Dạy học vấn đề sử dụng và bảo vệ tự nhiên địa lí 12 thông qua tổ chức các hoạt động học tập trải nghiệm nhằm nâng cao kĩ năng bảo vệ môi trường và ứng phó thiên tai cho học sinh ở trường THPT quan hóa

Phương pháp giáo dục môn Địa lí theo chương trình giáo dục phổ thông mới được thực hiện theo hướng tăng cường các hoạt động trải nghiệm cho học sinh, gắn bài học địa lí với thực tiễn địa

MỤC LỤC

Trang

1 Mở đầu…… .…… 1

1.1 Lí do chọn đề tài 1

1.2 Mục đích nghiên cứu ………… 2

1.3 Đối tượng nghiên cứu 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu ……… 2

2 Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm .2

2.1 Cơ sở lý luận ……… 2

2.2 Thực trạng của vấn đề 6

2.3 Các biện pháp tổ chức thực hiện 7

2.4 Hiệu quả của đề tài ……… 16

3 Kết luận và đề nghị 18

3.1 Kết luận: .18

3.2 Kiến nghị 19

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Khổng Tử (551 – 479 TCN) nói: “Những gì tôi nghe, tôi sẽ quên Những gì tôi thấy, tôi sẽ nhớ Những gì tôi làm, tôi sẽ hiểu” Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã nêu: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang

tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học”[3]

Luật Giáo dục Việt Nam, điều 28.2 đã chỉ rõ “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”[2] Vì vậy, dạy học trải nghiệm là hết sức cần thiết giúp người học tích cực, chủ động trong việc lĩnh hội kiến thức và hơn thế nữa còn mang kiến thức

ra phục vụ đời sống thực tiễn

Môn Địa lí 12 nhằm trang bị cho các em những kiến thức về tự nhiên, dân

cư, các ngành kinh tế và các vùng kinh tế của Việt Nam Phương pháp giáo dục môn Địa lí theo chương trình giáo dục phổ thông mới được thực hiện theo hướng tăng cường các hoạt động trải nghiệm cho học sinh, gắn bài học địa lí với thực tiễn địa phương, đất nước, thế giới; vận dụng kiến thức vào việc giải quyết các vấn đề về môi trường, kinh tế - xã hội tại địa phương, từ đó phát triển nhận thức, kĩ năng, hình thành phẩm chất, năng lực bộ môn đặc thù và năng lực chung Trong đó vấn đề sử dụng và bảo vệ tự nhiên rất gần gũi với đời sống hàng ngày của học sinh, đặc biệt là học sinh miền núi Do vậy, việc yêu cầu học sinh nắm vững kiến thức về việc sử dụng hợp lí, bảo vệ tự nhiên và vận dụng kiến thức vào đời sống thực tiễn là hết sức cần thiết

Đối với học sinh ở một trường miền núi như THPT Quan Hóa, việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm trong học tập vấn đề sử dụng và bảo vệ tự nhiên cho học sinh lại càng quan trọng bởi trong thực tế gia đình, địa phương của các em

vì nhiều lí do khác nhau mà tài nguyên, môi trường chưa được bảo vệ đúng cách, nhất là tài nguyên rừng, đa dạng sinh học, đất, nước… Hậu quả của vấn

đề này là gia tăng nhiều thiên tai nhất là lũ quét, hạn hán mà chính bản thân các

em và gia đình các em là người gánh chịu Qua giảng dạy lâu năm ở miền núi, hiểu rõ đặc điểm học sinh cần được tổ chức các hoạt động dạy học phong phú để các em có thể biến những kiến thức trở thành những điều gần gũi trong đời sống hằng ngày mà chính các em là người trải nghiệm Từ những trăn trở trong nghề tôi đã mạnh dạn tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho học sinh lớp 12 khi dạy vấn đề sử dụng và bảo vệ tự nhiên nhằm đưa kiến thức cơ bản từ môn học vào đời sống thực tiễn của gia đình và địa phương, tôi mong muốn chia sẻ với đồng

nghiệp trong đề tài sáng kiến kinh nghiệm: “Dạy học vấn đề sử dụng và bảo vệ

tự nhiên - Địa lí 12 thông qua tổ chức các hoạt động học tập trải nghiệm nhằm nâng cao kĩ năng bảo vệ môi trường và ứng phó thiên tai cho học sinh

