Sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học phần tạo lập doanh nghiệp công nghệ 10 góp phần khơi dậy niềm hứng thú học tập cho các em học sinh

Tuy nhiên nếu giáo viên biết vận dụng nhữngphương pháp mới vào giảng dạy thì đây lại là chương rất thú vị, không những lôicuốn được học sinh tham gia vào quá trình học tập mà các em còn

MỤC LỤC

Phần I MỞ ĐẦU 0

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 1

3 Đối tượng nghiên cứu 1

4 Phương pháp nghiên cứu 1

Phần II NỘI DUNG 3

1.Cơ sở lý luận 3

1.1.Tổng quan tài liệu liên quan đến đề tài 3

1.1.1.Trên thế giới 3

1.1.2 Ở Việt Nam 3

1.2 Một số khái niệm cơ bản 3

1.2.1 Phương pháp dạy học tích cực 3

1.2.2 Phương pháp đóng vai 3

2 Thực trạng dạy học môn Công nghệ ở trường THPT 4 Thọ Xuân 4

2.1.Thực trạng dạy học của giáo viên 4

2.2 Việc học của HS đối với môn Công nghệ 10 4

2.3 Nguyên nhân thực trạng trên 4

3 Giải pháp thực hiện 5

3.1.Quy trình các bước tiến hành phương pháp đóng vai trong môn Công nghệ 10 5

3.2 Một số lưu ý khi thực hiện phương pháp đóng vai 5

3.3 Một số ví dụ cụ thể 6

4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 17

PHẦN 3 KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 19

1 Kết luận 19

2 Kiến nghị 19

PHẦN I MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Công nghệ lớp 10 là môn học có nhiều kiến thức thực tiễn, gần gũi với cuộcsống của các em học sinh Tuy nhiên môn học này đang gặp rất nhiều khó khăn.Khó khăn cả về phía người dạy lẫn người học Học sinh thì cho rằng đây là mônhọc phụ, không lo sợ kết quả, không có hứng thú học tập Giáo viên thì đa số làkiêm nhiệm, cũng không mấy mặn mà

Hiện nay, việc áp dụng các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực đã, đang và

sẽ trở thành yếu tố không thể thiếu trong quá trình dạy học Sự đổi mới này trởthành một “cứu cánh” cho môn học Công Nghệ Bởi lẽ, cách làm này lấy học sinhlàm trung tâm, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh Học sinhkhông còn cảm thấy nhàm chán bởi lối truyền thụ kiến thức thụ động mà thay vào

đó là các em tự tìm tòi, khám phá để chiếm lĩnh tri thức

Tuy nhiên, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực còn nhiều vấn đề cầnquan tâm Nhiều giáo viên đã tích cực áp dụng nhưng chưa có sự sáng tạo, đangcòn rập khuôn, máy móc Chưa biết sử dụng phương pháp thích hợp cho từng bàihọc Điều này đã mang lại những kết quả không như mong muốn

Tạo lập doanh nghiệp là phần có kiến thức khá mới mẻ đối với cả giáo viên vàhọc sinh, Sự mới mẻ này mang đến một số khó khăn nhất định cho giáo viên dạy,đặc biệt là giáo viên kiêm nhiệm Tuy nhiên nếu giáo viên biết vận dụng nhữngphương pháp mới vào giảng dạy thì đây lại là chương rất thú vị, không những lôicuốn được học sinh tham gia vào quá trình học tập mà các em còn rất hứng thú, chủđộng, sáng tạo

Với những kiến thức đã được học kết hợp với sự trau dồi kinh nghiệm giảng dạytôi đã mạnh dạn thử nghiệm phương pháp đóng vai trong dạy – học ở một số bàitrong phần Tạo lập doanh nghiệp và thu được kết quả hết sức khả quan, trước hết

đó là sự thay đổi cách nhìn của các em học sinh về môn Công nghệ Khi tôi bướcvào lớp học cảm thấy được sự mong chờ của các em học sinh để được học, đượcthể hiện mình chứ không phải là sự thờ ơ, lãnh đạm Đối với tôi, thực sự đấy làhạnh phúc

Vì những lí do trên, tôi chọn đề tài: “ Sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy - học phần Tạo lập doanh nghiệp Công nghệ 10 góp phần khơi dậy niềm hứng thú học tập cho các em học sinh”

