tư tưởng Nhân Nghĩa tiến
bộ của ông Đặc biệt đối với những tác giả không có bài học riêng, hoặc không đủthời lượng dành cho phần tiểu dẫn thao tác này càng có vai trò quan trọng Sự tíchhợp này chính là việc người thầy đã củng cố, khắc sâu kiến thức về một số đặc điểmquan trọng liên quan đến nội dung và nghệ thuật trong sáng tác của các nhà văn nhàthơ
2.3.3.Giáo án thực nghiệm: Tiết 84 (Theo PPCT)
B CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:
1 Chuẩn bị của giáo viên:
- Sách giáo khoa, sách giáo viên, sách bài tập
- Giáo án
- Phiếu học tập, sổ ghi chép (Máy tính, máy chiếu, hình ảnh tư liệu)
- Phương pháp:Gợi tìm, trao đổi thảo luận, vấn đáp, thuyết trình
2 Chuẩn bị của học sinh:
- Sách giáo khoa, sách bài tập, vở ghi
C TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
1 Ổn định lớp, kiểm tra bài cũ:
Câu hỏi: Cảm nhận của em về mối tình Kim- Kiều trong đoạn Thề nguyền?
2 Khởi động:
Nguyễn Du - một nhà thơ nhân đạo tiêu biểu của văn học Việt Nam giai đoạn nửa
cuối thế kỉ XVIII nửa đầu thế kỉ XIX Thiên tài văn học, danh nhân văn hoá thế giới
Trang 10ấy có đóng góp to lớn đối với văn học dân tộc về nhiều phương diện nội dung vànghệ thuật
3. Hình thành kiến thức:
Hoạt động của GV và HS Yêu cầu cần đạt
Trang 11HĐ1: Tìm hiểu về cuộc đời của
Nguyễn Du
GV cho HS xem tư liệu.
(Giáo viên giới thiệu video tư liệu về
quê quán, xuất thân, cuộc đời Nguyễn
Du – nội dung tương tự sách giáo khoa
nhưng đã được điện ảnh hóa)
Học sinh kết hợp thông tin trong SGK
trả lời
Giáo viên có thể giới thiệu:
Bao giờ ngàn Hống hết cây
Sông Rum hết nước, họ này kết quan.
.
Giáo viên chia nhóm HS hoạt động.
N1:Trình bày những hiểu biết của em về
Gia đình Nguyễn Du?
N2: Trình bày những hiểu biết của em về
thời đại Nguyễn Du sống?
N3: Trình bày những hiểu biết của em về
cuộc đời Nguyễn Du?
N4: Trình bày những hiểu biết của em về
bản thân con người Nguyễn Du?
HS trình bày, GV nhận xét tổng kết
? Các yếu tố trên đã ảnh hưởng tới con
người Nguyễn Du như thế nào?
? Trong khoảng thời gian 1765 - 1820,
XHVN có gì đặc biệt?
Hs thảo luận, trả lời
Giới thiệu tên một số người trong gia tộc
Nguyễn Du có tài năng văn chương
Gv nhận xét, bổ sung: Một phen thay đổi
sơn hà/ Mảnh thân chiếc lá biết là về
đâu?
GV: Nguyễn Du từng được thăng qua
các chức: Tri huyện Phù Dung (Khoái
Châu-Hưng Yên), tri phủ Thường Tín
I CUỘC ĐỜI 1.Gia đình và quê hương
a Gia đình
- Cha: Nguyễn Nghiễm (1708- 1775), tàihoa, từng giữ chức tể tướng
- Mẹ: Trần Thị Tần (1740-1778), ngườicon gái xứ Kinh Bắc
- Dòng họ Nguyễn Tiên Điền có haitruyền thống:
- Quê mẹ: xứ Kinh Bắc hào hoa, cái nôicủa dân ca quan họ
- Nơi sinh ra và lớn lên: kinh thànhThăng Long nghìn năm văn hiến
Nguyễn Du có điều kiện tiếp nhậntruyền thống văn hóa quý báu của giađình và của nhiều vùng quê khác nhau
Đó là tiền đề cho sự phát triển tài năngnghệ thuật của ông sau này
2 Thời đại và xã hội
- Cuối thế kỉ XVIII- đầu thế kỉ XIX:+ XHPKVN khủng hoảng trầm trọngđầy bóng tối, khổ đau: loạn lạc, khởinghĩa nông dân, kiêu binh nổi loạn (tínhchất bi kịch)
+ Diễn ra nhiều biến cố lớn: Tây Sơnthay đổi sơn hà diệt Lê,Trịnh,diệt Xiêm,đuổi Thanh, huy hoàng một thuở; NhàNguyễn lập lại chính quyền chuyên chế
và thống nhất đất nước, thiết lập chế độcai trị hà khắc (1802)