ở trường THPT Quan hóa”

1.2 Mục đích nghiên cứu

Góp phần đổi mới phương pháp dạy học theo yêu cầu của trương trình phổ thông mới, nâng cao hiệu quả dạy học môn Địa lí, tạo hứng thú môn học, khắc sâu kiến thức, phát huy tính tự giác, độc lạp sáng tạo của học sinh

Thiết kế, xây dựng và tổ chức các hoạt động trải nghiệm trong dạy học vấn

đề sử dụng và bảo vệ tự nhiên – Địa lí 12 nhằm nâng cao kĩ năng sử dụng hợp lí, bảo vệ tự nhiên đồng thời ứng phó với thiên tai cho học sinh ở địa phương

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Cách tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học địa lí

- Học sinh lớp 12 trường trung học phổ thông Quan Hóa

- Nội dung bài 14, 15 địa lí 12

1.4 Phương pháp nghiên cứu

1.4.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Nghiên cứu tài liệu và các công trình nghiên cứu đổi mới PPDH theo hướng tổ chức hoạt động trải nghiệm, sáng tạo

- Nghiên cứu bài 14, 15 địa lí 12: Vấn đề sử dụng và bảo vệ tự nhiên

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về tổ chức các hoạt động trải nghiệm

- Nghiên cứu cơ sở việc vận dụng kiến thức Vấn đề sử dụng và bảo vệ tự nhiên vào thực tiễn đời sống

1.4.2 Phương pháp chuyên gia

Gặp gỡ, trao đổi, tiếp thu ý kiến của lãnh đạo các cơ quan ở địa phương: phòng tài nguyên môi trường, kiểm lâm, Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hu, Trạm khí tượng thủy văn để tham khảo ý kiến làm cơ sở cho việc nghiên cứu đề tài

1.4.3 Phương pháp thực tập sư phạm

Thực nghiệm sư phạm ở trường THPT Quan Hóa, tiến hành theo quy trình của đề tài nghiên cứu khoa học giáo dục để đánh giá hiệu quả của đề tài nghiên cứu

1.4.4 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng phương pháp này để thống kê, xử lý, đánh giá kết quả thu được

2 Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lý luận

2.1.1 Khái niệm về hoạt động học tập trải nghiệm

Trải nghiệm là quá trình nhận thức, khám phá đối tượng bằng việc tương tác với đối tượng thông qua các thao tác vật chất bên ngoài (nhìn, sờ, nếm, ngửi )

và các quá trình tâm lý bên trong (chú ý, ghi nhớ, tư duy, tưởng tượng) Thông qua đó,chủ thể có thể học hỏi, tìm tòi, sáng tạo, tiếp thu, tích lũy được những kinh nghiệm cho bản thân và hoàn thiện các kĩ năng trong cuộc sống[1]

Học tập trải nghiệm là một quá trình học tập mà người học được tham gia trải nghiệm thực tế, sau đó phản ánh, tổng kết lại để tăng cường hiểu biết, phát

triển kỹ năng, định hình các giá trị sống và phát triển tiềm năng bản thân, tiến tới đóng góp tích cực cho cộng đồng và xã hội

2.1.2 Tác dụng của hoạt động học tập trải nghiệm

- Giáo dục nhận thức: hoạt động trải nghiệm giúp HS củng cố, đào sâu, mở rộng những tri thức đã học trên lớp, ngoài ra giúp HS vận dụng tri thức đã học vào giải quyết những vấn đề thực tiễn đời sống đặt ra theo phương châm học đi đôi với hành, lí thuyết gắn liền với thực tiễn