2 Mục đích nghiên cứu

Thiết kế, xây dựng giáo án và vận dụng phương pháp đóng vai trong dạy học

phần Tạo lập doanh nghiệp - Công nghệ 10, nhằm phát huy tính tích cực khơi dậy

hứng thú học tập của học sinh, nâng cao hiệu quả dạy học Công nghệ 10

3 Đối tượng nghiên cứu

Phương pháp đóng vai trong dạy – học phần Tạo lập doanh nghiệp công nghệ 10

4 Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu tài liệu và các công trình nghiên cứu đổi mới PPDH theo hướngtích cực hóa việc học của học sinh.

- Nghiên cứu về cấu trúc và nội dung chương trình Công nghệ 10 (phần Tạolập doanh nghiệp)

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về phương pháp đóng vai trong nội dung phần 2:

Tạo lập doanh nghiệp - Công nghệ 10 theo hướng phát huy tính tích cực học tập

của học sinh

4.2 Phương pháp chuyên gia

Gặp gỡ, trao đổi, tiếp thu ý kiến của các đồng nghiệp để làm cơ sở cho việcnghiên cứu đề tài

4.3 Phương pháp thực tập sư phạm

Thực nghiệm sư phạm ở trường THPT 4 Thọ Xuân, tiến hành theo quy trìnhcủa đề tài nghiên cứu khoa học giáo dục để đánh giá hiệu quả của đề tài nghiêncứu

4.4 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng phương pháp thống kê toán học để thống kê, xử lý, đánh giá kết quảthu được

PHẦN II NỘI DUNG 1.Cơ sở lý luận

1.1.Tổng quan tài liệu liên quan đến đề tài

L.V.Reborova(1975): “tính tích cực học tập là một hiện tượng biểu hiện sựgắng sức cao về nhiều mặt trong hoạt động học tập”.[1]

Như vậy, đổi mới phương pháp dạy học đang được rất nhiều nước trên thếgiới quan tâm phát triển

1.1.2 Ở Việt Nam

Cùng với xu thế của thế giới, ở nước ta đã có nhiều công trình nghiên cứucủa nhiều tác giả về các hình thức tổ chức hoạt động nhằm phát huy tính tích cựccủa học sinh trong việc lĩnh hội tri thức như: Đinh Quang Báo, Nguyễn Đức Thành,Trần Bá Hoành… Trong đó các đề tài về phương pháp đóng vai phục vụ cho dạy

và học đang là vấn đề được nhiều tác giả quan tâm

Như vậy việc sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học đã được nghiêncứu từ khá sớm Tuy nhiên việc sử dụng phương pháp đóng vai để cung cấp kiếnthức và rèn luyện cho HS các kỹ năng trong môn Công nghệ 10 còn nhiều hạn chế

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Phương pháp dạy học tích cực

Phương pháp dạy học tích cực (PPDH tích cực) là một thuật ngữ rút gọn,

được dùng ở nhiều nước để chỉ những phương pháp giáo dục, dạy học theo hướng

phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học PPDH tích cực hướng tớiviệc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học, tức là tập kếtvào phát huy tính tích cực của người học chứ không phải là tập kết vào phát huytính tính tích cực của người dạy.[2]

1.2.2 Phương pháp đóng vai

Đóng vai là phương pháp tổ chức cho học sinh thực hành “làm thử” một sốcách ứng xử nào đó trong một tình huống giả định Ở đó học sinh lựa chọn cáchgiải quyết tối ưu nhất, nhằm tập duyệt cho học sinh kịp thời ứng phó khi bắt gặpvấn đề xảy ra trong cuộc sống.[3]

Đặc biệt trong những năm gần đây, với chương trình đổi mới, với yêu cầudạy học và đánh giá theo định hướng phát triển năng lực của học sinh thì đóng vai

là phương pháp đem lại hiệu quả tối ưu

1.2.2.1 Ưu điểm của phương pháp đóng vai

- Phương pháp đóng vai gây hứng thú và chú ý cho học sinh, các em có cơ hội bộc

- Tạo điều kiện phát huy tư duy sáng tạo, trí tưởng tượng của các em.