- Rèn luyện kĩ năng: hoạt động trải nghiệm rèn luyện cho HS khả năng tự quản, kĩ năng tổ chức, điều khiển, làm việc theo nhóm, ngoài ra còn góp phần phát triển kĩ năng giao tiếp, giải quyết vấn đề

- Giáo dục tinh thần thái độ: hoạt động trải nghiệm tạo hứng thú học tập, khơi dậy lòng ham hiểu biết, lôi cuốn HS tự giác tham gia nhiệt tình các hoạt động, phát huy tính tích cực, nỗ lực của HS

- Rèn luyện năng lực tư duy, hoạt động trải nghiệm có thể rèn luyện cho HS các loại tư duy: Tư duy logic; Tư duy trừu tượng; Tư duy kinh nghiệm; Tư duy phân tích; Tư duy tổng hợp; Tư duy sáng tạo

- Khi chủ động tham gia tích cực vào quá trình học, học sinh được rèn luyện

về tính kỷ luật Học sinh cũng có thể học các kỹ năng sống mà được sử dụng lặp

đi lặp lại qua các bài tập, hoạt động, từ đó tăng cường khả năng ứng dụng các kỹ

năng đó vào thực tế Với phương pháp học thông qua trải nghiệm luyện được

cho học sinh cả về kiến thức và kĩ năng học tập, tìm tòi, phân tích và áp dụng thực tiễn Nhờ vậy, các em sẽ có được một kho tàng kiến thức vững chắc, trang

bị cho bản thân kĩ năng xã hội một cách toàn diện

2.1.3 Đặc điểm cơ bản của hoạt động học tập trải nghiệm

Học tập trải nghiệp là hoạt động của chính bản thân người học Thông qua những trải nghiệm giúp học sinh chủ động, sáng tạo trong học tập Học sinh không phải học thuộc lòng những kiến thức trong sách vở mà được rèn luyện óc quan sát, cách miêu tải, phỏng vấn, cách thu thập tài liệu, thảo luận và xử lí thông tin Học tập trải nghiệm có những đặc điểm cơ bản như sau:

- Hoạt động học tập trải nghiệm mang tính xã hội – địa phương: Khi tham gia trải nghiệm, học sinh sẽ được tiếp xúc, gặp gỡ, đối mặt với thiên nhiên, con người thực tế ở địa phương

- Tính linh hoạt về nội dung và hình thức: Học tập trải nghiệm không chỉ được tổ chức trong trường mà còn thông qua các hoạt động bên ngoài trường với những hình thức đa dạng, sáng tạo

- Hoạt động trải nghiệm hướng đến các giá trị nhân văn: Để hoàn thành nhiệm vụ, học sinh cần tương trợ, giúp đỡ nhau trong các hoạt động

- Việc tổ chức hoạt động trải nghiệm có sự hướng dẫn của GV Trên cơ sở

đó, HS sẽ yêu thích công việc, hoạt động tích cực, có hiệu quả và phát triển được năng lực của mình

- Số lượng HS tham gia không hạn chế, có thể là theo nhóm nhưng cũng có thể là tập thể đông người Trong điều kiện cho phép có thể huy động HS toàn trường tham gia, không phân biệt trình độ HS

- Có kế hoạch cụ thể về mục đích, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức, lịch hoạt động cụ thể và thời gian thực hiện

- Kết quả hoạt động trải nghiệm của HS không đánh giá bằng điểm số mà đánh giá thông qua tính tích cực, sáng tạo của HS và sản phẩm của quá trình hoạt động Ngoài ra, kết quả của hoạt động được đánh giá một cách công khai thông qua cả GV và HS

2.1.4 Nguyên tắc tổ chức học tập trải nghiệm môn địa lí

Nguyên tắc 1: Đảm bảo mục tiêu dạy học

Xác định mục tiêu giáo dục của hoạt động, gồm có: mục tiêu về kiến thức; mục tiêu về kĩ năng và yêu cầu về phát triển năng lực, trí tuệ; mục tiêu về thái

độ, tình cảm Mục tiêu của hoạt động là dự kiến trước kết quả của hoạt động Các mục tiêu hoạt động cần phải rõ ràng, cụ thể và phù hợp; phản ánh được các mức độ cao thấp của yêu cầu đạt về tri thức, kĩ năng, thái độ và định hướng giá trị

Nguyên tắc 2: Đảm bảo tính khoa học

Căn cứ vào nội dung chương trình, mục tiêu dạy học và tình hình thực tế của dạy học theo phân phối chương trình bộ môn, đặc điểm của HS và điều kiện của

GV cũng như của nhà trường để định hướng các hoạt động trải nghiệm

Nguyên tắc 3: Đảm bảo tính sư phạm

Hoạt động trải nghiệm cần đảm bảo tính vừa sức, phù hợp với tâm sinh

lí của học sinh, phải mang tính đặc trưng của môn học, gần gũi với cách suy nghĩ, nhu cầu, sở thích của học sinh.

Nguyên tắc 4: Đảm bảo tính thực tiễn

Hoạt động trải nghiệm cần gắn với thực tiễn cuộc sống và có tính ứng dụng cao, học sinh được học trong thực tiễn và bằng thực tiễn.

Nguyên tắc 5: Đảm bảo tính đa dạng, phong phú

Cần tạo ra nhiều hoạt động cho học sinh được trải nghiệm, từ đó rút ra kiến thức và vận dụng sáng tạo vào các tình huống mới.

2.1.5 Vai trò của giáo viên trong tổ chức học tập trải nghiệm môn địa lí.

- Luôn theo dõi quá trình HS thực hiện các nhiệm vụ để có thể giúp đỡ kịp thời, đặc biệt là những tình huống phát sinh ngoài dự kiến, kịp thời điều chỉnh những nội dung diễn ra không đúng kế hoạch

- Đối với những hoạt động diễn ra ở quy mô lớn như khối lớp, trường thì GV đóng vai trò là người tổ chức, điều khiển các hoạt động Đồng thời GV cũng phải là người trọng tài để tổ chức cho HS có thể tham gia tranh luận hay bảo vệ

ý kiến của mình về những nội dung hoạt động

- Đối với những hoạt động diễn ra ở quy mô nhỏ như trong tổ, nhóm, một lớp HS thì cần để cho HS hoàn toàn tự chủ cả việc tổ chức và thực hiện nhiệm

vụ được giao, GV chỉ có vai trò hướng dẫn khi HS gặp khó khăn hoặc việc không xử lí được

- Sau mỗi đợt tổ chức hoạt động trải nghiệm thì GV phải đánh giá, rút kinh nghiệm để điều chỉnh nội dung, hình thức và phương pháp cho hợp lí để tổ chức những đợt trải nghiệm về sau đạt kết quả cao hơn

2.1.6 Kỹ thuật dạy - học qua trải nghiệm.

Quy trình dạy - học qua trải nghiệm được thể hiện bằng “Vòng tuần hoàn” theo mô hình 5 bước khép kín như dưới đây: GV điều hành lớp; HS thảo luận nhóm, làm bài tập, đóng vai, trò chơi mô phỏng ; HS thông báo kết quả, cảm tưởng, phản ứng và phát hiện ra cách giải quyết vấn đề; HS và GV cùng nhau phân tích theo hướng: ai, cái gì, ở đâu, khi nào, tại sao ; GV khái quát hóa kiến thức và đúc kết bài học và những hướng vận dụng kiến thức vào thực tế

2.1.7 Các hình thức thường vận dụng trong dạy học trải nghiệm là:

- Thảo luận nhóm: Nhiệm vụ cụ thể của GV là giúp đỡ, dẫn dắt HS, làm nảy sinh tri thức ở HS Trong một bài học, GV chỉ nêu ra các tình huống, học sinh được đặt trong các tình huống ấy sẽ cảm thấy cón vấn đề cần giải quyết Các em phải tự tìm ra các phương pháp có thể hy vọng giải quyết vấn đề, và cuối cùng phải tìm ra một phương pháp tối ưu Sau đó HS thảo luận, trao đổi với nhau và