- Rèn luyện tính mạnh dạn, tự tin khi đứng trước tập thể

- Thực hành những kỹ năng ứng xử và bày tỏ thái độ trong môi trường an toàn,được giám sát trước khi xảy ra tình huống thực Khích lệ sự thay đổi thái độ, hành

vi của học sinh theo hướng tích cực

- Hình thành thói quen, kỹ năng hợp tác, sự phối hợp chặt chẽ của cá nhân với tậpthể nhóm Tạo cơ hội cho các cá nhân học hỏi, đánh giá lẫn nhau

- Có thể thấy ngay tác động và hiệu quả lời nói và việc làm của các vai diễn

- Thu hút được tất cả các học sinh tham gia, kể cả là học sinh học yếu.[3]

1.2.2.2 Hạn chế của phương pháp đóng vai

- Là phương pháp tốn nhiều thời gian, với những chủ đề lớn nếu không giao nhiệmvụ về nhà chuẩn bị trước thì học sinh bị động trong quá trình thực hiện, khó thànhcông

- Một số học sinh còn rụt rè, thiếu tự tin khi đứng trước tập thể, vốn kiến thức từngữ ít khó thực hiện vai diễn của mình

- Sử dụng phương pháp này thường gây ồn ào, có thể ảnh hưởng đến lớp khác.[3]

2 Thực trạng dạy học môn Công nghệ ở trường THPT 4 Thọ Xuân

2.1.Thực trạng dạy học của giáo viên

Trường THPT 4 Thọ Xuân được thành lập năm 2002, được tách ra từ trườngTHPT Lê Hoàn Cơ sở vật chất của trường còn thiếu thốn rất nhiều, trong đó có cácthiết bị liên quan đến đổi mới phương pháp giảng dạy Chính vì vậy việc áp dụngcác kỹ thuật dạy học tích cực còn nhiều hạn chế Giáo viên chỉ chú trọng áp dụngcác kỹ thuật dạy học trong các tiết thao giảng, dự giờ, còn trong các tiết dạy bìnhthường thì vẫn theo kiểu truyền thụ một chiều, thầy đọc- trò chép Cộng thêm tâmthế của các em học sinh không mấy mặn mà với môn học làm ảnh hưởng rất lớnđến chất lượng giờ dạy

2.2 Việc học của HS đối với môn Công nghệ 10

Qua thực tế giảng dạy cho thấy, chất lượng giờ dạy môn Công nghệ 10 chiếm

tỷ lệ trung bình rất cao Hoạt động các em chủ yếu là nghe giảng, ghi chép chứchưa có ý thức phát biểu xây dựng bài Một số em còn làm việc riêng trong giờhọc, có khi lớp 40 học sinh nhưng trong suốt giờ học chỉ tập trung 4-5 em phát biểuxây dựng bài Các em hầu như không có hứng thú vào việc học tập bộ môn Côngnghệ 10

Từ thực tế trên dẫn đến kết quả học tập bộ môn chưa cao Số học sinh giỏi ít,khá và trung bình nhiều, yếu vẫn còn

2.3 Nguyên nhân thực trạng trên

Học sinh chưa thực sự quan tâm đến môn học này vì cho rằng đây là mônhọc phụ, không thi tốt nghiệp cũng như không thi đại học, cốt sao chỉ đủ điểm làđược

Đa số các em đều có suy nghĩ môn Công nghệ là môn học khô khan, nhiềukiến thức thực tiễn

Điều này chứng tỏ môn Công nghệ không được HS quan tâm, chú ý trongkhi học.

Bên cạnh những lí do khách quan trên thì còn một lí do chủ quan nữa là bảnthân giáo viên dạy Qua thực tế giảng dạy tôi thấy rằng nếu giáo viên đưa ra nhữngtình huống có vấn đề, kết hợp với việc sử dụng các PPDH phát huy tính tích cựcnhư: thảo luận nhóm, phiếu học tập, sử dụng băng hình… cùng với những câu hỏitìm tòi, kích thích tư duy, gây tranh luận thì không khí học tập sôi nổi hẳn, các emtích cực phát biểu xây dựng bài Ngược lại, ở một số lớp giáo viên sử dụng phươngpháp thuyết trình, đàm thoại tái hiện, thông báo… lớp học trở nên trầm, ít học sinhphát biểu xây dựng bài