đi đến các kết luận phù hợp với ý đồ của giáo viên, hoặc tài liệu

- Nghiên cứu tình huống: Có nhiều cách dạy học bằng tình huống: có thể dùng các bài đọc ( sách, báo) làm các ví dụ minh họa và mở rộng vấn đề cho từng đề mục lý thuyết.; dùng vài tình huống lớn để giảng dạy

- Đóng vai, trò chơi: GV hướng dẫn học sinh đóng vai hoặc tham gia một số trò chơi để giải quyết một số tình huống thực tế

- Học tập từ thực tế: Giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát thực tế, ghi chép các vấn đề có liên quan đến nội dung học tập, sau đó trao đổi, chia sẻ với bạn và giáo viên để đi đến kết luận

- Tất nhiên tùy tính chất của môn học và quy mô của lớp học mà chúng ta có thể sử dụng các kỹ thuật nêu trên một cách linh hoạt và hiệu quả

2.1.8 Những điều kiện cần thiết để tổ chức dạy - học theo hướng trải nghiệm

- Thứ nhất, cần có đủ điều kiện và phương tiện giảng dạy tiến tiến trang thiết

bị hiện đại như phòng thí nghiệm, phương tiện nghe nhìn, học cụ, thư viện với đầy đủ tài liệu

- Thứ hai, qui mô lớp học phải hợp lý, không quá đông học sinh, đảm bảo để giáo viên có thể quán xuyến, theo dõi, hỗ trợ học sinh một cách tốt nhất

- Thứ ba, cần có sự thay đổi của giáo viên, bản thân mỗi giáo viên phải thường xuyên học tập, nâng cao trình độ, có vốn hiểu biết và kỹ năng giải quyết các thắc mắc của học sinh nảy sinh trong quá trình học tập thực tế

2.1.9 Các bước tổ chức hoạt động học tập trải nghiệm

Bước 1 - Kinh nghiệm có sẵn: Kinh nghiệm có sẵn ở đây có thể được hiểu

đó là kết quả của quá trình sau khi học sinh được đọc tài liệu, xem video, hay từ thực tế cuộc sống, qua một số bài học được tích lũy từ trước được học sinh xâu kết, gợi nhớ lại biến nó thành nguyên liệu học tập Đây là bước khởi đầu trong quá trình học tập

Bước 2 - Trải nghiệm cụ thể: Thông qua kinh nghiệm sẵn có người học trải nghiệm cụ thể Học sinh sẽ là người tự định hướng cho chặng đường học tập của mình Qua trải nghiệm cụ thể học sinh sẽ được tham gia sâu hơn và phát triển trong quá trình học tập

Bước 3 - Phản hồi: Phân tích đánh giá nó dưới hình thức chiêm nghiệm lại

để học sinh tự đúc rút xem vấn đề đó có đúng với suy nghĩ của các em hay đúng với lí thuyết mà các em được đọc hay không

Bước 4 - Kinh nghiệm mới: Trên cơ sở học sinh thực hiện 3 bước trên học sinh tiến hành khái niệm hóa những kinh nghiệm đã nhận được Để từ đó tìm ra cho mình khái niệm mới Quá trình này biến kiến thức trở nên có hệ thống và lưu giữ, khắc sâu trong bộ nhớ Nhờ có bước này mà kinh nghiệm được nâng cấp phát triển lên một tầm cao mới, hữu ích hơn Bước này được xem như là giai đoạn kiểm chứng kết luận của mình có đúng hay không

Bước 5 - Áp dụng giải quyết vấn đề thực tế: Sau giai đoạn khái niệm khoa học, học sinh đã đưa ra được một kết luận được đúc rút từ thực tiễn với những luận cứ, suy nghĩ chặt chẽ Nhờ kết luận đó học sinh có thể đưa nó vào thực tiễn

để kiểm nghiệm Đây là bước hết sức quan trọng trong việc hình thành tri thức thực sự