Để phương pháp đóng vai thực sự có hiệu quả cần tiến hành theo các bước:

Bước 1:

- Đối với các tiết thực hành, ngoại khóa giáo viên giới thiệu tình huống vào cuốitiết học tuần trước để học sinh các tổ, nhóm xây dựng kịch bản và phân công nhiệmvụ đóng vai

- Khi sử dụng phương pháp đóng vai trong các phần của tiết học thì giáo viên nênđưa ra tình huống ngắn gọn để học sinh dễ đóng vai

Bước 2: Học sinh thể hiện kịch bản, vai diễn.

Bước 3: Học sinh nhận xét rút ra bài học.

Bước 4: Giáo viên nhận xét đánh giá.

3.2 Một số lưu ý khi thực hiện phương pháp đóng vai

- Tình huống đóng vai phải phù hợp với nội dung bài học, phù hợp với trình độ lứatuổi của học sinh và điều kiện, hoàn cảnh lớp học, tình huống không được quá khó

- Nội dung tình huống cần phù hợp với tình hình thực tế của học sinh, phải có tínhkhả thi để giúp các em dễ vận dụng vào thực tiễn

- Tình huống nên để mở, không cho trước kịch bản, lời thoại

- Phải dành thời gian phù hợp cho các nhóm chuẩn bị đóng vai

- Nên khích lệ tất cả học sinh cùng tham gia, kể cả học sinh nhút nhát

- Trong quá trình học sinh phân công, chuẩn bị vai diễn, giáo viên đi đến từngnhóm kiểm tra tinh thần làm việc, lắng nghe ý iến của các em, góp ý cho các em đểcác em chuẩn bị tốt vai diễn của mình

- Sau phần diễn của các nhóm nên động viên, khen ngợi, đặc biệt biểu dươngnhững cá nhân xuất sắc, nhóm diễn tốt.

- Rút ra được kết luận sư phạm: ý đồ đưa ra tình huống để đóng vai, mục đích củakịch bản, kết quả sư phạm thu được v.v

3.3 Một số ví dụ cụ thể

Ví dụ 1: Áp dụng phương pháp đóng vai vào dạy học phần V Công ti – sgk Công nghệ 10 trang 151.

Tình huống đưa ra: Bác Hải là chủ của một trang trại V.A.C có quy mô lớn,

vì lí do tuổi đã cao nên bác quyết định chuyển hướng kinh doanh Bác bán toàn bộtrang trại của mình được số tiền 1 tỉ đồng, bác nghe nói trên thành phố có các loạihình công ti, bác muốn tham gia vào các loại hình công ti đó nhưng chưa hiểu rõmuốn tham gia thì cần phải có những điều kiện gì, cách thức hoạt động của các loạihình công ti đó như thế nào

Bước1: Giáo viên yêu cầu học sinh đóng vai mình chính là các loại hình công ti Bước2: Giáo viên chia lớp thành 4 nhóm (9-10 người), tương ứng với mô hình

kinh doanh hộ gia đình và doanh nghiệp nhỏ

+ Nhóm 1,3: Công ti trách nhiệm hữu hạn

+ Nhóm 2,4: Công ti cổ phần

Bước 3: Các nhóm thảo luận, xây dựng “kịch bản” và phân công vai diễn.

Bước 4: Thứ tự các nhóm lên đóng vai

Bước 5: Các học sinh khác theo dõi, phỏng vấn, nhận xét, bổ sung (nếu cần).

Bước 6: Giáo viên kết luận, nhận xét, đánh giá.

Sau đây tôi xin giới thiệu kịch bản của nhóm 4 lớp 10A1

Xin chào Bác Hải, xin chào quý vị khán giả, em là Công ti cổ phần, là mộttrong hai loại hình công ti mà bác Hải và các quý vị khán giả đang muốn tìm hiểu

Em xin giới thiệu một chút về bản thân

Để em có thể tồn tại thì số thành viên phải có trong suốt thời gian hoạt động

ít nhất là bảy người, đây, quý vị có thể xem hình ảnh minh họa.