2.2 Thực trạng việc tổ chức hoạt động học tập trải nghiệm trong dạy học môn Địa lí ở trường THPT Quan Hóa

Tại trường THPT Quan Hóa, giáo viên đã thực hiện việc đổi mới phương pháp dạy học bộ môn địa lí theo hướng phát huy tính tích cực của HS như sử dụng phương pháp vấn đáp tìm tòi, sử dụng phương tiện trực quan, đóng vai, trò chơi, thảo luận nhóm… Tuy nhiên, việc giảng dạy mới chỉ dừng lại ở các tiết học chính khóa với các bài giảng theo phân phối chương trình Tổ chức học tập trải nghiệm để học sinh vận dụng kiến thức bộ môn phục vụ đời sống thực tiễn hầu như chưa được thực hiện Đặc biệt đối với HS lớp 12, các em sẽ là những lao động chủ lực của gia đình và địa phương sau khi tốt nghiệp THPT Quốc gia Hơn thế nữa, vấn đề bảo vệ môi trường và phòng chống thiên tai ở địa phương còn nhiều bất cập, việc mang kiến thức của môn học sẽ giúp học sinh và gia đình các em biết cách bảo vệ môi trường tự nhiên đồng thời ứng phó, giảm nhẹ những thiệt hại do thiên tai gây ra

Nguyên nhân của thực trạng

- Về giáo viên: Việc tổ chức cho học sinh học tập trải nghiệm đòi hỏi phải đầu tư thời gian, trí tuệ, tâm huyết, đồng thời giáo viên phải có năng lực tổ chức, điều khiển quá trình dạy học, năng lực công nghệ thông tin, đây là một trở ngại đối với giáo viên bộ môn

- Đặc điểm của HS khu vực miền núi:

Qua quá trình tìm hiểu và thực tế dạy học ở trường THPT Quan Hóa – Thanh Hóa, tôi có thể tóm tắt về một số đặc điểm của HS THPT miền núi như sau:

+ Về điều kiện kinh tế xã hội: Đa phần HS là con em dân tộc thiểu số, sống

ở miền núi cao, địa hình hiểm trở, sống xa nhau, xa trường nên đi lại khó khăn, gây cản trở nhiều đến việc đến trường học tập của các em

+ Về ngôn ngữ tiếng Việt: Do đa phần HS là người dân tộc thiểu số, hoàn cảnh sống khó khăn, ít được tiếp xúc với phương tiện dạy học hiện đại nên ngôn ngữ tiếng Việt còn nghèo, nhiều khi trong lớp các em còn giao tiếp bằng ngôn ngữ riêng của dân tộc mình, kĩ năng đọc, viết, diễn đạt câu, phát âm các thuật ngữ khoa học nhiều khi chưa chính xác

+ Về khả năng tư duy: Thường tư duy chậm, khi gặp tình huống phức tạp thường bối rối không nhanh chóng tìm ra phương án, khả năng tư duy trừu tượng, tư duy logic biện chứng chưa cao Các em thường xem xét sự vật hiện tượng trong mối quan hệ riêng lẻ, đơn giản Các em quen tư duy cụ thể, bắt chước, dập khuôn nên gặp bài khó, phức tạp không tích cực suy nghĩ mà chờ sự hướng dẫn của giáo viên Khả năng vận dụng, liên hệ thực tế còn hạn chế, khả năng phân tích, tổng hợp, so sánh còn yếu

+ Về đặc điểm tâm hồn: Các em sống hồn nhiên, vô tư, có tình cảm yêu ghét

rõ ràng Lòng tự trọng cao, bản tính thật thà và có trách nhiệm trong công việc Nhưng còn rụt rè, ít nói và lòng tự ti dân tộc cao

2.3 Các biện pháp và tổ chức thực hiện

2.3.1 Xác định nội dung dạy học trải nghiệm

VẤN ĐỀ SỬ DỤNG VÀ BẢO VỆ TỰ NHIÊN 2.3.2 Mục tiêu:

a Kiến thức:

Qua các hoạt động trải nghiệm, học sinh củng cố, khắc sâu kiến thức đã học

ở bài 14, 15 – Địa lí 12, với các nội dung sau:

- Hiểu rõ tình hình suy giảm TN rừng và đa dạng sinh học, tình trạng suy thoái và hiện trạng sử dụng tài nguyên đất ở nước ta Phân tích được nguyên nhân và hậu quả của sự suy giảm TN đất, TN sinh vật

- Biết được các biện pháp của Nhà nước nhằm bảo vệ TN rừng, đa dạng sinh học và các biện pháp nhằm bảo vệ TN đất

- Hiểu được một số vấn đề chính về bảo vệ môi trường ở nước ta: mất cân bằng sinh thái và ô nhiễm môi trường nước, không khí, đất

- Hiểu được nội dung chiến lược Quốc gia về bảo vệ TN và môi trường

- Biết được một số loại thiên tai chủ yếu, thường xuyên gây tác hại đến đời sống, kinh tế ở nước ta Biết vận dụng kiến thức đã học để giải thích sự phân bố thiên tai

- Nhận thức được hậu quả và cách phòng chống thiên tai tại địa phương

b Kĩ năng:

Thông qua các hoạt động trải nghiệm học sinh được rèn luyện thêm một số

kĩ năng sau:

- Năng lực tìm hiểu, thu thập, xử lí thông tin và làm việc nhóm

- Năng lực trình bày trước đám đông

- Vận dụng tổng hợp kiến thức bộ môn để đưa vào đời sống thực tiễn nhằm bảo vệ môi trường; thực hiện các biện pháp phòng chống, giảm nhẹ thiệt hại của thiên tai ở địa phương

c Về thái độ:

- Học sinh có ý thức tích cực hơn trong hoạt động, độc lập trong tư duy và hợp tác nhóm

- Biết vận dụng linh hoạt các kiến thức đã học vào thực tiễn

- Có ý thức bảo vệ môi trường và phòng chống thiên tai ở địa phương

d Năng lực cần hướng tới:

- Năng lực tự học

- Năng lực giải quyết vấn đề

- Năng lực giao tiếp và hợp tác

- Năng lực vận dụng kiến thức môn học vào giải quyết các vấn đề thực tiễn;

- Năng lực sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông…

e Sản phẩm cần đạt:

- Tranh ảnh về thực trạng tài nguyên thiên nhiên, ô nhiễm môi trường và thiên tai ở các xã thuộc huyện Quan Hóa – nơi có học sinh sống

- Kịch bản màn chào hỏi

- Các video về tài nguyên, môi trường, thiên tai và môi trường ở các xã

- Các bộ trang phục HS tự thiết kế từ đồ phế thải

2.3.3 Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

a Giáo viên:

- Sách giáo khoa Địa lí 12 ( thêm tài liệu về các tài nguyên ở địa phương Quan hóa: Rừng, Đa dạng sinh học, Đất, Nước; các tài liệu về thiên tai ở địa phương trong những năm vừa qua )

- Tranh ảnh, video về môi trường và thiên tai

- Chuẩn bị nội dung buổi học tập trải nghiệm, lên kế hoạch chương trình phân công các nhóm

- Máy chiếu kết hợp với bài giảng điện tử soạn trên powerpoint Loa kết nối máy tính

- Các bài tập hoạt động về nhà cho HS chuẩn bị trước và sau buổi trải nghiệm

b Học sinh:

- Ôn lại các bài học liên quan: Bài 14,15 địa lí 12

- Tìm các thông tin qua thực tế sách báo, các tạp chí, thông tin trên mạng Internet, sưu tầm các tư liệu tranh ảnh, video…

- Tìm hiểu thực tế tài nguyên thiên nhiên và thiên tai ở địa phương trong những năm qua

- Các video dự báo thiên tai và video đưa tin hậu quả và cách phòng chống thiên tai ở địa phương Quan Hóa

2.3.4 Hình thức hoạt động trải nghiệm

- Tổ chức buổi trải nghiệm với chủ đề “ MÔI TRƯỜNG – THIÊN TAI VÀ HÀNH ĐỘNG CỦA CHÚNG TA”

- Dự kiến thời gian tiến hành: Sau khi dạy xong bài 14,15 địa lí 12

- Thành phần ban giám khảo: cô Phạm Thị Tuyến ( Trưởng BGK ) và thầy Phạm Xuân Thành – giáo viên môn Địa lí

- Dẫn chương trình: Vi Thị Thùy Trang – học sinh giỏi môn Địa lí cấp tỉnh

- Cách thức tiến hành: Thành lập 2 đội chơi, các đội trải nghiệm thông qua các phần thi: Chào hỏi; Thi tìm hiểu kiến thức; Bức tranh bí ẩn; Tập làm phóng viên; Thời trang với môi trường; Hành động bảo vệ môi trường

2.3.5 Tiến trình hoạt động

Hoạt động khởi động: Chào hỏi

- Mục tiêu: Các đội thi giới thiệu được tên đội, các thành viên và thông điệp

của đội mình về chủ đề: Môi trường và thiên tai

- Phương thức: các đội thi có không quá 3 phút để thực hiện màn chào hỏi

với các yêu cầu sau

+ Giới thiệu được tên đội

+ Giới thiệu tên thành viên

+ Thông điệp, ý nghĩa

+ Sáng tạo

c Tổ chức hoạt động

- Bước 1:

- Các đội thi về vị trí của đội mình

- MC: Nêu thể lệ phần thi như sau: các đội thi có không quá 3 phút để thực hiện màn chào hỏi với tổng điểm là 20 điểm Tiêu chí chấm như sau:

+ Giới thiệu được tên đội: 5 điểm

+ Giới thiệu tên thành viên: 5 điểm

+ Thông điệp, ý nghĩa : 5 điểm

+ Sáng tạo: 5 điểm

- Bước 2: Các đội thể hiện màn chào hỏi của mình.

- Bước 3: BGK tổng hợp và công bố điểm, tuyên dương đội giành chiến

thắng ở phần thi đầu tiên

Màn chào hỏi của đội “Xanh”

Cảnh 1 Tại sân trường, một nhóm bạn HS lớp 12a1 trước giờ vào lớp, đang thu bao nilon theo kế hoạch bảo vệ môi trường Các bạn rất tích cực, nộp vượt chỉ tiêu Cường (một bạn cá biệt, cha mất sớm, mẹ vất vả nhưng rất cưng chiều) nộp đủ số lượng nhưng là bao mới mua, các bạn phản đối việc làm này,Cường vẫn giữ thái độ bất đồng, các bạn rất buồn

Cảnh 2 Tại sân trường 4 tháng sau, các bạn đang ôn bài trước giờ thi HK I,

và được thông báo việc Cường bỏ thi hai ngày nay là do mẹ bệnh nặng, nhà bây giờ rất khó khăn, không có người chăm sóc và hết tiền trị bệnh, có nguy cơ nghỉ học Các bạn liền họp nhóm khẩn cấp, lập kế hoạch thăm mẹ Cường và động viên Cường đến lớp

Cảnh 3 tại nhà Cường, các bạn đã góp một số tiền động viên, mẹ Cường rất xúc động, nhưng khi biết số tiền rất lớn so với khả năng của một lớp học thì rất ngạc nhiên Nhưng bà đã rất sung sướng khi biết các bạn góp tiền cá nhân rất ít, còn lại chủ yếu là tiền dành dụm từ các phong trào thu giấy vụn, bao nilon, vỏ lon nước giải khát… dự định sử dụng để liên hoan cuối năm, nhưng vì lớp sẽ không vui khi thiếu Cường, lớp thống nhất là chỉ tổ chức họp mặt nhỏ Bà khen ngợi các bạn đã lớn, biết nghĩ, biết làm được những chuyện lớn Cường tỏ ra hổ thẹn , các bạn động viên, cùng cười vui vẻ và rủ nhau đến buổi trải nghiệm tìm