Vốn điều lệ của công ti được chia thành nhiều phần bằng nhau gọi là cổ phần, giá trị mỗi cổ phần gọi là mệnh giá cổ phiếu, mỗi cổ đông có thể mua một hoặc nhiều cổ phiếu Nếu bác Hải mua cổ phiếu thì được gọi là cổ đông nhé.

Đây, quý vị có thể xem một số hình ảnh về góp vốn và cổ phiếu của em

Quý vị lưu ý: Cổ phiếu được phát hành có thể ghi tên hoặc không ghi tên,

cổ phiếu của sáng lập viên, của thành viên hội đồng quản trị là những cổ phiếu có ghi tên.

Sau đây em xin giới thiệu một số hình ảnh về bản thân em đế quý vị có thểthấy em đa dạng nghành nghề kinh doanh như thế nào

Ví dụ 2: Áp dụng phương pháp đóng vai vào dạy học bài 50 “Doanh nghiệp và hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp” – Công nghệ 10.

Đối với bài này tôi có thể sử dụng phương pháp đóng vai theo nhiều cách:

Cách 1: Học sinh đóng vai mình chính nhà kinh doanh

Cách này được tổ chức theo trình tự như sau:

Chủ đề này tôi giới thiệu chủ đề bài học, chia nhóm và giao nhiệm vụ chocác em nghiên cứu, thảo luận và chuẩn bị vai diễn vào cuối tiết trước Tiết này cácnhóm trình bày sản phẩm của mình, giáo viên nhận xét, bổ sung và rút ra kết luậncuối cùng

Với chủ đề này tôi thực hiện như sau:

Bước 1: Giới thiệu chủ đề bài học: Giáo viên giới thiệu một số hình ảnh về

doanh nghiệp và hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp

Sau đó, giáo viên cho học sinh thảo luận để đưa ra chủ đề bài học: “doanh nghiệp và hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp”.

Bước 2: Giáo viên yêu cầu học sinh đóng vai mình chính là các loại hình kinh

doanh

Bước 3: Giáo viên chia lớp thành 4 nhóm (9-10 người), tương ứng với mô hình

kinh doanh hộ gia đình và doanh nghiệp nhỏ

+ Nhóm 1,3: Kinh doanh hộ gia đình

+ Nhóm 2,4: Doanh nghiệp nhỏ

Bước 4: Các nhóm thảo luận, xây dựng “kịch bản” và phân công vai diễn.

Bước 5: Thứ tự các nhóm lên đóng vai

Bước 6: Các học sinh khác theo dõi, phỏng vấn, nhận xét, bổ sung (nếu cần).

Bước 7: Giáo viên kết luận, nhận xét, đánh giá.

Sau đây tôi xin giới thiệu “kịch bản” của nhóm 3 lớp 10A1 lên đóng vai:

Tại hội thi dành cho các loại hình kinh doanh

Dẫn chương trình: Và tiếp theo, xin mời thí sinh mang số báo danh 02, kinh doanh

hộ gia đình

Kinh doanh hộ gia đình: Xin kính chào quý vị khán giả, tên em là Kinh doanh hộ

gia đình ạ

Dẫn chương trình: Vâng, mời anh giới thiệu về bản thân.

Kinh doanh hộ gia đình: Vâng, em đến từ khắp các lĩnh vực kinh doanh: Sản xuất,

thương mại hay dịch dụ đều có em, em có thể giới thiệu cho quý vị xem

Dẫn chương trình: Anh “hoành tráng” quá nhỉ?

Kinh doanh hộ gia đình: Ồ không, tôi đến từ nhiều lĩnh vực nhưng tôi là một loại hình kinh doanh nhỏ, quy mô kinh doanh nhỏ, công nghệ kinh doanh đơn giản và lao động thường là thân nhân trong gia đình.

Dẫn chương trình : Vậy anh tổ chức hoạt động kinh doanh như thế nào?

Kinh doanh hộ gia đình: Nguồn vốn chủ yếu là của bản thân gia đình, nguồn vốn còn lại vay bà con anh em hoặc vay ngân hàng.

Dẫn chương trình : Nguồn lao động thì sao?

Kinh doanh hộ gia đình: Tổ chức sử dụng lao động linh hoạt và chủ yếu là sử dụng